Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Aby „dusza nie znękała się”…

Слово Просвіти, №42 за 2021 рік

Heorhij FILIPCZYK, akademik NAPN Ukrainy. Kiedy nie tylko na próg, ale i do twojego domu przychodzi wróg, cała moc rodziny zostaje skierowana na to, by pozbyć się tego nieszczęścia. Dziś to już nie abstrakcyjne prognozowanie, a nieuchronna rzeczywistość. Do Ukrainy wtargnął drapieżny moskwicin. Jest on jednym z najniebezpieczniejszych zagrożeń (wśród wielu innych), ponieważ targnął się na ukraińską Państwowość, polityczną i duchową Suwerenność, Tożsamość, narodową Godność, ludzką Wolność. Z tą plagą żyjemy latami, wiekami. W. Doroszenko, który kierował Biblioteką Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki (założoną w 1894 r.), pisał, że „już u Nestora znajdujemy charakterystyki poszczególnych plemion, w szczególności Polan, jako najbardziej kulturalnych, oraz obcych plemion – Nowogrodzian, a zwłaszcza Wiatyczów, którzy żyli »zwierzęcym życiem«”. Minęło wiele czasu, a zwierzęcy grymas ordyńskiego plemienia nigdzie nie zniknął, nie poszedł na „spoczynek”, a jeszcze bardziej zdegenerował się. Oczywiście, broniąc się przed nieustanną agresją Moskwii, musimy przeciwstawić adekwatną strategię państwa – militarną, gospodarczą, duchową, kulturalno-oświatową, społeczną, informacyjną, dyplomatyczną, energetyczną, zagraniczną itd. Ten splot różnorodnych czynników bezpieczeństwa żywotnej działalności jest tym potencjałem, który jest w stanie przeciwstawić się niebezpiecznemu przeciwnikowi... Właśnie takie podejścia nakreślali uczestnicy Ogólnoukraińskiej konferencji w sprawach narodowo-patriotycznego wychowania narodu, zorganizowanej przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w przeddzień święta Opieki Najświętszej Bogurodzicy. Proświcianie, naukowcy, znani pisarze i artyści poruszali problemy i zadania, określone przez Konstytucję, państwowe akty ustawodawcze i normatywne, a skierowane na ochronę interesów narodowych. Tym bardziej, że publiczna dyskusja nad aktualnościami rozwoju społecznego, bezpieczeństwa narodowego jest normą konstytucyjną i dotyczy wszystkich obywateli Ukrainy. Po raz kolejny podkreślano, że w realizacji tych spraw powinny brać udział nie tylko organy państwowe, ale i instytucje społeczne. Wszak i w Dekrecie Prezydenta Ukrainy nr 392/2020 „O Strategii bezpieczeństwa narodowego Ukrainy” powiedziano, że „społeczeństwo obywatelskie sprawuje kontrolę społeczną nad działalnością organów władzy państwowej w zakresie realizacji Strategii”. Co więcej, obecne strategie państwowe opierają się na tych wartościowych orientacjach, które od dawna propaguje i utwierdza inteligencja narodowa, „Proświta” i inne stowarzyszenia społeczne, w szczególności w takich kierunkach bezpieczeństwa narodowego, jak: zdecydowane przeciwstawianie się agresji humanitarnej, rozwijanie ukraińskiej kultury jako podstawy konsolidacji narodu ukraińskiego i wzmacniania jego tożsamości; modernizacja systemu edukacji, dostosowanie standardów edukacyjnych do potrzeb rozwoju społecznego i do najlepszych światowych wzorców; stworzenie warunków niezbędnych dla rozwoju kulturalnego i wzbogacenia obywateli Ukrainy, popularyzacji ukraińskiej i światowej sztuki, muzyki, literatury; wojskowo-patriotyczne wychowanie młodzieży, co wzmocni potencjał bojowy Sił Zbrojnych Ukrainy, innych organów sił obrony…. Jeśli wśród nakreślonych zadań spróbujemy znaleźć tę wspólnotę, która określa istotę sukcesu w tej sprawie, to okaże się nią kapitał ludzki. Ponieważ właśnie od Człowieka, Obywatela zależy los kraju, narodu, ich bezpieczeństwo, przetrwanie, rozwój. „Kapitał ludzki – gwarancją przyszłości Ukrainy”, – ogłoszono w Strategii. 30 czerwca 2021 roku Gabinet Ministrów Ukrainy zatwierdził Państwowy program celowy narodowo-patriotycznego wychowania na okres do 2025 roku. Jego celem jest „udoskonalenie i rozwój całościowej ogólnopaństwowej polityki narodowo-patriotycznego wychowania poprzez formowanie i utwierdzanie ukraińskiej tożsamości obywatelskiej”. Po raz kolejny wyższe organy władzy zwracają się ku myśli o znaczeniu tworzenia ukraińskiej tożsamości, poza którą nie do pomyślenia jest istnienie i zachowanie państwowości. Pobieżna analiza pokazuje, że zadanie patriotycznego stosunku obywateli do swojego państwa Ukrainy jest niezwykle ważnym (strategicznym) aspektem wewnętrznej polityki państwowej, która formalnie stała się ukrainocentryczna. Jednak doświadczenie świadczy, że rozwiązanie tego zadania – to sprawa nadzwyczaj trudna, jeśli oceniać sytuację w wymiarze ogólnonarodowym. Wszak przez trzy dziesięciolecia procesy społeczno-polityczne i kulturalne realizowano zgodnie z takimi ustalonymi tendencjami, które w szeregu regionów państwa uformowały negatywny paradygmat światopoglądowy i działaniowy społeczeństwa, co oznaczało dalsze oddalanie się od ukraińskości. Przy czym odbywało się to nie bez wsparcia struktur władzy. Błędna linia polityczna (niestety, we własnym państwie) kierowała społeczeństwo w stronę internacjonalności, wielokulturowości, powszechności, liberalności, jednak nie nacjokulturowości. W tym kontekście obiektywną ocenę podobnym zjawiskom sformułował jeszcze 55 lat temu (1966) J. Pundyk, wydając w Paryżu książkę „Ukraiński nacjonalizm”. Powiedziano tam, że „dla wielu ucieczka od nacjonalizmu (narodowego) jest ucieczką od odpowiedzialności za los własnego narodu i usprawiedliwieniem własnego pragnienia w pokornej współpracy z rosyjskim okupantem, jak najlepiej urządzić swoje życie”… Zaprzeczenie nacjonalizmu daje możliwość ucieczki przynajmniej moralnie od tych obowiązków, ukrycia się za parawanem ogólnych haseł odpowiedzialności za ludzkość. Internacjonalizm tych ludzi – to nihilizm polityczny i negatywizm w imię dość prymitywnych instynktów zaspokojenia swoich potrzeb i służenia osobistemu JA”. Dlatego absolutna większość naszych przywódców państwowych deklarowała, że „buduje” naród polityczny, przejmując się wieloma jego segmentami, przede wszystkim wielonarodowością, jednak zupełnie nie przyjmując społecznie pożądanego wymogu, że UKRAINA jest państwem narodowym. W tym celu władza często, a nie na wszelki wypadek, opracowywała i propagowała wszelkiego rodzaju wymyślone straszaki i wytyczne w rodzaju „rusofobii”, „antysemityzmu”, „prawicowego radykalizmu”, „jaskiniowego nacjonalizmu”. Rzeczywiście, w Konstytucji zaznaczono: „Ukraina jest suwerennym i niepodległym, demokratycznym, socjalnym, prawnym państwem” (artykuł 1). Jednak przypomnijmy, że w ciągu jednego roku okresu odrodzenia wartość „narodowego” udało się nieco zniwelować, ponieważ w Deklaracji „O suwerenności państwowej Ukrainy” z 16 lipca 1990 roku ogłoszono: „Ukraińska SRR jako suwerenne państwo narodowe…, sprawuje ochronę i obronę państwowości narodowej, wszelkie działania siłowe przeciwko państwowości narodowej Ukrainy… są ścigane przez prawo”. Właśnie takie prawne określenia państwa narodowego odpowiadają duchowi statutowych postanowień ONZ, które uznają mononarodowość państw, gdy ich rdzenna ludność stanowi nie mniej niż 2/3. Ukraina w pełni odpowiada tym ustalonym międzynarodowym parametrom. Jednak dopóki Ukraińcy są pozbawieni tego konstytucyjnego statusu, w ich przestrzeni życiowej nadal będą zachodzić żywiołowe i przemyślane procesy dewaluacji praw i wolności narodu tytularnego. Przecież przez 30 lat niepodległości język ukraiński, edukacja, przestrzeń informacyjna i inne segmenty życia znajdują się w stanie nieustannego procesu obrony przez Ukraińców swojego narodowego „Ja”. Co więcej, na Ukrainie rozpleniło się niemało takich polityków, organizacji, ugrupowań, mediów, które są kategorycznymi przeciwnikami realnego rozszerzenia praw Ukraińców na własnej ziemi. Wyrzuciwszy w przestrzeń publiczną prowokacyjne hasło „tu nasza ziemia”, znani autorzy tego obcego kliszy i ich zwolennicy otwarcie deklarują zamiary życia „w nieukraińskiej Ukrainie”, kontynuując okradanie i poniżanie narodu. Niestety, nie jest to populistyczna fraza, a kategoryczne stwierdzenie, poparte morderczymi faktami działań podobnych wyzyskiwaczy-„naszystów”. Ponieważ suma 470 miliardów dolarów (!), które zostały wywiezione z Ukrainy i wyprane przez cypryjski oddział „PrivatBanku”, jest największą transakcją-rabunkiem w historii światowej bankowości. Ta informacja rozbrzmiewa w ukraińskim eterze w ciągu ostatnich dwóch lat w kontekście rozpatrywania sprawy Kołomojskiego w USA, jednak z „jakichś” powodów jest ona przemilczana i nie jest dementowana. Nasi „dostojnicy” milczą, chociaż niemało ludzi jest zaznajomionych z „historią kliniczną” tej sprawy. Także potulnie milczy, uśpione „paternalistycznymi” ochłapami, zombiowane społeczeństwo. Wszystko jak u Szewczenki: „A my patrzyliśmy i milczeliśmy, / I w milczeniu drapaliśmy się po głowach”. Może tak trzeba. Ale komu, dlaczego i dla kogo? A kiedy zdołamy odpowiedzieć, to zrozumiemy, dlaczego Ukraina stała się najbiedniejszym i najmniej chronionym krajem europejskim. Prawda, ta odpowiedź została dawno ogłoszona przez oligarchat. Brzmi ona bardzo upiornie w wykonaniu „władców tego świata” – „to nasza ziemia”. W grobowym zawołaniu zawarta jest straszliwa prawda o tym, że oligarchowie nigdy nie uważali Ukrainy za swoje państwo, a jedynie za terytorium, gdzie oni (nienasyceni) „Za kraniec świata zaglądają, / Czy nie ma kraju, / Żeby zagarnąć i ze sobą / Wziąć do grobu”. Przecież gdyby na Ukrainie nie panował taki model państwa oligarchicznego, to nie zniknęłoby w ciągu ćwierćwiecza ponad 12 milionów populacji! W tym samym tonie retorycznie brzmi inne stwierdzenie. Gdyby Ukraina była państwem narodowym, jednolitym, duchowo suwerennym, a nie oligarchicznym, to czy odważyliby się napaść na nią ordyńscy nomadzi. Prawdopodobnie nie. Bo przecież kraje bałtyckie i Finlandia zachowują nienaruszalność swoich granic. I nie tylko dlatego, że one (Litwa, Łotwa, Estonia) są członkami NATO, a przede wszystkim dlatego, że są narodowo zjednoczone. Naród fiński właśnie tę prawdę udowadnia już od ponad wieku. Nie wyobrażam sobie, żeby na Krym czy na Donbas mogłaby wtargnąć garstka „zielonych ludzików”, gdyby Moskale nie rozumieli, do kogo i dokąd idą, gdyby zmoskwiczony tłum nie ryczał „na wieki z Rosją”. Przykro, że w tym antyukraińskim sabacie brało udział niemało młodych ludzi. Najwyraźniej przeoczyli (świadomie), przegrywając w czystej postaci wojnę humanitarną, która nieustannie była prowadzona przez Rosję przeciwko Ukrainie. Z reguły opinia publiczna tradycyjnie nie była brana pod uwagę przez władzę, słaby głos rozczochranej ukraińskiej inteligencji był mało słyszany, a socjologia (niezamówiona) była poza uwagą decyzji politycznych. Na próżno. Bo w tym ostrzegawczym wielogłosie często mieściły się racjonalne ziarna dla zdrowej polityki. Przypomina się rok 2009, kiedy podczas sondażu socjologicznego na jedyne pytanie „Czy wzmocni bezpieczeństwo Ukrainy przedłużenie o 25 lat umowy o bazowaniu w Sewastopolu Floty Czarnomorskiej Rosji?” odpowiedź „tak” dali: 35,7% (Ukraina); 6% (Zachód); 16% (Centrum); 61% (Południe i Wschód). Wyniki w obwodach południowo-wschodnich i na Krymie zaświadczyły o bardzo niepokojącej sytuacji. Przecież ona już wtedy nakreśliła przygotowaną na Krymie i w Donbasie bazę socjalną i polityczną dla agresji Rosji. Było oczywiste, że Ukraina całkowicie przegrywa z Moskwą w strategii i taktyce „miękkiej siły”. Ukraińska kultura, język państwowy, edukacja, historia narodowa zostały wyparte przez „ruski mir” z informacyjnej przestrzeni socjokulturowej. Jednak, jak zawsze, należytej reakcji nie obserwowano. Najpierw stracili ludzi, a później i ukraińską ziemię. Właściwie o światopogląd i duszę Człowieka na tych terytoriach (i nie tylko) nikt tak naprawdę nie walczył. Państwo tworzyło to „wolne” (czytaj – kryminalne) strefy ekonomiczne, to obdarowywało ulgami podatkowymi gałęzie oligarchiczne, to wydzielało (dla rozkradania) miliardowe dotacje budżetowe. Jednak poza uwagą pozostawała ukraińska kultura, edukacja, przestrzeń informacyjna, życie duchowe, wreszcie najważniejsze – ukraiński człowiek. A on był całkowicie spowity nie tylko moskiewską „nauką”, ale i rodzimym moskwofilstwem władzy. Stołeczni włodarze odnaleźli najwygodniejszą niszę – cierpieć, milczeć i zgadzać się, nie karząc nawet antykonstytucyjnego kagału w Siewierodoniecku czy antyukraińskich wypowiedzi i gróźb charkowskiego „gubernatora” i niefartownego myśliwego K*, który metaforycznie cały czas przypominał o „bliskości” Charkowa do Rosji (40 km) i „dalekości” do Kijowa (470 km). Ciekawe, czy będzie kontynuować tę moskwofilską politykę swojego ojca nowo wybrana rektor Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia W. N. Karazina Tetiana Kahanowska. Jednak i tak wiadomo, że jabłko zawsze pada niedaleko od jabłoni. Dlatego przy takiej polityce kadrowej do prawdziwej intelektualno-duchowej ukrainizacji znaczącego dla Ukrainy uniwersytetu (jak i Charkowa) jeszcze bardzo daleko. Nasuwa się logiczny wniosek, którego jakoś niezręcznie włodarzom wypowiadać, chociaż jest to koniecznie potrzebne. Bo prawdą jest to, że zmoskwiczona inteligencja – jedno z realnych zagrożeń państwowości. Jest ona tą „myślącą trzciną”, która wychowana jest w „ruskiej” mentalnej kulturowości i żywi się „wartościami” kolaboracjonizmu. Dla przykładu, poprzednia rektura pięciu charkowskich uniwersytetów narodowych już „skutecznie” udowodniła swoje oddanie moskiewszczyźnie, podpisując apel-poparcie o wandalistyczne zniszczenie przez „kernesów-dobkinów” tablicy pamiątkowej wybitnego ukrainoznawcy Jurija Szewelowa (Szerecha). Czyżby edukacja (wyższa!) tak nigdy nie wyjdzie z tej moskiewsko-sowieckiej orbity, a nowe pokolenia przyszłej inteligencji będą nadal dorastać na gruncie rosyjskiej tożsamości i słobożańsko-moskiewskiego języka. Każdy minister musi uświadamiać sobie, że silną stroną edukacji narodowej musi stać się jej kulturowy ukrainocentryczny model, który najbardziej istotnie będzie wpływał na realny proces nauczania i świadomość społeczną. Kiedyś znany ukraiński uczony-pedagog K. Uszynski, badając praktyki edukacyjne w krajach Europy, twierdził, że zasadnicza różnica ich edukacji narodowej polega na silnym, szczególnym stosunku do swojej Ojczyzny oraz wartości rodzimej kultury. Ten wniosek i przestroga wybitnego pedagoga zachowują swoją ważność do dziś. Dla Ukrainy zasada kulturozgodności zawiera wzmocnioną aktualizację. Ponieważ zewnętrzna agresja wojskowa i wewnętrzna kolaboracja warunkują konieczność udoskonalenia całej polityki edukacyjnej – najbardziej efektywnego i niezawodnego narzędzia patriotycznego, obywatelskiego wychowania młodzieży. Ale żeby wychowywać, trzeba samemu być wychowanym i świadomym obowiązku ukraińskiego inteligenta. Bo nie ma straszniejszego zagrożenia dla istnienia narodu niż inteligencja, która została wyhodowana i wychowana przez obcą kulturę. A jeśli dołączyć do tego jeszcze zdradę władzy i lekceważenie przez oligarchat interesów narodowych, to uformuje się realne wyzwanie dla ukraińskiej państwowości, które dotychczas jeszcze nie zostało wniesione do wykazu realnych niebezpieczeństw. Niestety, rzeczywistość tego zjawiska jest oczywista. Nie komentując, przytaczam pokazowy przykład polityki kadrowej, która prawdopodobnie służyła rozpętaniu wojny przeciwko Ukrainie. Kluczowe stanowiska Ukrainy za kadencji czwartego prezydenta (Janukowycza) zajmowały w zasadzie prorosyjskie elementy: M. Azarow – premier Ukrainy; A. Klujew – szef Administracji prezydenta; A. Portnow – „zarządzający” sądami i „tajnym sądownictwem” Ukrainy; W. Siwkowicz – zastępca przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony;

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn