„SN uznał, że prezydent Ukrainy jest zobowiązany porozumiewać się w języku państwowym — Publikował Pan na łamach „Słowa Proświty”, mieszkając w Ługańsku i broniąc swojego prawa do nauki w języku ojczystym. Były to bardzo wyraźne sygnały dla społeczeństwa i władzy, która je ignorowała. — Moje artykuły i wywiady były wielokrotnie drukowane na łamach gazety „Słowo Proświty”. Jestem wdzięczny wszystkim wydaniom papierowym i elektronicznym za publikację moich idei oraz naświetlanie procesu zaciętej walki w Ługańsku o należyte funkcjonowanie języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy, ale nawet niewielkie honoraria, które wtedy wypłacała gazeta „Słowo Proświty”, pomagały mi nie tylko materialnie, ale też zapewniały wsparcie moralne, po raz kolejny potwierdzając, że moja walka to nie tylko moje osobiste zachcianki, które nikogo nie interesują i nie są potrzebne. Kserokopie opublikowanego w kwietniu 2010 roku w gazecie „Słowo Proświty” wywiadu ze mną „Trąby grają — wzywają do boju” czasami do dziś pokazuje mi się na różnych zgromadzeniach publicznych, pytając, czy to mój wywiad. Bronienie swojego konstytucyjnego prawa do otrzymania wykształcenia w języku państwowym uważam za główną sferę ochrony języka ukraińskiego przed naruszeniami jego konstytucyjnego statusu języka państwowego. Ponieważ człowiek, otrzymawszy wykształcenie w języku niepaństwowym, w dalszej kolejności pracując w zawodzie, automatycznie dokonuje dyskryminacji obywateli ze względu na język, ograniczając konstytucyjne prawo obywateli do wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy. Jednym z najważniejszych wygranych przeze mnie procesów sądowych uważam decyzję Żowtnewego Sądu Rejonowego m. Ługańska z 15 października 2012 roku, w której sąd, rozpatrzywszy mój pozew przeciwko Wschodnioukraińskiemu Uniwersytetowi Narodowemu imienia Wołodymyra Dala (dalej WUN im. W. Dala), gdzie studiowałem, uznał odmowę profesora prawa konstytucyjnego WUN im. W. Dala A. I. Fomina prowadzenia wykładów w języku ukraińskim za bezprawną — i zobowiązał administrację uniwersytetu do zapewnienia wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego w WUN im. W. Dala dla powoda. językiem podczas wykonywania obowiązków służbowych. w zakresie zgłoszonych przez powoda żądań w pełnej objętości. Wszakże, jak się okazało, profesor prawa konstytucyjnego A. I. Fomin w sierpniu 2012 roku został delegowany przez ówczesnego prezydenta Ukrainy W. F. Janukowycza do grupy roboczej ds. opracowania systemowych propozycji dotyczących ukraińskiego ustawodawstwa w kwestii porządku stosowania języków na Ukrainie oraz projektu Programu Państwowego wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego. — Z czasem wydał Pan nawet książkę, w której jest opowieść o tej wieloletniej historii. — Jedna z głównych moich idei obrony konstytucyjnego statusu języka ukraińskiego na Ukrainie jako państwowego polega na dokumentalnym potwierdzeniu przestępczych działań organów władzy państwowej Ukrainy, których działalność jest skierowana na niszczenie głównych cech tożsamości narodowej narodu tytularnego Ukrainy, do których należy także język ukraiński, oraz tworzenie przywilejów dla rosyjskiej mniejszości narodowej. Jestem przekonany, że właśnie taka antyukraińska celowa działalność organów władzy państwowej Ukrainy doprowadziła do aneksji Krymu i okupacji poszczególnych rejonów obwodów donieckiego i ługańskiego. Aby nie być gołosłownym: w 2017 roku wydałem drugie uzupełnione wydanie zbioru dokumentów swojej działalności prawnej „Moja walka o język”, która dokumentalnie naświetla proces szerzenia szowinistycznej ideologii „Ruskiego miru” na Ukrainie, w szczególności w Ługańsku, jako placówki dla militarnej interwencji rosyjsko-terrorystycznych wojsk na Ukrainę pod pretekstem ochrony rosyjskojęzycznej ludności kraju. Ta książka powstawała z nadzieją, że wkrótce stanie się materiałem profesjonalnego badania przez pracowników SBU. Fotokopie decyzji sądowych i formalnych odpowiedzi wysokich urzędników, które w swojej treści przypominają przyznanie się do winy za naruszenie ładu konstytucyjnego w sferze stosowania języka państwowego i podsycanie wrogości międzyetnicznej ze względu na język, co doprowadziło w 2014 roku do utraty części terytorium i zmiany w sprawie nr 9901/393/19 (postępowanie nr 11-26zai20). granicy państwowej Ukrainy, zamieszczone w książce „Moja walka o język”, są dokumentalnym dowodem udziału konkretnych osób urzędowych w tworzeniu sprzyjających warunków dla militarnej interwencji Moskwy na Ukrainę. — To były bardzo wyraźne sygnały dla społeczeństwa i władzy, obywateli Ukrainy. Co zmieniło się od tamtych czasów? — Kiedy w 2002 roku złożyłem pierwszy pozew o ochronę swojego konstytucyjnego prawa i statusu języka ukraińskiego jako państwowego do sądu przeciwko Ługańskiemu Komitetowi Wykonawczemu, to na zebraniu Ługańskiej obwodowej „Proświty” im. T. Szewczenki niektóre osoby wyrażały swoje wątpliwości: „Czy warto strzelać z armaty do wróbli?”. Ale od razu znaleźli się proświcianie z radykalnie przeciwnym punktem widzenia, który zwyciężył. Przypominam sobie, jak w maju 2003 roku na kolejne posiedzenie sądowe w wspomnianej sprawie przyszedł Dmytro Stus (syn Wasyla Stusa), który właśnie przebywał w Ługańsku. Następnego dnia po posiedzeniu sądowym Anatolij Nazarenko, który organizował spotkania D. Stusa w Ługańsku i w obwodzie, powiedział mi, że Dmytro zaznaczył: „Dobra sprawa. Ale ten chłopak jakby pod czołg poszedł”. W tamtym czasie moje zwrócenie się do sądu przeciwko organom władzy publicznej, częścią której był też sąd, wielu wydawało się szaleństwem, ale dziś — to norma życia. — Co Pana prowadziło? — W styczniu 2004 roku przeczytałem książkę Lewka Łukjanenki „Norymberga-2”. Zwróciłem uwagę na oświadczenia Lewka Hryhorowycza do Prokuratury Generalnej o wszczęcie sprawy karnej w sprawie faktów przymusowej śmierci głodowej obywateli Ukrainy w latach 1932-1933. W swoim liście do L. Łukjanenki zaproponowałem zwrócenie się do międzynarodowych instytucji sądowych o ochronę naruszonych praw. Na co Lewko Hryhorowycz odpowiedział: nie warto zwracać się do międzynarodowego sądu, ponieważ my, Ukraińcy, sami siebie tym poniżamy, demonstrując, że nie jesteśmy zdolni poradzić sobie ze swoimi problemami. Zakończenie na str. 2 Osoba zwróciła się do sądu z pozwem, w którym prosiła o uznanie za bezprawne porozumiewanie się prezydenta Ukrainy 23 maja 2019 roku na forum internautów iForum-2019 w języku niepaństwowym oraz zobowiązanie go do powstrzymania się od porozumiewania się w języku niepaństwowym na całym terytorium Ukrainy podczas wykonywania uprawnień. Kasacyjny Sąd Administracyjny w składzie Sądu Najwyższego odmówił zadośćuczynienia zgłoszonym przez powoda żądaniom w pełnej objętości. Rozpatrzywszy apelację powoda, Wielka Izba SN wskazała na to, że podczas wykonywania obowiązków służbowych prezydent Ukrainy jest zobowiązany porozumiewać się w języku państwowym. Jednocześnie za działania dokonane w ramach działalności politycznej, a nie podczas wykonywania przewidzianych Konstytucją uprawnień, prezydent ponosi odpowiedzialność polityczną, a nie prawną. Biorąc pod uwagę powyższe, Wielka Izba SN zamknęła postępowanie w sprawie, ponieważ zgłoszone przez powoda żądania nie podlegają rozpatrzeniu w trybie sądownictwa administracyjnego.” Z tekstu postanowienia Wielkiej Izby Sądu Najwyższego z 7 października 2020 roku
Ta informacja pojawiła się w sieci i zainteresowała wielu, w tym także nasze wydanie. Przecież ten, kogo określono terminami „Osoba”, „Powód” — to nasz wieloletni autor i współpracownik Serhij Melnyczuk, którego dzisiaj zaprosiliśmy do rozmowy. HALYNA DACIUK WALENTYNA MASTIEROWA OŁES ŁUPIJ 12-13 DMYTRO ŁOMACZUK 14-15
Tłumaczenie maszynowe
Dokończenie. Początek na str. 1. Genialność Lewka Łukjanenki polegała na tym, że potrafił obiektywnie oceniać uwagi, niezależnie od tego, kto je zgłaszał. Kiedy przesłałem Lewkowi Hryhorowyczowi dokumenty mojej działalności na rzecz praw człowieka wraz z apelem organizacji społecznych Ługańszczyzny o orientacji proukraińskiej do prezydenta Ukrainy w sprawie naruszania przez Ługański Miejski Komitet Wykonawczy art. 10 Konstytucji Ukrainy, w odpowiedzi otrzymałem kserokopię interpelacji poselskiej L. Łukjanenki do prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy z żądaniem zwolnienia z zajmowanych stanowisk urzędników, którzy uparcie nie chcą przestrzegać art. 10 Konstytucji Ukrainy. Chociaż nikogo z urzędników nie zwolniono, to komunikacja po wspomnianej interpelacji poselskiej w Ługańskim Miejskim Komitecie Wykonawczym z obywatelami, którzy zwracają się do nich w języku ukraińskim, stała się o wiele bardziej poprawna. Dzisiaj zaś ważność właściwego funkcjonowania języka państwowego na całym terytorium Ukrainy u większości obywateli Ukrainy nie budzi wątpliwości. Moja korespondencja z Lewkiem Łukjanenką została opublikowana we wspomnianej książce „Moja walka o język”. — Pamiętam, że złośliwy radny Rady Obwodowej w Ługańsku z Partii Regionów Arsen Klinczajew w studiu Ługańskiej Telewizji Obwodowej rzucił się na Pana z pięściami, a przeciwko Panu wszczęto sprawę karną o spowodowanie u Klinczajewa obrażeń ciała. Jaki jest los tej sprawy karnej? — Ten incydent wydarzył się 21 grudnia 2006 roku w studiu Ługańskiej Telewizji Obwodowej IRTA zaraz po zakończeniu programu telewizyjnego „180 minut”, w którym omawiano wyrok sądu w sprawie mojego pozwu, na mocy którego sąd zobowiązał Wschodnioukraiński Uniwersytet Narodowy im. W. Dala do zapewnienia mi edukacji w języku ukraińskim. Zaraz po programie „180 minut” w studiu podszedł do mnie Klinczajew, zaczął coś do mnie mówić, ale w tym momencie jeden z pracowników studia telewizyjnego powiedział, że dzwoni telewidz i podał mi słuchawkę. Zaledwie skończyłem rozmowę, Klinczajew niespodziewanie uderzył mnie pięścią w twarz. Od razu wezwałem policję i pogotowie ratunkowe. Właśnie terminowe udokumentowanie zdarzeń zawęziło możliwości fałszerstwa sprawy karnej, którą wszczęto, co dziwne, przeciwko mnie o fakt umyślnego spowodowania obrażeń ciała średniego stopnia Arsenowi Klinczajewowi. Należy również przypomnieć: jeszcze 13 października 2004 roku, kilka tygodni po moim odwołaniu do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, przeciwko mnie dokonano prowokacji, na podstawie której, wbrew art. 62 Konstytucji Ukrainy, opierając się na sprzecznych zeznaniach jedynego świadka i poszkodowanego, którzy w procesie śledztwa przygotowawczego i sądowego stale radykalnie zmieniali swoje zeznania, wszczęto przeciwko mnie sprawę karną z oskarżeniami o umyślne spowodowanie obrażeń ciała średniego stopnia oraz chuligaństwo. Obie sprawy karne, wszczęte przeciwko mnie, sąd swoim postanowieniem dwukrotnie każdą i trzykrotnie po połączeniu spraw w jedno postępowanie karne, zwracał do dodatkowego śledztwa przygotowawczego, które prowadzono z rażącym naruszeniem norm procesowych ukraińskiego ustawodawstwa. Klinczajew, w obecności mojego adwokata Iwana Makara, oraz tak zwani przedstawiciele prokuratury, wielokrotnie proponowali mi zamknięcie wszystkich wszczętych przeciwko mnie spraw karnych w zamian za moje przyznanie się do winy w tamtej sprawie i przeproszenie Klinczajewa „za poniżenie jego godności narodowej”. Na co odpowiedziałem, że nie zamierzam przepraszać za to, czego nie zrobiłem. Pomimo publicznych obietnic złożonych dziennikarzom przez prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenkę, że weźmie pod swoją osobistą kontrolę śledztwo w sprawach karnych wszczętych przeciwko mnie, oraz takich samych obietnic złożonych dziennikarzom przez Wiktora Janukowycza na konferencji prasowej, gdy był premierem, że zajmie się tymi sprawami (w jednej z których w śledztwie przygotowawczym za poszkodowanego uznano jego partyjnego kolegę, radnego Rady Miejskiej w Ługańsku Arsena Klinczajewa) — do dnia dzisiejszego sprawy te nie zostały rozpatrzone przez sąd. Musiałem z ciągłą regularnością od 2005 roku chodzić na posiedzenia sądowe w sprawach karnych wszczętych przeciwko mnie, które stale przekładano z powodu nieobecności prokuratora lub świadków i poszkodowanych w sprawach oraz z innych „ważnych dla sądu” przyczyn, co odrywało mnie od układania sobie życia osobistego oraz rozwoju i realizacji osobistych zdolności. Żadne grupy wsparcia, które obecnie organizowane są na Ukrainie w celu wspierania aktywnych działaczy społecznych podczas prześladowań karnych z powodów politycznych, nie wsparły mnie w sądzie. Raczej przeciwnie, tworzono stałą presję psychologiczną ze strony organów ścigania i grup wsparcia Klinczajewa. Los Arsena Klinczajewa nie jest mi znany. Pamiętam tylko, że brał aktywny udział w antyukraińskich zamieszkach w Ługańsku, zrywał ukraińską flagę z Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej i podnosił rosyjski trójkolor. — Wspierał Pana Lewko Łukjanenko, obecnie współpracuje Pan z Wiktorem Szyszkinem, Wołodymyrem Wasylenkiem, prawnikami ze Światowego Kongresu Ukraińców... — Z Lewkiem Hryhorowyczem Łukjanenką miałem bardzo długą i owocną współpracę od 2002 roku do ostatnich dni jego życia. W marcu 2007 roku Lewko Hryhorowycz zaprosił mnie do objęcia stanowiska szefa Ługańskiej Organizacji Krajowej Ukraińskiej Partii Republikańskiej, której do dziś przewodniczę. W 2007 roku Lewko Łukjanenko zwrócił się do Jurija Hnatkewycza, który wszedł w skład Rady Najwyższej z ramienia frakcji BJuT, z prośbą o przyjęcie mnie do siebie jako asystenta-konsultanta. Fotokopie interpelacji poselskich i apeli deputowanego ludowego J. W. Hnatkewycza w sprawach mojej działalności na rzecz praw człowieka do prezydenta Ukrainy, prokuratora generalnego i innych urzędników znajdują się w książce „Moja walka o język”. Wystąpienia Jurija Hnatkewycza z trybuny Rady Najwyższej na podstawie dostarczonych przeze mnie dokumentów o faktach cynicznego naruszania w Ługańsku porządku konstytucyjnego Ukrainy w sferze stosowania języka ukraińskiego jako państwowego oraz podsycania wrogości międzyetnicznej na tle językowym, co stwarzało w tamtym czasie realne zagrożenie dla integralności terytorialnej Ukrainy, odbierane były wówczas jako prawicowo-radykalne i nie spotkały się z należytą reakcją prokuratora generalnego oraz szefa SBU. Reakcja na moją działalność na rzecz praw człowieka w Ługańsku była odbierana przez lokalnych władców Ługańszczyzny, i nie tylko Ługańszczyzny, dość agresywnie. Gdyby nie wsparcie Światowego Kongresu Ukraińców, który okresowo wysyłał apele do najwyższych urzędników Ukrainy z żądaniem zapewnienia przestrzegania praworządności w śledztwie w sprawach karnych wszczętych przeciwko mnie, to moje problemy nie skończyłyby się tylko na wszczęciu spraw karnych. Najprawdopodobniej, tak jak obiecywali mi lokalni moskiewscy szowiniści, zostałbym zrównany z ziemią, jak wielu innych niewygodnych dla lokalnych władców. Dzisiaj na Ukrainie życie jest bez zasad. Dlatego, aby uzyskać pozytywny wyrok sądu, należy towarzyszyć procesowi sądowemu poprzez informowanie w mediach. Bo bez rozgłosu próżny trud udowadniać komuś na Ukrainie swoje prawa.
W celu informacyjnego naświetlenia procesu sądowego w sprawie mojego pozwu przeciwko prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu zaprosiłem obrońców praw człowieka, autorytatywnych prawników — sędziego Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w stanie spoczynku Wiktora Szyszkina oraz Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy, przedstawiciela Ukrainy przy ONZ w latach 2006–2010 Wołodymyra Wasylenkę, prosząc o wyrażenie swojej opinii na briefingu 24 stycznia 2020 roku w Ukraińskim Kryzysowym Centrum Medialnym w kwestii tego, na ile decyzja sądu pierwszej instancji w sprawie mojego pozwu przeciwko prezydentowi Ukrainy W. Zełenskiemu odpowiada Konstytucji Ukrainy. Uważam, że to właśnie komentarze tych autorytatywnych prawników oraz pikietowanie Sądu Najwyższego przez Radę Koordynacyjną ds. Ochrony Języka Ukraińskiego i Kultury, do której należę, zarejestrowane na wideo i umieszczone w serwisie YouTube, wywołały określony rezonans społeczny, co zmusiło sędziów Wielkiej Izby Sądu Najwyższego do szukania możliwych wariantów wydania postanowienia, które wyglądałoby na prawną, a nie polityczną decyzję sądu i nie stworzyłoby efektu dolania benzyny do ognia rezonansu społecznego. — Wygrał pan sprawę, piszą o tym teraz, mówią. Proszę opowiedzieć o tym szczegółowo. — Mogę mówić jedynie na podstawie oficjalnego komunikatu służby prasowej Sądu Najwyższego. Z niego wyciągam wnioski, że moje żądania pozwu (1. uznać komunikowanie się prezydenta Ukrainy W. Zełenskiego w języku niepaństwowym za bezprawne; 2. zobowiązać prezydenta Ukrainy do powstrzymania się od używania języka niepaństwowego przy wykonywaniu swoich uprawnień) zostały faktycznie zaspokojone przez sąd. Niemniej jednak „Wielka Izba SN zamknęła postępowanie w sprawie, ponieważ zgłoszone przez powoda żądania nie podlegają rozpatrzeniu w trybie postępowania administracyjnego” — to rodzi u mnie pytania. Dziwi mnie w tym komunikacie następująca kwestia: „Jednocześnie za działania podjęte w ramach działalności politycznej, a nie podczas wykonywania przewidzianych Konstytucją uprawnień, prezydent ponosi odpowiedzialność polityczną, a nie prawną”. To, że każdy obywatel wybrany na stanowisko prezydenta Ukrainy musi przestrzegać konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa oraz wykonywać swoje zawodowe uprawnienia wyłącznie na podstawie, w granicach uprawnień i w sposób przewidziany przez Konstytucję i ustawy Ukrainy, zostało ustanowione przez część drugą artykułu 19 Konstytucji Ukrainy. Jeśli prezydent Ukrainy lub jakakolwiek inna osoba czy grupa osób wychodzi poza granice własnych uprawnień, ustanowionych przez Konstytucję i ustawy Ukrainy, oraz przywłaszcza sobie uprawnienia nieprzewidziane przez Konstytucję i ustawy, to taka działalność kwalifikowana jest jako uzurpacja władzy państwowej. W decyzji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie finansowania sądów z 24 czerwca 1999 roku nr 6-rp (akapit pierwszy, punkt 2 części motywacyjnej) zaznaczono, że gwarancją niedopuszczenia do uzurpacji władzy państwowej jest, między innymi, utrwalone w Konstytucji Ukrainy postanowienie, zgodnie z którym organy władzy państwowej i organy samorządu lokalnego, ich urzędnicy są zobowiązani działać wyłącznie na podstawie, w granicach uprawnień i w sposób przewidziany przez Konstytucję i ustawy Ukrainy (część druga artykułu 19). W pozwie zwróciłem uwagę sądu na to, że prezydent W. Zełenski, przywłaszczając sobie dyskrecjonalne uprawnienia do decydowania, w jakim języku ma wykonywać uprawnienia prezydenta Ukrainy, co nie jest przewidziane przez Konstytucję Ukrainy, dokonał uzurpacji władzy państwowej. Na co sąd pierwszej instancji zareagował w następujący sposób: „Sąd nie przyjmuje argumentów powoda, że wskazane wystąpienie prezydenta Ukrainy jest przejawem uzurpacji władzy państwowej. Sąd Konstytucyjny Ukrainy w decyzji 6-rp/2005 z 5 października 2005 roku doszedł do wniosku, że uzurpacja władzy państwowej oznacza niekonstytucyjne lub nielegalne jej przejęcie przez organy władzy państwowej lub organy samorządu lokalnego, ich urzędników, obywateli lub ich zrzeszenia itd. Podczas rozpatrywania sprawy sądowej Sąd nie ustalił oznak przejęcia władzy przez prezydenta Ukrainy”. Wspomniany komunikat Sądu Najwyższego rodzi u mnie także inne dysonanse prawne, które chciałbym omówić po zapoznaniu się z postanowieniem Wielkiej Izby Sądu Najwyższego w tej sprawie. Kasacyjny Sąd Administracyjny w składzie Sądu Najwyższego od razu nie chciał otwierać postępowania sądowego z mojego pozwu i zwrócił go mi, motywując to tym, że powód nie uzasadnił naruszenia swoich praw — nie wskazał, jakimi konkretnie uprawnieniami prezydent Ukrainy naruszył prawa powoda. Musiałem zwracać się do Wielkiej Izby Sądu Najwyższego z apelacją od tego postanowienia o zwrocie pozwu. Wielka Izba uchyliła postanowienie sądu pierwszej instancji i zobowiązała sąd do otwarcia postępowania z mojego pozwu. W decyzji Kasacyjnego Sądu Administracyjnego odkryłem kilka arcydzieł myśli prawniczej, z których główne zacytuję: „Zwrócenie się do sądu jest sposobem ochrony naruszonych praw podmiotowych, a nie sposobem przywrócenia praworządności i porządku prawnego w stosunkach prawnych publicznych. Udział prezydenta Ukrainy Zełenskiego W.O. w forum działaczy internetowych iForum-2019 23 maja 2019 roku nie stworzył publicznoprawnych stosunków między nim a powodem”. Publicznoprawne stosunki między mną — obywatelem Ukrainy a pozwanym — prezydentem Ukrainy, powstały z momentem złożenia przez pozwanego (20 maja 2019 roku) przysięgi narodowi Ukrainy na uroczystym posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy w celu objęcia stanowiska Prezydenta Ukrainy. Prawa i obowiązki stosunków społeczno-prawnych między mną – obywatelem Ukrainy a pozwanym – prezydentem Ukrainy, są ustanowione przez Konstytucję i ustawy Ukrainy. Spór publicznoprawny między mną a pozwanym polega na naruszeniu przez pozwanego sposobu wykonywania swojej publicznej działalności zawodowej, który został ustanowiony przez Konstytucję i ustawy Ukrainy, w postaci prezentacji w języku niepaństwowym referatu „Gwarant innowacji: tworzymy przyszłość razem” na forum działaczy internetowych iForum-2019 23 maja 2019 roku.
Na moje oświadczenie w pozwie: „W rezultacie naruszenia porządku konstytucyjnego stosowania języka ukraińskiego jako państwowego, wbrew artykułowi 24 Konstytucji Ukrainy, pozwany stworzył przywileje na podstawie kryterium językowego dla jednej z mniejszości narodowych Ukrainy, których, zgodnie z Ogólnoukraińskim spisem ludności Ukrainy z 2001 roku, na terytorium Ukrainy mieszka ponad 130 narodowości. Co prowadzi do rozniecania waśni narodowościowych i konfliktów narodowościowych na tle językowym oraz stwarza realne zagrożenie dla integralności terytorialnej Ukrainy i jej nienaruszalności. Podobne nadużycia swojego stanowiska służbowego przez poszczególnych przedstawicieli organów władzy państwowej oraz ich łączenie się w trwałe struktury hierarchiczne, których działalność skierowana jest na tworzenie przywilejów dla rosyjskiej mniejszości narodowej Ukrainy, stały się jedną z głównych przyczyn aneksji Krymu oraz okupacji poszczególnych rejonów obwodów donieckiego i ługańskiego”, sąd odpowiedział w następujący sposób: „Jednakże argumenty powoda dotyczące wywoływania przez pozwanego naruszeń prawa w postaci dyskryminacji, rozniecania waśni narodowościowych i tworzenia przywilejów na podstawie kryterium językowego są bezpodstawne, ponieważ niczym niepotwierdzone, a możliwe skutki spornych stosunków prawnych, o których wspomina powód, są przesadzone”.— Jak Pan uważa, czy Pana przykład mogą naśladować inni?— Zawsze mówiłem, że najlepszym środkiem agitacji jest własny przykład. Oto ja staram się własnym przykładem skłonić Ukraińców do obrony podstawowych cech własnej tożsamości narodowej przed próbami ich zniszczenia.Jeśli chodzi o praktyczne rady, to najważniejsze jest uświadomienie sobie, że nikt za nas – Ukraińców, nie będzie bronił ukraińskich interesów narodowych. Musimy sami wywalczyć w walce swoje prawo do życia pod słońcem. Jeśli w najbliższym czasie Ukraińcy nie uświadomią sobie tego, to wkrótce Ukraina przekształci się w swoisty amerykański stan Oklahoma, którego nazwa pochodzi od nazwy plemienia, które mieszkało na terytorium tego stanu, ale panuje tam kultura i język wcale nie rdzennej ludności.Rozmawiała Lubow HOŁOTA.
Tłumaczenie maszynowe
Anglobarbaryzacja, którą obserwujemy w wyniku niekontrolowanego i nieuzasadnionego zapożyczania anglicyzmów, prowadzi do antykulturowego i politycznego procesu wyobcowania czy odstępstwa Ukraińców od samych siebie. Świadczy to o chorobie zależności postkolonialnego czy hybrydowego społeczeństwa od obcego priorytetu oraz o niedocenianiu i poniżaniu czynnika narodowego. W takim wypadku „użyteczność zapożyczania przekształca się w swoje przeciwieństwo, gdy na skutek nieustannego nacisku licznych zapożyczeń na nosicieli języka, którzy mu (temu naciskowi) podlegają, zanikają własne twórcze siły w dziedzinie językowej, a kontakt z bezpośrednimi nosicielami rodzimego żywiołu językowego nie rozwija się (słabnie)” (L. Bułachowski):
„komunikacyjny mix” – mix 1. „zmieszanie”; 2. „mieszanka, półprodukt spożywczy”; 3. „bałagan”, „plątanina”; 4. pot. „napływ” (WAUS); „mieszanie”, „mieszanka”, „nieład” (ARS, s. 475), mix – komunikacyjna mieszanka (nieład);
„zaproponować ciekawy, przydatny kontent” – content: wieloznaczne leksem 1. „zawartość”; 2. „treść”; 3. „istota”, „zasadnicza treść”; 4. „zakres”, „objętość”, „pojemność” (WSUM); „treść”, „zawartość”, „istota, sedno”, „pojemność” (SSUM, s. 164), kontent „dowolna informacja umieszczona w określonym zasobie” – zawartość, wypełnienie; kontent-analiza – analiza zawartości (wypełnienia); „teksty, grafika, multimedia i inne informacyjnie znaczące wypełnienie systemu informacyjnego” [44, s. 116], kontent – treść, zawartość, wypełnienie; „opracowywanie komunikatów i materiałów prasowych” – message: wieloznaczny leksem 1. „komunikat, przekaz”; „posłanie”; „list”; 2. „oficjalne rządowe posłanie”; 3. „zlecenie”, „misja”; 4. kościelne „przepowiednia”; „objawienie”; 5. „idea” (dzieła); „myśli”, „poglądy” (pisarza) (WSUM); „komunikat”, „posłanie (SSUM, s. 466), Message – „myśl lub idea, wyrażona w sposób werbalny lub niewerbalny, jeśli zawarta w niej treść zapewnia wzajemną zależność między uczestnikami interakcji komunikacyjnej jako aspektu stosunków społecznych na podstawie właściwych jej ustalonych form historycznych, duchowo-mentalnych i socjokulturowych”, message – przesłanie, komunikat, pogląd.
Od redakcji: Prosimy czytelników o kierowanie swoich pytań do Iriny Dmytriwny Farion, profesor, doktor nauk filologicznych, stałej autorki „Słowa Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUKIANCZUK
“Pokój w niewoli to nie nasz pokój. Potrzebujemy pokoju tylko po naszym Zwycięstwie!” Błogosławiony Metropolita Epifaniusz
W przeddzień Dnia Obrońcy Ukrainy i świętej Pokrowy w rejonie darnyckim stolicy odbyło się uroczyste otwarcie i poświęcenie pamiątkowego krzyża oraz tablicy pamiątkowej ku czci poległych obrońców Ukrainy.
12 października zwierzchnik Prawosławnej Cerkwi Ukrainy odwiedził stołeczną cerkiew świętych Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich.
Błogosławiony Metropolita Epifaniusz w koncelebrze z proboszczem parafii protojerejem Pawłem Osnowenkiem oraz zaproszonym duchowieństwem dokonał poświęcenia pamiątkowego krzyża i tablicy pamiątkowej ku czci poległych obrońców Ukrainy oraz odprawił modlitwę za spokój duszy poległych żołnierzy — byłych mieszkańców Darnicy.
Po nabożeństwie Zwierzchnik zwrócił się do obecnych z pierwoświęcielskim słowem. “Dzisiaj zebraliśmy się przy tej cerkwi ku czci świętych Antoniego i Teodozjusza, aby uczcić bohaterów, którzy oddali życie za każdego z nas. Gdybyśmy wszyscy rozumieli tę ofiarę, którą złożyli nasi obrońcy, to z pewnością nie byłoby tych prób, przez które dzisiaj przechodzimy. Naszym obowiązkiem jest modlić się i zawsze pamiętać o czynie naszych wojowników. Cieszę się, że ukraińskie cerkwie stają się ośrodkami pamięci o tych nowożytnych bohaterach, dlatego chcę wyrazić wdzięczność wszystkim, którzy włączyli się w ważne dzieło uwiecznienia ich pamięci” – powiedział Metropolita Epifaniusz.
Heorhij ŁUKIANCZUK
W celu zwrócenia uwagi na wybitne osobistości, które żyją obok nas, którym zawdzięczamy spokojne i bezpieczne życie za linią frontu, oraz zjednoczenia społeczeństwa, zachowania pamięci o walce o wolność w najnowszej historii Ukrainy i przemyślenia ważnych wydarzeń historycznych, przed obecnymi podzielili się wspomnieniami bohaterscy “cyborgi” 90. samodzielnego batalionu aeromobilnego imienia Bohatera Ukrainy starszego porucznika Iwana Zubkowa. Ten batalion jest znamienny tym, że kompletowano go wyłącznie z ochotników. W krótkim czasie bojownicy 90. batalionu stali się znani ze swoich czynów w ciężkich walkach o Doniecki Port Lotniczy w latach 2014–2015 w składzie 81. samodzielnej brygady aeromobilnej w pobliżu miejscowości Pisky, Opytne, Wodiane, a także strefy przemysłowej Awdijiwki. Ponad setkę bojowników batalionu odznaczono orderami, dwóch zostało Bohaterami Ukrainy. Imię jednego z Bohaterów, starszego porucznika Iwana Zubkowa, nadano batalionowi. “Oni wytrzymali, nie wytrzymał beton” – napisano na znaczkach Ukrposzty, poświęconych obrońcom Donieckiego międzynarodowego lotniska Donbasu i o tym, jak wojna wyglądała w 2014 roku, opowiadali: Witalij Baranow (Biba) – podpułkownik, kawaler 2 orderów Bohdana Chmielnickiego. On w 2014 roku przez cztery miesiące próbował dostać się do armii. Trafił na donieckie lotnisko, kiedy ukraińscy wojskowi ponosili ciężkie straty i odnosili straszne rany. Był zastępcą i pełniącym obowiązki dowódcy batalionu. Rusłan Borowyk (Bagdad) – granatnikowy, odznaczony orderem “Za Odwagę” 3. klasy. Oprócz broni, zabrał na wojnę aparat fotograficzny. Dzięki Rusłanowi zachowały się zdjęcia poległych “cyborgów”. Książka fotografii Borowyka “DAP” stała się pierwszym znaczącym zbiorem zdjęć z linii frontu. Dewid Dawydow (Legioner) – sierżant, odznaczony orderem “Za Odwagę” 3. klasy. Andrij Szyszuk (Siewier) – sierżant, odznaczony orderem “Za Odwagę” 3. klasy. Jemu udało się przeżyć po wybuchu 20 stycznia, wyciągał towarzyszy broni spod gruzów lotniska. Niestety, z powodu choroby nie mogła przyjechać i opowiedzieć o bohaterskim synu Nina Branowicka, mama poległego bohatera-karabinowego 90. batalionu Ihora Branowickiego.
P.S. Frontowiec spalił się na Majdanie z powodu polityki Zełenskiego
W noc z 10 na 11 października 49-letni bojownik-frontowiec OOS Mykoła Mykytenko dokonał samospalenia na Majdanie Niepodległości w geście protestu przeciwko polityce prezydenta Wołodymyra Zełenskiego. Z ostatnich wpisów Mykoły Mykytenki na Facebooku można zrozumieć, że jest oburzony polityką prezydenta wobec bojowników, którzy dzisiaj bronią Ukrainy przed agresorem. Rodzina również to potwierdza. Oprócz tego, w sieci społecznościowej mężczyzna wzywał wszystkich do wyjścia na protest za Ukrainę, tak jak zrobiła to społeczność 24 sierpnia w Dniu Niepodległości. Wojskowy dokonał samospalenia o 3:30 w nocy. Przypadkowi przechodnie próbowali ugasić płomienie. Poparzonego mężczyznę hospitalizowano w szpitalu z prawie 90% oparzeń ciała. Według słów jego córki, również wojskowej, Julii Mykytenko, w tym czasie mężczyzna żyje. Jednak szanse na przeżycie są minimalne. W 2014 roku Mykoła Mykytenko brał udział w walkach pod Słowiańskiem w składzie ochotniczego batalionu Gwardii Narodowej Ukrainy im. Serhija Kulczyckiego. Podczas ewakuacji zestrzelonego śmigłowca na Karaczunie został ranny, posiada grupę inwalidzką. Po leczeniu służył w różnych jednostkach bojowych w strefie OOS.
...się płatnikiem tak, aby udzielić pełnej informacji o płatności.
W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety “Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Buczma Chrystyna Ołeksiwna — 500 hrywien. 2. Choma Maria Mychajliwna — 200 hrywien. 3. Morozowa Hanna Heorhijliwna — 1000 hrywien. 4. Szweć Petro Wasylowycz — 200 hrywien.
Tłumaczenie maszynowe
Spotkanie z żołnierzami legendarnego 90. batalionu im. Iwana Zubkowa na Majdanie Niepodległości odbyło się w Centrum Informacyjno-Wystawowym Muzeum Majdanu z okazji Dnia Obrońcy Ukrainy. Uczestnicy wydarzenia (od prawej do lewej): Rusłan Borowyk (Bagdad) – granatnikowy, Witalij Baraniw (Biba) – podpułkownik, Dawid Dawydow (Legionista) – sierżant, Andrij Szyszuk (Siewier) – sierżant lotniska (DAK), w narodzie nazywani „cyborgami”. Utrzymywali oni obronę przez 242 (244!) dni, dopóki nie zawaliło się strop między piętrami budowli. W ostatnich dniach obrony DAK batalion stracił 22 ludzi, 60 zostało rannych, a jeszcze trzech zaginęło bez wieści. Siły prorosyjskie w tych dniach, według danych od jeńców i z przechwyceń radiowych, miały setki zabitych i rannych. Hasło brygady brzmi: „Urodzeni, by zwyciężać!”. Po wyjściu z lotniska żołnierze batalionu jeszcze przez pół roku utrzymywali podejścia do niego. O walkach w najgorętszych punktach obiektywnym słowem możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe dla wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnić
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa na informacyjnym morzu – z powodu pewnego „wsparcia” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, ci, którzy kochamy, szanujemy i cenimy prawdziwe ukraińskie słowo, prawdziwym i
Tłumaczenie maszynowe
Irena RAZDOBUDKO, scenarzystka, pisarka
Kino to broń! Panowie dziennikarze, my, autorzy tych projektów – scenarzyści, producenci, reżyserzy – oświadczamy: dalej tolerować tego nie wolno! Kto chce zniszczyć kraj, przede wszystkim niszczy jego kulturę.
„Po raz drugi z Kijowa nie wyjadę!” FAKTY: 1. Scenariusz o Olenie Telidze przed dwoma laty zwyciężył w konkursie UKF (Ukraińskiego Funduszu Kultury), otrzymując wsparcie finansowe i wysoką ocenę ekspertów; 2. W zeszłym roku, mając wynik powyżej progu, ze względu na RĘCZNY tryb i unieważnienie wyników pitchingu – nie dostał się do finansowania; 3. Na obecnym, 14. pitchingu Derżkina otrzymaliśmy stuprocentowo zwycięskie miejsce, z 42 punktami (przy „progu zaliczenia” 35); 4. Scenariusz i realizację filmu poparli tak znakomite postacie Ukrainy, jak Wiaczesław Briuchowecki, Ada Rohowceva, Wasyl Szkliar, Towarzystwo imienia Oleny Telihy oraz Światowa Koordynacyjna Rada Ukraińców za granicą. A TAKŻE polscy partnerzy, którzy już na etapie przeczytania scenariusza zagwarantowali grant i udaną dystrybucję w Polsce oraz w innych krajach europejskich. A teraz UWAGA!!! Nie przeszliśmy.
Rada Kinematografii (być może na „polecenie z góry”) wykreśliła projekt „Olena Teliha. NIEPRAWDOPODOBNA” z listy PO RAZ DRUGI. Głosowano „pakietem”. Drodzy przyzwoici i kryształowo czyści ludzie z Wielkiej Kinotusowki (czyli Rady) – ci, którzy łagodnie i życzliwie uśmiechacie się mi w twarz, a potem… wbijacie nóż w plecy – od was teraz oczekiwać będą wyjaśnień waszego stanowiska wszyscy (a jest ich zbyt wielu, by ich ignorować!), którzy popierali nasz projekt i OLENĘ TELIHĘ! A od siebie dodam tak: niech Olena Teliha i Babi Jar śnią się Wam każdej nocy, szanowni członkowie… Pan Andrij Dończyk, Pani Ludmiła HorDeładze, Pan Witalij Dokolenko, Pan Serhij Zlenko, Pan Maksym Mahan, Pan Arkadij Nepytaliuk, Pan Andrij Chalpachczi, Pan Ołeksandr Szpyliuk.
Po prostu – bójcie się choć trochę Boga… Władza i pieniądze to jeszcze nie wszystko. To przemija – i to dość szybko. My i tak zwyciężymy!
Tłumaczenie maszynowe
Podsumowania 14. konkursu (pitchingu) projektów filmowych wywołały wielkie zaniepokojenie, a nawet oburzenie znacznej części ukraińskiej społeczności filmowej. Podzielamy negatywną ocenę tego, co się stało. Rada ds. wspierania kinematografii (mimo że w jej składzie są szanowani przez nas profesjonaliści) oraz Państwowa Agencja Ukrainy ds. Kina w całości wykazały lekceważenie dla demokratycznych procedur przeprowadzania konkursów twórczych, dla samej zasady rywalizacji. Zmiana zasad i warunków konkursu już po jego zakończeniu w ogóle nie wytrzymuje żadnej krytyki. Zrujnowano być może to, co najcenniejsze — zaufanie społeczności filmowej, w tym zaufanie partnerów zagranicznych. A co najważniejsze — stał się przejrzysty cel tych transformacji w przemyśle filmowym, które rozpoczęły się wraz z pojawieniem się w Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina jej obecnej szefowej Maryny Kuderczuk. Na celowniku jest praktycznie wszystko, co osiągnięto w ciągu ostatnich 7–8 lat, kiedy to po dwóch dekadach negacji i niszczenia powstał narodowy przemysł filmowy, narodowa kultura filmowa. Obecnie wygląda na to, że wszystkie te zdobycze podlegają dyskredytacji, natomiast proponuje się wprowadzenie na taśmę produkcyjną ubogiej, zdenacjonalizowanej i zdeintelektualizowanej produkcji — rzekomo w interesie masowej publiczności. Oczywiście cel ten nie jest otwarcie proklamowany, ale jego zarysy stają się coraz bardziej oczywiste (w podsumowaniach 14. pitchingu w szczególności). Pierwszą rzeczą, którą należy zrobić, naszym zdaniem, jest zwolnienie pani Kuderczuk z zajmowanego stanowiska, które objęła w dość nieprzejrzysty i zagadkowy sposób. Jeszcze w czerwcu zwracaliśmy się do kierownictwa państwa (list z podpisami 22 kinematografistów do prezydenta i premiera Ukrainy) z taką propozycją, jednak nie zaszczycono nas nawet biurokratyczną odpowiedzią. Dopiero wtedy, gdy Państwową Agencję ds. Kina obejmie osoba rzeczywiście profesjonalna i niezależna, instytucja ta odzyska swoją podmiotowość i zdolność do określania strategii oraz taktyki państwowej (państwowotwórczej, a nie postkolonialnej!) polityki w sferze sztuk ekranowych. Po drugie. Trzeba zachować niezależność Rady ds. wspierania kinematografii. Za pół roku odbędzie się rotacja jej składu i istnieje wielkie niebezpieczeństwo, że wejdą do niej osoby sterowane z zewnątrz, a do tego mało profesjonalne. Po trzecie. Zmiany w samej procedurze przeprowadzania konkursu (pitchingu) projektów filmowych są niezbędne, zwłaszcza w mechanizmie doboru ekspertów. Są pytania także co do procedury udziału w konkursie państwowych studiów filmowych — byłoby celowe zaproponowanie zmian, które uniemożliwiłyby faktycznie peryferyjny na dziś status takich studiów. Nie żądamy całkowitego przeglądu wyników pitchingu, bo nie chcemy waśni i niezgody wśród samych kinematografistów. Jednak zmiany mimo wszystko warto wprowadzić — przede wszystkim w odniesieniu do projektów, które otrzymały wysoką ocenę ekspertów i mają oczywisty potencjał kulturotwórczy oraz stricte światopoglądowy. Sytuacja wzywa do przeglądu i doprecyzowania samej taktyki (o strategii, niestety, na razie nie ma co mówić) rozwoju przemysłu filmowego, tych zasad moralnych, na których jest on zbudowany. Bo zagrożenie, że zaprezentowane obecnie metody pseudorywalizacji i nieprzejrzystości w podejmowaniu decyzji otrzymają stałe miejsce w naszej przestrzeni filmowej, jest zbyt oczywiste. Wzywamy całą społeczność filmową, przede wszystkim organizacje społeczne, do jedności i koordynacji działań. Bo inaczej przegramy. A co najważniejsze — przegra nasza kultura, w przegranej będzie sama Ukraina. Sekretariat zarządu Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy 9 października 2020 r. Dodam, że wyniki 11. konkursu anulowano niemal od razu po jego pokazowym zwolnieniu przez rząd. Zdarzają się takie zbiegi okoliczności... I na tym tle, już za kilka miesięcy, ma rozpocząć się proces formowania nowego składu Rady ds. państwowego wspierania kinematografii. I jeśli w naszym przemyśle filmowym nadal wszyscy będą walczyć przeciwko wszystkim i myśleć przy tym, że uda im się przetrwać w pojedynkę – to nowy skład Rady może okazać się taki, że historia przejrzystego podziału środków państwowego wsparcia przemysłu filmowego się zakończy. Realnym krokiem dzisiaj może stać się stworzenie szerokiego ruchu kinematografistów w celu sprawowania publicznej kontroli społecznej nad działalnością władzy, realnego wpływu, a nie służalczej jego imitacji, na formowanie nowego składu Rady, a także strategii rozwoju przemysłu filmowego w interesie państwa i branży, a nie poszczególnych grup i osób. Ale czy jesteśmy teraz do tego zdolni, czy musimy doczekać się całkowitego zniszczenia wyników naszej wieloletniej wspólnej pracy? Kadr z filmu „TOLOKA” (2020, reżyser Mychajło Illenko) — znowu trafili w naszą chatę, znowu zbierajmy się na odbudowę...
Tłumaczenie maszynowe
Decyzja Rady ds. Państwowego Wspierania Kinematografii z 6 października 2020 r. o zatwierdzeniu zwycięzców 14. konkursu wyboru projektów filmowych jest wynikiem łańcucha wydarzeń w branży filmowej w ostatnim czasie.
Pylyp Illienko
Od ponad roku trwa sabotowanie powołania ostatniego członka Rady (na miejsce według kwoty prawnika specjalisty), bez czego Rada wciąż jest niedokompletowana. W październiku ubiegłego roku Rada anulowała i zrewidowała wyniki 11. konkursu wyboru projektów filmowych, stwarzając niebezpieczny precedens i podważając zaufanie do Ukrainy na rynku koprodukcji filmowych. Konkurs na stanowisko przewodniczącego Derżkino okazał się nieprzejrzysty i skandaliczny. Pod pretekstem walki z koronawirusem ograniczono finansowanie branży. Okresowo podejmowane są publiczne próby zdyskredytowania ukraińskiego dorobku kinematograficznego ostatnich lat, w tym ze strony kierownictwa resortu odpowiedzialnego za tę dziedzinę. W kryzysowej pierwszej połowie 2020 roku branża została pozbawiona finansowania ze strony Derżkino. 14. konkurs wyboru odbył się jednocześnie we wszystkich kategoriach (oprócz debiutów). Do konkursu wpłynęło 447 projektów, a same prezentacje pitchingowe trwały dwa tygodnie. Fizycznie wyklucza to możliwość pełnego zapoznania się
zapoznać się ze wszystkimi projektami, zarówno dla tych, którzy podejmują decyzje, jak i dla tych, którzy obserwują konkurs. Latem tego roku podjęto próbę wprowadzenia nowych zasad przeprowadzania konkursowego wyboru, które nie tylko są sprzeczne z obowiązującym ustawodawstwem i międzynarodową praktyką, ale również zmierzają do faktycznego zbudowania tzw. „systemy mejdżorskiej” według rosyjskiego wzoru. Trwa stała presja na członków komisji ekspertowych i członków Rady w postaci wychodzenia podczas pitchingów materiałów telewizyjnych na wiodących kanałach telewizyjnych, w których prawie nie ukrywa się próby promowania projektów jednych firm i kompromitowania innych, a także „wychowawczych” spotkań kierownictwa resortu z członkami Rady i tym podobne. Zainicjowano bezpodstawne postępowania karne, a manipulacyjne informacje na ich temat, wraz z de facto „czarnymi listami” liderów rynku, zostały opublikowane w trakcie trwania konkursu na stronie Derżkina. A jako „wisienka na torcie” — w zeszłym tygodniu na przesłuchanie na policję wezwano byłego pełniącego obowiązki przewodniczącego Derżkina. Przypomnijmy
Tłumaczenie maszynowe
Wyniki 14. konkursu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina wywołały zaniepokojenie Ukraińskiej Akademii Filmowej. Zwłaszcza brak przejrzystości kryteriów, na podstawie których Rada ds. Państwowego Wsparcia Kinematografii podejmowała decyzje, oraz ignorowanie ocen wystawionych przez komisje ekspertów podczas pierwszego i drugiego etapu konkursu. Członkowie Rady ds. Państwowego Wsparcia Kinematografii nie ogłosili jasnych kryteriów, według których z listy zwycięzców wykluczono projekty filmowe, zajmujące pierwsze miejsca w rankingu po ocenie przez komisje ekspertów, a także niezrozumiałe jest uzasadnienie włączenia na listę zwycięzców projektów filmowych, które zajęły znacznie niższe miejsca w rankingu niż te wykluczone, oraz nieogłoszenie zwycięzców w kategoriach „Animowane pełnometrażowe filmy (dla szerokiej publiczności)”, „Animowane pełnometrażowe filmy (autorskie)” i „Fabularne pełnometrażowe filmy dla publiczności dziecięcej”. Ponadto po ogłoszeniu konkursu zmieniono warunki jego przeprowadzenia.
W ten sposób Ukraińska Akademia Filmowa uważa, że decyzja Rady ds. Państwowego Wsparcia Kinematografii zdyskredytowała samą procedurę przeprowadzania konkursów Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina i zdewaluowała pracę członków komisji ekspertów. W związku z tym Ukraińska Akademia Filmowa zwróciła się do ministra Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ołeksandra Tkaczenki, przewodniczącej Państwowej Agencji ds. Kina Mariny Kuderczuk oraz przewodniczącego Rady ds. Państwowego Wsparcia Kinematografii Andrija Donczyka z żądaniem uchylenia decyzji podjętej przez Radę, zatwierdzenia listy projektów filmowych-zwycięzców zgodnie z warunkami ogłoszonymi 16 czerwca 2020 roku, a także podania jasnego, umotywowanego uzasadnienia wykluczenia z listy zwycięzców projektów filmowych, które spełniły warunki konkursu i uzyskały wyższe oceny niż te włączone decyzją Rady ds. Państwowego Wsparcia Kinematografii.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Premierowi Ukrainy panu Szmyhalowi D.A. Kopie: Ministrowi Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy panu Tkaczence O.W. Przewodniczącemu Komitetu ds. Polityki Humanitarnej panu Poturajewowi M.R. Przewodniczącej Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina pani Kuderczuk M.M. Radzie ds. Państwowego Wsparcia Kinematografii Szanowny Panie Denisie Anatolijowyczu! My, ukraińscy filmowcy, jesteśmy oburzeni treścią i sposobem podjęcia przez Radę ds. Państwowego Wsparcia Kinematografii (dalej – Rada) decyzji w sprawie zatwierdzenia zwycięzców 14. konkursu projektów filmowych Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Jednakże decyzja ta jest ostatnim ogniwem łańcucha wydarzeń, które miały miejsce w branży filmowej w ostatnim czasie. Już ponad rok trwa sabotaż ze strony Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej w kwestii przeprowadzenia konkursu na obsadzenie wakującego stanowiska w Radzie, przez co Rada do dziś jest niekompletna. W październiku ubiegłego roku, pod publiczną presją ze strony kierownika resortowego ministerstwa oraz przewodniczącego właściwego komitetu parlamentarnego, Rada bezpodstawnie anulowała wyniki 11. konkursu projektów filmowych, w wyniku czego wielu zwycięzców konkursu zostało pozbawionych możliwości realizacji swoich projektów. Wśród nich były także filmy tworzone w koprodukcji z krajami UE, co uderzyło w międzynarodowy wizerunek naszego państwa jako wiarygodnego partnera, a firmy producenckie poniosły znaczne straty, inwestując własne środki oraz środki inwestorów w projekty pod gwarancje państwa ukraińskiego. Przeprowadzenie konkursu na obsadzenie wakującego stanowiska przewodniczącego Państwowej Agencji ds. Kina okazało się nieprzejrzyste i skandaliczne. Pod pozorem walki z koronawirusem ograniczono finansowanie branży. Systemowy charakter przybrały publiczne próby dyskredytacji ukraińskiego dorobku kinematograficznego ostatnich dziesięciu lat, które bez wątpienia były okresem odrodzenia kina narodowego. Niestety, taką retorykę w ciągu ostatniego roku można było usłyszeć także od przedstawicieli władz. Coraz częściej w narracji urzędników dochodzi do zamiany pojęć „kino” i „telewizja”. Z powodu zapaści instytucji państwowych w branży w ciągu całej pierwszej połowy 2020 roku ukraińska kinematografia została pozbawiona finansowania ze strony Państwowej Agencji ds. Kina. Latem tego roku podjęto próbę wprowadzenia nowych zasad przeprowadzania konkursów oraz regulaminu ekspertów, które są sprzeczne z obowiązującym prawem i międzynarodową praktyką. Niestety, szefowie Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej, a także Państwowej Agencji ds. Kina unikali zaproponowanej przez przedstawicieli branży otwartej publicznej dyskusji nad tymi dokumentami. Na członków komisji eksperckich oraz członków Rady wywierana jest stała presja poprzez materiały telewizyjne na kanale „1+1”, w których niemal nie ukrywa się prób promowania projektów jednych firm i kompromitowania innych; na stronie Przewodniczącej Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina, Państwowej Agencji ds. Kina Ukrainy OŚWIADCZENIE Proszę o wykluczenie mnie ze składu ekspertów Państwowej Agencji ds. Kina. Czternasty konkurs pokazał, że opinia ekspertów nie jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, a zwycięzców wyznacza się w trybie ręcznym podczas spotkania Rady z ministrem. W takich warunkach eksperci służą co najwyżej przykrywką dla zupełnie innych mechanizmów. Nie chcę brać w tym udziału, jest to poniżej godności zawodowej i ludzkiej. Jestem gotowy wrócić do pracy eksperckiej wtedy, gdy zostanie przywrócony normalny mechanizm konkursowy. Witalij Kapranow, pisarz, scenarzysta Państwowej Agencji ds. Kina, z naruszeniem domniemania niewinności, publikowane są fragmentaryczne i zmanipulowane dane o postępowaniach karnych ze wskazaniem firm, które rzekomo w nich figurują. Na tym tle decyzja Rady dotycząca zwycięzców 14. konkursu nie tylko została podjęta z naruszeniem procedury przeprowadzania konkursu, ale także świadczy o świadomym ignorowaniu ocen komisji eksperckich i nie jest umotywowana żadnymi argumentami, jak tego wymagają przepisy aktów normatywno-prawnych oraz szacunek do własnych kolegów. Mamy podstawy sądzić, że przed podjęciem przez Radę decyzji na jej członków prawdopodobnie wywierano presję, w szczególności ze strony osób zajmujących stanowiska kierownicze w Ministerstwie Kultury i Polityki Informacyjnej, a także w Państwowej Agencji ds. Kina. Zatem chodzi o utratę zaufania ze strony środowiska zawodowego do Rady ds. Państwowego Wsparcia Kinematografii oraz kierownika Państwowej Agencji ds. Kina, a w konsekwencji do wszystkich dalszych działań i decyzji tych instytucji. Ponieważ to właśnie Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej realizuje kształtowanie polityki państwowej w dziedzinie kinematografii, a minister koordynuje pracę Państwowej Agencji ds. Kina, uważamy, że odpowiedzialność za sytuację ponosi także minister kultury i polityki informacyjnej. Faktycznie obecnie rozstrzygają się losy dalszego istnienia ukraińskiej kinematografii narodowej. Biorąc pod uwagę powyższe, my, którzy podpisaliśmy się pod tym listem, uważamy wyniki 14. konkursu projektów filmowych Państwowej Agencji ds. Kina za przyjęte w sposób nieprzejrzysty, niedemokratyczny i nielegalny, w trybie ręcznego sterowania. Żądamy od członków Rady ds. Państwowego Wsparcia Kinematografii oraz przewodniczącej Państwowej Agencji ds. Kina dobrowolnego przedterminowego złożenia swoich pełnomocnictw. Żądamy od Ministra Kultury i Polityki Informacyjnej zapewnienia przeprowadzenia przejrzystego formowania komisji konkursowej ds. wyboru kandydatur do nowego składu Rady, angażując do komisji konkursowej realnych przedstawicieli społeczności filmowej, a nie profesjonalnych lobbystów reprezentujących duże holdingi medialne. Minister Kultury i Polityki Informacyjnej musi zagwarantować niezależność, przejrzystość i otwartość pracy oraz podejmowania decyzji przez Radę ds. Państwowego Wsparcia Kinematografii. Żądamy od nowego składu Rady ds. Państwowego Wsparcia Kinematografii, po jego zatwierdzeniu, przejrzenia wyników 14. konkursu zgodnie z obowiązującym prawem, z uwzględnieniem opinii ekspertów i uargumentowaną motywacją swoich decyzji. Apel podpisali: OSOBY PRAWNE: 1. Stowarzyszenie filmowców dokumentalistów „Wawilon 13”; 2. Organizacja społeczna „Wiz-Art”; 3. Organizacja społeczna „Twarzą do kultury”.
OSOBY FIZYCZNE: Artemij Kirsanow, scenarzysta, reżyser, pisarz; Walerija Borszczewśka, producentka BUBO FILMS; Serhij Dziuba, scenarzysta, reżyser, pisarz; Andrij Łytwynenko, reżyser; Marija Moskałenko, producentka; Iren Rozdobudko, scenarzystka, pisarka; Wołodymyr Tychyj, reżyser, scenarzysta; Julija Myronenko, reżyserka, scenarzystka, pisarka; Dmytro Lisenbart, reżyser, producent; Serhij Wołkow, reżyser, scenarzysta; Anna Maczuch, dyrektor wykonawcza organizacji społecznej „Ukraińska Akademia Filmowa”; Julija Sińkewycz, gen. producentka Odeskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego; Chrystyna Sywołap, reżyserka; Pyłyp Illenko, producent; Ludmyła Jefimenko, Ludowa Artystka Ukrainy; Andrij Kotłar, operator filmowy; Tetiana Kowtun, artystka filmowa; Borys Czykułaj, 1st AD, producent; Artem Wakałuk, scenarzysta; Mychajło Illenko, reżyser filmowy; Ołeksandr Krysztalowycz, operator filmowy; Dmytro Szewczenko, dziennikarz; Taras Antypowycz, pisarz, scenarzysta; Łarysa Artiuhina, reżyserka filmowa „Platforma ukraińskiej dokumentalistyki”; Olha Żurżenko, producentka filmowa spółki z o.o. UKRKINO; Olha Rajter, dyrektor programowa LISFF Wiz-Art; Tetiana Chodakiwśka, reżyserka; Serhij Stecenko, operator filmowy; Serhij Ihnacewycz, menedżer projektów; Wiktorija Nesterenko, reżyserka castingu; Ałła Owsiannykowa, producentka; Iwan Sautkin, reżyser; Jurij Nikitińśkyj, pisarz dziecięcy, scenarzysta; Kostiantyn Klackin, współzałożyciel studia DocNoteFilms, reżyser, scenarzysta; Wira Bosa-Iwanenko, redaktorka, skrypt-superwajzer; Dmytro Suchanow, producent, współzałożyciel Stowarzyszenia Przemysłu Filmowego Ukrainy; Andrij Iwaniuk, reżyser, scenarzysta; Nestor Wola, inicjatywa społeczna #infoWARTA, współfundator Ukraińskiego Związku Blogerów; Anton Frołow, krytyk, redaktor; Bohdan Łohwynenko, Ukraїner; Roman Browko, reżyser; Ołeksij Sałow, reżyser dźwięku; Wałerij Machnew, operator filmowy; Ołeksandra Browczenko, reżyserka; Dmytro Hałajko, reżyser; Maksym Prasołow, producent, scenarzysta; Swiatosław Paszczuk, reżyser, scenarzysta; Jarosława Kuźmenko, reżyserka; Andrij Tołosznyj, kinematografista; Taïsija Kutuzowa, reżyserka filmu dokumentalnego, dziennikarka; Ołena Kosenko, scenarzystka, redaktorka; Ihor Sawyczenko, producent; Switłana Zinowjewa, producentka, operatorka; Julija Hryhoruk, bandurzystka, poetka; Warwara Filipczuk, reżyserka; Iwan Kozłenko, dyrektor generalny Dowżenko-Centrum; Andrij Chocholkin, scenarzysta, reżyser; Wiaczesław Wynnyk, reżyser filmowy, scenarzysta; Jarosław Piłunśkyj, operator filmowy; Wiktor Małarenko, reżyser montażu; Wołodymyr Suszczenko, przewodniczący zarządu organizacji społecznej „Centrum Eksperckie ds. Praw Człowieka”; Żanna Maksymenko-Dowhych, reżyserka, scenarzystka, przewodnicząca Ukraińskiej Gildii Reżyserów; Wołodymyr Nikitenko, producent Good Deeds Animation; Tetiana Własowa, menedżerka PR; Olha Wojtenko, scenarzystka, pisarka; Switłana Tarasowa, producentka/dyrektor VST Production; Switłana Keckało, menedżerka projektu; Kateryna Peńkowa, dramaturżka, scenarzystka; Mychajło Lebiediew, reżyser, operator; Ołeksij Kuźmenko, operator-inscenizator; Andrij Sujarko, producent; Myrosława Choroszun, reżyserka, scenarzystka; Władysław Robśkyj, reżyser, scenarzysta; Ostap Wakułuk, aktor; Wałerij Hrysza, student kursu reżyserii filmowej; Anastasija Rożkowa, artystka, animatorka; Mychajło Żurawel, reżyser, dyrektor Odeskiego Centrum Kultury; Petro Mykytiuk, aktor; Łesia Szkapjak, aktorka; Jurij Hłazow, kierownik ekipy filmowej; Ołeksandra Stepaszko, reżyserka; Dmytro Sudakow, producent Good Deeds Animation; Illa Diadyk, dyrektor programowy Arthouse Traffic; Jewhen Chorołśkyj, operator filmowy; Iryna Kowalczuk, producentka; Maryna Artemenko, reżyserka, scenarzystka; Nadija Hraczowa, producentka; Wałentyn Melnyczenko, operator-inscenizator; Julija Trybrat, reżyserka; Oksana Artemenko, reżyserka, scenarzystka; Andrij Kokotiucha, scenarzysta; Nikita Hubśkyj, artysta, animator; Taras Tkaczenko, reżyser; Julija Dombruhowa, reżyserka filmowa, producentka; Andrij Ponomarow, kompozytor; Wołodymyr Filipow, producent; Mykyta Demydiuk, tłumacz; Irena Stecenko, reżyserka, reżyserka dźwięku; Hennadij Popenko, aktor, prezenter telewizyjny; Dmytro Tubolcew, aktor; Oksana Prysiażniuk (Ksenija Zastawśka), scenarzystka, pisarka; Oksana Panasiwśka, scenarzystka, producentka; Natalija Waśko, aktorka; Daryna Kostromowa, artystka; Aksynija Kurina, filmoznawczyni; Hanka Tretiak, reżyserka, producentka; Mykoła Browczenko, scenarzysta; Ihor Hnatenko, producent liniowy; Jewhen Matwijenko, reżyser, scenarzysta, artysta; Julija Szaszkowa, reżyserka; Marharyta Tebeszewśka, reżyserka filmów animowanych, wykładowczyni; Matwij Tebeszewśkyj, reżyser dźwięku; Zoja Łaktionowa, reżyserka; Jarosława Butenko, scenarzystka, redaktorka; Ihor Szurpan, wykładowca specjalności „Sztuka audiowizualna i produkcja” Żytomierskiego Kolegium Zawodowego Kultury i Sztuki im. Iwana Ohijenki; Ołesia Bahłukowa, dziennikarka; Alisa Kowałenko, reżyserka filmu dokumentalnego; Oksana Kaźmina, reżyserka; Pawło Belianśkyj, scenarzysta; Manuk Depojan, reżyser, scenarzysta; Roman Chimej, reżyser, operator-inscenizator; Jarema Małaszczuk, reżyser, operator-inscenizator; Iwan Timszyn, scenarzysta; Wiaczesław Bihun, reżyser, uczony-prawnik, przewodniczący Rady Nadzorczej Ukraińskiej Gildii Reżyserów; Ihor Kołtowśkyj, aktor; Łarysa Briuchowećka, filmoznawczyni, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; Mychajło Kondratśkyj, aktor; Witalij Matwijenko, producent, aktor; Kateryna Caberiabaja, artystka; Serhij Parchomenko, aktor; Oksana Małaszczenkowa, reżyserka; Jarka Uliana, artystka; Darija Dobrowolśka, artystka; Jarosław Popow, reżyser filmowy; Andrij Hranycia, producent; Wiktorija Hłazowa, producentka wykonawcza; Dmytro Kapranow, pisarz, scenarzysta; Witalij Kapranow, pisarz, scenarzysta; Łesia Woronina, pisarka, radiowa prowadząca autorskiego programu radia „Kultura”; Dmytro Jaroszenko, aktor; Ihor Żuk, scenarzysta, bard, starszy pracownik naukowy Instytutu Badań Kosmicznych NAN Ukrainy-DKAU; Wołodymyr Charczenko-Kułykowśkyj, reżyser; Miła Iwancowa, „Złota pisarka Ukrainy”, scenarzystka; Mykoła Krawczenko, przewodniczący zarządu organizacji społecznej Przestrzeń Książkowa, wydawca. (Zbieranie podpisów trwa).
Tłumaczenie maszynowe
Serhij KOMISARENKO, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, akademik-sekretarz Wydziału Biochemii, Fizjologii i Biologii Molekularnej NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Biochemii im. O. W. Palladina NAN Ukrainy, przewodniczący Komisji ds. Bezpieczeństwa Biologicznego i Ochrony Biologicznej przy Radzie Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy. Kontynuacja. Początek w nr 40-41 z 2020 roku. Zatem w życiu codziennym głównymi środkami zapobiegawczymi, które szczegółowo przedstawiono w zaleceniach WHO oraz Ministerstwa Zdrowia Ukrainy, pozostaje mycie rąk, wietrzenie pomieszczeń, używanie maseczek w miejscach publicznych, aby chronić osoby znajdujące się w pobliżu, a także dezynfekcja powierzchni, które mogą być skażone. Jednak najważniejsze jest fizyczne i społeczne dystansowanie. Wpływ takich środków na rozprzestrzenianie się choroby został szczegółowo zbadany w zakrojonej na szeroką skalę pracy, w której wykazano, że wprowadzenie kwarantanny w 11 krajach europejskich pozwoliło uniknąć od 21 do 120 tys. zgonów. W Wielkiej Brytanii początkowo, opierając się na prognozach Imperial College London, liczono na to, że izolacja jedynie grup ryzyka oraz wykształcenie odporności zbiorowej pozwoli utrzymać zachorowalność pod kontrolą. Jednak wkrótce, po katastrofalnym wzroście liczby chorych, wprowadzono surowe środki kwarantanny. Podobna sytuacja miała miejsce w Singapurze, gdzie złagodzenie kwarantanny, wprowadzone w pierwszym tygodniu kwietnia, pogorszyło sytuację, chociaż wcześniej w kraju dość skutecznie kontrolowano COVID-19. Jest oczywiste, że środki kwarantanny muszą być kontynuowane (choć być może w nieco złagodzonym wariancie), aby zapobiec ponownym wybuchom epidemii w regionach, w których sytuacja związana z zachorowalnością na COVID-19 jest pomyślna. Osobliwości przebiegu COVID-19. Procesy patogenetyczne, które wywołuje infekcja SARS-CoV-2 (podobnie jak patogeny SARS i MERS), wyjaśnia się zmianami w komórce docelowej, które dotyczą wzorców transkrypcji i translacji, cyklu komórkowego, cytoszkieletu, szlaków sygnałowych apoptozy i koagulacji, zapalenia oraz odpowiedzi na stres. Koronawirus jest zdolny do indukowania apoptozy komórek, co prowadzi do niszczenia zaatakowanych tkanek i tworzenia się u pacjentów po wyzdrowieniu blizn włóknistych w płucach. Wirus ten narusza gospodarkę wodno-solną i transport protein w wyniku indukcji fuzji komórek i wpływu na przepuszczalność ich błon. W takich warunkach rozwija się niedobór surfaktantu, co prowadzi do zapadnięcia się pęcherzyków płucnych i zespołu ostrej niewydolności oddechowej. Najniebezpieczniejszą właściwością SARS-CoV-2 jest jego zdolność do wywoływania hiperreaktywności układu odporności wrodzonej poprzez uszkodzenie makrofagów i indukcję „burzy” cytokinowej, która powoduje poważne uszkodzenia patogenetyczne. Ciekawe i dość nieoczekiwane dane uzyskano w Instytucie Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Dreźnie. Dyrektor Instytutu Svante Pääbo, znany ze swoich pionierskich badań nad pochodzeniem człowieka i jego rozprzestrzenianiem się na planecie, wraz ze współpracownikami ustalili, że sekwencja sześciu genów człowieka, które znajdują się na 3. chromosomie i zostały odziedziczone przez naszych przodków od neandertalczyków około 60 tys. lat temu, istotnie zwiększa ryzyko powikłań choroby COVID-19. W ewolucji człowieka geny te prawdopodobnie odegrały pozytywną rolę w walce z chorobami zakaźnymi, ale obecnie, przeciwnie, znacznie zwiększają ryzyko śmiertelności. Większość osobliwości przebiegu choroby COVID-19 ustalono na podstawie analizy danych uzyskanych podczas epidemii w Chinach, gdzie niezwykle starannie i szczegółowo rejestrowano różne czynniki stanu chorych, a także w krajach Europy Zachodniej i później w USA. Średni czas przebywania chorych w szpitalu w Chinach wynosił 24–27 dni, w przypadku przypadków śmiertelnych od pojawienia się objawów do śmierci mijało średnio 17–18 dni. Śmiertelność wśród laboratoryjnie i klinicznie potwierdzonych przypadków w ChRL wynosiła 3,67%, wśród chorych w wieku 80 lat i więcej — 18,4%. Według danych innych krajów wskaźniki śmiertelności wahają się od 2–3% do 11–12%. Według danych statystycznych Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa (USA), globalny stosunek śmiertelności do przypadków zachorowań na COVID-19 wynosił na dzień 17 września 2020 r. 3,15% (941 363/29 902 196), przy czym z czasem stosunek ten stopniowo spada. Należy zaznaczyć, że ocena wskaźnika śmiertelności w kraju jest trudnym zadaniem, ponieważ niedostateczna liczba testów czasami nie daje możliwości oceny ogólnej liczby osób, które miały nieznaczne objawy i wyzdrowiały po COVID-19. Przy badaniu rozprzestrzeniania się infekcji SARS-CoV-2 i choroby COVID-19 wykryto, że mężczyźni częściej niż kobiety zarażają się, chorują i umierają. Dane te potwierdzają się praktycznie we wszystkich krajach, choć różnią się w zależności od czynników epidemiologicznych. Pierwsze wyniki uzyskano w Chinach, gdzie śmiertelność (bez uwzględnienia wieku) wynosiła 2,8% dla mężczyzn i 1,7% dla kobiet. We Włoszech ryzyko zachorowania dla mężczyzn było trzykrotnie wyższe niż dla kobiet. W stanie Nowy Jork (USA) śmiertelność wynosiła 42% dla kobiet wobec 58% dla mężczyzn. Wśród możliwych przyczyn, które czynią mężczyzn bardziej podatnymi na COVID-19, wymienia się: choroby współistniejące (przede wszystkim nadciśnienie, cukrzycę, choroby sercowo-naczyniowe, otyłość), czynniki behawioralne (palenie tytoniu, spożywanie alkoholu), osobliwości wiekowe oraz poziom receptora ACE2. Okazało się, że we krwi mężczyzn jest znacznie wyższy poziom ACE2 niż u kobiet. Jeszcze jedną ważną przyczyną jest różnica w hormonach płciowych. Tak więc w Hiszpanii do szpitali z COVID-19 trafiała nieproporcjonalna liczba mężczyzn z łysieniem typu męskiego, które jest związane z wysokim poziomem testosteronu. Okazało się, że żeńskie hormony steroidowe są stymulatorami odporności w odróżnieniu od męskiego hormonu — testosteronu, który hamuje ochronę immunologiczną i zwiększa zdolność SARS-CoV-2 do przenikania do wnętrza komórek. W szczególności 17β-estradiol i progesteron obniżają wrodzoną reakcję zapalną układu odpornościowego, jednocześnie zwiększając tolerancję immunologiczną i produkcję przeciwciał. Zastosowanie tych hormonów w celach terapeutycznych rozważa się jako sposób na złagodzenie „burzy” cytokinowej przy COVID-19. Prawdopodobnie połączenie wszystkich wspomnianych wyżej czynników jest przyczyną wyższej śmiertelności mężczyzn przy COVID-19. A jednym z możliwych wyjaśnień wysokiej śmiertelności osób w podeszłym wieku z powodu COVID-19 może być obniżanie się z wiekiem aktywności funkcjonalnej układu odpornościowego. Tak więc badanie przeprowadzone w Anglii wśród 109 tys. osób w różnym wieku wykazało, że 6% nastolatków i młodych ludzi miało przeciwciała zdolne do neutralizacji SARS-CoV-2. Analiza przypadków śmiertelnych wykazała, że ryzyko śmierci zwiększa się wraz z wiekiem, a czynnikami sprzyjającymi śmiertelności są obecność u chorych nadwagi oraz chorób współistniejących, przede wszystkim cukrzycy, nadciśnienia, chorób sercowo-naczyniowych, onkologicznych i układu oddechowego lub innych chorób zakaźnych, które mogą prowadzić do sepsy. Uzyskano znaczną liczbę pośrednich dowodów na to, że cukrzyca nie tylko jest czynnikiem ryzyka śmierci przy COVID-19, ale może również powstać w wyniku uszkodzenia trzustki przez koronawirusa i indukcji w niej procesów autoimmunologicznych.
Otyłość jest czynnikiem ryzyka nie tylko dlatego, że u osób z nadwagą częściej występują cukrzyca, nadciśnienie i choroby układu krążenia. Stan ten zapewnia unikalne mikrośrodowisko dla patogenezy COVID-19, charakteryzujące się przewlekłym stanem zapalnym o niskim nasileniu, który powoduje niedotlenienie tkanek, wyczerpanie komórek odpornościowych, większą podatność na infekcje i mniejszą wrażliwość na szczepienia, leki przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne, a także aktywną sekrecję cytokin prozapalnych, które wywołują jeszcze większy stan zapalny, zamykając to koło. Zwiększona ciężkość i spektrum objawów klinicznych COVID-19 u pacjentów z zespołem metabolicznym mogą być również związane ze znaczną ekspresją w wysepkach trzustkowych, śródbłonku naczyń i tkance tłuszczowej receptora ACE2, z którym oddziałuje SARS-CoV-2 w celu wniknięcia do komórki. Różnice w śmiertelności z powodu COVID-19 w różnych krajach mogą być tłumaczone nie tylko różnicami w pracy i zabezpieczeniu systemu ochrony zdrowia, rozpowszechnieniu cukrzycy, otyłości i chorób układu krążenia, cechami genetycznymi, ale także różną metodyką prowadzenia badań i możliwością rozprzestrzeniania się choroby w domach opieki. Jednak do tej pory pozostaje niejasne, dlaczego u jednych osób zakażenie SARS-CoV-2 przebiega bezobjawowo, a u innych wywołuje ciężką postać COVID-19 i śmierć, nawet jeśli nie mają oni wspomnianych wyżej czynników ryzyka. Dlatego trwają poszukiwania markerów, które pomogłyby przewidzieć rozwój choroby przy zakażeniu SARS-CoV-2. Niedawne badania wykazały, że wysoki poziom kortyzolu jest lepszym markerem ryzyka śmierci z powodu COVID-19 niż poziomy białka C-reaktywnego, dimeru D lub stosunek neutrofili do leukocytów. Inne badania świadczą, że markerami mogą być niedobór pewnych subpopulacji limfocytów T i gwałtowne obniżenie poziomu bazofili — komórek, które biorą udział w regeneracji tkanek. Wspomniane wyżej czynniki ryzyka wystąpienia stanów krytycznych przy COVID-19 wiążą się również ze wzmocnioną aktywacją komórek Th17 i sygnalizacją interleukiny-17, co może prowadzić do zwiększonego prawdopodobieństwa uszkodzenia płuc i niewydolności oddechowej. Wykazano, że na wczesnych etapach przebieg choroby można przewidzieć na podstawie stopnia immunodominacji przeciwciał przeciwko białku S lub białku N wirusa SARS-CoV-2, co oblicza się na podstawie pięciu wskaźników: poziomów przeciwciał IgG1, IgM, IgA1, swoistych dla białka S, oraz poziomów przeciwciał IgM, IgA2, swoistych dla białka N. Przesunięcie dominacji swoistości przeciwciał w stronę białka S świadczyło o wyzdrowieniu chorego, a w stronę białka N — o wysokim prawdopodobieństwie śmierci z powodu COVID-19. U połowy chorych z ciężką postacią COVID-19 obserwuje się podwyższone stężenie sodu w osoczu (>150 mmol na litr), co wiąże się z anomalnie wysoką reabsorpcją sodu w nerkach, spowodowaną wzrostem aktywności angiotensyny II w wyniku obniżenia regulacji receptorów ACE2. Naukowcy z Uniwersytetu Cornella (USA) zdołali z 90% dokładnością w ciągu 10 dni przewidzieć śmierć niektórych pacjentów dzięki określeniu trzech markerów, w szczególności podwyższonego poziomu dehydrogenazy mleczanowej — enzymu, który bierze udział w produkcji energii przez każdą komórkę i trafia do krwi przy uszkodzeniu tkanek. Badania przeprowadzone w Indonezji wśród 780 chorych na COVID-19 wykazały, że u 95,8% zmarłych obserwowano niedobór witaminy D (zawartość poniżej 20 ng/ml), a u 93% chorych, którzy przeżyli — poziom prawidłowy. Podobne wyniki uzyskano również w badaniach na Filipinach i w Wielkiej Brytanii. Wyniki badania retrospektywnego, przeprowadzonego w stanie Illinois, wykazały, że ludzie z niedoborem witaminy D mogą mieć prawie dwukrotnie większe ryzyko zarażenia się SARS-CoV-2 niż ludzie z wystarczającym poziomem witaminy D. Ponieważ witamina D wzmacnia odporność wrodzoną, można oczekiwać, że jest ona w stanie zmniejszyć zakażenia i transmisję SARS-CoV-2. Ponadto witamina D wpływa również na metabolizm cynku, co zmniejsza replikację koronawirusów. Odpowiedź na pytanie, czy przyjmowanie witaminy D może zmniejszyć śmiertelność z powodu COVID-19, dadzą wyniki badań klinicznych u chorych w podeszłym wieku (>70 lat), które prowadzi szpital Uniwersytetu w Angers (Francja) i które miały zakończyć się w lipcu 2020 r. Ciężkość zachorowania na COVID-19 może być związana z różną ilością białka ACE2, które jest eksprymowane na powierzchni niektórych komórek w nosie, płucach, jelitach i wykorzystywane przez wirusa do wniknięcia do komórki. Wyrażano obawy, że ludzie z cukrzycą, nadciśnieniem lub chorobami układu krążenia są bardziej podatni na koronawirusa, ponieważ często przyjmują leki — inhibitory ACE, które prowadzą do wzrostu liczby tych receptorów na komórkach. Jednak badania wykazały, że stosowanie inhibitorów ACE i blokerów receptorów angiotensyny II nie powoduje wzrostu stężenia ACE2 w osoczu. Uzyskano nawet dane, że u chorych na COVID-19 z nadciśnieniem tętniczym obserwuje się niższą śmiertelność w przypadku stosowania inhibitorów ACE. Dlatego tym, którzy przyjmują takie leki, zalecono kontynuowanie ich zażywania.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Przypuszcza się, że SARS-CoV-2 wnika do komórek różnych typów (nabłonkowych, odpornościowych itp.) dzięki różnym receptorom i cząsteczkom pomocniczym (ACE2, CD147, CD26, TMPRSS2 i in.), a zmiany ekspresji tych receptorów, związane z wiekiem, płcią, otyłością, paleniem tytoniu i innymi czynnikami ryzyka, mogą determinować ciężki przebieg COVID-19. Bez wątpienia istnieją również czynniki genetyczne wpływające na ciężkość przebiegu COVID-19. Analiza genomów 1610 hospitalizowanych we Włoszech i Hiszpanii chorych na COVID-19, którzy mieli niewydolność oddechową, wykazała powszechne wśród tych osób cechy genetyczne. U wielu pacjentów z ciężką postacią COVID-19 spotykano pewne warianty kompleksu genów chromosomu 3, w szczególności genów kodujących chemokiny, które oddziałują z cząsteczkami układu odpornościowego i biorą udział w „burzy” cytokinowej, a także obniżoną aktywność genu, który pomaga regulować chemokiny. Inną cechą ciężko chorych na COVID-19 jest podwyższona aktywność genu kodującego białko zdolne do oddziaływania z ACE2 — receptorem służącym do wnikania SARS-CoV-2 do komórki. Badania wykazały również związek ciężkości przebiegu COVID-19 z regionem chromosomu 9, który określa grupę krwi. Chorzy na COVID-19 z II grupą krwi 1,5 raza częściej mieli niewydolność oddechową w porównaniu z tymi, którzy mieli inne grupy krwi, jednocześnie pacjenci z I grupą krwi mieli mniejsze szanse na ciężki przebieg COVID-19. Dawno znanym faktem jest cięższy przebieg COVID-19 u przedstawicieli mniejszości etnicznych zamieszkujących kraje europejskie i USA, w szczególności przybyszów z Azji Południowej, Afryki, Ameryki Łacińskiej, Indian itp. Przyczyny tego zjawiska pozostają ostatecznie niewyjaśnione. Analiza informacji z biobanku Wielkiej Brytanii dotycząca osób przetestowanych na COVID-19 pokazała, że większe prawdopodobieństwo ciężkiego przebiegu COVID-19 u przedstawicieli mniejszości etnicznych (1,5-2 razy) nie może być wyjaśnione wpływem czynników społeczno-ekonomicznych i kardiometabolicznych, w tym różnym poziomem witaminy D. CDC, które jest prawdopodobnie najbardziej autorytatywną placówką do walki z chorobami zakaźnymi na świecie, wymienia trzy główne objawy COVID-19: gorączkę (podwyższenie temperatury), suchy kaszel oraz utrudnione oddychanie. Objawy te mogą być zarówno silnie wyrażone, jak i nie, choroba może nawet przebiegać bezobjawowo. WHO na podstawie danych z analizy przebiegu 56 tys. przypadków zachorowania na COVID-19 w ChRL podaje następujący rozkład objawów: gorączka (87,9%), suchy kaszel (67,7%), osłabienie (38,1%), plwocina (33,4%), utrudnione oddychanie (18,6%), ból gardła (13,9%), ból głowy (13,6%), ból mięśni (14,8%), uczucie zimna (11,4%), nudności i wymioty (5,0%), katar (4,8%), biegunka (3,7%), kaszel z krwią (0,9%), zaczerwienienie oczu (0,8%). Obserwuje się również takie objawy, jak utrata odczuwania smaku i zapachu, zmącenie świadomości, przejawy dermatologiczne (w szczególności pokrzywka) oraz limfocytopenia. Utrata odczuwania smaku i zapachu jest specyficznym objawem, który niemal jednoznacznie wskazuje na COVID-19, ponieważ bardzo rzadko zdarza się przy innych chorobach zakaźnych. Niedawno zauważono jeszcze jeden niezwykły objaw — pogorszenie słuchu lub wystąpienie szumu w uszach, co może trwać dość długo po wyzdrowieniu. Wykrycie limfocytopenii jest ważną cechą diagnostyczną, która pomaga prognozować dalszy przebieg choroby, gdyż obniżenie poziomu limfocytów T CD3+, CD4+ oraz CD8+ przy COVID-19 często koreluje z podwyższoną śmiertelnością. W komórkach jednojądrzastych krwi obwodowej chorych na COVID-19 obserwuje się aktywację szlaku sygnałowego p53, stymulację apoptozy i autofagii. Wiadomo, że SARS-CoV-2 może infekować limfocyty T poprzez fuzję białka S z błoną komórki docelowej. Prawdopodobnie, tak jak MERS-CoV, nie namnaża się w limfocytach T, jednak wywołuje ich apoptozę. Również u chorych często obserwuje się wysoką zawartość białka żelazonośnego ferrytyny, która bierze udział w aktywacji makrofagów w celu wzmocnienia sekrecji cytokin zapalnych. Najbardziej niebezpiecznymi powikłaniami COVID-19, które mogą doprowadzić do śmierci, są zapalenie płuc, ostry zespół niewydolności oddechowej, niewydolność wielonarządowa, wstrząs septyczny. Często występują takie powikłania sercowo-naczyniowe, jak niewydolność serca, arytmia, zapalenie serca, zakrzepica. Około 20-30% osób, które przeszły COVID-19, ma podwyższony poziom enzymów wątrobowych, co świadczy o uszkodzeniu wątroby. U dzieci zakażenie wirusem SARS-CoV-2 może wywoływać rozwój pediatrycznego wieloukładowego zespołu zapalnego, który ma objawy podobne do choroby Kawasaki i może być śmiertelny. W odróżnieniu od dzieci z łagodną postacią COVID-19 lub z zespołem Kawasaki, dzieci z MIS-C nie mają przeciwciał przeciwko dwóm koronawirusom wywołującym sezonowe przeziębienie, a także charakteryzują się obniżonym poziomem interleukiny-17A, co jest przyczyną zapalenia i zaburzeń autoimmunologicznych. Chociaż należy zauważyć, że dzieci rzadko mają ciężkie powikłania przy COVID-19 i często przechodzą infekcję bezobjawowo. Zgodnie z badaniem przeprowadzonym z udziałem prawie 400 zakażonych SARS-CoV-2 dzieci i młodzieży (w wieku do 21 lat), dzieci w wieku od 6 do 13 lat rzadziej mają objawy COVID-19 niż te, które są młodsze lub starsze. Jedynie 61% zakażonych dzieci w wieku od 6 do 13 lat wykazywało objawy w porównaniu z 75% zakażonych uczestników badania w wieku do 6 lat i 76% tych, którzy są starsi niż 13 lat. Około jedna trzecia zakażonych dzieci miała zakażonego brata lub siostrę i nie kontaktowała się z zakażoną osobą dorosłą, a to oznacza, że wirus rozprzestrzeniał się od dziecka do dziecka. Pomimo tego, że COVID-19 uważa się głównie za chorobę układu oddechowego u dorosłych (a zwłaszcza u osób powyżej 65 roku życia), wirus SARS-CoV-2 może wyrządzić odczuwalną szkodę nerkom, wątrobie, sercu, a ogólnie — niemal każdemu układowi narządów. Potwierdziły to badania ekspresji genów 28 czynników molekularnych, które mogą ułatwiać lub ograniczać wnikanie SARS-CoV-2 do tkanek różnych narządów. Wyniki pokazały, że wirus ma alternatywne drogi wnikania do płuc, ośrodkowego układu nerwowego i serca, a także może infekować jelita, nerki oraz łożysko. Wrażliwe w stosunku do SARS-CoV-2 okazały się również niektóre grupy komórek gruczołu krokowego i jąder, co w pewnym stopniu może wyjaśnić wyższą podatność mężczyzn na tę infekcję. U 30% ciężko chorych pacjentów obserwuje się powikłania związane z aktywacją układu krzepnięcia krwi (zatorowość płucna, udary, zawały mięśnia sercowego itp.). Przyczyną tego może być zapalenie śródbłonka (wewnętrznej błony naczyń), które prowadzi do nieprawidłowego krzepnięcia krwi we wszystkich naczyniach krwionośnych i uszkodzenia różnych narządów, co wyjaśnia mnogość objawów COVID-19.
W ponad 300 badaniach na całym świecie wykazano powszechność odchyleń neurologicznych u chorych na COVID-19. Naukowcy z Uniwersytetu w Liverpoolu (Wielka Brytania) zdiagnozowali u 62% chorych na COVID-19 patologię naczyń mózgowych (udary niedokrwienne, krwotoki wewnątrzczaszkowe, zapalenie naczyń), a u 31% pacjentów — zmiany stanu psychicznego (psychoza, zespół neurokognitywny, zaburzenia afektywne i psychiczne), przy czym 41% chorych z zaburzeniami psychicznymi miało encefalopatię lub zapalenie mózgu. Istnieją również przypuszczenia, że COVID-19 wywołuje niewydolność oddechową i śmierć nie przez uszkodzenie płuc, a pnia mózgu, gdzie znajduje się centrum dowodzenia, które zapewnia proces oddychania nawet w stanie nieprzytomności. Zgromadzono znaczną liczbę dowodów na korzyść tego, że SARS-CoV-2 może pokonywać barierę krew-mózg i przenikać do mózgu. Prawdopodobnie koronawirus jest zdolny przebywać tam przez długi czas i uaktywniać się po wielu latach, podobnie do wirusa ospy wietrznej, który u dzieci infekuje komórki nerwowe kręgosłupa, a w wieku dojrzałym ponownie się ujawnia, wywołując zachorowanie na półpasiec. Niedawno uzyskano bezsporne dowody na to, że SARS-CoV-2 jest zdolny przenikać do mózgu i prowadzić do ciężkich skutków. Udowodniły to eksperymenty z organoidami ludzkiego mózgu, zarażonymi SARS-CoV-2, podczas których obserwowano towarzyszące zmiany metaboliczne w zarażonych i sąsiednich neuronach. Zapobiec infekcji neuronów można było poprzez blokowanie ACE2 przeciwciałami lub wprowadzenie płynu mózgowo-rdzeniowego od chorego na COVID-19. Eksperymenty na myszach, które eksprymują w dużej ilości ludzkie ACE2, pokazały, że właśnie infekcja mózgu jest główną przyczyną śmierci zwierząt, a nie infekcja oddechowa. Wreszcie, podczas sekcji pacjentów, którzy zmarli na COVID-19, wykryto wirusa SARS-CoV-2 w neuronach kory mózgowej i odnotowano patologiczne cechy tej infekcji, w szczególności nieznaczną liczbę immunologicznych nacieków komórkowych. Naukowcy przypuszczają, że różnorodne uszkodzenia przy COVID-19 można wyjaśnić trzyetapowym mechanizmem działania SARS-CoV-2. Na pierwszym etapie wirus wiąże się z ACE2, który eksprymuje się w znacznej ilości na komórkach płuc, tętnic, serca, nerek i jelit, infekuje i uszkadza komórki tych organów, wywołuje „burzę” cytokinową. Na drugim etapie cytokiny zwiększają przepuszczalność naczyń, co prowadzi do powstania obrzęków i rozprzestrzeniania się zapalenia, a kaskady hiperkoagulacji prowadzą do tworzenia drobnych i dużych skrzepów krwi, które uszkadzają różne organy. Na trzecim etapie (jeśli do niego dochodzi) wirus przenika przez barierę krew-mózg i trafia do mózgu, co sprzyja demielinizacji lub neurodegeneracji. Zwiększenie przepuszczalności naczyń, które prowadzi do gromadzenia się płynu w tkankach i obrzęków, wiąże się z zaburzeniami w układzie renina-angiotensyna — RAS, w tym enzymów ACE i ACE2, które biorą udział w regulowaniu ciśnienia tętniczego i równowadze płynów w organizmie. Ten system reguluje kininowy szlak sygnałowy, w szczególności jego główny enzym — bradykininę, która odpowiada za rozwój zapalenia i „burzy” cytokinowej, co jest ważnym składnikiem patogenezy COVID-19. Wykorzystanie ACE2 przez wirusa SARS-CoV-2 jako receptora do przenikania do komórki prowadzi do obniżenia pozakomórkowego poziomu tego enzymu, co z kolei podwyższa poziom bradykininy i wywołuje gromadzenie się płynu w tkankach oraz zapalenie. Zaburzenia w układzie krzepnięcia krwi, które często obserwuje się u chorych na COVID-19, również mogą aktywować układ kininowy i bradykininę. U podstaw patogenezy COVID-19 leży uszkodzenie komórek organizmu człowieka w wyniku dwóch głównych mechanizmów: bezpośredniego cytotoksycznego wpływu wirusa SARS-CoV-2, a także nadmiernego reagowania układu odpornościowego na wirusa (silne zapalenie, „burza” cytokinowa, atakowanie przez komórki-zabójcy). Jednak przypuszcza się, że przy COVID-19 istnieje jeszcze jeden, dodatkowy mechanizm, który sprzyja zarażeniu komórek wirusem i ich uszkodzeniu — tak zwane wzmocnienie zależne od przeciwciał (ADE — antibody-dependent enhancement). Według tego mechanizmu dochodzi do wzmocnienia replikacji wirusa w organizmie w wyniku tego, że cząstki wirusowe w kompleksie z przeciwciałami i komponentami dopełniacza łatwo przenikają do komórek przez receptory Fc, które oddziałują z przeciwciałami, lub przez odpowiednie receptory dopełniacza. Zwiększenie ładunku wirusowego stymuluje sekrecję przez makrofagi prozapalnych cytokin i wystąpienie „burzy” cytokinowej. W ten sposób specyficzne przeciwciała przeciwwirusowe, które pojawiają się w organizmie dzięki odpowiedzi immunologicznej, szczepieniu czy wprowadzeniu preparatów immunoterapeutycznych, w szczególności surowicy rekonwalescentów, mogą nie chronić przed infekcją wirusową, a wręcz przeciwnie, znacznie pogarszać sytuację. Okazuje się, że zneutralizować wirusa może tylko duża ilość specyficznych przeciwciał przeciwwirusowych. Mechanizm ADE początkowo zauważono u przedstawicieli rodziny wirusów Flaviviridae, które są czynnikami wywołującymi gorączkę Zachodniego Nilu, gorączkę denga, kleszczowe zapalenie mózgu itp. Obecnie pojawia się coraz więcej dowodów na wykorzystywanie mechanizmu ADE przez koronawirusy. Tak więc immunizacja przeciwko wirusowi zakaźnego zapalenia otrzewnej kotów (FIPV) paradoksalnie zwiększa ciężkość choroby, a infekcja makrofagów wirusem FIPV może być wzmocniona za pomocą silnie rozcieńczonych neutralizujących przeciwciał monoklonalnych przeciwko wirusowemu białku S. Podobne wyniki uzyskano w eksperymentach in vitro z wirusem SARS-CoV: skoncentrowana surowica przeciwko białku S chroniła komórki przed infekcją, a po rozcieńczeniu — ułatwiała infekcję i powodowała śmierć jeszcze większej liczby komórek drogą apoptozy. Prawdopodobieństwo wykorzystania mechanizmu ADE przez wirusa SARS-CoV-2 stawia nowe wymagania dotyczące bezpieczeństwa szczepionek i preparatów immunoterapeutycznych, które obecnie są aktywnie opracowywane na świecie. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...hni istorii ne zahubylysia? — ні, poprawiam: historie nie zaginęły, bo każda z bohaterek odważyła się opowiedzieć o sobie w bezpośrednio emitowanym autorskim programie „Moja Historia” w Radiu Kultura, który był nadawany przez trzy lata. Rozszyfrowane opowieści ożyły w tekstach pod okładką papierowego wydania. Zabrzmiały wielogłosowo emocjami i oddechem w audiobooku „Jedna z nas” o długości 28 godzin 54 minut 17 sekund. W formacie DAISY – w otwartym dostępie na stronie – mogą go wysłuchać osoby, które są w stanie jedynie słyszeć. Wersję elektroniczną wydania przeczytają ci, którym nie przypadł wariant papierowy. W trójwymiarowej realizacji unikalny projekt kulturalny „Jedna z nas”, zrealizowany dzięki wsparciu finansowemu Ukraińskiego Funduszu Kultury, jest przeznaczony na długie trwanie. W książce nie ma historii ważnych i mniej znaczących, są historie różne i niepowtarzalne. Ujawniwszy swoje życie, bohaterki stworzyły portret kobiecej Ukrainy. Nie są to tu glamourowe dziewczyny, które dążą do podniesienia swojego rankingu kosztem truskawek z życia prywatnego. Moje dziewczyny „obcinają warkocze”, żeby oszczędzić wodę na myciu włosów na linii ognia. Zakładają buty bojowe zamiast ulubionych szpilek i jadą na front. „Swój wybór dokonałam już na Majdanie…” — powtarzają narodowe bohaterki Ukrainy, które zresztą siebie bohaterkami nie uważają. Biorą na siebie ciężką i niebezpieczną pracę, idą na pierwszą linię, ratują życie żołnierzy, szturmują miasta na wschodzie. Wracają z wojny, goją rany, kontuzje, pokonują PTSD i wracają do aktywnego życia. Moje bohaterki piszą książki o wojnie, kręcą filmy dokumentalne, bronią granic ukraińskiego słowa, rozwijają flagę na najwyższym szczycie świata, zostają mistrzyniami paraolimpijskimi. Wiele z nich straciło zdrowie fizyczne, ale inkluzja dała możliwość odkrycia w sobie dodatkowych talentów i zasobów.
Tetiana Skyrtacz, pseudonim Romaszka, – paramedyczka służby ASAP, co w tłumaczeniu brzmi „Jak najszybciej, na ile to możliwe!”. Czasami, by uratować czyjeś życie, Romaszka ma tylko 30 sekund, bo tyle właśnie krwi wycieka przy ranie szyi. Przed wojną Tetiana miała własny, odnoszący sukcesy biznes. Lecz wraz z początkiem wojny poszła na front, ukończyła kursy NATO. „Mogłabym zostać w Kijowie, ale kto będzie ratował chłopców?”
Historyczka Oksana Kiś – autorka książki „Kobiety w Gułagu: przeżyć znaczy zwyciężyć”. Strażnicy lekceważąco mówili o nich: zeczki, banderowczynie, wspólniczki i uważali je za gułagowy pył. Stalinowski system Gułagu miał na celu je złamać, przewychować albo po prostu zamienić w gułagowy pył. W obozach miały poczuć własną nicość, zapomnienie, odczłowieczenie. A one postanowiły przeciwstawić się systemowi swoim życiem. Kobiety nie traciły człowieczeństwa, oswajały baraki, haftowały, śpiewały, pomagały sobie nawzajem, leczyły, kolędowały, opowiadały sobie przeczytane kiedyś książki, modliły się, świętowały i wierzyły. I przeżyły dzięki własnej sprawczości!
Jabłoń – to matka, która rodzi nam miłość nawet z nieba. Która uczy córkę być, nawet gdy sama odchodzi w tęczę. To pielęgnowanie wspólnego Ogrodu córek-matek. To – przemyślenie świata matki, który na zawsze pozostaje córce. „Jabłoń” – to niezwykła książka-dialog pisarki Ludmyły Taran, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Starego Lwa. W niej losy matek Oksany Zabużko, Natalki Biłocerkiwec, Zofii Majdańskiej, Bohdany Pawłyczko i Mariany Sawki. O historii powstania książki, o tym, jak „osobiste staje się świadectwem epoki” – historia Ludmyły.
Dzieciństwo weteranki wojny rosyjsko-ukraińskiej Andriany
Susak minęło wśród kosowskich żółto-zielonych barw. „Od dzieciństwa byłam wychowywana w miłości i patriotyzmie… Zamiast bajek o księżniczce moja babcia opowiadała mi bajki o Syberii, gdzie odsiedziała 20 lat w łagrach za to, że jej brat był członkiem UPA… Moja decyzja — iść z Majdanu na Wschód — nie była przypadkiem, lecz obowiązkiem. Na Majdanie staliśmy się narodem, zakładaliśmy skrzydła i wydawało nam się, że możemy wszystko”. Babcine opowieści zadziałały w 2014 roku, kiedy Andriana porzuciła marzenie o Japonii, gdzie już zaczęła pracować, i pojechała za szczęściem do miasta Szczęście, na Ługańszczyznę. „Założyłam kominiarkę i poszłam”… Została szturmowczynią grupy szturmowej batalionu Ajdar. Andriana od dawna jest ludową artystką Ukrainy, uznaną na całym świecie. Ale pragnienie tworzenia nie opuszczało jej ani na chwilę. Tematem twórczości są kobiece wizerunki, a najważniejszym spośród nich — matka. „Wielkiej Córce Ukrainy, która swoim ogniem talentu w swoich wybitnych dziełach uwielbiła rodzinną Matkę”, — napisał M. A. Strożenko na albumie „Mój Szewczenko” dla Wiry Barynowej-Kuleby. Tak właśnie jest.
„Moja mama była na barykadach cały czas, cokolwiek by nie robiła”. Tak powiedziała dziennikarka Myrosława Barczuk, córka Niny Kriukowej, Bohaterki Ukrainy, narodowej artystki Ukrainy, o swojej mamie. — Przypominam sobie, jak w 2004 roku mama stała na Majdanie. To pomarańczowe morze śpiewa „Ще не вмерла України”, i my rozumiemy i czujemy, że to nasz naród. Dla mnie to wtedy było po raz pierwszy, kiedy zrozumiałam, czym jest mój naród, czym jest, kiedy zlewasz się z nim. A mama patrzyła na to pomarańczowe morze i powiedziała mi: „Pewnie są tu także i moje kilka tysięcy ludzi!” Miała na myśli, że objechała ze programami poezji ukraińskiej Liny Kostenko, Wasyla Stusa, Dmytra Pawłyczki, Iwana Dracza, Borysa Olijnyka, Lesi Ukrainki szkoły, przedsiębiorstwa, licea, uniwersytety, PTU — nie ma w Kijowie takiej placówki, w której by nie występowała, jeździła po całej Ukrainie… Pracowała w Związku Pisarzy, jeździła po Ukrainie, i dlatego dla mamy było tak ważne odczuwać, że „ci słuchacze moi, te serca moje, i zaczynam z nimi pracować”… Ciarki chodzą mi po skórze,
Tłumaczenie maszynowe
...rodzimą bohaterką, założycielką Kobiecego Ruchu Weteranów.
Właśnie w czerniowieckim wydawnictwie „Bukrek” (dyrektorka Daryna Maksymec) ukazała się książka Halyny Datsiuk „Jedna z nas”, która zebrała 55 historii kobiet tworzących współczesną przestrzeń Ukrainy. Książka ma podtytuł „Niezaginione historie” i to właśnie ten akcent nadaje wydawnictwu szczególny ton.
Trzy lata temu dziennikarka Maryna Tkaczuk pojechała kręcić reportaż telewizyjny o Ukraińcach w Kazachstanie. Program przygotowywano z okazji 70. rocznicy akcji „Zachód”, w wyniku której z Zachodniej Ukrainy w ciągu jednego dnia – 21 października 1947 roku – przymusowo wysiedlono około 80 tysięcy osób! To, co usłyszała Maryna od świadków deportacji, już jej nie opuściło. Historie o tym, jak starców, kobiety i małe dzieci przez dwa miesiące wieziono z Ukrainy w wagonach towarowych, jak bydło, jak wyrzucono ich pośrodku nagiego, bezwodnego stepu i kazano urządzać sobie mieszkania, jak kopali twardą jak kamień ziemię łyżkami, bo ludzie nie mieli narzędzi, prosiły się o ekran filmu dokumentalnego. I Maryna została reżyserką filmu „Trzech Iwanów. Historie Ukraińców w Kazachstanie”. Prześledziła losy trzech Iwanów: Bojki, Karpińskiego i Mamczura. Pierwszego deportowano do Kazachstanu za to, że siostra była podziemną działaczką OUN. Karpińskiego skazano, bo znaleziono u niego „Historię Ukrainy” Hruszewskiego i „przyszyto” mu terroryzm. Iwan Mamczur ze Lwowa dostał 10 lat łagrów za udział w UPA, budował Kanał Biełomorski, potem – miasto Żezkazgan… „Ale nie było ani jednego dnia, żebym nie myślał o Ukrainie”, – powie on z bólem w wywiadzie. I właśnie tego dnia, kiedy film był w pełni gotowy, a szczęśliwa Maryna zadzwoniła do pana Iwana, 95-letni legendarny Bohater zmarł, nie zobaczywszy filmu. A przecież nikt dotąd nie został ukarany za totalne rosyjsko-imperialne znęcanie się nad naszymi ludźmi... I w tej bezkarności leży nasz niepokój. O tym krzyczy film Maryny Tkaczuk – w imieniu milionowej diaspory Ukraińców, którzy znaleźli się w Kazachstanie w wyniku stalinowskiej deportacji!
„Moja historia z Łesią Ukrainką zaczęła się od dzieciństwa – opowiada aktorka Halina Stefanowa. – Wychowywałam się na Kołymie, bo moi rodzice, pochodzący z Zachodniej Ukrainy, byli uwięzieni w sowieckim GUŁagu. Ukraina była dla nas z siostrą Natalią taką ziemią obiecaną, wymarzoną… I wszystko, co pochodziło z Ukrainy, było nieprawdopodobne. Postrzegaliśmy to przez spojrzenia, łzy, rozmowy rodziców. Po ukraińsku mówiłam od dzieciństwa, bo za progiem była rosyjska, koriacka, ewenkijska, jakucka, a w domu była ukraińska. Na Ukrainie były nasze babcie, nasze kuzynki, była nasza kuzynka Łesia, którą bardzo kocham. I kiedy moja mama czytała Łesine „Mamo, idzie już zima, śniegiem trawę przykrywa…”, byłam przekonana, że Łesia Ukrainka – to właśnie moja kuzynka Łesia. I przez długi czas nikt nie mógł mnie przekonać, że to różne osoby. Dlatego Łesia Ukrainka to było coś bliskiego, od razu przyswojonego, stała się moja”…
Po rozmowie sfotografowałam panią Olenę Bondarenko obok portretu jej mamy Olgi na wystawie „Ukraińcy, którzy pokonali GUŁag”. Mama Oleny zwyciężyła, doczekała się rehabilitacji, dziś ma 93 lata. A podczas powstania w Kengirze, w 1954 roku, była dziewczyną. Kiedy zburzono mury między męskimi a żeńskimi barakami, więźniowie zaczęli szukać swoich bliskich. Oni także „znaleźli się” – Olia Liadska i Ferenc Varkoni. Powstanie trwało 40 dni i zostało brutalnie stłumione. Ale tych 40 dni przyniosło poczucie wolności, siłę ducha i najmocniejszą na świecie miłość. Ferenc i Olga zdążą wziąć ślub… Ale nigdy więcej się nie zobaczą. Oleńka, ich córka, urodzi się daleko poza granicami Ukrainy. Mama długo będzie ukrywać prawdę o historii kengirskiej. Olena zostanie dziennikarką, działaczką społeczną i polityczną, posłanką Narodowej Rady Ukrainy i obrończynią praw człowieka. Dowie się, kim był jej tata, ale nie zdąży go zobaczyć. W historii Oleny – najsilniejsze ludzkie uczucia, poświęcone duchem wolności i spalone stalinowskim molochem.
Trzyletnia dziewczynka Wira Barinowa-Kuleba po raz pierwszy zacisnęła paluszki na węglu i zabrała się do malowania pieca. To zajęcie tak ją poruszyło, że Wiruszka postanowiła, że odtąd będzie malować zawsze. Minęło niemal osiemdziesiąt lat, dziew-
Od lewej: pisarka Jewhenija Podobna, dowódczyni kobiecego plutonu Kijowskiego Liceum im. Iwana Bohuna Julija Mykytenko, badaczka historii mówionej Tetiana Kowtunowycz, weteranka rosyjsko-ukraińskiej wojny Iryna Cwiła
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kiedy przypominam sobie, jak mama powiedziała mi: „Tu jest kilka tysięcy moich!” To było dla niej bardzo ważne! Całe życie, także po 95. roku, była na barykadach! Jeździła po całej Ukrainie! A kiedy w 2006 roku mama tak fatalnie doznała urazu, jej słowa brzmiały: „Dlaczego to nie stało się na barykadach?”
Tetiana Kowtunowycz, badaczka historii mówionej, stworzyła książkę „Kapelani. Na służbie Bogu i Ukrainie”. Wysłuchała, starannie zarchiwizowała i udostępniła żywą historię na gorąco, kiedy słowo jest świeże, wspomnienie niewymyślone, a miłość ożywcza. Wojna się skończy, a książka, wydana przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, będzie służyć Ukrainie prawdą o niewymyślonej, śmiertelnej wojnie. I o Wojownikach Światła – kapelanach. A my przeczytamy słowo wstępne metropolity Ioana: „Dla nas rajem jest Ukraina. Mamy ją pielęgnować i strzec. I ten święty nakaz mamy wypełniać sumiennie, nie szczędząc swojego życia. A kiedy jest wróg, który zagarnia naszą ziemię, mamy się bronić i go powstrzymać. Jeśli nie rozumie słów – to znaczy, że musimy go powstrzymać bronią!”
Książka „Doćia” wolontariuszki Tamary Horikh Zernia została książką roku 2019 według BBC. Olena Jurkowska bez obu nóg została paraolimpijską mistrzynią. Julia Mykytenko, Iryna Cwyła, Oksana Jakubowa, uczestniczki rosyjsko-ukraińskiej wojny, przezwyciężyły rany i kontuzje i po kilku latach na froncie wróciły do ulubionych zajęć. Iryna Dowhań, po uwolnieniu z niewoli i przeżyciu tortur, złożyła zeznania o zbrodniach Federacji Rosyjskiej dla Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze. Niezagubione historie 55 kobiet trwają w nowych wydarzeniach. Nakład książki „Jedna z nas” w liczbie 1000 egzemplarzy został rozesłany do bibliotek Ukrainy, organizacji społecznych, Centrum Wsparcia Moralnego i Psychologicznego Sił Zbrojnych Ukrainy, lokalnych wspólnot. Książki czytane są już w Mariupolu, Chersoniu, Dnieprze, Kramatorsku, Kropywnyckim, Lwowie, Kijowie, Starobielsku, Czernihowie. Po jednym egzemplarzu otrzymały wszystkie bohaterki książki. Ich historie inspirują niezłomnością, jasnością i patriotyzmem. „Niezagubione historie” przekonują, że kobiece doświadczenie trzeba zbierać, zapisywać, archiwizować, chronić nie tylko dla bezcennego archiwum naszej pamięci, ale i dla motywacji do zmian w życiu. Ta książka doda wielu osobom sił i pewności, by zrobić kolejny krok ku własnemu Ja i swojemu marzeniu. „Nie trzeba bać się zmian. Życie będzie trwało na ziemi także bez nas. Ale nasze życie bez nas – nie dokona się. A kiedy wydaje się, że zbiornik twojej siły wyschnął, trzeba uwierzyć, że zawsze znajdzie się kropla rosy czy deszczu, która spadnie ci na serce i ożywi miłość”.
P.S. Wśród Bohaterek książki jest bojowa oficerka, dowódczyni kobiecego plutonu Kijowskiego Wojskowego Liceum im. Iwana Bohuna. Jej mąż Illia Serbin zginął na froncie, a ojciec – Mykoła Mykytenko, uczestnik rosyjsko-ukraińskiej wojny, podpalił się na znak protestu przeciwko polityce obecnych władz w nocy z 10 na 11 października 2020 roku w centrum Kijowa.
Galina DACYUK, m. Kijów doczołgał się. Oto czyjś cień, jakby ktoś biegł. „Żulo! Ty żyjesz?! A ja myślałem… Żulo, Żuleczko mój… Jak bardzo cię kocham! Żulo… Żuleczko, chodź do mnie. Nie bój się — nie zjem cię. Ja już więcej nie chcę jeść. Jak ciepło i jasno. Jak mi z tobą dobrze. Żulo… A dlaczego mama tak strasznie krzyczy: „Ach, synku mój, ach, najdroższy! Ach, cóż ja narobiłam!”
JEJ DOM
Wciąż pamiętam każdy dom, w którym mieszkałam, w którym dorastałam, w którym poznawałam, czym jest dobro, i w którym rozbijały się na kawałki marzenia. I tęsknię za każdym z nich, bo są dla mnie jak ludzie, z własną twarzą i charakterem, z własnym losem. Czy… niedolą. Oto ten dom, na samym skraju wsi, pod pięknym czerwonym dachem, ale już bez drzwi. A okna ziejące pustką, jak wyłupane oczy. Dziś te okna jakoś z wyrzutem dźgnęły mnie w duszę: „I ty nie wejdziesz?” — Dlaczego, wejdę. Ojej! Naprawdę dobra… — Ale boję się iść dalej, bo podłogę ktoś już zerwał. I piec rozwalony, i kuchnia, i… Mimo to odważam się, wchodzę. — Mówisz: zimno i wilgotno? A-a-a… Myszy? A jak im tu?.. I w szczelinach wilgotno i zimno. A gdzie twoi?.. To na tej dużej fotografii? Tacy młodzi. Pewnie mąż, żona i ich dziecko? Chłopiec? Dziwisz się — czemu ich nie znam? Bo ja tu mieszkam niedawno, do tego z dala od wszystkich. Co ty mówisz!? Naprawdę!? Nie, wtedy nie byłam we wsi, tylko słyszałam, że pochowano młodego chłopaka, który zginął pod Iłowajskiem. Jedyny u rodziców? Milcz — dalej wiem. Więc to ty jesteś ich domem? Patrzę w jedyne ocalałe okno, wychodzące na sad. Sad duży, jeszcze nie stary, ale już zarośnięty czeremchą, bzem i akacją. Lecz wiosną zakwitnie. — Co!? Na tej rozłożystej jabłoni? A dlaczego nikt?.. Krzyczałaś, błagałaś — nie słyszał? Czy może i słyszał, ale już nie chciał słyszeć. Widziałaś jego mękę i wszystko rozumiałaś? Dotykam ręką zawilgoconej ściany pod obwisłą tapetą: — Wybacz nam, ludziom. Jesteśmy tacy. Nie zawsze potrafimy znieść ból. A tobie bardzo boli? Oczywiście, boli. Poczekaj, może znajdą się inni — zechcą tu mieszkać. Już przychodzili? I co? A-a-a… Nie chcieli, bo w tym domu jest za dużo żalu, bo przecież i matka… Nie mów nic. Nie osądzaj. Tu, na twoim progu? Pijana. Wiem — słyszałam, że z rozpaczy… Ale przecież masz jeszcze sad. I fundament masz mocny. Nie zaraz ty… — Umrę? — Nie, chciałam powiedzieć — jak daleko poleciał ten pocisk… — Nie mów nic. Przychodź kiedy. Porozmawiamy. Ty potrafisz słuchać. — A ty — mówić. O, patrz — ktoś idzie. Może… — A co wy tu robicie w cudzym domu!? Ani wstydu, ani sumienia u ludzi. Hołota. Zjechali, pociągnęli wszystko…
TANGO Nietknięta cisza razem z ciemnością napełnia pokój. Jeszcze chwila — i noc otworzy przede mną drzwi, w które wchodzić bywa niewyobrażalnie trudno. A ja wchodzę, bo te drzwi prowadzą do mojej pamięci, do moich strat i daremnych nadziei. Czy tylko? Za tymi drzwiami i ja, i ty, i my… I moje tango, jedyne w całym życiu. O, tango! Wtedy śmiałeś się: „Szalona, jakie tango. My i tango… Śmiesznie. Przecież nam nigdy nie wyjdzie”. Ale wyszło. Najpiękniej na świecie. Włożyłam swoją zielono-szarą suknię. Oto ona, nadal w szafie, jak święto. A ty poprowadziłeś mnie do innego pokoju, a kiedy zawołałeś: „Wejdź!”, stałeś w garniturze, którego jeszcze nigdy nie zakładałeś. I koszula oślepiająco biała. Masz całą kasetę nagrań wirtuoza-akordeonisty. Przez chwilę wybierasz. I oto „Cumparsita”. Razem z pierwszym akordem mignęło światło, jakby puściło oko obojgu. Spojrzałeś na mnie zbyt poważnie, odszedłeś i stanąłeś ponuro. A ja… Ja idę do ciebie. Namiętna melodia zachwyca i jakby uwalnia od wszystkich konwenansów. I moje uczucia także, jak uwolnione skrzydła. Unoszą, darują wolność duszy i ciału. Wyciągnąłeś rękę, a drugą lekko mnie objąłeś. Tak drżąco i czule, jak nikt i nigdy… Uśmiecham się — przecież to tango, a nie walc, choć moje oczy zdradzają — nigdy nie tańczyłam tanga, a ty kochałeś jazz. Krok, drugi… Ty wciąż uczysz się władać tym zdumiewającym rytmem, a w mojej głowie jakby po dobrym winie. Twoje ręce są takie wrażliwe i silne. I takie pewne. A oczy… Surowe męskie oczy, które znają prawdziwą cenę życia i śmierci. Nadal jesteś po wojskowemu smukły, tylko włosy dawno posiwiały. Choć usta prawie zawsze są mocno zaciśnięte. I teraz są zaciśnięte, jakbyś bał się dać wolność swoim uczuciom. Przez chwilę wydaje się, że nie jesteś ze mną, nie tutaj. I tańczysz inne tango pośród krwawych ostępów cudzej wojny. Zaciśnięte usta drgnęły, gwałtownie mnie obracasz, jeszcze, jeszcze… Jakbyś chciał uwolnić się od siebie — od nas! Ale ja nie puszczam. Nie mogę puścić. Czy mogę bez ciebie? Moje ruchy, ręce — całe ciało błaga o twoją miłość, głowa opada na mężne piersi, gdzie nadal jest rana. Zastygasz, oboje zastygamy w szaleństwie naszych uczuć — jesteśmy zbyt dorośli, by odczuwać wstyd w miłości. Twoja dłoń dotyka moich włosów gdzieś na wysokości pasa. Jakbyś chciał je pogłaskać, jakbyś się zastanawiał, wątpił. Nie wierzysz, odsuwasz się. I ja sama. Ale ty mnie nie puściłeś, nie pozwoliłeś mi wyrwać się z kręgu namagnesowanego uczuciami. Czujesz każdy mój ruch. Ale walczysz ze mną i z sobą… I nie chcesz przerwać tego kręgu. Między nami nie ma ani dystansu, ani zastrzeżeń. Twoje ręce obejmują podstępnie i czule. Spojrzenie staje się łagodne, jak u drapieżnika, który już upolował swoją zdobycz. Twoja twarz jest bardzo blisko, oddech gorący, a usta szorstkie — spragnione. O, tango! Najbardziej na świecie boję się nocnych telefonicznych dzwonków. Są nieublagalnie okrutne.
Tłumaczenie maszynowe
ŻULA
Usta babci Ulitki od dawna już się nie uśmiechają, tylko szczerzą zęby, jakby chciała kogoś zjeść. A jednak chce. Bo Witko ciągle słyszy: „…Chleb nasz powszedni daj nam dzisiaj…” Ale chleba babci nikt nie daje. I nie tylko chleba, chyba że tego, co nie ma nazwy, ugotowanego z komosy, jakichś łupin i jeszcze czegoś, co trzeszczy na zębach, drapie dziąsła i gorzknieje. A mama mówi, żebyśmy jedli, bo inaczej umrzemy. Jemy, ale od tego jeszcze bardziej chce się jeść i płakać. Oto i mama zapłakała, bo podała babci Ulitce wody, a ona już nie otwiera ust i się nie uśmiecha, tylko patrzy. Pewnie chce coś powiedzieć, ale już nie zdoła. Mama pada babci na piersi i zaczyna zawodzić. Wydawało mi się czy co, jakby przy szopie zaszczekał Żula. Nie, nie wydawało się. „Mamo, Żula wrócił!” — ja jeszcze mam siłę wyjść z chaty. Żula siedzi, jakby nigdzie nie uciekał, cieszy się na mój widok, aż popiskuje. Żulę mama spuściła z łańcucha dwa tygodnie temu, a on, widzisz, wrócił. I widać, że nie jest głodny. Z chaty wychodzi Motia — moja młodsza siostra. Motia ma dopiero cztery lata, a ja aż siedem. Motia też się cieszy. Ale nie idzie dalej niż od ganku, chwieje się i upada. I płacze. Lecz nie głośno. Głośno płakać Motia nie może. Mama wciąż płacze, ale w końcu milknie i też wychodzi na ganek. Patrzy na Żulę, który winnie podkula ogon i kuli się. Potem zaczyna żałośnie skomleć. Skomli jeszcze mocniej, gdy mama podchodzi, szybko chwyta go w ramiona, przyciska do siebie i niesie do szopy. Krzyczę, ale nie zdążam. Ledwie słyszalne „tuk” i Żula cichnie. „Nie patrz!” krzyczy mama, ale widzę, jak jeszcze drgają łapy mojego Żuli. A jego oczy, pełne grozy, patrzą na mnie. A potem czarna otchłań. W tej otchłani jest mi dobrze i nie chce mi się jeść… W chacie dziwnie pachnie pieczenią, tak jak wtedy, gdy jeszcze był tata. Gdy tata jeszcze nie popchnął tamtego wujka w czarnej skórzanej kurtce, który zabrał spod babci Ulitki woreczek z kaszą jaglaną. Całkiem maleńki. Babcia chwyciła go, gdy obcy ludzie weszli do chaty, wsunęła pod siebie i tylko trzęsła się ze strachu, jakby zrobiła coś złego. Wujek w skórzance odepchnął babcię i zabrał worek, a tata wtedy popchnął tego obcego wujka. A wujek strzelił z nagana w sufit. Tatę pobili wujkowie w mundurach, potem wywlekli go na podwórze, związali sznurem i rzucili na furmankę, gdzie leżały worki z naszym zbożem, a na wierzchu babciny woreczek z kaszą. Babci w chacie już nie ma. Tylko jeszcze pachnie, jakby w kościele, gdy zapalają świece. I jedzenie pachnie, aż w brzuchu kłuje. Wiem… Nie jestem mały. I nie będę jeść — nie zdołam. I już nie zdołam się podnieść, ledwo wypełzam z chaty. Jeszcze trochę i dopełznę do ulicy, a tam… Nie, nie
Tłumaczenie maszynowe
Kostiantyn SUSZKO, m. Zaporoże
Ciąg dalszy.
Początek w nr 41 za 2020 rok
Nie ma już rzeczki Kińskiej koło Babyny. Ostatni raz połączyła się ona z Dnieprem 65 lat temu, zlała się, przemieszała jej jaskrawobłękitna woda z żółtawobłękitną wodą Dniepru, a potem rozpuściły się obie w „kachowskiej”: to siwobłękitnej — kiedy woda jest mniej więcej czysta, to w zielonkawobłękitnej — kiedy latem zakwita drobnymi, najdrobniejszymi sinozielonymi śmierdzącymi glonami.
I tutaj już — żadnego cudu. Nie ma też Dniepru obok Babyny. Do pięciu kilometrów szerokości (w pobliżu mojej wsi) rozlało się „morze” Kachowskie. I tak, — w górę i w górę, pod prąd, na półtorej setki wiorst, aż do Chortycy — brzegi odsuwają się od siebie na sześć, na osiem, dwanaście, dwadzieścia kilometrów, potem schodzą się do ośmiu-siedmiu, następnie znów rozchodzą, w szczególności między Bilenkym (prawobrzeże) a Wasyliwką (lewobrzeże) prawie na trzydzieści wiorst.
Rzeczywiście, nie ma Dniepru, została tylko woda.
Sztuczne morze wiele zmieniło w życiu mieszkańców Babyny. Zaczęli inaczej łowić ryby, inaczej się kąpać, inaczej wykorzystywać wodę, inaczej wypasać krowy, inaczej przygotowywać paliwo na zimę. Pojawiły się nowe słowa, których dotąd tutaj nie używano, w szczególności: sztorm, zełenucha (zielona od kwitnienia mikroalg woda), szczebiń (tłuczeń), bałtama (pływające resztki gałęzi i kory drzew), werbomatka (wielka kłoda — część gigantycznego ściętego drzewa), byczki (ryba), mulaka (muł), damba (tama)… Ale więcej, znacznie, znacznie więcej słów z lokalnej przestrzeni zniknęło. Na zawsze. Zniknęły zwykłe słowa wraz ze zniszczonymi łęgami, z którymi były związane, wraz z przedmiotami i zjawiskami. Nie stało słowa dub — tak nazywano przestronną ciężką łódź, w której przewożono do łęgów bydło. Zniknęły kosa (piaszczysta wyspa), łoza (wiklina), lileja (lilia), ożyna (jeżyna), protoka (cieśnina), ozero (jezioro), kuszyri (wywłócznik), parom (prom), osoka (turzyca), sytniak (sitowie), szełiuha (krzew), pelikan, lebid (łabędź), szułyka (kania), kraczka (rybitwa), skopa (rybołów) (gatunki ptaków), ondatra, karmak, wołok (sprzęt rybacki), sterno (wiosło sterowe), hrebky (para wioseł wstawionych w dulkach po obu stronach łodzi), szpołyk (czerpak do wybierania wody z łodzi), jatir (wiersza), szczukiwka (specjalna wędka do łowienia szczupaków), żyweć (mała rybka, którą zaczepiano na duży haczyk jako przynętę na szczupaki), kłopało (klokało — przyrząd do wabienia sumów), wersznia, ruheli (wyplecione z wikliny przyrządy do łowienia ryb), połoskalo (wiklinowy koszyk do przechowywania złowionej żywej ryby), kut (niewielka zatoka rzeczna), ustup (występ brzegowy przypominający przylądek), pławuczka (drewniany, piramidalny, pływający przyrząd z lampą naftową na wierzchołku; takimi przyrządami wyznaczano granice toru wodnego), jeryk, bakaj… Zamilkł Dniep (Dniepr), ponieważ rzeki o takim imieniu — symbolu piękna i potęgi Ukrainy — obok naszej wsi nie stało. Tak jak nie stało wielu, wielu innych rzeczy.
Sztuczna katastrofa ekologiczna doprowadziła do zmian w wyglądzie zewnętrznym wsi. Przebudowano słomiane i trzcinowe czterospadowe dachy na dwuspadowe z łupka, a w chatach pojawiły się pionowe deskowe szczyty. Tradycyjne ukraińskie mieszkanie stało się nie wiadomo do czego podobne — nie to moskiewski, nie to zachodnioeuropejski styl. Zniknęły plecione płoty, i tam gdzie zastąpiono je drewnianymi parkanami, coś z narodowego się zachowało, ale dalsze urządzanie już żelaznych parkanów i takich samych bram — bez najmniejszych estetycznych cech i stylu — zupełnie zniwelowało wygląd zarówno poszczególnych gospodarstw, jak i całej wsi. Etniczna osobliwość w urządzaniu mieszkania i całej zagrody ustąpiła przed nagą funkcjonalnością: słoma, trzcina i drewno — materiał nietrwały, a dlatego zastąpiono go znacznie solidniejszym łupkiem i metalem. Za te metamorfozy wieśniakom raczej nie można czynić wyrzutów, ale fakt pozostaje faktem: wygody komunalne wyparły etniczną swoistość. Sądzę, że mimowolnie w znacznym stopniu wpłynęło to również na mentalność ludzi. Przestrzeń zaczął opanowywać kosmopolityzm, co coraz wyraźniej zaczęło odbijać się na wynikach każdych kolejnych wyborów.
Kiedyś rzadko który mieszkaniec Babyny nie miał przezwiska, czy też ulicznego imienia… Według jakiej zasady rozdawano przezwiska? Wśród „przezwisk”, które udało mi się zebrać w Babynie, przeważają te, które określają u człowieka najbardziej charakterystyczną cechę (tutaj pomysłowość moich ziomków budzi szczery podziw) jego charakteru lub wyglądu, w szczególności: Alapa, Bałda, Bezwusyj, Brecheria, Wahenyk (nosiciel przezwiska nie wymawiał litery „r” w słowie warenyk), Wyływok, Wytryszatka, Hawa, Hłyniak, Hrycapuk, Hubrij, Dochłowa Rybyna, Driasja, Żułyk, Zakirok, Zatirka, Zołotce, Kyrpata, Kwasza, Kahał, Krosza, Krasywyj, Łapko, Łachmacz, Łysa, Mahro, Mała, Masłak, Matiuszka, Macak, Majatna, Nejsza, Nihaj, Partizan, Pińko, Powydło, Prawda, Ryżyj, Rochla, Sywołap, Cycenko, Szestypałko, Szkrobka… Tutaj należy zaliczyć przezwiska, które wskazywały na pokrewieństwo z jakimś zwierzęciem: Buhaj, Wałach, Kabaniec, Każan, Koza, Ropucha, Sobakułka, Szkapa; z przedmiotem — Baraban, Barża, Hyria, Korszok, Mantaczka, Moczalka, Szpołyk, Szpryc; z mięczakiem — Słymak; z ptakiem — Zozulce, Leleka, Martyn, Martyneć, Raksza, Szpak; z rybą — Kłypeć, Tarańka; z owadem — Kłop, Konyk, Muracha; z rośliną — Harbuz, Kuraj, Lłanyj, Jabłuczko. Są przezwiska, które nawiązują do pochodzenia: Hrek, Żyd, Mołdawan, Rumyn, Turok, Cyhan, Czerkes; określają zajęcie: Kupeć, Kok, Łystonos, Lulesznyk, Portnoj, Sapożnyk. Była we wsi cała reprezentacja „potomków” historycznych sław: Bandera, Budionnyj, Hitler, Denikin, Kierenski, Kołczak, Macedoński, Sirko, Czyngis-chan…
Po ulicznym przezwisku można było określić nie tylko charakter człowieka, ale i stosunek do niego współmieszkańców. Jeśli, powiedzmy, w takich oto przezwiskach, mimo niejasności ich treści, słychać otwartą ironię, być może nawet pogardę — Wareha, Dydak, Dziundzia, Zaza, Herhelyk, Kałucka, Kekeweke, Łyha, Makabuła, Muc, Pułyk, Ryhej, Sałapon, Tena, Charłan, Szkadran, — to te, które poszły od zwykłych nazwisk i imion, nie niosą w sobie negatywnego zabarwienia, a jedynie nieco zmienione konstatują wszystkim znany fakt: Bałkowyj, Bedreneć, Botuz, Wysoczynyj, Wisklar, Hema, Hokycha, Horian, Dżona, Żan, Żmuryk, Zińko, Ziema, Iwańko, Iwon, Kapran, Katrycz, Kac, Kyryk, Kysliak, Kopśkyj, Kostelep, Ładźko, Lebedyk, Łukianec, Łuszkań, Łuszko, Mazaj, Mastapołka, Mykołaszka, Mycyk, Owerko, Owrameć, Ochrysan, Pantiuk, Pataszok, Potapeć, Poturnaczka, Rałka, Rymka, Sanżarka, Sańko, Swyryd, Sockyj, Suszla, Tarzan, Chrińko, Czyta, Szałabej, Szac, Szewa, Szeher, Jarema.
Wraz z utratą, jeszcze w dawnych czasach, rzeczki Babyny, wieś Babyna jeszcze prawie niczego nie straciła. Za to w czasach nowożytnych, kiedy zabrakło w pobliżu Kińskiej i Dniepru, wiele rzeczy zmieniło się nie do poznania. A ileż wszystkiego zniknęło bez śladu! Przede wszystkim o Babynie zaczęły zapominać deszcze. Woda jeszcze tylko zaczęła przybierać, ściślej mówiąc, zaczęła zalewać liczne wyspy i wysepki, po tym jak wycięto drzewa i krzewy (na całej akwenie kachowskim „morze” pochłonęło 270 tysięcy hektarów lądu), a przerwy między opadami zaczęły się wydłużać i wydłużać. Za mojego dzieciństwa, latem, deszcz średnio padał raz na tydzień. I to jeszcze jaki porządny! Nie zawsze długotrwały, ale gwałtowny i obfity. Przynajmniej dla ogrodów wystarczało. A zniknęły łęgi, rozlało się „morze” i deszcze zaczęły nawiedzać wieś coraz rzadziej i rzadziej. I zaczynają się teraz nie tak, jak bywało kiedyś — gęsto, zdecydowanie i gwałtownie — a lekkim, nieśmiałym szelestem. Zresztą, bardzo często na owym szelestcie wszystko się kończy. Kapie i kapie drobniutko, jakimiś dwiema-trzema kroplami na metr kwadratowy. I tak może trwać godzinę, drugą, a nawet pół dnia. Albo nawet cały dzień, z przerwami. I deszczu nie ma, i robić nic nie możesz na dworze, bo przecież kapie, sieje się i sieje. Wcześniej tego nie było. Jednak zmienia się nie tylko klimat, ale i jego treść. Teraz, kiedy piszę te słowa, mija czterdziesty dzień od ostatniego deszczu. Ale i ten przemoczył ziemię ledwie na trzy palce. Do korzeni cebuli i marchwi jeszcze dotarł, a ziemniaki zostały z niczym. W związku z tym w tym roku swoich ziemniaków u mieszkańców Babyny nie będzie. Nie będzie buraków, wyschła kapusta, a także szczaw i pietruszka. Nie wszędzie wszedł koper, a burak nie wschodzi wcale. O własnych, ze swojego ogrodu, pomidorach i ogórkach nawet mówić nie warto — bo te ani dnia nie mogą pozostać bez wilgoci. Zresztą i cebula jest daleka od oczekiwanego zbioru. Źle czują się bez podlewania także drzewa, zwłaszcza grusze i jabłonie. A jak bujnie kwitły, jak obficie zawiązały owoce, nawet owoce już zaczęły nabierać soków, a wkrótce zaczęły opadać… Zapytacie, a gdzie woda z wodociągów? Nie działa wodociąg. Jak zamarł pięć lat temu... Dalej opowiem o tym dokładniej. …Stopniowo zapominano dziadowskie zwyczaje. W szczególności te, które podpowiadały miejsce na założenie ludzkiego siedliska. Nie ważne, czy jednej chaty, chutoru czy całej wsi. Nigdy nasi przodkowie nie osiedlali się byle gdzie. Szukając miejsca na stałe zamieszkanie, najpierw przyglądali się, czy malowniczo, czy pięknie... Dalej — obecność wody. Potem — czynnik geograficzny, który przeplatał się ze strategicznym: na ile miejsce jest korzystne dla obrony przed ewentualnym napastnikiem. I już wtedy obeznani ludzie (mogli to być kapłani, wołchwowie) ważyli to, co dzisiaj moglibyśmy nazwać energetyczną, geofizyczną charakterystyką terenu. Określano, czy można tutaj osiedlać się ludziom, czy będą czuli się tutaj komfortowo nie tylko pod czysto fizycznym, praktycznym, materialnym względem, ale (głównie!) — pod psychologicznym. I już z czasem powstawało pojęcie namodlenia (świątyni), obżycia (terenu) i nietrudno wyobrazić sobie, jaką szkodę wyrządzaliśmy kiedyś sami sobie, niszcząc świątynie; jaką zbrodnię popełniamy teraz, burząc historyczne kwartały naszych miast, a przede wszystkim — niepowtarzalne zakątki słonecznego Kijowa! Z totalną ruiną starych budynków bardzo cierpi życiodajna aura, której nie zastąpi nic. Przez co niewiarygodne straty ponosi odporność samej ludzkiej istoty. Nie można znosić, a w rzeczywistości — niszczyć, ścierać z powierzchni ziemi chutorów, wsi, osad i miast, założonych setki, a zwłaszcza tysiące lat temu. Nawet ich upadku dopuszczać nie można. Styliska i osady, założone przez naszych dalekich przodków, powinny stać tam, gdzie stoją od dawna, one muszą żyć i rozwijać się, bo miejsca dla nich wybrane nie przypadkowo i z całą starannością — na nieskończoną perspektywę. One wybrane są dla pełnowartościowego życia, a nie dla tymczasowego przebywania, jak, powiedzmy, powstawały miejscowości w Donbasie: naprędce lepiono chałupy przy kopalniach (a częściej składano baraki), żeby jak najbliżej węglowych kopalń, i nikt nie przejmował się, czy można stale mieszkać człowiekowi tutaj albo tam. Ponieważ nie mieli pojęcia o tak zwanych strefach geopatycznych… Zatem społeczeństwo z czasem otrzymało rasę szczególnych ludzi o szczególnej mentalności — ani uświadomienia swojego rodu, ani poczucia rodzinnego kąta. I gdyby tylko ten upośledzony lud był porażony jedynie kosmopolityzmem… Zwiędłe, a z czasem i całkowicie odcięte korzenie etnogenetyczne, prymitywny byt, niska kultura, zmieszane na niesprzyjającym czynniku geofizycznym, wyhodowały całkowicie paradoksalną istotę: z jednej strony — niewolnik, a z drugiej — agresor. Czym i skorzystał Putin w 2014 roku. Na to liczy kremlowski karzeł do dziś, nie wypuszczając Ukrainy z pola widzenia, i większość donieczan mu w tym sprzyja. Jak by nie starali się żwawi politolodzy wraz z dziennikarzami-konformistami zapewnić (kogo?), że Donbas pozostaje naszym, że jego lud w myślach jest z Wielką Ukrainą, to daleko nie tak. Zbyt trwałym okazał się syndrom tułacza, zbyt głęboko przeniknęła iniekcja bycia bez korzeni. Na tym tle aż nazbyt przesadzonym i niedopuszczalnie przestarzałym jest twierdzenie o tym, że Scytowie — przodkowie Ukraińców — byli wyłącznie koczownikami, bo tak powiedział w swojej „Historii” Herodot. Oczywiście, powiedział, ale z jakiegoś powodu nie otrzymuje należytej uwagi ten fakt, że wybitny historyk ze starogreckiego miasta Halikarnas nazywa jeszcze i Scytów-rolników i Scytów-oraczy, co, właściwie, jest jednym i tym samym. Zresztą i sami Scytowie, jeszcze na długo-długo przed pojawieniem się „Historii” Herodota, opowiadając o swoim rodowodzie, podkreślali to, że ich bóg Papajos zrzucił z nieba ich prarodzicowi Targitaosowi złoty pług (!), razem z taką samą czaszą, jarzmem i siekierą. Pług — narzędzie do uprawy ziemi — koczownikom do niczego. Zresztą i mało prawdopodobne, by ludzka wspólnota, której sposób życia polegał na ciągłej zmianie miejsc zamieszkania, miała kilka rodzajów miejscowości: styliska, osady i całe grodziska, znaczna liczba których została zbadana przez archeologów. Według współczesnych miar administracyjnych wychodzi, że dzieci wężonogiej bogini Tabiti i boga Papajosa (grecki — sztuczny — wariant mitu o powstaniu Scytów) miały wsie, osady i całe miasta, których ludzie nie opuszczali przez stulecia! Szkoda, że ten fakt do tej pory nie stał się własnością szerokich warstw społeczeństwa, dlatego mówię: znaczna liczba współczesnych miasteczek i dużych wsi, rozrzuconych wzdłuż Dniepru, zaczynając od współczesnej Kaniowszczyzny i aż do samego ujścia Sławuty, wyrosły na miejscu dawnych stylisk, osad i grodzisk. Żeby się o tym przekonać, na początek skupmy swoją uwagę na Dolnym Dnieprze. Wyruszajmy prawym brzegiem w dół, z prądem: Łysogórka — osada kultury dniepro-donieckiej (IV-III w. p.n.e.); Rozumiwka — osada czerniachowska
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
…kultury (III–V w. n.e.); Biłenke — pochówek z epoki brązu i osada scytyjska (V–IV w. p.n.e.); Czerwonohryhorówka — osada z epoki brązu (II tys. p.n.e.) oraz osada czerniachowska (III–V w. p.n.e.); Nikopol — szereg osad z epoki neolitu, miedzi, brązu i czasów scytyjskich (VII–III w. p.n.e. — III w. p.n.e.); Kapulówka — szereg osad kultury dnieprowsko-doniecкiej (IV–III w. p.n.e.), osad z epoki miedzi i brązu (III–II w. p.n.e.), scytyjskie grodzisko (IV–III w. p.n.e.); Pokrowske — osada scytyjska (IV–III w. p.n.e.); Hrushiwka — pochówki scytyjskie oraz osady kultury czerniachowskiej (III–V w. p.n.e.)… I dalej starożytne miejscowości: Złota Balka, Michajliwka, Hawryliwka, Dudczany, Sabłukiwka, Kaczkariwka, Respublikanka, Czerwony Majak… Przy tym we wsiach Złota Balka, Hawryliwka, Dudczany, Sabłukiwka, Respublikanka i Czerwony Majak nie są to zwykłe osady, lecz całe GRODZISKA (na terenie Czerwonego Majaka jest ich nawet dwa!) — czyli według współczesnej terminologii mamy tu takie sobie OSIEDLA TYPU MIEJSKIEGO, z poprawką na starożytność!!! A w Michajliwce odkryto nawet ślady słynnej kultury trypolskiej w jej tak zwanym końcowym przejawie (III w. p.n.e.).
Jaka zatem sytuacja kształtuje się na lewym brzegu Dniepru? Podobnie dawne osady z III tys. p.n.e. do V w. n.e. znajdują się w pobliżu miasta Wasyliwka, we wsiach Skelki, Bałki, Błahowiszczenka, w mieście Kamianka-Dniprowska (tak zwane Kamiańskie grodzisko, stolica stepowej Scytii V–II w. p.n.e.), we wsi Wielka Znamianka (obwód zaporoski); a dalej, na Chersońszczyźnie – we wsiach Michajliwka, Berezanka, Uszkalec, Babyne, Niżnyj Rohaczyk. Pierwomajiwkę należy wyróżnić osobno, ponieważ w pobliżu zachodniego skraju tej wsi odkryto blisko TRZYDZIEŚCI (największe skupisko na Ukrainie) dawnych osad, począwszy od późnego paleolitu (35 tys. p.n.e.), a skończywszy na średniowieczu; najwięcej oczywiście osad scytyjskich. Zaludnione od najdawniejszych czasów były tereny dzisiejszej Małej Łepetychi i Wielkiej Łepetychi, Hornostajiwki, Ljubymiwki (ślady kultury trypolskiej w jej końcowym przejawie), Małokachowki…
Taka obfitość (wyłącznie wykrytych!) osad epoki eneolitu-brązu, brązu i antyczności bezspornie dowodzi: a) warunki do życia były tu więcej niż sprzyjające; b) utrwalenie się dawnych stanowisk, osad i grodzisk w tych samych miejscach aż po dzień dzisiejszy świadczy o wyjątkowej umiejętności naszych przodków w wyborze terytorium do osiedlenia. Uwagę zwracano nieodmiennie nie tylko na geograficzną atrakcyjność i strategiczną wygodę miejsca, lecz także na jego charakter bioenergetyczny, sakralny. Mówiąc wprost, nasi odlegli praojcowie wiedzieli, gdzie można postawić dom (namiot, ziemiankę, chatę), a gdzie – pod żadnym pozorem. Nic dziwnego, że nawet opuszczając od czasu do czasu zasiedlone miejsca pod presją ekstremalnych okoliczności, ludzie potem wracali. W jednych przypadkach po kilku dziesięcioleciach, w innych nawet po kilku wiekach. Ale wracali! Bo takie miejsca przyciągają do siebie.
Nie może pretendować do sukcesu i rozkwitu społeczność ludzka, na której rachunku są nie tylko ogromna liczba zniszczonych wsi i miasteczek, ale także spora liczba miejscowości założonych w tych miejscach, gdzie człowiek mieszkać nie może. Nieskończonej wereszczce wszelkich nieszczęść (nieszczęśliwe małżeństwa, poziom przestępczości i różnorodnych chorób, kataklizmy naturalne itd.), które nieustannie prześladują mieszkańców takich wsi, nowo zabudowanych przedmieść miast, a nawet poszczególnych nowych miast, ludzie nie poświęcają należytej uwagi, więc nawet nie domyślają się, w jak ekstremalnych okolicznościach się znaleźli.
…Opowiadam o Babinej, a zaszedłem aż tam. Bo to rozmowa o jednym i tym samym, a Babina jest tylko przykładem. Kto liczył, w ilu miastach, w ilu wsiach, powiedzmy tylko w ciągu ostatnich stu lat zlikwidowano cmentarzy? Ustalić to nietrudno, i wtedy otrzymamy straszliwą, mroźną liczbę. Czy ktokolwiek wiedział, że za władzy radzieckiej pojawiło się i nieuchronnie działało prawo, zgodnie z którym ta czy inna świeża mogiła, od dnia jej usypania, znajdowała się, że tak powiem, pod ochroną państwa tylko przez ćwierć wieku — 25 lat? A potem każdy, kto miał na to zezwolenie, mógł ją zniszczyć. Bez żadnych dla siebie konsekwencji. Tak, bez jakichkolwiek roszczeń, ale tylko — od strony prawnej. Strona prawna w tym przypadku chroniła niszczyciela mogił jedynie oficjalnie, warunkowo. A duchowo, moralnie? Na jakich podstawach prawnicy określali czas, przez który miejsce ostatniego ludzkiego schronienia pozostawało nietykalne? Prawdopodobnie wychodząc z długości jednego ludzkiego pokolenia: 20–25 lat. Dajmy na to, że po tym czasie ostrość straty u człowieka stępieje, i wtedy…
Ale przecież duch człowieka jest wieczny, bo niezniszczalny! Nie zależy on ani od wagi (stopnia) straty, ani od głębokości, długości czy trwałości pamięci. Bo jest on obiektywny i niezależny.
Nie można rozwijać życia w miejscu ostatniego schronienia ludzi. Schronienia WIECZNEGO, a nie trwającego jedno pokolenie. A przede wszystkim nie wolno wznosić na miejscu cmentarzy domów mieszkalnych, a tym bardziej zakładać parków, skwerów i to jeszcze z potężną infrastrukturą rozrywkową.
Oprócz wszystkiego innego zdołaliśmy jeszcze zniekształcić prastary, odwieczny obraz ukraińskiego stepu. Pretekstem stała się budowa całego systemu kanałów nawadniających, a kurhanami zajmowali się archeolodzy. Zgodnie z oficjalnym porozumieniem (specjalna umowa) między Instytutem Archeologii AN URSR a organizacjami budowlanymi, przed rozpoczęciem kopania kanałów należało zbadać kurhany, które znalazłyby się w strefie budowy. Nie wszystkie oczywiście, lecz wyłącznie te, przez które miała przebiegać trasa kanału. Ale okoliczności układały się tak, że pod nóż buldożera badaczy trafiały także kurhany położone z dala od trasy, i to nie sto, nie dwieście metrów, lecz nierzadko kilka kilometrów. W ten sposób w ciągu trzech dziesięcioleci przebadano blisko półtora tysiąca dawnych pochówków, a to oznacza, że zniszczono, zmieciono z oblicza naszego nizinnego krajobrazu, z ziemskiego oblicza setki kurhanów. I co ważne, wśród nich znalazły się tak znakowe stepowe piramidy jak Hajmanowa Mohyła, Towsta Mohyła, Wyszniewa Mohyła…
Nasz step utracił swoją niepowtarzalność, i nie mogło to nie odbić się nie tylko na fizycznym, a i na duchowym zdrowiu ludzi. Ogólnie rzecz biorąc, ta mimowolna katastrofa nie mogła nie wpłynąć na mentalność narodu.
Dalej nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Przedmowa. Kto wie, być może „Duma Iwana Mazepy o Ukrainie” nie dotarłaby do nas, wszak została scharakteryzowana przez dobrowolnego donosiciela, agenta cara Piotra I przy rządzie Mazepy, Wasyla Koczubeja, jako Duma „w której znaczny przeciw państwu wielkiego władcy okazuje się opór”. Donosiciel strzela celnie, chce zabić. Ale w tym morderczym strzale Iwan Mazepa objawia się jako narodowy geniusz, którego zabić nie sposób. Nie wiemy, czy sam Iwan Mazepa nazywał swój utwór Dumą, ale wiemy, że pisał pieśni i ten utwór nazywamy „Pieśnią o Ukrainie”. Trzej wielcy synowie Ukrainy, których nie sposób zjednoczyć, bo każdy z nich pretenduje do stanowiska hetmana — toż to obraz walki o władzę na Ukrainie, o władzę, która trwała już w czasach pierwszego ukraińskiego państwa — Rusi Kijowskiej, kiedy syn Włodzimierza Wielkiego Światopołk Przeklęty pozabijał swoich braci, a potem przeszedł służyć polskiemu królowi Bolesławowi Chrobremu. Nie wiem, czy dawny, oryginalny tekst Pieśni o Ukrainie Iwana Mazepy był już redagowany i podany czytelnikom we współczesnym języku ukraińskim, ale wiem, że fragmenty tego tekstu były już redagowane. Postanowiłem delikatnie zredagować ten tekst i przedstawić go w oryginale oraz we współczesnym ukraińskim słowie. Nam, Ukraińcom, trzeba bardzo szczegółowo znać ten genialny tekst Iwana Mazepy, bo mazepiński okres naszej historii oświetla nam i będzie zawsze oświetlał następnym pokoleniom narodu ukraińskiego heroicznego ducha narodowego, którego zniszczyć nie będzie mógł nikt. Dmytro PAWŁYCZKO, Koncza-Ozierna, kwiecień 2020 r. Pieśń Iwana Mazepy o Ukrainie1 Szczero wszyscy spokoju pragną, Lecz nie razem wozu ciągną, Ten — na prawo, ten — na lewo, A wszyscy bracia, czyż nie dziwo? Nie ma łaski, nie ma zgody, Już zapomniane Żółte Wody,2 Przez rozbrat wszyscy przepadli — Sami siebie zwojowali. Hej, bracia, pora wiedzieć, Że nie wszystkim nam panować, Nie wszystkim dane świat poznać I myślami kierować. Spójrzmy na statek wielki, Wieloludny, wieloliki — Tam sternik nie próżnuje, Onże statkiem kieruje. Biedna pszczółka na pszczele Zgromadzenie na niebo leci… Boże, synom Ukrainy Słowo zgody daj nieśmiertelne! Jeden syn od bólu więdnie, Woła: „Gdzież wy, atamani?” Słuchajcie, woła matka, — Nie dajmyż jej ginąć! Drugi syn Polakom służy, Ale i on tak samo tęskni Za Ukrainą: „O, Matko! Gdzież ty jesteś, spójrz na mnie!” Widzę ja — Ciebie skazali, Turkom po Dniepr oddali, Wymyślili sztuczkę z Tobą, Żebyś została wiek niewolnicą! Trzeci syn Moskwie pokłony Bije, jak tylko usłyszy dzwony, Moskwie służy, matkę łaje, I niewolę przeklina. Mówi: „Lepiej by nie rodzić się, I nigdy nie patrzeć, Jak wszystko rodzime i bezkresne Od miecza i ognia umiera”. Gdzie nie spojrzysz, niewola wszędzie, Mużykami zowią nas ludzie, Litości do nas nie mają, Sługami nas obzywają. Czemuż ty synów nie uczyłaś, Czemu od siebie odpuściłaś, Lepiej byłoby, moja matko, Razem biedę znosić! Sam ja zgryzoty nie zdołam, Mogę tylko zawołać: „Hej, panowie generałowie, Czemuż wy tak nisko upadli? I wy, pułkownicy paradni, W polityce bezradni, Ja was widzę, ja was słyszę, Stańcież razem — po prawicy!3” Wszyscy podajcie sobie ręce, Matkę zachrońcie od męki, I, jak zło niesamowite, Wroga bierzcie się bić! Bierzcie w ręce samopały, I wstajcie, jak stawali Nasi przodkowie — z lewa i prawa — Szabla — to wolność i sława! Dmytro PAWŁYCZKO, maj 2020 rok, Koncza-Ozierna. ___________ 1 Podaję ten genialny utwór we współczesnym języku ukraińskim (Przyp. D. P.). 2 Żółte Wody - Bohdan Chmielnicki w 1648 roku rozgromił pod Żółtymi Wodami polskie wojsko (Przyp. D. P.). 3 Po prawicy – z prawej strony (Przyp. D. P.).
Tłumaczenie maszynowe
Pisanie wspomnień o Iwanie Draczu jest jak powrót do innych światów, których już nie ma, ale w których żyliśmy, przyjaźniliśmy się, wspieraliśmy się nawzajem. Można napisać całą książkę, ale na to nie starcza mi już sił, dlatego spróbuję opisać tylko poszczególne epizody z naszych relacji. Iwan Dracz, Roman Fedoriw i Ołeś Łupij przy pomniku Iwana Franki we Lwowie. Wrzesień 1981 r. Zdjęcie I. Jaickiego. Ołeś ŁUPIJ Poznaliśmy się z Iwanem w ostatnich dniach sierpnia 1958 roku przy głównym gmachu Uniwersytetu Kijowskiego imienia Tarasa Szewczenki. Przypominam sobie, że była wtedy piękna, słoneczna pogoda. Po letnich wakacjach każdy z nas był rad spotkać się z towarzyszami, studentami z roku, członkami studia literackiego. Ktoś z nich podszedł do mnie ze szczupłym, jasnowłosym młodzieńcem w mundurze wojskowym, mówiąc: „Poznaj się – pierwszoroczniak Iwan Dracz, swoją drogą, pisze wiersze”. Wtedy po raz pierwszy usłyszałem to imię i nazwisko. Uścisnęliśmy sobie dłonie, zaprosiłem go na posiedzenie naszego uniwersyteckiego zrzeszenia literackiego, chętnie się zgodził i obiecał przeczytać swoje wiersze. Jednak już na początku września nasz trzeci rok wysłano do obwodu kirowohradzkiego, by pomagać kołchoźnikom w zbiorach, tam przyszło nam doświadczyć niemało trudności, a nawet brać udział w gaszeniu pożarów na polach. Dlatego na pierwszym posiedzeniu studia literackiego mieliśmy okazję podzielić się nowymi wrażeniami i nowymi utworami. Wśród pierwszoroczniaków od razu wyróżnił się Iwan Dracz, jego wiersze przyciągały uwagę świeżymi, oryginalnymi metaforami, głębokim podtekstem o wydźwięku społecznym. Zauważyli to wszyscy, którzy byli obecni na tamtym posiedzeniu. Wtedy też odbyły się wybory kierownictwa studia literackiego. Dziennikarz (obecnie znany prozaik) Iwan Kuszenko po ukończeniu piątego roku zdał sprawozdanie ze swojej pracy, a dalej przewodniczenie studenci powierzyli mnie, na zastępców wybrano Wołodymyra Żytnyka i Petra Karasia. Każdemu z nas chciało się wtedy pokazać, co potrafimy, do czego jesteśmy zdolni. Na jednym z posiedzeń naszego zrzeszenia zaproponowałem, aby nazwać studio literackie imieniem Wasyla Czumaka. Pomysł ten nosiłem w sobie jeszcze od pierwszego roku, kiedy przeczytałem zbiór poezji Wasyla Czumaka „Czerwony zaśpiew”, wydany ponownie w 1956 roku dzięki wysiłkom poety i literaturoznawcy Stepana Kryżaniwskiego. Wtedy była to nie lada nowina, wszyscy zaczytywaliśmy się utworami młodego ukraińskiego poety-modernisty, rozstrzelanego przez denikinowców w 1919 roku w Kijowie, a do tego przemilczanego przez radziecką cenzurę przez wiele lat. Towarzysze poparli moją propozycję i nasze studio nazwano „SICZ” (Studio Imienia Czumaka). Dziekan wydziału filologicznego Arsen Ołeksijowycz Iszczuk pozwolił nawet w uniwersyteckiej drukarni wydrukować karty członkowskie (swego rodzaju legitymacje) członków studia literackiego „SICZ”. Wtedy ktoś ze studiujących humorystów napisał i rozpowszechnił wśród naszych studentów taką epigramę, która zachowała się w moim archiwum: Nie stój tutaj na drodze, Bo „SICZ” prowadzi Ołeś Łupij, Nie skacz tutaj na drodze, Bo idą Kaszczuk, Didenko, Dracz, Idą Synhajiwski i Telniuk, Idą Pidpałyj i Zinczuk.
Zasenko, Żytnyk i Karaś, A nieprzyjaciołom do “SICZY” — szlaban! I nieprzyjaciele wkrótce się pojawili, mnie razem z dziekanem nawet wezwano na posiedzenie komitetu partyjnego uniwersytetu, gdzie ja pod swoistym “krzyżowym ogniem pytań” wyjaśniałem, skąd wzięła się “SICZ” i dlaczego nazwaliśmy studio literackie imieniem całkiem młodego, prawie nieznanego poety, a nie imieniem jednego z klasyków… Mnie wtedy próbował bronić Arsen Ołeksijowycz, obiecał on partyjniakom tę sprawę załatwić. Nasze studio literackie jeszcze jakiś czas nazywało się imieniem Wasyla Czumaka, ale bez skrótu “SICZ”. O naszym studiu literackim zaczęto mówić w Kijowie i innych miastach. Nas, całkiem młodych, zaczęto zapraszać do występowania na wieczorach literackich razem ze znanymi pisarzami. O tym napisał później literaturoznawca, doktor nauk filologicznych Hryhorij Kłoczek w swoim artykule o twórczości Łiny Kostenko. “...Nie trzeba myśleć, że wymienione książki Łiny Kostenko były pojedynczymi “pierwszymi jaskółkami” tego wiosennego przebudzenia... W Kijowskim uniwersytecie studiowało niemało utalentowanych młodych poetów, którzy już myśleli, czuli i pisali po nowemu. Niektórzy z nich (na przykład Mykoła Som, Tamara Kołomijec, Ołeś Łupij i inni) w drugiej połowie lat 50. wydało swoje książki (“Stepowa Ellada”, 1999, 10 s.). O swojej pracy przez dwa lata ja już pisałem we wspomnieniach “Było takie studio literackie “SICZ”, opublikowanych w 2018 roku w “Literaturnej Ukrainie”, tutaj chcę dodać jeszcze kilka słów o aktywnym udziale w naszych posiedzeniach Iwana Dracza. Wtedy, przypominam, zaproponował on angażować do naszej współpracy jego kolegów z roku — Ukraińców z Polski. I rzeczywiście, już pierwsze występy Stefana Kozaka, Jarosława Stecha, Myrosława Werbowego zainteresowały studyjców świeżymi pomysłami i nowinami z życia artystycznego Polski, gdzie wtedy odbywały się ważne wydarzenia. Zaczęliśmy korespondencję ze studyjczykami Ryskiego uniwersytetu, w końcu wkrótce w łotewskich gazetach zostały opublikowane wybory przekładów naszych studyjczyków, a my odwdzięczyliśmy się swoim kolegom przekładami utworów Imanta Auzinisa, Ojarsa Vāciētisa, Imanta Ziedonisa, Mārisa Čaklaisa... Prawie wszyscy studyjcy mieszkali wtedy w akademiku przy ulicy Oświaty 2, więc mieli możliwość często się komunikować, omawiać te czy inne kwestie. Szczególnie zapamiętał się niespodziewany przyjazd do naszego akademika Mykoły Winhranowskiego, który wtedy jeszcze studiował w Moskiewskim instytucie kinematografii, był znajomy z Ołeksandrem Dowżenką. Zebraliśmy się w jednym z pokoi i już od pierwszych minut byliśmy oczarowani Mykołą — jak on umiał mówić, jakich słów używał, jak czytał swoje wiersze, to trzeba było widzieć i zapamiętywać każdy ruch jego twarzy, rąk, jego spojrzenie, słyszeć barwę jego głosu. Każdy z nas chciał o coś zapytać go, ale najwięcej było pytań od Iwana Dracza — i o Ołeksandra Dowżenkę, i o warunki nauki w instytucie kinematografii, i w końcu o nowiny literackie, jak tam żyją i tworzą rosyjscy moderniści Andriej Wozniesienski, Jewgienij Jewtuszenko, Biełła Achmadulina. Czuło się, jak Iwan i Mykoła łatwo znajdują między sobą wspólny język, jak z pół słowa rozumieją jeden drugiego, właściwie wtedy już rodziła się przyjaźń pomiędzy nimi, która trwała przez całe życie. Teraz, kiedy minęło ponad pół wieku od tamtego czasu, ja nie mogę dosłownie przypomnieć sobie naszych rozmów z Iwanem Draczem, ale w nich mowa była przeważnie o naszych studenckich dniach powszednich, swoich trudnościach, mowa była i o stanie ówczesnej ukraińskiej literatury. My, młodzi i zapaleni, widzieliśmy, że tak pisać dalej nie można, na posiedzeniach studia literackiego, w korytarzach czy w bibliotece często omawialiśmy publikacje nowych utworów europejskich pisarzy i dochodziliśmy do wniosku: oto jak trzeba pisać! My byliśmy młodzi i chcieliśmy żyć, nie zważając na różne trudności i niepowodzenia, my chcieliśmy cieszyć się światem, jego pięknem, niepowtarzalnością, my chcieliśmy kochać, zakochiwać się. I my zakochiwaliśmy się, pisaliśmy wiersze o tym. Pierwszego marca 1959 roku i ja, poszedłszy wieczorem na tańce w akademiku, zobaczyłem jasnowłosą, smukłą, ładną dziewczynę, studentkę pierwszego roku filologii Łarysę Bondarenko i od razu zakochałem się w niej, właściwie poczułem, że to mój los. Tego samego dnia nazwałem ją Łesią, a już jesienią zdecydowaliśmy się pobrać. Łesia była koleżanką z roku Iwana, i on jakoś powiedział mi: “Tak ty co, chcesz ukraść nam najładniejszą dziewczynę?..”. W końcu on i przyjaciółka Łesi, jej koleżanka z roku Ola Rohoza, byli świadkami podczas naszego ślubu. Przypominam, jak my razem szliśmy do budynku Urzędu Stanu Cywilnego w dzielnicy Żeleznodorożnyj w Kijowie, jak żartowaliśmy, słuchaliśmy szczerych życzeń swoich przyjaciół, żebyśmy wiernie kochali jedno drugiego, wspierali przez całe życie. My z żoną często wspominamy tamten dzień i dziękujemy losowi, że już na początku naszego życia mieliśmy takich życzliwych i wiernych przyjaciół. Jeszcze pod koniec tamtego roku zaproponowałem swoim przyjaciołom przygotować i wydać almanach utworów członków naszego studia. Nie wszyscy mnie wtedy poparli, mówiąc, że wystarczy tego, że czasami uniwersytecka gazeta “Za radzieckie kadry” publikuje nasze utwory. Ja kierowałem się tym, że obwodowe stowarzyszenia literackie wydają swoje oddzielne zbiory, na przykład na Wołyniu już wydali kilka numerów swojego almanachu. Pierwszy poparł mnie Iwan Dracz, i już wkrótce podał swoją kolekcję, która stała się podstawą i ozdobą naszego almanachu “Świt”, który, dzięki wsparciu Arsena Ołeksijowycza, wyszedł w uniwersyteckim wydawnictwie. Dwutysięczny nakład szybko rozszedł się wśród studentów i twórczej młodzieży Kijowa i obecnie już jest bibliograficzną rzadkością. Przy pisaniu tych wspomnień w dużej mierze pomagają mi fotografie, zrobione przez naszych towarzyszy podczas nauki, w audytoriach, na posiedzeniach studia literackiego, różnych spotkań, spacerów w parku itp. Wpatruję się w nie, próbując odtworzyć w pamięci nasze rozmowy, kto o czym mówił. Ale najważniejsze, że my wtedy żyliśmy, spotykaliśmy się, przejmowaliśmy się, przeżywaliśmy i zachowaliśmy w sercach coś bardzo szczerego, dobrego i jasnego. Ile przyjemnych uczuć wywołuje fotografia z 9 marca 1959 roku, na której przedstawieni są studenci i wykładowcy uniwersytetu, którzy przyszli uczcić naszego geniusza i proroka Tarasa Szewczenkę. W dolnym rzędzie ja z Iwanem Draczem przygotowujemy się do wystąpień. Obok nas — przedstawiciel komitetu partyjnego daje jakieś rady czy wskazówki (nam wtedy kazano pokazać swoje wiersze, które zamierzaliśmy czytać). Na innej fotografii, już z wiosny 1960 roku, członkowie studia literackiego “SICZ” Stanisław Zinczuk, Stanisław Nowochacki, Wiaczesław Malec, Ołeś Łupij, Łeonid Kłymczuk oraz Iwan Dracz w parku obok rodzinnego uniwersytetu. Ja, oczywiście, jak mogłem, starałem się ożywić pracę studia literackiego, zapraszałem na posiedzenia znanych pisarzy, krytyków, jednak z czasem zacząłem czuć, że coraz trudniej mi wykonywać swoje obowiązki. Wkrótce, dzięki Borysowi Olijnykowi — pracownikowi gazety “Mołod’ Ukrainy”, mnie zaliczono jako korespondenta społecznego. Jednym słowem, pod koniec 1960 roku zdałem relację ze swojej pracy w studiu literackim i nowym przewodniczącym towarzysze wybrali Iwana Dracza, z czym ja i pogratulowałem mu. Cieszyłem się z publikacji utworów Iwana Dracza w “Literaturnej Ukrainie”, odwiedzałem wieczory, gdzie on występował, pogratulowałem mu z okazji wydania pierwszego zbioru poezji “Słonecznik”, który on podarował mi z autografem. Pod koniec 1962 roku mnie jako pracownikowi gazety “Mołod’ Ukrainy” przydzielono pokój w mieszkaniu komunalnym przy ulicy Białoruskiej 5. Okazało się, że tam już mieszkali pisarze Wasyl Zemlak,
Oles Łupij i Iwan Dracz przy grobie Tarasa Szewczenki na Górze Czernieczej. Maj 1964 r. Zdjęcie publikowane po raz pierwszy. Onysym Melnyk, Wołodymyr Kołomijec, Borys Komar, Iwan Bojczak. Wkrótce potem tam, w mieszkaniu nr 15, zamieszkali ze swoimi żonami Iwan Dracz i Mykoła Winhranowski. Od tamtej pory z Iwanem znów często się widywaliśmy, wymienialiśmy poglądy. Czasem przedstawiałem Iwana Dracza młodym literatom, którzy przyjeżdżali z obwodów i zachodzili do redakcji „Mołod’ Ukrajiny”, w szczególności utalentowanemu poecie z obwodu sumskiego Ołeksandrowi Szuhajowi, o czym niedawno napisał w swojej książce wspomnień. Był to czas, kiedy Iwan Dracz po ukończeniu Wyższych Kursów Scenariuszowych w Moskwie zaczął pracować w studiu filmowym imienia Ołeksandra Dowżenki. Wtedy, w latach sześćdziesiątych, na podstawie jego scenariuszy nakręcono filmy „Studnia dla spragnionych”, „Kamienny krzyż”, „Idę do ciebie”, „Zaginiona gramota”. Prawie wszystkie one miały liczne recenzje w prasie. Ja również napisałem recenzję „Studni dla spragnionych”, pokazałem rękopis Iwanowi, a on poradził, by zwrócić się do gazety „Kultura i żyttia”, jednak odmówiono mi, ponieważ w tamtym czasie film już zakazano. Wysłałem swoją recenzję do Polski, tam wydrukowano ją w rocznym almanachu. Byliśmy razem na Górze Czernieczej w Kaniowie w maju 1964 roku, kiedy Ukraina i cała światowa społeczność obchodziły 150-lecie Tarasa Szewczenki. Iwan Dracz podszedł do nas, kiedy ja z żoną Łesią, bratem Hryhorijem i jego przyjaciółmi-inżynierami Wołodymyrem Chomą i Petrem Osadciwem przygotowywaliśmy się do złożenia na grobie poety kosztownego wieńca z mosiądzu, który przywieźli dzień wcześniej ze Lwowa. Przedstawiłem Iwana mojemu bratu i jego przyjaciołom. Bardzo spodobał mu się wieniec, pochwalił go. Pisarze Jarosław Jarosz, Oles Łupij, Iwan Dracz, Nadija Neporożnia oraz Anatolij Pohribny na wiecu pod Radą Najwyższą Ukrainy. Lipiec 1991 r. Zdjęcie A. Skrypnyka
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...odlał pracę mistrzów. Nawiasem mówiąc, już następnego dnia we Lwowie wybuchł popłoch: partyjne kierownictwo przesłuchiwało wszystkich uczestników wyjazdu, kto mianowicie odważył się zawieźć do Kaniwa wieniec z napisem „Tarasowi Szewczence – od Galicjan”, co według nich było niemal nacjonalizmem... O tym wieńcu wspominali już w swoich wspomnieniach liczni działacze kultury i sztuki, w tym Roman Iwaniczuk, Bohdan Horyń, Taras Batenko.
Latem 1968 roku Związek Pisarzy wybudował nowy dom mieszkalny na ulicy Suworowa (obecnie Omeljanowycza-Pawlenki) 3, gdzie otrzymaliśmy osobne mieszkania i stali się jeszcze bliższymi sąsiadami. Mieszkała tu cała rodzina pisarzy starszego i młodszego pokolenia. Tu nasi synowie Sławko i Bohdan jeszcze bliżej zaprzyjaźnili się z dziećmi Dracza, Maksymem i Marjaną. Czasami z Iwanem występowaliśmy na wieczorach literackich w Związku Pisarzy i w obwodach. Wspominam nasze wyjazdy na Czerkaszczyznę, gdzie wówczas co roku odbywały się „Poetyckie Październiki” – swoiste festiwale literacko-artystyczne. Iwan dobrze znał ten kraj, zwłaszcza miejsca szewczenkowskie, i zawsze opowiadał coś ciekawego i pouczającego.
Zapamiętaliśmy też nasze wyjazdy na moją rodzinną Lwowszczyznę podczas obchodów jubileuszy Markiana Szaszkewycza i Iwana Franki, a także wizyty w Ostrogu i Beresteczku na Rówieńszczyźnie, gdzie akademik Mykoła Żulinski pomagał nam pogłębiać wiedzę o historii Wołynia. Mniej więcej w tych latach władze pozwoliły Iwanowi Draczowi i Dmytrowi Pawłyczce wyjechać w składzie delegacji ukraińskiej na posiedzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych. Tam udało im się spotkać z Ukraińcami z USA i Kanady, więc po powrocie do Kijowa Iwan opowiadał nam, jako sąsiadom, o tych spotkaniach, o tym, jak był mile zaskoczony decyzją grupy kanadyjskich Ukraińców na czele z znanym publicystą Petrem Krawczukiem, by wystąpić z oświadczeniem dotyczącym nasilenia polityki rusyfikacji przez ówczesne władze na Ukrainie. To oświadczenie zostało opublikowane w gazecie „Żyttia i słowo” i wywołało szeroki rozgłos na świecie.
Nieraz, bywało, w wieczory przedświąteczne w weekendy przechadzaliśmy się z Iwanem w towarzystwie Anatolija Dimarowa, Mykoły Łukasza i Jurija Muszkietyka młodą aleją lipową, która w ciągu ostatniego półwiecza osiągnęła niebotyczną wysokość, dzieliliśmy się wrażeniami z tego, co widzieliśmy, słyszeliśmy i czytaliśmy w ostatnim czasie. Starsi koledzy opowiadali o swoim życiu-byciu, szczególnie ożywiał nasze rozmowy Anatolij Andrijowycz Dimarow, często ironizując nad prostymi rzeczami i opowiadając nowe anegdoty. Z ciekawością słuchaliśmy też Iwana Dracza, był oryginalnym narratorem, o czym świadczą jego utwory, ballady, dramaty i scenariusze filmowe.
Niestety, takie nasze spacery się skończyły, gdy Iwan z rodziną przeprowadził się na ulicę Gorkiego (obecnie Antonowycza). W 1983 roku podczas jakiegoś wieczoru w Związku Pisarzy Iwan podarował mi nowy tomik swoich wierszy „Kijowski róg”, a niebawem w gazecie „Wieczirnyj Kyjiw” opublikowano moją recenzję tej książki. Iwan podziękował mi za pochlebną opinię o jego twórczości.
W czasach tak zwanej pierestrojki Iwan Dracz coraz częściej zaczął występować na różnych zebraniach i mitingach, z wszystkiego było widać, że staje się politykiem. Niebawem pisarze Organizacji Kijowskiej wybrali go pierwszym sekretarzem, a mnie – członkiem sekretariatu. O naszych posiedzeniach tamtych lat napisano już wiele wspomnień, i mogę jedynie potwierdzić, że Iwan Fedorowycz, jak zaczęliśmy go nazywać, wykazał się niezwykłymi zdolnościami organizatorskimi, wnosił ciekawe propozycje co do dalszej naszej pracy, brał udział w omawianiu statutów Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego, Towarzystwa „Memoriał”, Ludowego Ruchu Ukrainy.
Latem 1989 roku na jednym z posiedzeń Pawło Mowczan zaproponował zorganizowanie Ogólnoukraińskiego Festiwalu „Złoty Gomin” (tę nazwę zaproponował Dmytro Czerednyczenko, powołując się na wiersz Tyczyny. Wtedy też powołano komitet organizacyjny, na czele którego stanął Iwan Dracz), w którym wzięli udział poeci ze wszystkich obwodów Ukrainy i z diaspory. Wielką zasługą Iwana Dracza jest również to, że był zasadniczy na zjeździe pisarzy Ukrainy w maju 1991 roku, kiedy rozstrzygała się nasza przyszłość – czy pozostać w składzie SP ZSRR, czy stać się niepodległymi. Głosował za niepodległością. Na tym zjeździe wybrano mnie członkiem prezydium i odpowiedzialnym sekretarzem już niezależnego związku.
Potem niemal codziennie widywaliśmy się w pracy lub w pobliżu Wierchownej Rady Ukrainy. Właśnie za jego radami często organizowałem pisarzy do udziału w mitingach na Chreszczatyku, przy budynkach rządowych. Przychodziliśmy tam z własnymi hasłami i żądaniami. To był szczególny czas walki o prawo Ukrainy do bycia niepodległym państwem, czas obrony interesów narodu. Wtedy na naszych oczach Iwan Fedorowycz stawał się płomiennym mówcą, publicystą, politykiem-państwowcem, do którego garnęło się coraz więcej ludzi. Właśnie dlatego został wybrany przewodniczącym Ludowego Ruchu Ukrainy, deputowanym Wierchownej Rady Ukrainy, przewodniczącym UWKR, Kongresu Inteligencji Ukraińskiej i przez długi czas kierował Towarzystwem „Ukraina”.
Czytając dziś artykuły, wystąpienia i wywiady Iwana Dracza z lat dziewięćdziesiątych, widzimy, ile w nich prawdy, poszukiwania dróg ratowania Państwa Ukraińskiego, ile namiętnych wezwań do patriotycznych sił, by zjednoczyły się podczas wyborów do Wierchownej Rady, ile troski o los rodzimego narodu, jego kultury, literatury, sztuki... Dlaczego jednak nie posłuchano jego rad? I jak dziś brzmią niektóre jego wypowiedzi. Piszę o tym, bo nieraz słyszałem od Iwana narzekania na znanych wówczas polityków i działaczy społecznych, którzy nie chcieli go wspierać, dbając o własne interesy osobiste.
Jedną z zasług Iwana Dracza jest jego inicjatywa i aktywny udział w przygotowaniu i przeprowadzeniu „Słobożańskiej Wielkanocy”. Już w drodze do Charkowa w kwietniu 1995 roku opowiadał nam, jak on, Dmytro Pawłyczko i Michajło Słaboszpycki musieli spierać się z miejscowymi urzędnikami, którzy dążyli do tego, by uprościć tę społeczno-polityczną akcję i przeprowadzić ją jako zwykłą imprezę kulturalną. Ale i sama społeczność szczerze odpowiedziała na apel UWKR, Towarzystwa „Ukraina” i związków twórczych – w tych dniach Charków i okoliczne centra rejonowe były pełne odświętnie ubranych ludzi, którzy przychodzili na wszystkie nasze imprezy, serdecznie witali wystąpienia polityków i artystów, poetów i śpiewaków, gości z sąsiednich obwodów i z diaspory. Przewodniczący Związku Pisarzy Jurij Muszkietyk nie mógł wówczas pojechać na Charkowszczyznę i powierzył mi kierowanie delegacją pisarzy. Ja z Iwanem Draczem radziliśmy się, jak przeprowadzić spotkanie z pisarzami Charkowa. W sali znanego domu literatów odbyła się ciekawa rozmowa. Iwan Dracz wtedy złożył życzenia wielkanocne naszym kolegom, zaprosił ich, by następnego dnia razem z gośćmi pojechali do rejonów obwodu i wystąpili przed ludźmi, opowiedzieli o swoim życiu, swojej pracy, przeczytali utwory, które wzruszyłyby wszystkich i zapadły w pamięć. Ja wtedy razem z Wasylem Borowym, Iwanem Perepelakiem i Wołodymyrem Kałasznykiem oraz grupą artystów miałem zaszczyt występować przed mieszkańcami rejonu zołoczowskiego.
Podczas zamknięcia „Słobożańskiej Wielkanocy” z Iwanem Draczem wręczyliśmy dyplomy pierwszym laureatom nagrody literackiej imienia Wasyla Myska znanym poetom, którzy swoimi utworami wsławili Słobożanszczyznę – Wasylowi Borowemu i Anatolijowi Hryzunowi. Tę nagrodę w przeddzień wspólnie
Iwan Drach (w środku) wśród pisarzy podczas uczczenia Iwana Kotlarewskiego w Połtawie. 2003 r.
Członkowie literackiej studii Uniwersytetu Kijowskiego „SICZ”: Stanisław Zinczuk, Stanisław Nowochacki, Wiaczesław Maleć, Ołesь Łupij, Leonid Klimczuk i Iwan Drach przy pomniku Tarasa Szewczenki. Wiosna 1960 r.
Na wspólnej decyzji założyliśmy Związek Pisarzy i Towarzystwo „Ukraina”. Sukces „Słobożańskiej Wielkanocy” zachęcił nas wszystkich do bardziej aktywnej pracy nad utworzeniem Kongresu Inteligencji Ukraińskiej. Ta idea brzmiała w naszym społeczeństwie już wtedy, gdy po haniebnym rozłamie RUCHU siły demokratyczne nie zdołały się zjednoczyć i zaczęły przegrywać wybory. Pamiętam, jak tę ideę nie raz omawiano w siedzibie Związku Pisarzy, gdzie mnie wraz z Wołodymyrem Kowtunem powierzono prowadzenie protokołów. Pamiętam pełne pasji wystąpienia Jurija Muszketyka, Iwana Dracha, Witalija Dончyka, Anatolija Pohribnego, Pawła Mowczana, Jarosława Jaćkiwa. Na jednym z naszych posiedzeń akademik Mykoła Żulynski zaproponował, by przewodniczącym komitetu organizacyjnego wybrać Iwana Dracha. Już na pierwsze apele do społeczeństwa o potrzebie stworzenia takiej organizacji odpowiedziały tysiące inteligentów ze wszystkich regionów Ukrainy. Ludzie uwierzyli, że taka organizacja, jak dawny RUCH, zdoła zjednoczyć nasze społeczeństwo w przeciwstawieniu się antyukraińskim partiom, które już wtedy występowały przeciw woli narodu i stawiały sobie za cel likwidację samodzielnego państwa ukraińskiego. Iwan Drach proponował wiele trafnych rzeczy, wzywał nas, byśmy stali się nie tylko jedyną rodziną inteligentów-państwowców, lecz także nieustannie pracowali nad umacnianiem swojego państwa w każdym mieście i wsi, radził nam pisać odezwy do nacjonalistyczno-patriotycznych partii, do robotników i chłopów, do ukraińskich kobiet, młodzieży, weteranów wojny i pracy, nawet do przedstawicieli
„lewicowych sił”. Często powtarzał, że prawdziwy inteligent, mając dar od natury, zawsze powinien być odważny. Niestrudzona, wielowymiarowa praca członków komitetu organizacyjnego przyczyniła się do przeprowadzenia Zjazdu Ustanawiającego KUINu 11 listopada 1995 roku, na którym Iwan Drač został wybrany przewodniczącym, Mykoła Żulynski – jego zastępcą, a ja – sekretarzem odpowiedzialnym. Wtedy Iwan Drač zatwierdził wariant emblematu KUINu – „Skrzydlaty trójząb”, który stworzył mój syn, członek Związku Artystów Plastyków Ukrainy Jarosław Łupij. Tę emblemat później używaliśmy na wszystkich dokumentach, zaproszeniach, a także przy opracowaniu książek poświęconych KUINowi. Rozmyślając dziś nad wydarzeniami dwudziestoletniej przeszłości, cieszę się, że miałem udział w tworzeniu tak potężnej i potrzebnej społeczeństwu organizacji. Najwyższą oceną mojej pracy w KUINie jest autograf Iwana Drača na jego zbiorze wierszy „Ogień z popiołu”: „Olesiowi Łupijowi – od serca, z wdzięcznością za przeprowadzenie Kongresu ukraińskiej inteligencji. Iwan Drač. 21. II. 1995 r.” Będąc przewodniczącym Towarzystwa „Ukraina” i UBKR, Iwan Fedorowycz znajdował czas także na przeprowadzanie posiedzeń sekretariatu i prezydium KUINu. Wtedy od niego można było usłyszeć wiele nowego i ciekawego, bo kontaktował się z wieloma politykami, cudzoziemcami, sam wyjeżdżał za granicę. Uważam, że nasza praca nie była daremna. Praca i działalność KUINu, wspólne akcje z siłami patriotycznymi, Towarzystwem „Proświta”, związkami twórczymi przez długi czas wpływały na życie społeczne i publiczne kraju, na wychowanie młodzieży twórczej, a w końcu w historii pozostaną uchwały zjazdów, konferencji, a jego apele, manifesty już stały się dokumentami historycznymi. W ostatnich latach spotykaliśmy się z Iwanem Dračem czasem na różnych wieczorach w Związku Pisarzy lub na posiedzeniach zarządu Towarzystwa „Proświta”, wspominaliśmy naszą młodość, studio literackie „SICZ”, poetycki festiwal „Złoty gomon”, „Słobożanski Wielkanoc”, twórcze wyjazdy na Czerkaszczyznę i Prykarpacie... Pamiętam, kiedy w Związku Pisarzy zaczęły się kłopoty i wszyscy zrozumieli, że nasz majątek związkowy znalazł się pod zagrożeniem, on przeżywał to, wyszedł z sali posiedzeń, zwrócił się do Pawła Mowczana, Lubow Hołoty i do mnie (bo stali śmy najbliżej niego): „Słuchajcie, dlaczego milczymy? Oto ilu nas tu jest członków zarządu, zbierajmy się i coś róbmy, bo zostaniemy bez własnego lokalu, jak białoruscy pisarze...” Wtedy w nim wszystko wrzało, zdawało się, że za chwilę poprowadzi nas z powrotem na salę i postawi pytanie o zwołanie nadzwyczajnego zjazdu i wybór nowego kierownictwa, ale nagle umilkł i dokończył ciszej: „Tacy już jesteśmy we wszystkim, zawsze będziemy znosić nikczemników. Niech ktoś inny... Cóż, towarzysze, chodźmy do domu”. Po raz ostatni widzieliśmy się na posiedzeniu zarządu Towarzystwa „Proświta” w marcu 2018 roku, Iwan Drač przemawiał, jak zawsze, z wzruszeniem, zwracał się do kierowników obwodowych oddziałów, mówił, jak wiele zależy od nich osobiście, aby nasza „Proświta” rzeczywiście oświecała każdą wieś, każdą ulicę w miastach. Wychodząc na Chreszczatyk, uściskaliśmy sobie dłonie, przekazaliśmy pozdrowienia żonom i nie myśleliśmy, że już nigdy się nie zobaczymy. Pisząc te wspomnienia, z wdzięcznością myślę o Iwanie Draču, bo wiele się od niego nauczyłem, przede wszystkim – zawsze być sobą, być wymagającym wobec siebie, odpowiedzialnym za sprawy, których się podejmujesz. Nie przypominam sobie żadnego przypadku, kiedy między nami byłoby jakieś nieporozumienie, a tym bardziej spór; byliśmy przyjaciółmi już od studenckich lat i, jak mogliśmy, wspieraliśmy się nawzajem. Takim dobrym, życzliwym, uśmiechniętym i szczerym pozostał on na zawsze w mojej pamięci.
22.06.2020
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro Łomaczuk – reżyser, scenarzysta, laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Iwana Ohijenki, doktor kulturoznawstwa, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. W 2020 roku artysta został laureatem Ludowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki za wieloodcinkowy film „Heroiczna przeszłość: od Światosława do Niebiańskiej Sotni”. Dziś pan Dmytro jest gościem „Słowa Proświty”. — Co zainspirowało Pana do stworzenia tego serialu? — Tak się złożyło, że my, zwracając wzrok ku swojej historii, znajdowaliśmy głównie wydarzenia smutne. Nasza pamięć mocno utrwaliła takie karty, jak zburzenie złotogłowego Kijowa, bitwę pod Beresteczkiem, dramatyzm bitwy połtawskiej, podstępne niszczenie Siczy Zaporoskiej, ukaz emski i cyrkularz wałujewski o zakazie języka ukraińskiego. A z niedawnych wydarzeń historycznych – pogromy murawjowowskie, rozstrzelane Odrodzenie, Hołodomor trzydziestego trzeciego, czarną zniewagę trzydziestego siódmego, tragedię czarnobylską. Wymieniając trudne karty naszej historii, wcale nie chcemy przekreślić tego, co wielkie i jasne, co wynosi nasz naród na szczyty cywilizacji, określa jego zasługi przed ludzkością. Przecież na naszej chwalebnej drodze historycznej było i potężne państwo kijowskie Jarosława Mądrego, i pierwsza demokratyczna republika w Europie – Sicz Zaporoska, i rozpaczliwy zryw ku wolności czasów mądrego budowniczego i polityka, oddanego idei ukraińskiej niepodległości Iwana Mazepy, wielkiego w dokonaniach, w miłości do ziemi przodków i tragicznego w swoich błędach Bohdana Chmielnickiego, groźnego wojownika, obrońcy wolności kozackich Iwana Sirki, twórcy pierwszej ukraińskiej Konstytucji Filipa Orlika. Niestety, tak się stało w naszym życiu, że wszystko, co dotyczy historii ukraińskiego kozactwa, nie zawsze jest odbierane właściwie. Jeszcze od czasów Imperium Moskiewskiego, a później i Związku Radzieckiego, oficjalna propaganda całkiem świadomie i celowo szkalowała lub przemilczała rolę ukraińskiego kozactwa w kształtowaniu myślenia państwowego ukraińskiego narodu i sprowadzała wszystkie informacje o nim do haniebnych czynów, które rzekomo miały motywację bandycką, a język ukraiński, język kozackiego narodu, w ogóle przez wiele lat był albo po prostu zakazany, albo poniżany. Dzięki radzieckiej propagandzie, której celem było stworzenie nowej formacji – „narodu sowieckiego”, staliśmy się ludźmi siłą wyrwanymi z procesów historycznych i takimi, którzy nie mają własnego systemu wartości. Wyobrażenia o przyszłości także teraz są narzucane i wyznaczane z zewnątrz, w tym przez kraje rozwinięte. Stąd wynika problem stworzenia własnej narodowej koncepcji ideologicznej pracy wychowawczej i kulturalno-oświatowej, która opierałaby się na ukraińskich tradycjach historycznych. Nas w czasach totalitaryzmu odcinano od źródeł historycznych, od prawdziwej historii, narzucając we wszystkie lata kolonialnej przeszłości fałszywą historię, skonstruowaną w Petersburgu i w Moskwie, abyśmy nie mogli dostrzec nawet swojego jutra, które nam narzucano jako coś „wspólnego” i „na wieki razem”. W obecnych warunkach, przy otwartości wszystkich źródeł historycznych, niezwykle konieczne jest zwracanie się do chwalebnej przeszłości, zwracając szczególną uwagę na jej najlepsze tradycje w historii ustanowienia Ukrainy jako niepodległego państwa. I w tym decydującą rolę musi odgrywać kino dokumentalne. Właśnie dokumentalne, ponieważ tworzy się ono na realnych wydarzeniach i opiera na wiarygodnych i prawdziwych faktach. Ta idea jest wcielana w życie przez ostatnie dwa lata przez studio filmowe Związku Kinematografistów „Kinologos” oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (przewodniczący Pawło Mowczan) przy wsparciu szefa partii „Patriota” Mykoły Hołomszy. Projekt nosi nazwę „Heroiczna przeszłość: Od Światosława do Niebiańskiej Sotni” i ma na celu objęcie heroicznych kart historii walki, które w znacznym stopniu przyczyniły się do zdobycia dzisiaj niepodległości Ukrainy. To szkice-portrety, w których naświetlane są kluczowe wydarzenia wielowiekowego ukraińskiego heroizmu, przejawianego przez znaczące postacie historyczne naszego narodu. Tutaj nie tylko o naszej wojennej przeszłości, bez uświadomienia której, jak wiadomo, nie ma nadziei na jasną przyszłość, ale przede wszystkim wieczne lekcje bezbłędnego wyboru celu, typowe przykłady wyjątkowej walki o perspektywę, a zwłaszcza dzisiaj, kiedy toczy się bitwa nie na życie, a na śmierć i, wreszcie, o samo istnienie Niepodległej Ukrainy. Podstępnego wroga nie pokona się samą tylko bronią, jeśli myśl państwowotwórcza nie zawładnie narodem i nie uformuje się w monolityczne przekonanie o najwyższej wartości – niezłomny duch wolności, dążenie do sobornej niepodległości, uświęconej długimi wiekami ciągłej walki o miejsce pod słońcem dla okradzionej przez wrogów matki-Ojczyzny. — Dlaczego spośród kijowskich książąt wybrano właśnie Światosława? — Jeszcze na długo przed pojawieniem się Siczy Zaporoskiej ucieleśnieniem ogólnonarodowej sławy, zdobytej w zwycięstwach nad naszymi wiecznymi wrogami, stał się wielki książę kijowski Światosław, który dał impuls do walki o swoją wolność. Nestor Kronikarz pisał: „Chodził na wroga z szybkością lamparta; w wyprawach nie woził ze sobą ani kotłów, ani taborów; żywił się koniną lub mięsem dzikich zwierząt, które piekł na węglach; nie bał się ani chłodu, ani niepogody; spał w wyprawach bez namiotu pod otwartym niebem, podścieliwszy pod siebie koński potnik, a pod głowę – siodło; jeśli zaś szedł na wroga, to nigdy nie napadał na niego znienacka, a zawsze wcześniej ostrzegał: „IDĘ NA WAS!”. Jego życiowy czyn, jego wyczyny cementują naszą pamięć historyczną, budzą cnoty narodowe i dumę z naszych przodków. I jest to szczególnie aktualne dzisiaj, w czasach naszych kolejnych prób historycznych. Jego śmiałością, odwagą, rycerskim duchem i umiejętnościami zachwycali się nawet wrogowie... Groźne imię księcia brzmiało w wielu językach. Wypowiadano je to z trwogą i nienawiścią, to z zachwytem i nadzieją. Ale nigdy obojętnie. Książę Światosław wydawał się żywym ucieleśnieniem potężnej siły, która rozniosła w pył upadłą budowlę Kaganatu Chazarskiego. Można wyliczać i wiele innych zwycięstw Światosława nad Awarami, Jasami i Kasogami… Można przypomnieć, jak zdobył ziemię przyległą do Chazarii – Dżidan, jak wszedł do miasta-twierdzy Siemender. Ale najważniejszym było zniszczenie przez niego wrzodu – Kaganatu Chazarskiego, który nieustannie pustoszył swoimi najazdami nasze ziemie, zalewając niewolnikami Bizancjum i całe Śródziemnomorze… A główna wyprawa księcia Światosława była skierowana na Cesarstwo Bizantyjskie. Ta wyprawa miała zapewnić bezpieczeństwo granic państwa kijowskiego od jego ostatniego wielkiego przeciwnika. Światosław uświadamiał to sobie i wyruszył do walki z jedynym celem – całkowicie zniszczyć zdolność armii cesarskiej do przeprowadzania wypraw na ziemie kijowskie. I to mu się udało...
— Zapewne film „Petro Sahajdaczny” zmusi wielu do nowego spojrzenia na postać tego hetmana? — Dobą bohaterskich wypraw, które miały ogólnoeuropejskie znaczenie, nazwali historycy czasy morskich kozackich ekspedycji Petra Sahajdacznego w XVII wieku. Ale Sahajdaczny w naszej świadomości przede wszystkim kojarzy się z tym bohaterem, o którym śpiewają w pieśniach i dumach i który „zamienił żonę na tytoń i fajkę”. Przecież wiadomo, że myśl, jak i słowo, jest pierwotnym źródłem światopoglądu. Zniekształcona myśl, jak i zniekształcone słowo, zniekształcają świat i samego człowieka. I tę myśl o nieudolności ukraińskiego hetmana przez wiele lat próbowali nam narzucić wszyscy „historycy” i „propagandyści” poprzednich czasów. W ten sposób przekształcili go ze zwycięzcy w jakiegoś hulakę, a jego głośne zwycięstwa — w spacery „doliną szeroką, hej!”. Ale najbardziej wyczerpującą charakterystykę Petrowi Sahajdacznemu wystawił polski pamiętnikarz Jakub Sobieski w łacińskojęzycznym dziele „Historia wojny chocimskiej”, które ujrzało światło dzienne w Gdańsku w 1646 roku: „Ten Petro Konaszewicz na tyle wznosił się ponad swoje proste pochodzenie i sposób życia swoim ostrym rozumem, wybitną dojrzałością sądów, nadzwyczajnym dowcipem w słowach i czynach, że z całą sprawiedliwością musi być zaliczony dla potomnych do grona najwybitniejszych ludzi… Ile tylko kierował wojskiem zaporoskim, wszędzie był okryty sławą swoich czynów na lądzie i morzu. On uczynił swoje imię postrachem dla całej Moskiewszczyzny… nie mniej rozsławiły imię Konaszewicza i wyprawy morskie… Kilka zrujnowanych wybitnych miast handlowych Europy i Azji, spalone okolice Konstantynopola, wreszcie rzadka zręczność, okazana przez niego w wojnie chocimskiej… Właśnie od tego czasu warto byłoby zaczynać odliczanie ukraińskiej floty morskiej, przywiązując datę świętowania do jednej z morskich wypraw. Ale czy wiedzą o tym rządzący!? Ogólnie był to człowiek wielkiego ducha… Obrządek i religię grecką otoczył niezwykle gorącym kultem”. — Oczywiście, najrzadziej spośród ukraińskich hetmanów do niedawna wspominano postać Iwana Wyhowskiego. — Jedyny ukraiński hetman, który nie podpisał żadnych artykułów i jedyny, którego trzykrotnie kozacka starszyzna potwierdzała na urzędzie hetmana Ukrainy. Po śmierci Bohdana Chmielnickiego Ukraina znajduje się w strasznej ruinie, która wysysa wszystkie soki z kraju, wstrzymuje jej rozwój we wszystkich dziedzinach. Przed kozacką starszyzną staje wybór: kto zdoła dalej poprowadzić Ukrainę niepodległościowym kursem państwowym. Buławę wręczają pisarzowi generalnemu Iwanowi Wyhowskiemu. Tak został hetmanem. Ale niepodległościowy kierunek polityki Wyhowskiego nie podoba się moskiewskiemu carowi, który uważał, że kozacka starszyzna powinna była prosić go o pozwolenie na wybory nowego hetmana. Wyhowski na kozackiej radzie złożył oświadczenie, że nie chce zwierzchności nad Ukrainą i składa buławę, ale mu ją zwracają. Hetmanowanie Wyhowskiego nie daje spokoju moskiewskiemu carowi. Postanawia on osiągnąć zwierzchność nad Ukrainą drogą rozłamu kozackiej starszyzny. Na jego czas hetmaństwa przypadł czarny okres w losach Ukrainy – upadek wojskowy i trudności ekonomiczne. Carscy wojewodowie przekształcili kraj w swoją prowincję. Długotrwałe wojny wewnętrzne wkrótce przerodziły się w opór wobec Moskwy. Iwan Wyhowski rozgramia stutysięczne moskiewskie wojsko pod Konotopem. Zwycięstwo wprawiło w zakłopotanie moskiewski rząd. Historyk S. Sołowjow pisał: „W żałobnym stroju wyszedł car Aleksiej Michajłowicz do ludu i groza ogarnęła Moskwę”. Uderzyć na Moskwę przeszkodziła krajowa opozycja, zorganizowana przez moskiewskich mentorów. Zaczynała się Ruina. — Jeszcze jedna mało znana postać w ukraińskiej historii – hetman Petro Doroszenko. — „Słońcem Ruiny” nazwał go ukraiński naród, który zawsze wysoko cenił honor, męstwo i mądrość swoich bohaterów. Stał się symbolem walki o jedność oraz odrębność swojego państwa. Na tle Ruiny, kiedy krajowi przewodzili to słaboduszny Juras Chmielnicki, to jawni karierowicze Pawło Teteria i Iwan Brzuchowiecki (jeden z nich nazywał Ukrainę polską prowincją, a drugi — moskiewskiego cara jej władcą), „całość ojczyzny” oraz dążenie do tego, „żeby w jednej radzie, a nie w rozbiciu Ukraina przebywała” były decydujące w jego polityce. Nieustannie nalegał: „Ukraińskie ziemie mają rozciągać się od Przemyśla i Jarosławia po Siewsk i Putywl, bo właśnie tam sięgało kiedyś księstwo ruskie i te granice powinno też osiągnąć kozackie państwo”. Kochano go za uważność wobec prostego ludu. Często, zwołując rady ogólne, pytał o zdanie ludności w kwestii ważnych decyzji politycznych. Pisał we własnym imieniu i w imieniu wszystkich Kozaków, że oni „nie pragną być ani niewolnikami, ani płatnikami danin, a chcą pozostawać wolnymi...”. Po Iwanie Wyhowskim nie ma bardziej tragicznej postaci w ukraińskiej historii siedemnastego stulecia niż postać Petra Doroszenki. Dzieciństwo i młodość przyszłego hetmana mijały w czasach walki ukraińskiego kozactwa o swoje prawa i przywileje z magnatami i szlachtą Rzeczypospolitej. W tym tragicznym dla Ukrainy czasie od młodych lat włącza się w okrutną walkę, którą postrzega jako pilną sprawę odrodzenia ukraińskiego państwa, jako jedyną historyczną szansę, aby zwrócić ukraińskiemu narodowi jego prawa. — Jedną z najbardziej kontrowersyjnych w ukraińskiej historii jest oczywiście postać hetmana Mazepy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— Jeszcze za życia jego imię było owiane mitami. A po śmierci, nawet z ambon cerkwi, które budował, cerkwi, która w swojej nazwie ma słowo Ukraińska, rozbrzmiewały anathemy. Przez stulecia próbowano nam wbić do głowy teorię o owocności współpracy Ukraińców i Rosjan w budowaniu Imperium Rosyjskiego. Ale on budował bynajmniej nie Imperium Rosyjskie, a niepodległe państwo ukraińskie i myślał o nim jako o podmiocie stosunków międzynarodowych, którego potęga opierałaby się na najważniejszych czynnikach geopolitycznych. Oto właśnie dlaczego moskiewska cerkiew i państwo tak go nie lubią. Był wielkim mecenasem przedsięwzięć kulturalnych i budowli na Ukrainie. Jego epoka stworzyła własny styl, który przejawił się w sztukach pięknych, literaturze, całym życiu kulturalnym i duchowym hetmańskiej Ukrainy. Był to ukraiński barok — głęboko narodowy styl, który miał swoje najwyższe zwieńczenie. Był poliglotą – doskonale władał językiem polskim, rosyjskim, tatarskim, francuskim, łacińskim, włoskim i niemieckim. Prawie trzysta lat imię ukraińskiego hetmana Iwana Mazepy nie pozostawia obojętnymi zarówno historyków, jak i ludzi w ogóle dalekich od historii. Jego imię dzisiaj wywołuje najróżniejsze oceny – „zdrajca rosyjskiego cara”, „zdrajca i wróg narodu ukraińskiego”, „polski szlachcic”, „romantyczny bohater”, „wybitny patriota Ukrainy”… I tylko za to, że podjął decyzję szukania innych, bardziej wiarygodnych sojuszników politycznych, za to, że tworzył niepodległy europejski kraj, na wszelkie sposoby wspierał rozwój ukraińskiej kultury i duchowości, za zbudowane przez niego świątynie i placówki edukacyjne. Ale głównym celem jego życia była służba ojczystej Ukrainie, narodowi ukraińskiemu... Więc kogo zdradził Iwan Mazepa? Rosyjskiego cara?! Możliwe. Ale nie Ukrainę! Właśnie dlatego, przewidując takie niewiarygodne scenariusze dla Ukraińców i Ukrainy, które realizowały się przez stulecia, próbował zmienić ten bieg historii, który wydarzył się na naszej ziemi i którego recydywy odczuwamy do dziś na okupowanym przez Moskali terytorium ukraińskim… — Oprócz hetmanów zwrócił się Pan w swoim serialu także do postaci ukraińskich pułkowników. Jednym z nich jest Iwan Bohun. — Jednym z głównych problemów współczesnej rodzimej historiografii jest niedostateczne badanie biografii poszczególnych osób epoki kozackiej. Przez wiele dziesięcioleci, zważając na różne okoliczności, ukraińscy naukowcy nie zwracali się ku naświetlaniu życia i działalności jednego ze współpracowników Bohdana Chmielnickiego, wybitnego przedstawiciela starszyzny kozackiej okresu wojny wyzwoleńczej połowy XVII wieku, Iwana Bohuna. Był jednym z najbardziej znanych dowódców kozackich na Ukrainie połowy XVII wieku, sława o którym głośno rozbrzmiewała nie tylko na ziemiach ukraińskich, ale i daleko poza ich granicami. Gorąco kochał swoją Ukrainę i dość boleśnie reagował na kroki ukraińskich hetmanów, które mogły ograniczać prawa wolności kozackiej. W spektrum politycznym Ukraińskiego Państwa Kozackiego zajmował miejsce stałego opozycjonisty. Dość zdecydowanie występował przeciwko zawarciu przez Bohdana Chmielnickiego ugody białocerkiewskiej w 1651 roku, potępiając przy tym politykę ustępstw wobec Polski i zmniejszenie rejestru kozackiego. Także Iwan Bohun był w liczbie przeciwników kursu Chmielnickiego na sojusz z Moskwą, nie składając przysięgi rosyjskiemu carowi. Z czasem stanął na czele antymoskiewskiej opozycji starszyzny. Stał się legendą jeszcze za życia. Polski historyk połowy XVII wieku Wespazjan Kochowski pisał: „Śmiały, rozumny, nadzwyczaj popularny, umie jak nikt inny, skutecznie działać; silny i chytry jak lis; człowiek odważny i zawzięty”. Na początku czerwca 1651 r. wojska starły się pod Beresteczkiem. Wojsko kozackie ponosiło klęskę. 30 czerwca 1651 roku w najbardziej tragicznym czasie dla Kozaków, w otoczonym z trzech stron przez Polaków obozie kozackim hetmanem wybrano I. Bohuna. (B. Chmielnicki był zdradziecko zatrzymany przez chana). Ukraiński powieściopisarz M. Starycki świadczy, jak wybierano Bohuna: „rozległy się wkoło krzyki przebudzonego tłumu — wybrać nowego hetmana, i to takiego, żeby nie sprzedał nas Lachom. — Bohun, Bohun, — rozległy się ze wszystkich stron okrzyki. — Bohun! – zaryczał, jak jeden człowiek, cały tłum, i czapki poleciały w górę. Bohun rwał się do mówienia, ale głos jego ginął w ryczeniu tłumu. — Bohun – hetman! Sława hetmanowi! Cały tłum odkrył swoje głowy...” Także nakręcono filmy o Danyle Neczaju, Iwanie Sirku i Pyłypie Orliku. — Czy państwo wsparło ten serial? — Bardzo szkoda, że ten nadzwyczaj ważny projekt nie znalazł wsparcia ze strony państwa. Nasze zwracanie się do różnych instytucji władzy kończyło się jedynie obietnicami i odpowiedziami wymijającymi. Ale, nie zważając na jawne ignorowanie przez władzę niezwykle potrzebnego dzisiaj projektu z zakresu wychowania patriotycznego młodzieży na przykładach heroicznej przeszłości narodu ukraińskiego, zdołaliśmy stworzyć szereg filmów, które znalazły duże zainteresowanie wśród widzów Centralnego kanału telewizyjnego oraz parlamentarnego kanału telewizyjnego „Rada”. — Co dla Pana, jako artysty i jako człowieka, oznacza Narodowa Nagroda imienia Tarasa Szewczenki? — Już sama nazwa tej nagrody oznacza jej ważność. To bodziec, by kilkakrotnie bardziej odpowiedzialnie odnosić się do swojej pracy. Jednak pojawia się pytanie, czy rzeczywiście jestem godny tej nagrody. A z drugiej strony – komitet składa się z bardzo godnych ludzi, których szanuję, od których wiele się nauczyłem. To Pawło Mowczan, Lubow Hołota, Wałerij Franczuk, Mykoła Hołomsza, Jewhen Szewczenko, z którymi robimy jedną sprawę. Jeśli ci szanowani ludzie tak zdecydowali, znaczy, chyba zasłużyłem. Szczególnie ważne jest, że to nagroda nie państwowa, a społeczna, gdyż przyznaje ją społeczeństwo. Uważam, że Narodowa Nagroda imienia Tarasa Szewczenki to najwyższe osiągnięcie, najważniejsze wyróżnienie, jakie otrzymałem w życiu. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO Od redakcji: materiały o innych laureatach Narodowej Nagrody Szewczenkowskiej 2020 r. czytajcie w następnych numerach „SP”.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard Owczarenko Zdjęcie autora
Anatolij Horowy urodził się we wsi Josypiwka, w ówczesnym rejonie uzyńskim, a obecnie białocerkiewskim obwodu kijowskiego. Pochodzi ze starego kozackiego rodu Horowych, którzy otrzymali szlachectwo pod koniec XVII wieku. W latach 90. był jednym z tych, którzy założyli Kijowsko-Peczerskie Technikum Humanistyczne, został jego rektorem. Na początku XXI wieku stworzył stowarzyszenie twórcze „Otawa”. Obecnie Anatolij Horowy jest starszym pracownikiem naukowym Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu Historyczno-Kulturowego. Autor książek prozatorskich: „Dopóki szabla w dłoni” – fantazyjna powieść dla dzieci i dorosłych, oraz „Alipij – pierwszy ruski ikonograf”, powieść o wydarzeniach z XII wieku. W 2009 roku ukazał się zbiór jego poezji „Tam, za horyzontem, krótka chwila”. Jako malarz tworzy w stylu ekspresjonizmu, od 2008 roku odbywają się wystawy indywidualne jego prac. Artysta jest jednym z twórców zasad współczesnej pedagogiki muzealnej, autorem idei postrzegania przez młode pokolenie paradygmatów muzealnych poprzez własny wysiłek twórczy. W 2009 roku na podstawie scenariusza A. Horowego „Strzała zazdrości” nakręcono eksperymentalny film fabularno-dokumentalny o lekarzu-mnichu Agapicie. W filmie zagrał główną rolę. Począwszy od tego samego roku, według scenariuszy Anatolija Horowego i reżysera Bohdana Brahy, na kanale telewizyjnym „GLAS” emitowane są filmy dokumentalne „Agapit. Strzała zazdrości – pojedynek”, „Książę – mnich. Mikołaj Świetosz”, „Kaniowski chorał. Lubow Minenko”, „Co może artysta Wałerij Franczuk?”, „Serhij Urusewski”, „Artysta i czas. Iwan-Wałentyn Zadorożny”. A w 2014 roku ukazała się drukiem jego książka „Zapomniany metropolita Sylwestr Kosow”. Otwierając wystawę, dyrektor Muzeum Hetmanatu Hałyna Jarowa zaznaczyła, że z twórczością Anatolija Horowego zapoznała się podczas wielkiego projektu poświęconego hetmanowi Iwanowi Mazepie, który odbywał się w Narodowym Rezerwacie Historyczno-Kulturowym „Kijowsko-Peczerska Ławra”. Już wtedy pojawiło się pragnienie, by dowiedzieć się więcej o artyście, który owocnie pracuje w wielu dziedzinach kultury. Jedna z kuratorek wystawy, Nadija Sokołuk, podkreśliła, że wystawa nieprzypadkowo nosi tytuł „Przez czas”. Rzeczywiście, przeżywamy dziś niełatwe czasy, ale w historii Ukrainy prostych czasów w ogóle nigdy nie było. Lecz mimo wszystkich problemów, obecnie artyści mają pełną swobodę twórczości – mogą tworzyć na tematy, które są im bliskie, malować to, co interesujące. Malarz Anatolij Furlet podkreślił wagę takich wystaw właśnie dzisiaj, szczególnie ważne jest, aby mogło je oglądać dorastające pokolenie. Poetka Hałyna Rybaczuk-Pracz opowiedziała o twórczości Anatolija Horowego w dziedzinie grafiki, przedstawiła swój zbiór poezji, który zilustrował artysta. A Wira Swystun przeczytała własne wiersze poświęcone Horowemu.
*** Imię Inny Krasnowskiej jest już dobrze znane nie tylko na terenach artystycznych rodzinnej Chersońszczyzny, ale i na całej Ukrainie. Jest ona aktywną osobowością twórczą, bierze udział w wielu lokalnych, obwodowych i ogólnoukraińskich wystawach oraz projektach związanych ze sztuką ludową. W 2016 roku została atestowana na mistrza twórczości ludowej przez Narodowy Związek Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy. Artystka stworzyła swój autorski styl, który nazwała „Cwityci” – od słów „cwit” (kwiat/rozkwit), „swit” (świat), „kwity” (kwiaty), „ptyci” (ptaki) – to symbole ludzkiej duszy. W każdym człowieku artystka widzi „cwitycię” o szczególnym kolorze, którą można namalować lub przedstawić w dowolnych technikach artystycznych. W 2018 roku do Inny dołączył jej mąż Mykoła Kaftan. Zaczęli razem pracować z drewnianymi obiektami artystycznymi i wspólnie tworzyć prawdziwe cuda. Artystka jest przekonana, że bez miłości cuda się nie zdarzają. I ta wystawa jest świadectwem twórczego i natchnionego zjednoczenia dwojga utalentowanych i szczerych w swoich uczuciach ludzi. Kolorowe, z filozoficznym podtekstem prace Inny i Mykoły nie pozostawiają nikogo obojętnym, darzą ciepłem i radością bytu, „oddychają” życiem, promieniują ciepłem i pozytywną energią, wzbogacają duszę jasnymi i radosnymi emocjami. Pani Inna pragnie upiększyć wszystko, co ją otacza. Tym zaraziła też swojego męża Mykołę Kaftana, który we wszystkim pomaga żonie. Los połączył ich 10 lat temu. Sztuka ludowa już od wielu lat fascynuje Mykołę. Inna zwróciła uwagę, że mąż w szczególny sposób czuje drewno. I pojawiła się wspólna idea, by razem rozwijać ten niezwykle interesujący kierunek. Po raz pierwszy rodzinny projekt „Czary stepowego kraju” został zaprezentowany przez Chersońskie Obwodowe Centrum Twórczości Ludowej w „Switłyci” z okazji Dnia Niepodległości w sierpniu 2020 roku. – Uważam za zaszczyt już po raz drugi prezentować swoje dzieła w tak historycznym miejscu, jakim jest Muzeum Hetmanatu – zaznaczyła Inna Krasnowska-Kaftan. – Poznaliśmy to muzeum rok temu. Każdy mistrz czuje sercem, gdzie jest jego miejsce, gdzie go zrozumieją, gdzie przyjdzie jego widz. Centrum ekspozycji zdobią prace o tematyce morskiej. I nie jest to przypadkowe, wszak Chersońszczyzna to nie tylko step, ale i Morze Czarne oraz Azowskie, Sywasz. Każda praca ma swój nastrój, uosabia charakter człowieka. To fantastyczne ryby – „Fioletowy filozof”, „Pyszna ryba”, „Terakotowy przystojniak”, „Zdziwiona ryba”. A także symbol dostatku „Żółw” i inne prace. Dla Mykoły Kaftana jest to debiut twórczy. Oryginalna pirografia na drewnie to filozofia jego szczególnego postrzegania świata. Prace „Korzenie”, „Poczucie wolności”, „Droga poznania” są po męsku lakoniczne i interesujące. Niezwykła seria prac „Drzewa z bajkowych snów”. Na pierwszy rzut oka zwykłe drewniane słupki zamieniły się w bajkowe, z naszych kolorowych lub czarno-białych snów. A pośród tych bajkowych drzew umieszczone są „Bajkowe leśne duszki” w dziwacznych kapeluszach, które wyrzeźbił z drewna mistrz. Nawet łodyga i korzenie zwykłej kukurydzy stały się artystycznym obiektem. Mistrzowsko pomalowane tak, że widzowie na pierwszy rzut oka nie mogli odgadnąć, co jest przed nimi. Uważali, że to egzotyczny bambus. A my będziemy dalej pracować z tym materiałem. Temat naszych ukraińskich Świąt Chrześcijańskich odzwierciedlony jest w tryptyku „Harmonia duszy” poświęconym Wielkanocy, pracy „Makowija”, serii prac „Anioł, który trzyma niebo”, „Anioł – Opiekun rodziny”, „Święty Mikołaj” i innych. Nasza rodzina nieustannie przebywa w twórczym poszukiwaniu. Uważamy, że pośród zwykłych codziennych spraw można znaleźć coś dla duszy, interesującego i niebanalnego. Główną rzeczą jest mieć pragnienie i tworzyć wszystko z miłością, darować ludziom pozytyw i dobry nastrój. Przed nami natchniona praca nad nowymi ideami i projektami.
W Muzeum Hetmanatu trwa wystawa indywidualna malarstwa Anatolija Horowego „Przez czas” oraz rodzinny projekt artystyczny Inny Krasnowskiej-Kaftan i Mykoły Kaftana „Czary chersońskiego stepu”. Na twórczość tych artystów znaczący wpływ ma ukraińska twórczość ludowa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
…ekspert UKF „zarąbał” nasz projekt!
Oczywiście opadały ręce…
Czuło się pewną beznadziejność, bo projekt był globalny zarówno pod względem zakresu i wagi, jak i potrzeby profesjonalnego opracowania, zaangażowania specjalistów oraz środków.
Ale i zejść z drogi nie można, bo, najprawdopodobniej, to misja, która została nam przeznaczona.
Otóż mniej więcej rok temu Tatiana Tairowa-Jakowlewa zadzwoniła do mnie i z podekscytowanym głosem wykrzyknęła: „Co to, Bóg zesłał mi ten rękopis, żebym zwróciła go wam po 300 latach?” (dokładnie zbadała wtedy stronę tytułową głównej części „Latopisu”, na której zaznaczono: Roku Bożego 1720). Odpowiedziałam jej, że najprawdopodobniej i mnie Bóg zesłał ten projekt, abym go zrealizowała!
I zrobiliśmy to! Dzięki ukraińskim tradycjom mecenatu, partnerstwu i nieobojętności wielu ludzi (a wsparcie mecenasa okazało ponad 60 osób, przede wszystkim absolwentów Kijowsko-Mohylańskiej Szkoły Biznesu) Ukrainie w pełnym zakresie zwrócono jej wybitny zabytek historyczny!
„Latopis” Wełyczki to zakorzeniona ukraińska tożsamość, wysoki wzorzec staroukraińskiego języka i literatury epoki baroku.
Teraz zabytek jest dostępny do czytania, badań i ponownego przemyślenia.
I symboliczne jest, że w Dniu Ukraińskiego Kozactwa, w jubileuszowym roku 300-lecia powstania, zostanie on zaprezentowany w sławnym kozackim mieście Baturynie, na terenie Narodowego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu „Hetmańska Stolica”, gdzie o godz. 12.00 rozpocznie się uroczysta Akademia z okazji 300-lecia „Latopisu” Samijła Wełyczki.
A 16 października o godz. 15.00 odbędzie się prezentacja pierwszego pełnego wydania „Latopisu” w sali konferencyjnej Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (ul. Hruszewskiego 4, 2. piętro).
Razem z nami książkę przedstawi Tatiana Tairowa-Jakowlewa.
Tłumaczenie maszynowe
Oto wreszcie trzymam w rękach długooczekiwaną (300 lat oczekiwań!) wydawniczą „dziecinę” — „Kronikę” Samijła Wełyczki! Wira SOŁOWJOWA, dyrektorka wydawnictwa „Klio”. Trzeba trzymać aż dwiema rękami, bo waży ponad 3 kg, ma w grzbiecie 10 cm i zawiera ponad 1000 stron oryginalnej ukraińskiej historii. Ponad rok zespół wydawniczy „Klio” (a kolektyw naukowców – jeszcze od 2012 r.) pracował nad badaniem, odczytaniem, przygotowaniem do druku tekstu oryginału „Kroniki”, który przechowywany jest w Dziale rękopisów Rosyjskiej Biblioteki Narodowej w Sankt Petersburgu. Ten wielki międzynarodowy projekt stał się rezultatem współpracy Centrum Badań Historii Ukrainy Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego (RF), Fundacji Katedr Ukrainoznawstwa Uniwersytetu Harvarda (USA), Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, Instytutu Rękopisu Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. I. Wernadskiego oraz wydawnictwa „Klio”. Osobliwością nowego wydania „Kroniki” stało się to, że jej tekst po raz pierwszy stanie się dostępny w pełni autorskiego zamysłu, gdyż dotychczas w pełnej objętości zabytek nigdy nie był publikowany. W pierwszej publikacji z połowy XIX w. ze względów cenzuralnych usunięto masywy tekstu odnoszące się do epoki Iwana Mazepy oraz dokumenty dotyczące samego hetmana. Ponadto w wydaniu brakowało początkowej części utworu, naruszono porządek części tekstu oraz pominięto przypisy, znaczne fragmenty i dodatki, co wypaczało zamysł autora. Kolejne zaś publikacje bazowały na tym wydaniu i powtarzały jego wady. Zaangażowani w projekt specjaliści wykonali tytaniczną pracę — na podstawie odnalezionego oryginału utworu, dostępnych wydań oraz jedynego znanego odpisu zabytku, stworzonego w latach 60. XVIII w., który przechowywany jest w Instytucie Rękopisu Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego, zrekonstruowano pełny tekst „Kroniki”. Za pomocą nowoczesnych technologii i metodyk przeprowadzono dokładną analizę tekstu, papieru i innych materiałów. Badania pokazały, że niemało naszych wyobrażeń o zabytku jest błędnych lub, co najmniej, niepełnych. Zrekonstruowano szczegółową biografię Samijła Wełyczki, która zmieniła wiele utrwalonych wyobrażeń o kronikarzu. Ponieważ wydawnictwo „Klio” od wielu lat współpracuje z inicjatorką projektu, znaną badaczką epoki kozackiej, dyrektorką Centrum Badań Historii Ukrainy Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego, kawalerem Orderu Księżnej Olgi III stopnia Tetianą Tairową-Jakowlewą, więc bez wahania wzięliśmy na siebie wydawniczo-poligraficzną część pracy. Przyznaję, że miałam „różowe” iluzje i myślałam, że w roku obchodów 350-lecia urodzin Samijła Wełyczki (data zatwierdzona uchwałą Rady Najwyższej „O obchodach dat pamiętnych i jubileuszy w 2020 roku”), choćby przez programy Ukraińskiego Funduszu Kultury uda nam się wydać ten wybitny zabytek ukraińskiej historii. Ale nie udało się… „Politycznie umotywowany”, według jego własnego twierdzenia. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2020 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe