Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Sprawa kobieca” Wasylina Karpećka: „Musimy teraz albo nigdy ciężko pracować i przestrzegać najsurowszej konspiracji”

Слово Просвіти, №42 за 2021 рік

Halina DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZUK, historyk Wasylina miała zaledwie 17 lat, jednak w oczach starszego operpełnomocnika w obwodzie winnickim Drużynina była niebezpieczną przestępczynią i major chciał ukarać ją jak najsurowiej. 9 maja 1946 r., po rozpatrzeniu otrzymanych materiałów o „przestępczej” działalności Karpećkiej Wasyliny, ur. w 1929 r., pochodzącej z Kordyszewa, wykształconej, Ukrainki, uznał, że „będąc wrogo nastawioną do władzy radzieckiej”, w grudniu 1943 r. została wciągnięta do OUN i pod pseudonimem „Marusia” pracowała jako łączniczka stanicy, miała ścisłe kontakty z członkami OUN „Nela” oraz Ulyta i „otrzymaną pocztę band UPA kierowała do umówionych adresatów” – za co Wasylinę należy aresztować. Karpećka W. W. była podejrzana o „przestępstwa przewidziane w artykułach 54-I „a” i 54-II KK USRR”, a major Drużynin postanowił zastosować wobec niej środek zapobiegawczy w postaci aresztu. 21 maja Wasylinę aresztowano. W wypełnionym kwestionariuszu aresztowanej czytamy, że jej rodzina składa się z mamy Kalyny, ur. w 1907 r., brata Petra, ur. w 1933 r., sióstr Wiry, ur. w 1931 r., i Olhy, ur. w 1944 r., która w momencie aresztowania Wasyliny miała ukończone 2 lata. Z portretu pamięciowego dowiadujemy się, że Wasylina jest niewysoka, pełna, ciemnowłosa, piwnooka, z wysokim czołem. Kwestionariusz na podstawie słów aresztowanej wypełnił naczelnik krzemienieckiej grupy śledczej Filipow, ona podpisała: 22 maja 1946 r., w dniu św. Mikołaja Wiosennego, porucznik Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB Gorbaczow opisał majątek aresztowanej Karpećkiej W. W.: chata drewniana, stodoła, dwa konie, krowa, owca, prosię – i odebrał od matki pisemne zobowiązanie dla organów NKGB, że cały opisany majątek Kalyna Iwaniwna zobowiązuje się przechowywać do specjalnego rozporządzenia organów MGB. Podczas pierwszego przesłuchania Wasylina opowiedziała, że „ojciec, Karpećkyj Witalij Herasymowycz, wiosną 1944 r. przez wojska Armii Czerwonej został zabity w polu, dlaczego – nie wiadomo”... Powiedziała, że nikogo z członków OUN, UPA, ich pomocników nie zna. Z kobiet stanicy kordyszewskiej OUN i dziewcząt organizacji stanicowej „Junka” też nikogo nie zna. (…) Podczas kolejnych przesłuchań opowiadała już, że do OUN wstąpiła w grudniu 1943 r., ma pseudonim „Marusia”. „Stało się to tak. Późnym wieczorem – już spaliśmy, do naszej chaty podeszło dwóch uzbrojonych żołnierzy UPA, zapukali do okna i w kategorycznej formie kazali otworzyć. Wchodząc do chaty, żołnierze zapytali mamę o mnie. Mama pokazała, gdzie jestem, i kazali mi się ubrać i wyjść. Żołnierz UPA Daciuk Fedir zaczął prowadzić ze mną rozmowę: „Żeby Ukraina stała się Samodzielnym Państwem, sam naród wszędzie, w każdej wsi, tworzy stanice OUN, przygotowuje wszystko, co niezbędne, i my już mamy liczną UPA. Ale żeby zdobyć Państwo, jesteście zobowiązane nam pomagać. Innymi słowy, będziesz pracować jako łączniczka we wsi Kordyszew”. Dodał, że jutro przyjdą do mnie dwie kobiety, z którymi jestem zobowiązana się umówić, komu i dokąd trzeba dostarczać pocztę OUN i UPA, przy czym powiedział, że pocztę będzie przynosić nieznajoma o pseudonimie „Nela”, a ja powinnam przekazywać Ulycie, po ulicznemu – Tarasyszynowej. Po dobie przyszły do mnie „Nela” i Ulyta. Ulyta porozmawiała ze mną o kwestiach Samodzielnej Ukrainy, powiedziała, że my – teraz albo nigdy – musimy ciężko pracować i przestrzegać najsurowszej konspiracji. I nadała mi organizacyjny pseudonim „Marusia”. Ulyta wyjaśniła, że będę łączniczką we wsi Kordyszew, że „Nela” będzie przynosić do mnie pocztę OUN i UPA, a ja jestem zobowiązana niezwłocznie dostarczać ją dalej. Ulyta dodała, że w domu nie przebywa, mogę spotkać się z nią tylko w chatach Kalynynego Petra i Oksejkowego Petra. Otrzymawszy wytyczne, zaczęłam pracować jako łączniczka, przekazywałam pocztę do listopada 1944 r., a wtedy zachorowałam na tyfus i działalność zakończyłam. Po chorobie „Nela” i Ulyta kontaktów ze mną nie odnowiły. Jeśli chodzi o Daciuka Fedira, to on wraz ze swoim współmyślicielem Skybickim Charytonem zostali znalezieni w 1944 r. w kryjówce. Fedir zastrzelił się podczas zatrzymania, a Charytona aresztowano i wysłano na Sybir. Ulyta, lat około 26, średniego wzrostu, szatynka, ostrzyżona, szybko się porusza, ubiera się ze smakiem, nosi buty i trzewiki. Przebywa w nielegalnym położeniu. Ostatni raz spotkałam się z nią jesienią 1945 r. w cerkwi wsi Kordyszew. „Nela”, dziewczyna lat około 20, mała, pełna, ciemnowłosa, mówi powoli, nosi buty. Ostatni raz była u mnie w listopadzie 1944 r. i więcej się nie spotkałyśmy. Na każdym grypsie, które otrzymywałam i wysyłałam do adresatów, były wskazane imiona, ale już ich nie pamiętam. Przebywałam w nielegalnym położeniu, bo organy NKGB zaczęły aresztować we wsi dziewczęta, a te dziewczęta, jako członkinie stanicy OUN, znały mnie... Więc ukrywałam się aż do momentu zatrzymania”. Naczelnik Krzemienieckiej grupy śledczej Filipow, „rozpatrzywszy materiały sprawy śledczej nr 3493 i biorąc pod uwagę, że Karpećka W. W. jest wystarczająco zdemaskowana w tym, że była członkiem OUN od grudnia 1943 r. pod pseudonimem „Marusia” – postanowił pociągnąć ją do odpowiedzialności w charakterze oskarżonej na podstawie artykułów 54-I „a” i 54-II KK, o czym ogłosić za pokwitowaniem”. W lipcu 1946 r. zaczynają się przesłuchania już w areszcie śledczym więzienia w Krzemieńcu, podczas których Wasylina przyznała się do winy w tym, że w 1943 r. została wciągnięta do OUN przez Daciuka Fedira, cztery razy otrzymywała tajną pocztę OUN od „Neli” i odnosiła ją do Ulyty. A potem zachorowała na tyfus i od tego czasu żadnej pracy w OUN nie prowadziła, pseudonimu nie miała. „W protokole przesłuchania z 7 maja 1946 r. zostało zapisane, że mój pseudonim to „Marusia”, ale ja takich zeznań nie składałam. Kiedy przy podpisywaniu protokołu przesłuchania oświadczyłam, że zeznań o pseudonimie „Marusia” nie składałam, śledczy nakrzyczał na mnie i kazał podpisać protokół przesłuchania”... 14 marca 1946 r. starszy operpełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału MGB porucznik Szarapow przesłuchał zatrzymaną Jaciuk Halinę, która opowiedziała: „Mnie osobiście wi- Postanowienie o aresztowaniu łączniczki Karpećkiej Wasyliny Matka łączniczki UPA Wasyliny Karpeckiej, Kalyna, na specjalnym osiedleniu na Syberii zeznała, że gospodarczą OUN we wsi Kordyszów jest Puhacz Ludmyła, pomagają jej Szerhej Hanna, Łypka Hałyna, Daciuk Tetiana, Parchomiuk Jewdokija – mieszkanki wsi, a Karpećka Wasylina jest kierowniczką łączności, bo na jej polecenie sama nosiła pocztę OUN do Hołybis do Szweć Hanny. Ja sama we wrześniu 1945 r. przestałam pracować jako łączniczka, bo nie miałam obuwia, a Karpećka wciąż pracowała”. Przeciwko Wasylinie zeznawała Ryżuk Hanna: “Tak, obywatelkę Karpećką Wasylinę dobrze znam jako swoją koleżankę. U nas we wsi istniała OUN, której staniczną była Babij Ułyta (“Śnieżynka”). Członkiem organizacji była Karpećka W. W., o pseudonimie “Zoria”, nosiła grypsy do “Śnieżynki”, a kiedy nie było “Śnieżynki”, to do stanicznego Pyłypczuka Iwana (“Taras”), zabitego zimą 1946 r. Pewnego razu Karpećka powiedziała mi, żebym poszła do młyna i wzięła tam mąkę na polecenie stanicznego OUN dla UPA. Razem poszłyśmy do młyna, otrzymałyśmy mąkę i wyniosłyśmy ją na groblę. Wasylina z workami została czekać na podwodę, a ja poszłam do domu. W styczniu 1946 r. przyszłam z przyznaniem się do Szumskiego rejonowego oddziału MSW. Przypominam sobie, w lutym 1946 r., przed wyborami do Rady Najwyższej ZSRR, w Szumsku na targu spotkałam Wasylinę i zapytałam, co ona tu robi. Odpowiedziała, że nosiła gryps do Kruholca. Zimą 1945 r. ona osobiście dawała mi zadania zbierania żywności dla UPA”. 12 sierpnia została zorganizowana konfrontacja między Wasyliną a Hanną, na której Hanna powtórzyła swoje zeznania, jednak Wasylina ich nie potwierdziła. (“Pseudonimu nikt mi nie nadawał, w sumie otrzymałam i przekazałam Ułycie 4 grypsy, zaprzeczam zeznaniom Ryżuk H. F., że rzekomo nosiłam pocztę do Kruholca i dawałam zadania zbierania dla UPA produktów, tego nie było”). “W związku z tym, że Karpećkiej W. W. wcale nie przedstawiono oskarżenia i w sprawie konieczne są dalsze czynności śledcze”, naczelnik Krzemienieckiej grupy śledczej UMGB Fiłypow postanowił: “sprawę nr 3493 oskarżonej z artykułów 54-I “a” i 54-II KK USRR Karpeckiej przyjąć do swojego prowadzenia”… W rękach Fiłypowa śledztwo zaczęło posuwać się błyskawicznie. Lekarka Skoncowa podczas badania lekarskiego ustaliła, że Karpećka W. W. urodziła się nie w 1929 r., a rzekomo w 1925 r. “Przesłuchiwana oświadczyła, że dokumentów o roku urodzenia nie posiada, data 1929 jest jej znana ze słów zmarłego ojca i że na tej dacie nie nalega”. (Według kościelnych ksiąg spowiedzi, “Karpećka Wassa urodziła się 28.VIII.1927 r.” – Aut.). Ale śledczy dla powagi specjalnie zawyżali wiek “bandytek”, które w rzeczywistości były nieletnimi dziewczętami... 12 sierpnia 1946 r. sporządzono protokół o zakończeniu śledztwa. “Uznawszy wstępne śledztwo w sprawie za zakończone, a uzyskane dane za wystarczające do posiedzenia sądu, kierując się art. 200 KPK”, porucznik Fiłypow ogłosił to oskarżonej Karpećkiej W. W. i przedstawił do zapoznania się całe akta sprawy. Ona tak i nie zgodziła się z zeznaniami przeciwko niej Ryżuk H. F. Akt oskarżenia do sprawy śledczej nr 3403 świadczy, że “21 maja 1946 r. przez Szumski RO MGB obwodu tarnopolskiego za przynależność do OUN została aresztowana i pociągnięta do odpowiedzialności karnej Karpećka W. W. Śledztwem ustalono, że w grudniu 1943 r. przez członka OUN Daciuka Fedora została zwerbowana do OUN, miała pseudonimy “Marusia” i “Zoria”, pełniła obowiązki łączniczki stanicznej OUN, zbierała produkty dla bandytów UPA. Będąc przesłuchiwaną, winną się uznała, ale zaprzecza pseudonimom i zbieraniu produktów dla UPA. Jednak w popełnionym przestępstwie w pełni demaskują ją zeznania świadków Jaciuk H. I., Ryżuk H. F. i konfrontacja z Ryżuk”. Sprawę śledczą nr 3498 w oskarżeniu Karpećkiej W. W. skierowano do Wojskowego Prokuratora WMWS w celu przekazania według właściwości. Aresztowana przez cały czas przebywała pod strażą w więzieniu wewnętrznym UMGB w Krzemieńcu. 2 września 1946 r. w Czortkowie WT WMGB obwodu tarnopolskiego w składzie Horiaczewa, Suszkowa i Cukermana na posiedzeniu przygotowawczym rozpatrzył sprawę w oskarżeniu Karpećkiej W. W. z art. art. 54-I “a” i 54-II KK USRR i przekazał wniosek do sądu. 20 września 1946 roku WT WMGB obwodu tarnopolskiego. 21 października 1947 r. o godzinie 2 w nocy, zgodnie z tajnym rozkazem nr 00430 Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR “O wysiedleniu rodzin skazanych, zabitych, aktywnych nacjonalistów oraz bandytów, przebywających w nielegalnej sytuacji, z terytorium zachodnich obwodów Ukrainy” w siedmiu zachodnich obwodach Ukrainy rozpoczęła się operacja deportacyjna “Zachód”, w wyniku której siłą deportowano na Syberię i do Kazachstanu 26 tys. 332 rodziny – 77 tys. 791 osób. Z nich – 18 tys. 866 mężczyzn, 35 tys. 685 kobiet oraz 23 tys. 240 dzieci do 15 lat. Wśród wysiedlonych – rodzina łączniczki OUN Wasyliny Karpeckiej.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn