Strona · s. 3strona oryginału ↗
Być patriotami – to znaczy umieć bronić Ojczyzny
Слово Просвіти, №42 за 2021 рік
Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło „okrągły stół” na temat: „Odrodzenie patriotycznej świadomości narodu i wychowanie ukraińskich bohaterów”. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” najważniejsze fragmenty wystąpień jego uczestników. Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: – Zebraliśmy się w przededniu wielkiego święta, które ma dla Ukrainy szczególne znaczenie. Pokrowa dla nas to niebiańska ochrona, niebiańska tarcza. A także tarcza ziemska. Idea patriotyzmu i obrony Ojczyzny były dla nas ważne zawsze, we wszystkich czasach. I dzisiaj bardzo aktualne są tematy, które wyznaczyliśmy do rozmowy. Przypomnijmy „Słowo o wyprawie Igora” – jedno z ważnych dzieł, w którym, jak zaznacza Dmytro Doncow, nie chodzi o poszukiwanie sławy, a o poszukiwanie końca swojej Ojczyzny: „Hełmem zaczerpnąć wodę z Donu”. W jego metaforycznym rozumieniu oznacza to powiedzieć: oto nasza linia graniczna, która właściwie oddzielała nasz świat od Pola, Połowców, wszystkich koczowników, którzy najeżdżali na Ukrainę. Dlaczego wybraliśmy Pokrowę? Swego czasu razem z Dmytrem Łomaczukiem zrobiliśmy film o święcie Pokrowy, chodziliśmy do cerkwi Świętej Pokrowy, pytaliśmy księdza: dlaczego temat, który miał związek z Bizantyńczykami i Grekami, przeniósł się na nasz grunt? Pokrowa wiąże się z pojawieniem się dawnego ukraińskiego wojska pod murami Carogrodu. Wtedy Grecy i księża wyszli się modlić, zaświadczyli, że stało się coś niezwykłego. Zerwała się burza na wodzie i czajki naszych wojowników, którzy szli na Carogród, zostały rozproszone po morzu. Potem zebrali się i wszyscy zobaczyli obraz naszej Orędowniczki. Tak zostało to zapisane w wielu źródłach. Właśnie dlatego Pokrowa ma dla nas wielkie znaczenie. Razem z przyjęciem chrześcijaństwa stała się niebiańską obrończynią naszych przodków. Dzisiaj istnieje ogromny nurt cerkiewny, związany z obrazem Matki Bożej. Jeszcze Jan Teolog powiedział, że widzi obdarzony szczególnym zrozumieniem obraz naszej świętej Matki, która, jak twierdzi, ma wielkie serce i nie ma takiego miejsca, gdzie nie byłoby ran. To niebiańska substancja, ale my jesteśmy z nią połączeni. Nie przypadkiem Pokrowa stała się szczególnym świętem właśnie dla naszych obrońców, którzy nie wiedzieli, gdzie kończy się nasza ziemia. U nas nie ma gór, nie ma lasów-pralasów. Nasza granica z ziemiami koczowników – to nasze męstwo, nasza sława i nasi obrońcy. Historyzm tych wydarzeń nakłada się na teraźniejszość. Właśnie na współczesnej Doniecczyźnie wojownicy Igora szli na wrogów. A sam Igor mówił, że nie chce zginąć w niewoli, nie chce być niewolnikiem. Dlatego temat niewolnictwa i wolności jest dzisiaj bardzo ważny w naszej rozmowie. Aktualne są słowa Łesi Ukrainki: „Nie ma bez władzy wolności”. Właśnie dlatego wyznaczyliśmy kwestię obrony i władzy jako temat naszej rozmowy. Co mamy dzisiaj? Rozdrobniony, podzielony naród, niepołączony tą treścią, która mogłaby go scementować. Nie dawano nam możliwości tego zrobić. Nasz ruch narodowy zawsze był otoczony wielkimi oponentami. U Szewczenki oponentem był Kulisz. Dobrze pamiętamy jego formułę o tym, że on już „zatruł się tym nacjonalizmem”. Drahomanow oskarżał Tarasa Hryhorowycza o to, że samowolę rodu stawia wyżej niż Katerynę i Iwasia. To znaczy, że prawo zwyczajowe, którym kierowali się przez wiele lat Ukraińcy, zmuszało do odrzucenia tego, kto nie przyłączał się dla zachowania jedności. Według słów Drahomanowa, Kateryna jest taka sama jak inni i trzeba jej bronić, a on (Szewczenko), przeciwnie, wyklucza ją. Proponował zupełnie inny wątek: niech bękart żyje, wychowuje się i pozostaje bękartem. Można sobie tylko wyobrazić, jakie były uruchomione w tamtym czasie kolosalne inwestycje przez nosicieli „ogólnoludzkich wartości”. One i dzisiaj są obecne w naszej świadomości. 24 sierpnia widziałem bojowników, fizycznie okaleczonych przez wojnę, ale z wysoko podniesioną głową. Dzisiaj ludzie, którzy walczyli, są socjalnie niezabezpieczeni. Nie widzę, żebyśmy czcili ich w należyty sposób. Nie mają wystarczającego zabezpieczenia także wojownicy, którzy dzisiaj siedzą w okopach. Dlatego temat obrony Ojczyzny jest dzisiaj ostry jak nigdy. Nie ma siły politycznej, która mogłaby nas skonsolidować. Wczorajszym nie uwierzą. Przekonaliśmy się o tym w 2019 roku. Chociaż przyjęli oni na uzbrojenie hasła, którymi Ukraińcy kierowali się przez wieki – Ojczyzna (Język), Cerkiew (Wiara) i Rycerstwo (Wojsko). To rycerstwo było opiewane, wzniesione na wysoki poziom. Wszystkie uniwersały Bohdana Chmielnickiego, które pisał w przededniu zbrojnego powstania przeciwko ciemiężycielom, właśnie mówią o Ojczyźnie. A gdzie dzisiaj jest nasza Ojczyzna, na jakich zasadach formuje się pojęcie patriotyzmu? W jakich postulatach, w jakich prawach, jakich programach? Gdzie w sferze informacyjnej widzimy programy, które swego czasu produkowała „Proświta”? Począwszy od „Logosu” – „Czym jest słowo?” i kończąc na naszym wielkim projekcie „Od Światosława do obrońców granic na wschodzie Ukrainy”. Dzisiaj rozumiemy, że brakuje nam tego patriotycznego elementu, który by Ukrainę ratował. Jeśli zestawić liczbę ludzi, którzy byli na Majdanie z podświetlonymi gadżetami (naliczano ich około miliona), z tymi pasjonariuszami, którzy wpływali na przebieg wydarzeń, to takich jest 1-2 procent. I tę pasjonarną nieuzbrojoną grupę wysłano pod Iłowajsk i Debalcewe, gdzie zginęli. Jednak sytuacja, która powstała obecnie, jest o wiele bardziej przykra niż była w 2014 roku! Maryna SOCZENKO, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy: – Temat naszej rozmowy jest niezwykle skomplikowany. Wszystko, co dzisiaj się dzieje, trzeba rozpatrywać w kompleksie. Obecnie pracuję nad portretami naszych poległych wojowników, przyznam – to bardzo ciężkie. Ludzie oddali swoje życie, a ci, którzy pozostali przy życiu po ranach, znowu wracają na front. Rozmawiałam z chłopakami, którzy zostali bez nóg. Oni też rwą się na linię frontu, bo tutaj po prostu nie mogą. Uderza niezwykły heroizm, to ludzie zdumiewający, kozackiego rodu. Ta walka była zawsze, a teraz wyszła na powierzchnię. I to, co było 100 lat temu, bardzo współbrzmi z tym, co dzieje się teraz. Nierozwiązane wtedy problemy powróciły i musimy teraz je rozwiązywać, przyswoiwszy lekcje historyczne. Dlaczego wtedy nie wywalczyliśmy niepodległości, co stanęło na przeszkodzie? Przecież byli tacy ludzie jak Petro Diaczenko, Jurij Horlis-Horski. To byli ludzie niezwykle wysokiego poziomu świadomości. Ale dlaczego przegrali? Trzeba stawiać te pytania i szukać na nie odpowiedzi. Żeby teraz, nie daj Boże, nie powtórzyły się porażki. Tutaj bardzo ważna rola przypada kulturze. Różnimy się od Rosji, która napadła na nas, mentalnością. I główną rzeczą, która nas różni, jest nasz język. Na tej ziemi to jak krew. O nią trzeba walczyć. Na kulturę trzeba przeznaczać środki, a także – wychowywać patriotów. Do tego musimy wypracowywać w społeczeństwie jednolity pogląd na historię. Nasza sztuka powinna formować światopogląd obywatelski, postawę obywatelską. Muszą one być nierozłączne z miłością do Ojczyzny. Uważam, że rola artystów i kultury w tym procesie jest ogromna. Mykoła POROWSKI, pułkownik SZU, polityk:
– Historia ukazała nam wspaniały przykład, kiedy to w ciągu 20 lat – od 1920 do 1940 roku – „Proświta” oraz inne organizacje patriotyczne wykształciły zupełnie nowe narodowo-patriotyczne myślenie u przeważającej większości narodu ukraińskiego w Galicji i na Wołyniu, które wówczas znajdowały się w składzie państwa polskiego. Co prawda, proces ten w mniejszym stopniu dotyczył Ukrainy podradzieckiej. Ukształtowany przez prośwician światopogląd narodowo-patriotyczny przejawił się później w Ukraińskiej Powstańczej Armii, w heroicznej walce o Ukraińskie Samodzielne Soborne Państwo. Przez 30 lat Niepodległości, przy absolutnej bezczynności w większości instytucji państwowych, udało nam się jednak coś zrobić. Ale daleko nie wszystko. „Proświcie” oraz partiom i organizacjom narodowo-patriotycznym potrzeba pokryć Ukrainę siecią, która kształtowałaby świadomość, państwowotwórcze podejście do rozwiązywania problemów społecznych. W 2014 roku rozpoczęła się rosyjska agresja. Wtedy też część naszej młodzieży pilnie wyjechała za granicę do pracy zarobkowej. Jeszcze inna część nakupiła zaświadczeń, aby nie trafić pod pobór do wojska. Ale wielu młodych ludzi, pełnych patriotycznego zapału, poczucia obowiązku wobec państwa, poszło do batalionów ochotniczych, Sił Zbrojnych Ukrainy i ostatecznie zatrzymało rosyjską agresję zbrojną. Rozwiali oni mit, z którym Rosja wchodziła w wojnę i którym rosyjscy imperialni szowiniści przekonywali Putina: „wystarczy tylko popchnąć – i Ukraina rozpadnie się jak domek z kart”. Okazało się, że nie tylko się nie rozpadła, ale dała zdecydowany odpór. I nie wpuściła wroga dalej niż te 20 procent Doniecczyzny i Ługańszczyzny, które zdążyli zagarnąć w wyniku wprowadzenia regularnych wojsk rosyjskich. Nie musimy opuszczać rąk. Musimy na przykładach tego heroicznego patriotyzmu tworzyć nowy mit o bohaterach-obrońcach Ukrainy, wychowywać nowe pokolenie. Ja na przykład umówiłem się, że przeprowadzę kilka lekcji patriotyzmu w szkołach na Rówieńszczyźnie. Właśnie do szkół trzeba iść, aby siać to, co rozumne, dobre i wieczne. Mykoła HOŁOMSZA, przewodniczący partii „Patriota”: – Niestety, przez 30 lat Niepodległości naszego państwa nikt nie dbał o komponent ideologiczny, o wartości, które jednoczyłyby Ukrainę, zwłaszcza na wschodzie. Ogólnie mamy bardzo niski poziom świadomości. Władzę przejęli mankurci, którym było
s. 5 · strona oryginału ↗
Ciąg dalszy. Początek na str. 3. Zadaniem naszego dzisiejszego spotkania jest sprawienie, aby „Proświta” i inne organizacje patriotyczne się skonsolidowały. I ta konsolidacja każdego świadomego Ukraińca musi mieć jeden rezultat – zwycięstwo nad naszym wiecznym wrogiem. Co możemy przeciwstawić moskiewsko-imperialnemu projektowi zniszczenia ukraińskiej tożsamości? Takiego ogólnopaństwowego, ogólnonarodowego projektu, który byłby głównym w kontekście bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, nie ma. My – ukraińska inteligencja, „Proświta” – stawiamy pytanie o to, że jesteśmy gotowi wraz ze wszystkimi profesjonalistami tworzyć taki projekt. Jeśli tego nie zrobimy, to w perspektywie będziemy mieli wiele smutnych dni. Następne pytanie – rusyfikacja. Kiedy opracowywaliśmy program wychowania narodowo-patriotycznego, składałem raport szanownemu towarzystwu w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy. Była ciekawa dyskusja. Nagle jeden z naszych poważnych działaczy „Proświty”, bardzo szanowany człowiek, mówi: „Przestańcie z językiem. Teraz trwa wojna, wygrajmy wojnę, a potem zajmiemy się językiem”. Ale czy możemy dzisiaj znaleźć kraj, zaczynając od Bośni i Hercegowiny, a kończąc na Włoszech, czy jeszcze jakiś inny kraj, gdzie naród zbudowałby państwo bez języka? 160 lat temu Mazzini powiedział: „Zwróciliśmy narodowi Włochy, a teraz musimy tworzyć Włocha”. A tworzenie Włocha okazało się nie takie proste. Z 25 milionów Włochów tylko 600 tysięcy (2,5%) mówiło w języku włoskim. A stolica – Rzym, miała populację zaledwie około 70 tysięcy. U podstaw formowania państwa włoskiego położyli oni język włoski. Nie możemy lekceważyć niczego. Ale kwestia języka, kwestia kultury narodowej, kwestia naszej wiary i tradycji, kwestia naszej tożsamości narodowej nigdy nie mogą być dyskusyjne. Leonid MUŻUK, reżyser, laureat Nagrody Szewczenkowskiej: – Przypomina mi się Ołeksandr Dowżenko, który prowadził tajny dziennik i zapisywał swoje myśli. Jedno ze zdań nie może nie poruszyć: „Mój naród przypomina mi tytoń. Liście grube, a kwiatu gdzieniegdzie”. Rozumiemy politykę kadrową, technologie, które są stosowane w wojnie informacyjnej. Uświadamiamy sobie, że ta wojna będzie trwała długo. I bohaterowie, których rodzą ukraińskie matki, zamiast tworzyć na ojczystej ziemi, utwierdzać piękno – oddają za nią życie. Co musimy zrobić dzisiaj? Oczywiście, zrozumieć formułę, którą zaszyfrował Dowżenko, opracowywać technologie niszczenia wrogów, którzy niszczą nas i potajemnie, i publicznie. Nasz problem polega na tym, że na kluczowe stanowiska kadrowe przychodzą ludzie niegotowi, by pojąć i zrozumieć, na przykład, że kinematografia musi być narodowa, że nie może być innego programu niż czczenie bohaterów. Albo świadomie imitują, że niby rozumieją, a w rzeczywistości działają w odwrotnym kierunku, stosują technologię, która odpowiada programowi kulturowemu wroga, a nie narodu. Czekać, że coś się zmieni, można długo, a zmieniać trzeba przede wszystkim kadry. Przykro stwierdzić, że potencjał pedagogiczny to ten zasób kadrowy, który nie pracuje na narodowej fali. Spójrzcie, na przykład, na program „Czarny łabędź”. Po pierwsze, prawie wszyscy uczestnicy programu są rosyjskojęzyczni i wszyscy oni wiedzą, jak trzeba dogadywać się z Rosją. A kanał, na którym emitowane są te programy, nazywa się „Naszyj”. Nikt nie nakręci tak zwanej reklamy, gdzie piszą, że to ich ziemia. Oni chcą widzieć u nas zamiast kwiatu grube liście. Naród, który na tej ziemi będzie ich obsługiwał. Dzisiaj mówiono o bohaterach, o potrzebie poruszania tematu historycznego, tematu kozaczyzny. Trzeba stworzyć serial o wywiadowcach, którzy pracują we wrogim środowisku. Poprzez obrazy artystyczne, poprzez wielką siłę emocjonalną, poprzez miłość trzeba przygotowywać ludzi, aby stawali się Ukraińcami. Trzeba skompletować program państwowy w Ministerstwie Kultury Ukrainy, który nie będzie imitował ukraińskiej platformy, a będzie taką platformą. Tam musi być choć jeden profesjonalista, a nie tylko „grube liście”. I chociaż od czasów Dowżenki do dzisiaj minęły dziesięciolecia, to psychologia się nie zmieniła. Żyjemy w warunkach wojny informacyjnej, która towarzyszy piątej kolumnie. I tylko zaczynasz ujawniać swoją pozycję, jak już biorą cię na cel, żeby usunąć i nie dać możliwości zrealizowania tego, co możesz zrobić. Co robić? Ukraińcy powinni nie umierać, żeby być Ukraińcami, a brać władzę w swoje ręce. Wreszcie trzeba to robić. I robić to między innymi poprzez kinematografię oraz kanały telewizyjne, które jeszcze pozostały. Jest kolosalny zasób – to Telewizja Publiczna, jednak ją wykrwawili, przekształcili w kieszonkową grupkę, która tłucze wodę w moździerzu... Ciąg dalszy nastąpi. Własna inf.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
