Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №42 за 2024 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Odzyskali siły w Ławrze. 27 października – Dzień Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego

Około stu żołnierzy 1. batalionu operacyjnego przeznaczenia Gwardii Narodowej Ukrainy „Burewij” odwiedziło Narodowy Rezerwat „Kijowsko-Peczerska Ławra” w ramach projektu „Duchowe odrodzenie kulturą”. Ta wizyta stała się częścią planu działań z zakresu rehabilitacji psychologicznej w ramach programu „Dekompresja” NGU, który ma na celu udzielanie pomocy psychologicznej i adaptację do życia w czasie pokoju, co jest szczególnie ważne dla tych, którzy niedawno wrócili z linii frontu. Według słów dyrektora generalnego Rezerwatu Maksyma Ostapenki, coraz więcej wojskowych przystępuje do programu duchowego odrodzenia: „Jest to ważne nie tylko dla ich równowagi psychicznej, ale także dla głębszego zrozumienia wartości, o które walczą. Ławra staje się dla nich miejscem, gdzie mogą znaleźć siłę i inspirację do dalszej walki”. Odwiedziny wojskowej cerkwi „Życiodajne Źródło” dały żołnierzom możliwość odnalezienia wewnętrznego spokoju podczas nabożeństwa, a zapoznanie się z Bliskimi Pieczarami stało się swoistym zanurzeniem w świat duchowy. „Dekompresja psychologiczna jest niezbędna dla wojskowych, którzy wrócili ze strefy działań bojowych. Ponieważ pomaga ona obniżyć poziom napięcia psychicznego, poziom stresu i ułatwia adaptację w kręgu rodziny i bliskich”, – wyjaśniła psycholog brygady „Burewij”, starszy porucznik Jewhenija Manyszewa. Wojskowi odwiedzili także Skarbiec Narodowego Muzeum Historii Ukrainy oraz Dzwonnicę, dotykając historii i duchowego dziedzictwa Ukrainy. Według informacji Ministerstwa Kultury i Strategicznych Komunikacji Ukrainy partyzancką wojnę Ukraińców przeciwko wojskom szwedzkim itd. Projekt edukacyjny obalający mity rosyjskiej propagandy muzeum zrealizowało we współpracy z UINP. Według dyrektorki muzeum Natalii Biłan to właśnie obalaniu wspomnianych mitów kładzie się nacisk w zwiedzaniu placówki. Stołeczni goście obejrzeli również pobliskie wrogie imperialne pomniki. Przy wejściu do muzeum wciąż góruje „pomnik” moskiewskiego cara Piotra I. Dwa lata temu, w pierwszych miesiącach pełnoskalowej wojny, tę budowlę upamiętniającą krwawego sadystę i ciemiężyciela Hetmanatu (jak pisał Taras Szewczenko: „to ten pierwszy, który krzyżował naszą Ukrainę”) owinęli folią żołnierze Terytorialnej Obrony z Połtawskiej brygady. Minister Tocycki wyraził zdziwienie: „Co pomnik rosyjskiego cesarza nadal robi tutaj w trzecim roku pełnoskalowej wojny? Dlaczego nie został usunięty?” Zdumienie wielu gości wzbudziło także istnienie w przestrzeni publicznej (kilka metrów od muzeum) tak zwanej „rotundy pamięci żołnierzy Rosji, Szwecji i Ukrainy”, wzniesionej w 2009 roku na naleganie ówczesnego ambasadora Rosji w Ukrainie Czernomyrdina i ówczesnego mera Połtawy Andrieja Matkowskiego. Niezwykłym cynizmem są wyryte na rotundzie słowa „врємя лєчіт рани”, skoro czas pokazał, że rosyjski imperializm jako zjawisko nie poddaje się leczeniu. P.o. przewodniczącej miasta Kateryna Jamszczykowa udzieliła ustnego polecenia pracownikom muzeum, aby zaproponowali pomysły dotyczące przeznaczenia rotundy na nowo. Ciąg dalszy na str. 2 Prenumerata tygodnika „Słowo Proświty” w jednym z oddziałów „Ukrposzty” na 2025 rok to najlepszy sposób, by uczcić Dzień Ukraińskiego Słowa! Zrób prezent sobie, krewnym w sąsiednim obwodzie, przyjaciołom, placówkom oświatowym czy bibliotekom, gdyż nie zawsze mają oni środki na gazety. Przypominamy, że według niektórych fachowych badań opinii to właśnie prasa drukowana ma niezmiennie wysoki poziom zaufania wśród mediów krajowych. A który Ukrainiec nie czyta „Słowa Proświty”! Wasza redakcja ANTONIA CWID

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Miasto Symona Petlury, a nie moskiewskiego cara. Komitet Rady Najwyższej z udziałem ministra kultury odbył wyjazdowe posiedzenie w Połtawie

W ostatnich dniach Połtawę odwiedzili minister kultury i komunikacji strategicznych Mykoła Tochycki, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) Wołodymyr Tyliszczak oraz zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Bohdan Czerwak. W stolicy obwodu działał także Komitet ds. polityki humanitarnej i informacyjnej Ukrainy. W Połtawie deputowani przeprowadzili wyjazdowe posiedzenie, aby szczegółowo zapoznać się z kwestią wykonania ustawodawstwa o dekolonizacji oraz rewizji rejestrów nieruchomego dziedzictwa kulturowego, zawierających symbole rosyjskiej polityki imperialnej. Problem rosyjskich znaczników w przestrzeni publicznej Najpierw odwiedzili Państwowe Muzeum-Rezerwat „Pole Bitwy pod Połtawą”, gdzie zapoznali się z projektami wystawienniczymi „Mazepińcy – obrońcy niepodległości Ukrainy” oraz „Mazepa. Karol XII. Piotr I. Top-10 mitów ru.propagandy”. W tej ostatniej obalane są ideologemy o „zdradzie hetmana Iwana Mazepy”, rzekomo ludowej, a niemal OLHA ROMANIUK PRENUMERATA—2025 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach Ukrposzty za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2025 rok. Cena wynosi: 1 miesiąc — 65 hrywien. 3 miesiące — 195 hrywien. 6 miesięcy — 390 hrywien. 12 miesięcy — 780 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Miasto Symona Petlury, a nie moskiewskiego cara. Komitet Rady Najwyższej z udziałem ministra kultury odbył wyjazdowe posiedzenie w Połtawie», s. 1

Miasto Symona Petlury, a nie moskiewskiego cara. Komitet Rady Najwyższej z udziałem ministra kultury przeprowadził wyjazdowe posiedzenie w Połtawie

Zakończenie. Początek na str. 1. Następnie minister, deputowani, szef komitetu Rady Najwyższej Mykyta Poturajew, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) Wołodymyr Tyliszczak, zastępca szefa Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Anton Czubenko, deputowani Rady Najwyższej z Połtawy Andrij Boblach i Dmytro Nalotow, włodarze miasta i obwodu, przedstawiciel UIPN w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar oraz muzealnicy odwiedzili trzy imperialne markery. Najpierw obejrzeli monument sławy rosyjskiego oręża. Okupanci ustawili go w 1811 r. na cześć zwycięstwa w bitwie pod Połtawą w 1709 roku armii Carstwa Moskiewskiego Piotra I nad wojskami sojuszniczymi szwedzkiego króla Karola XII oraz ukraińskiego hetmana Iwana Mazepy. Bitwa pod Połtawą zapoczątkowała procesy ostatecznej likwidacji ukraińskiej państwowości, powstanie Imperium Rosyjskiego oraz inkorporację przez nie ziem Hetmanatu. Aby utrwalić w świadomości Ukraińców swoją władzę, rosyjski imperator Aleksander I oznaczył przestrzeń publiczną Połtawy tą budowlą w 1811 roku. Jest ona przesiąknięta i zbudowana od podstawy, przez płaskorzeźby na kolumnie, aż po imperialnego orła na jej szczycie, w koncepcji „Trzeciego Rzymu”. Ten nurt filozoficzny twierdzi, że Moskwa (czyli państwo moskiewsko-petersburskie, lub Imperium Rosyjskie) jest następczynią Cesarstwa Rzymskiego. Znane powiedzenie brzmi: „Moskwa – trzeci Rzym, a czwartego nie będzie”. Idea „trzeciego Rzymu” – jedna z odmian ideologii „ruskiego miru” – zakłada wyższość Rosjan nad innymi narodami oraz światowe rosyjskie panowanie. Kolejna lokalizacja – monument „Pomnik odpoczynku Piotra I”. Tę wrogą budowlę również już dwa lata temu działacze społeczni owinęli czarną folią, co jest symboliczne, gdyż tak samo owija się trupy okupantów na froncie. A Rosjanie ustawili monument ku czci moskiewskiego cara Piotra I w 1849 roku (obecnie to róg ulic Spaskiej i Pyłypa Orłyka). W tym miejscu znajdowała się chata ukraińskiego kozaka, mowa o sławnym ukraińskim kozackim rodzie prawosławnym Mahdenków. To przodkowie w linii matczynej znaczących postaci ukraińskiej kultury: Iwana Wełyczkowskiego, ukraińskiego poety stylu „barok”, tłumacza, duchownego; Iwana Iwanowycza Wełyczkowskiego – połtawskiego protopopa oraz wielebnego Paisjusza Wełyczkowskiego – świętego, ascety, filozofa. W domu kozaka Mahdenka zamieszkał komendant moskiewskiego garnizonu połtawskiej twierdzy, Moskal Aleksiej Kelin. Jeśli chodzi o napis na „pomniku”, że w tej chacie przez pewien czas rzekomo „od trudów wojennych odpoczywał” Piotr I, to znana i autorytatywna badaczka wydarzeń powstania kozackiego Mazepy, zastępczyni dyrektora muzeum „Pole Bitwy pod Połtawą” ds. pracy naukowej Ludmyła Szendryk, na podstawie szeregu źródeł historycznych zdementowała tę informację, nazywając monument „pomnikiem rosyjskiego mitu”. Prawda, u deputowanych ludowych Mykyty Poturajewa, Wołodymyra Wiatrowycza, Mykoły Kniażyckiego oraz przedstawiciela UIPN Ołeha Pustowhara pojawiło się retoryczne pytanie: „A gdzie powinno być miejsce dla rosyjskich mitów, fake newsów wrogiej propagandy historycznej? W centrum Połtawy czy w klastrze rosyjskiej propagandy monumentalnej, gdzie turystom tłumaczono by, jak przez stulecia zatruwano mózgi Ukraińców taką propagandą?”. Ostatni przystanek „radonajwyższego” autobusu – „Pomnik sławnym obrońcom Połtawy i komendantowi twierdzy Aleksiejowi Kelinowi” – monument na cześć 200-lecia zwycięstwa Carstwa Moskiewskiego w bitwie pod Połtawą. Znajduje się na rogu prospektu Witalija Hrycajenka, ulic Szewczenki i Sadowej. Budowla wzmacnia rosyjską mitotwórczość, w szczególności „zza-płotowe” bezpodstawne twierdzenie: „obrona Połtawy w 1709 roku jest przykładem męstwa i heroizmu żołnierzy garnizonu oraz miejscowych mieszkańców, którzy ramię w ramię przez trzy miesiące bronili twierdzy przed szwedzkimi najeźdźcami”. Połtawski pułkownik Iwan Łeweneć był zwolennikiem Mazepy, wtajemniczonym w plany hetmana. Ale główna część Pułku Połtawskiego na rozkaz Piotra I przebywała nad Donem, Połtawy przed moskiewską nawałą nie miał kto bronić. Ingermanlandzki pułk Moskali bez przeszkód zajął miasto 3 grudnia 1708 roku. W styczniu na zmianę ingermanlandczykom do twierdzy weszli Twerski, Ustiuski oraz batalion Biełgorodzkiego pułku garnizonowego (ponad 4 tysiące moskiewskich żołnierzy okupacyjnych). Garnizonem dowodził namiestnik cara Piotra Pierwszego, pułkownik Aleksiej Kelin. W rosyjskim dokumencie historycznym „Listy i papiery imperatora Piotra Wielkiego” zamieszczono list Piotra I, datowany na czerwiec 1709 roku: na wypadek, gdyby ukraińscy mieszkańcy twierdzy połtawskiej nie udzielili pomocy garnizonowi, wojskowi Kelina mieli wysadzić twierdzę połtawską wraz z mieszkańcami, którzy tam pozostali. Posiedzenie komitetu odwiedzili minister Mykoła Toczyćkyj, szef Obwodowej Administracji Wojskowej Filip Pronin, jego zastępca ds. humanitarnych Anton Czubenko, p.o. mera Połtawy Kateryna Jamszczykowa, pierwszy zastępca przewodniczącego Rady Obwodowej Połtawy Ołeksandr Łemeszko, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) Wołodymyr Tyliszczak, przedstawiciel UIPN w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar oraz cała elita zarządcza miasta i obwodu. W trybie online dołączyli szefowie rejonowych administracji wojskowych. „Połtawa to miasto Mazepy, Kotlarewskiego i Petlury, a nie Piotra I” – oświadczył minister Mykoła Toczyćkyj, nadając ton posiedzeniu. Ustawa dekolonizacyjna weszła w życie jeszcze w zeszłym roku 28 lipca, zobowiązano nią rząd do przeglądu statusu pomników i znaków pamięci, które są obiektami dziedzictwa kulturowego i zawierają rosyjską symbolikę imperialną. Realny mechanizm takiego przeglądu ustawodawcy przewidzieli w odrębnej ustawie „O wprowadzeniu zmian do ustawy Ukrainy »O ochronie dziedzictwa kulturowego« w sprawie nieumieszczania w Państwowym rejestrze nieruchomych zabytków Ukrainy oraz wykreślania z Państwowego rejestru nieruchomych zabytków Ukrainy poszczególnych obiektów dziedzictwa kulturowego”. Zawiera ona kryteria, według których Ministerstwo Kultury może wykreślać zabytki z rejestru. Centralnym punktem obrad stały się pomniki imperialne, związane z Piotrem I i bitwą pod Połtawą. Jest na to logiczne wyjaśnienie: historyczna bitwa jest intensywnie wykorzystywana przez raszystowski reżim do promowania swoich narracji. „Połtawa jest zasadniczo ważnym miejscem dla imperium rosyjskiego” – wyraził przekonanie przewodniczący Komitetu ds. polityki humanitarnej i informacyjnej Ukrainy Mykyta Poturajew. Przypomniał, że ustawodawstwo dotyczące potępienia i zakazu propagandy rosyjskiej polityki imperialnej na Ukrainie oraz dekolonizacji toponimii poparła większość konstytucyjna, ustawa ma interes ogólnonarodowy, dlatego musi być wykonywana. „W komitecie nie ma rozbieżności politycznych. Dekolonizacja, deimperializacja muszą trwać dalej i otrzymać to zwieńczenie, na które zasługuje naród ukraiński” – zaznaczył Poturajew. „Ustawa jest wykonywana. Możliwe, że terminy mogłyby być lepsze, jednak proces trwa” – skomentował zastępca przewodniczącego UIPN Wołodymyr Tyliszczak. Urzędnik podkreślił, że ważne jest nie tylko oczyszczanie przestrzeni, ale także proponowanie alternatywy, którą na przykład jest temat kozackiej Połtawy. Tę tezę poparli także inni uczestnicy posiedzenia. Jak poinformowała p.o. mera Połtawy Kateryna Jamszczykowa, miasto ma już pozytywne osiągnięcia w tym kierunku. W swoim wystąpieniu szef Połtawskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Filip Pronin podkreślił, że w zeszłym roku Połtawszczyzna była na piątym miejscu pod względem tempa dekolonizacji. Szereg konstruktywnych propozycji przedstawił Ołeh Pustowhar. Zaproponował kontynuowanie praktyki przenoszenia komunistycznych zdemontowanych „pomników” do parku „okresu radzieckiego” przy państwowym muzeum-rezerwacie w Putywlu na Sumszczyźnie, a dla połtawskich markerów imperialnych stworzenie na terenie muzeum „Pole Bitwy pod Połtawą” klastra rosyjskiej propagandy monumentalnej. Również przeprowadzenie w połtawskiej wspólnocie miejskiej szerokiej dyskusji na temat alternatyw dla „pobiedobiesia Piotra” w przestrzeni publicznej, aby później, podczas konkursów, ustalić, jakie dokładnie ukraińskie pomniki mają zastąpić rosyjskie. „Nadszedł czas, aby przedyskutować wśród specjalistów koncepcyjne przekształcenie muzeum bitwy pod Połtawą w muzeum Hetmanatu lub muzeum Iwana Mazepy, w którym mogłyby być między innymi przedstawione ekspozycje o dyplomacji państwa kozackiego. W szczególności o ugodzie hadziackiej hetmana Iwana Wyhowskiego oraz sojuszu ukraińsko-szwedzkim między Karolem XII a Iwanem Mazepą” – zauważył Ołeh Pustowhar. Deputowani ludowi dzielili się przemyśleniami na temat tezy, która wielokrotnie padała z ust niektórych muzealników w ciągu dnia, o tak zwanym „przewartościowaniu zabytku zamiast jego zburzenia”. Parlamentarzyści nie popierają takiego podejścia do rozwiązania problemu. Połtawszczyzna ma powody do dumy i bez imperialnych markerów. „Bitwa pod Połtawą odegrała ważną rolę w kształtowaniu rosyjskiego mitu imperialnego. Dlatego jej przestrzeń jest usiana markerami imperium, które trzeba usunąć. Ale Połtawa ma inne oblicze, które może i musi demonstrować Ukrainie i światu jako jeden z ośrodków Hetmanatu, miejsce, gdzie kładziono fundamenty kultury ukraińskiej” – zaznaczył deputowany ludowy Wołodymyr Wiatrowycz. Przewodniczący podkomitetu ds. polityki kulturalnej Mykoła Kniażycki opowiedział, jak trudno było, gdy inicjował zakaz rosyjskich filmów w ukraińskiej telewizji: „Ludzie nie wyobrażali sobie, jak można żyć bez »Mientów«. I czym można je zastąpić. To samo teraz mówią niektórzy mieszkańcy Połtawy, gdy mowa o pozbyciu się imperialnych symboli przeszłości. »No spójrzcie, jakie to piękne! A co będzie w tym miejscu?«. I to jest kluczowe pytanie, na które my wszyscy musimy odpowiedzieć. Czym dla nas jest Połtawa? Dla Ukrainy, dla Europy, dla świata? Jaką Połtawę chcemy zbudować? Co o Połtawie mają wiedzieć nasze dzieci? W Polsce jest niewielkie miasto Szczebrzeszyn, które było mało znane, dopóki polski poeta i pisarz Jan Brzechwa nie zaproponował uczynienia tego miasta stolicą języka polskiego. Teraz co roku odbywa się tam wielki festiwal języka polskiego. To dało impuls do rozwoju miasta i stworzyło jego określony wizerunek. Połtawa to centrum języka ukraińskiego. Nie przypadkiem z Połtawszczyzny pochodzi nie tylko Kotlarewski, ale i ogromna plejada wybitnych ukraińskich pisarzy – od Oleny Pczilki po Wasyla Symonenkę i Mykołę Zerowa. Dlatego język to pierwszy symbol, który może uosabiać Połtawę”. „Historycznym symbolem Połtawszczyzny jest ugoda hadziacka z 1658 roku. W istocie jest to miejsce stworzenia pierwowzoru Unii Europejskiej. Połtawa to właśnie centrum Europy. Ponieważ stąd zaczęła się idea zjednoczonej Europy z Ukrainą. Hetmanat i los Iwana Mazepy to kolejna wspaniała idea dla symbolu Połtawy. Dobrze, że po tylu latach walki pomnik Mazepy stoi na placu Sobornym, ale to za mało. Muzeum Mazepy w Połtawie może i musi powstać. Mało kto z połtawian wspomina, że ich miasto jest także ojczyzną Symona Petlury. Połtawa to miasto walki. Wreszcie, Połtawa to kolebka kultury ukraińskiej. Jest tutaj różnorodna – od haftu reszetyliwskiego po ceramikę opiszniańską i modernizm Kryczewskiego. To wszystko są idee dla miasta przyszłości. I wspominałem o nich ja, lwowiak, a miejscowi mieszkańcy mogą doliczyć się jeszcze więcej. Ale oni zamiast tego dalej dyskutują o tych imperialnych pomnikach i kolumnach, które górują nad naszą świadomością. To nienormalne, że te pomniki wciąż ilustrują naszą historię” – jest przekonany Kniażycki. Biuro UIPN w Połtawie Zdjęcie ze źródeł otwartych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

prokuratury Denys Falczenko (42 lata). W organach prokuratury pracuje od 2004 roku. Zgodnie z deklaracją, emeryturę zaczął otrzymywać w 2023 r. i zadeklarował 393 120 hrywien emerytury. Zastępca kierownika Prokuratury Obwodowej w Sumach Ołeksij Łjaszenko w wieku 39 lat zadeklarował 385 499 hrywien emerytury za ubiegły rok. A po raz pierwszy wskazał ją w deklaracji za 2021 rok, czyli w wieku 36 lat. Andrij Mykołajczuk (46 lat) – kierownik prokuratury obwodu tarnopolskiego. W 2023 roku otrzymał 326 331 hrywien emerytury. W 2021 roku, kiedy miał 43 lata, Mykołajczuk zaczął wykazywać emeryturę w swoich deklaracjach. Zastępczyni kierownika prokuratury w Kropywnyckim Ołena Nesterowa (50 lat). W 2023 roku otrzymała 298 100 hrywien emerytury. Zaczęła otrzymywać emeryturę, zgodnie z deklaracją, w 2017 roku. W organach prokuratury pracuje od 1999 roku. Hennadij Demczenko (57 lat) – zastępca kierownika Prokuratury Obwodowej w Kijowie. W 2023 roku otrzymał 252 160 hrywien emerytury. W organach prokuratury pracuje od 1995 roku. Kolejne miejsce zajmuje od razu kilku pracowników. Otwiera je najmłodszy przedstawiciel tego rankingu – zastępca kierownika Prokuratury Obwodowej w Kropywnyckim Isa Tanrywerdijew (36 lat). W 2023 roku zadeklarował 251 160 hrywien emerytury. Po raz pierwszy zaczął wykazywać ją w deklaracji za 2022 rok, czyli w wieku 34 lat. Działalność zawodową w organach prokuratury rozpoczął w 2011 r. Łącznie w rankingu jest ponad 30 urzędników. Osobno wydanie przeanalizowało deklaracje innych pracowników organów prokuratury, którzy oprócz głównych pensji otrzymują emerytury. Łącznie udało się ustalić 215 osób w różnych obwodach Ukrainy, podano w artykule „Milionerzy-emeryci: kto z prokuratorów obwodowych otrzymuje największe emerytury”. „Do historii o emeryturach z tytułu inwalidztwa prokuratorów dodam tylko, że w projekcie budżetu na przyszły rok największy wzrost pensji planowano… tak, właśnie prokuratorom. Wzrost w pozycji na ich wynagrodzenia miał wynosić plus 2 miliardy 744 miliony hrywien” – napisała na swojej stronie na Facebooku deputowana ludowa Wiktorija Siumar. „3,5 mld hrywien na Biuro Prezydenta Zełenskiego w 2025 roku wydzielono z budżetu. To prawie 10 mln dziennie! Jaką to pracę tam wykonują za 10 mln?! Nie wyobrażam sobie” – pisze na swojej stronie na Facebooku Oksana Kołesnyk. Ukraińska poetka, tłumaczka i muzyczka Ella Jewtuszenko stworzyła projekt „Antologia ukraińskich kołysanek”, do którego weszło 18 autentycznych kołysanek w autorskim opracowaniu. O tym Suspilne Kultura opowiedziała autorka projektu. Projekt ukazał się na kanale YouTube „Kołysanki dla Ławrina”, który pisarka założyła po narodzinach syna. Opowiada ona, że przede wszystkim jest on przeznaczony dla młodych rodziców, babć i dziadków, którzy szukają ukraińskiego kontentu dla dzieci w różnym wieku. A także będzie on interesujący dla tych, którzy interesują się ukraińskim folklorem. „Ten projekt jest dla mnie szczególnie drogi, bo zacząwszy od osobistego zainteresowania, przerodził się w coś znacznie większego – poszukiwanie korzeni, kopanie w głąb. I fascynuje mnie, że w procesie tego badania odkryłam, iż we wszystkich ukraińskich kołysankach jest wiele wspólnych wątków i wspólnych melodii. I, moim zdaniem, to także jest ważne. I oczywiście miło mi mieć możliwość podzielenia się tymi osiągnięciami z innymi Ukraińcami” – zaznaczyła Ella Jewtuszenko. Przygotował Ihor Zoc. 31 października (czwartek) w Kijowie, w pomieszczeniu Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy (ul. Bohdana Chmielnickiego 11, obok stacji metra „Teatralna”) odbędzie się prezentacja nowej dylogii Bohdana Horynia „Pod kołpakiem okupantów” (wydawnictwo „Jarosławiw Wał”). Początek prezentacji – 15:00. W dylogii dużą uwagę poświęcono analizie natury rosyjskiego imperialnego szowinizmu za okres od Stalina do Putina. Pokazano straszne zbrodnicze środki imperialnego szowinizmu – otwieranie laboratoriów do wytwarzania i stosowania broni biologicznej i chemicznej. Prezentację poprowadzi dyrektor Instytutu Literatury, akademik Mykoła Żułynski. Na prezentację zapraszają: Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy, wydawnictwo „Jarosławiw Wał”, autor dylogii „Pod kołpakiem okupantów” Bohdan Horyń.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i mediów społecznościowych

Gazeta „Ekspres” (nr 41, 10.10.) w artykule zatytułowanym „Pogane wieści z frontu: tracimy i ludzi, i terytoria” publikuje opinie ekspertów na temat dalszego rozwoju wydarzeń. Tak więc, według słów wojskowego Iwana Tymoczki, mimo miesięcznych strat wroga w wysokości 35–40 tysięcy zabitych i rannych, agresorowi nie brakuje zasobów ludzkich, a działania ofensywne będą trwać. „Celem przeciwnika jest wyczerpanie sił obronnych Ukrainy”, – mówi pan Tymoczko. Z kolei ekspert Pawło Łakijczuk zauważa, że siły obronne potrzebują dodatkowych strategicznych rezerw oraz odtworzenia tych brygad, które od dłuższego czasu utrzymują obronę. Czasopismo „Kraina” (nr 19, 08.10.) publikuje wywiad z dowódcą kompanii, kapitanem Sił Zbrojnych Ukrainy Ołehem Konowalenkiem, który oprócz refleksji o wojnie podzielił się wrażeniami z życia daleko od frontu. „Na urlopie, gdy szedłem z żoną wieczornym Kijowem, mimochodem zwracałem uwagę na publiczność w kawiarniach i restauracyjkach. I na głos komentowałem: „Granatnik siedzi, potencjalny”. Bov mene poranionyj. „A tam cały oddział spaceruje młodych i zdrowych”. U nich wszystko dobrze. A w wojsku ludzi brakuje”, – cytuje czasopismo oficera Sił Zbrojnych Ukrainy. Gazeta „Ukraina Moloda” (nr 41, 09.10.) w artykule „Jermaka ho ...o mało nie wysłać na... poligraf” – nazywa szefa Biura Prezydenta Andrija Jermaka „jednym z odbić systemu minionej epoki, który nie został do końca przezwyciężony”. Wydanie zaznacza, że szef BP jest odbierany przez społeczeństwo niejednoznacznie. „Zarzuca mu się budowanie totalitarnego systemu na wzór Rosji. Dyktatura w państwie jest już ukształtowana. „Wolność słowa” to po prostu zwrot, dziennikarstwo dworskie przykucnęło na piętach, a prezydentowi zadaje się jedynie uzupełniające pytania. Parlamentaryzm zepchnięto pod listwę przypodłogową. Władzę wykonawczą w całości formuje Jermak. I choć Jermak jest jedynie kanclerzem Biura Prezydenta, to steruje polityką zagraniczną i wewnętrzną”, – pisze gazeta. Gazeta „Ekspres” (nr 41, 10.10.) komentuje spodziewaną podwyżkę podatków, w szczególności podatku wojskowego z 1,5% do 5%, co oznacza wzrost potrąceń z wynagrodzeń wstecznie, od 1 października. Tymczasem, pomimo wojny i wielkiego deficytu budżetowego, władza nie spieszy się z wprowadzeniem wyższych opłat dla tych, którzy zarabiają więcej. „Niestety, nasza władza działa według zasady: trzeba zedrzeć ostatnią skórę z przeciętnego Ukraińca, z małego i średniego biznesu, zwiększając dla nich obciążenie podatkowe, a jednocześnie nie ruszając przedstawicieli wielkiego kapitału” – komentuje ekspert ds. spraw społecznych Andrij Pawłowski. Posłanka ludowa z frakcji „Europejska Solidarność” Nina Jużanina skomentowała informację Ministerstwa Edukacji o wyjeździe z kraju 300 tysięcy uczniów przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego. O tym mówiła w eterze telemaratonu. „To oznacza, że ludzie nie słyszą od władzy, jakie będą działania na najbliższą jesień i zimę. To jest dla nas »dzwonek alarmowy«” – skomentowała. Gazeta „Wieści Wiejskie” (nr 41, 08.10.) informuje, że w Hulajpolu powrócił jego symbol – przed mieszkańcami stanął odbudowany pomnik Nestora Machny, który rosyjscy wandale zniszczyli podczas ostrzału w maju. Mer Hulajpola Serhij Jarmak wykonał świeże zdjęcie – ojciec Machno trzyma w rękach ukraińską flagę i wzywa rodaków, by byli odważni i dumni, wierzyli w Zwycięstwo i przybliżali je. „Pokój nadejdzie po eskalacji, a nie odwrotnie” – powiedział były ambasador Ukrainy w USA Walerij Czalyj w wywiadzie dla portalu internetowego „RBK-Ukraina”. „Na szczytach zakończenia wojny nigdy nie bywa… Nie przesiedzimy wojny. Trzeba szukać asymetrycznych działań i środków. Trzeba robić tak, żeby inne kraje też były w tej wojnie… To znaczy, jeśli pokażemy eskalację ze swojej strony, a po naszej stronie będą Polacy, Litwini, Francuzi, jeśli nie będziemy się bać mieć pilotów z tych krajów – Francuzów na »Mirage«, amerykańskich weteranów na F-16, jeśli stworzymy taką trójstronną brygadę i zaangażujemy ją na granicy, Putin zacznie krzyczeć. Pokażemy, że odwrotu nie ma, wtedy oni w Rosji zaczną szukać, dokąd skierować to wszystko” – cytuje media słowa pana Czalego. Wasyl Czepurnyj na swojej stronie na Facebooku komentuje wystąpienie głowy państwa w Radzie Najwyższej: „Plan zwycięstwa od Zełenskiego – oprócz tradycyjnego dla artysty bla-bla, ultimatum Zachodu: jeśli w ciągu trzech miesięcy nie pomożecie, to… A co wtedy? Negocjacje z Kremlem poprzez odmowę Krymu, Donbasu, Berdiańska, Melitopola, Tokmaka, Mariupola, Oleszek, Kachowki, Heniczeska, Skadowska i innych ukraińskich miast? Zamiast ogłosić przestawienie gospodarki na tory wojenne, przyspieszyć program rakietowy, który rozpoczął Poroszenko, a zwinął Zełenski, utworzyć rząd jedności narodowej, tak jak w pierwszej kolejności zrobił Churchill w czasie Drugiej Wojny Światowej …u... Nie, tego w planie nie ma”. Jurij Kasjanow o Planie zwycięstwa na swojej stronie w Facebooku: „Plan wspaniały. Bardzo mi się podoba. Nawet bardziej niż pięcioletni plan rzucenia palenia, a nawet siedmioletni plan rzucenia picia. Nawet bardziej niż plan biegania każdego ranka i chodzenia na siłownię w każdy czwartek. Cudowny plan dla partnerów. Czarujący. Tylko jedno pytanie: a my to co będziemy robić według tego planu?.. Jak my sami zamierzamy zwyciężać?” Po publikacji informacji o prokuratorach-emerytach z Chmielnickiej prokuratury wydanie Cenzor.NET przeanalizowało deklaracje innych pracowników obwodowych prokuratur w różnych regionach Ukrainy. Na podstawie analizy udało się sporządzić zestawienie kierowników obwodowych prokuratur, którzy otrzymują najwyższą emeryturę. Ranking otwiera Stanisław Muratow (43 lata) – zastępca kierownika Charkowskiej prokuratury, który w 2023 roku otrzymał 1152155 hrywien emerytury. Po raz pierwszy emeryturę wskazał w swojej deklaracji za 2020 rok. Nieco ustępuje mu również zastępca kierownika prokuratury obwodu charkowskiego Andrij Krawczenko (39 lat). W 2023 roku otrzymał 1015225 hrywien emerytury. Po raz pierwszy emerytura pojawiła się w deklaracji Krawczenki w 2021 roku. Trójkę zamyka kierownik Charkowskiej obwodowej prokuratury Ołeksandr Filczakow (45 lat). W 2023 roku zadeklarował 823071 hrywien emerytury. Zgodnie z deklaracją zaczął ją otrzymywać w 2020 roku. Czwarte miejsce zajmuje Kateryna Szewcowa (42 lata) – kierowniczka obwodowej prokuratury obwodu czerkaskiego, która w 2023 roku otrzymała 785435 hrywien emerytury. Po raz pierwszy wskazała emeryturę w deklaracji za 2020 rok. Wołodymyr Lymar (47 lat). Pierwszy zastępca kierownika prokuratury obwodu charkowskiego. Kwota 714749 hrywien emerytury wskazana jest w deklaracji za 2023 rok. Zaczął ją otrzymywać w 2019 roku. Władysław Hrjuk, zastępca kierownika prokuratury obwodu czernihowskiego. Informacji o wieku w otwartych źródłach nie ma, jednak wiadomo, że w organach prokuratury pracuje od 2000 roku. W 2023 roku otrzymał 526160 hrywien emerytury, a po raz pierwszy wskazał ją w deklaracji za 2018 rok. Ostatnim przedstawicielem prokuratury obwodu charkowskiego w rankingu jest zastępca kierownika Ołeksandr Suzyj (41 lat). W 2023 roku otrzymał 439576 hrywien emerytury. Zgodnie z deklaracją zaczął otrzymywać emeryturę w 2021 r. Nieco ustępuje wysokością emerytury kierownik Zaporoskiej obwodowej prokuratury Serhij Spilnyk (47 lat), który w minionym roku otrzymał 433713 hrywien emerytury. Zaczął ją otrzymywać jeszcze w 2017 roku, czyli w wieku 40 lat. Kierownik Rówieńskiej obwodowej prokuratury Andrij Rudnyćkyj (51 lat) w 2023 roku zadeklarował 424671 hrywien emerytury. Po raz pierwszy pojawiła się ona w deklaracji Rudnyćkyjego już w 2017 roku. Dziesiątkę zamyka zastępca kierownika Sumskiej prokuratury Ihor Sydorenko (46 lat). Po raz pierwszy emeryturę w wysokości 406224 hrywien wskazał w deklaracji za 2023 rok. W. o. kierownika Mikołajowskiej Zapraszamy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Zmartwychwstanie po pół wieku

Mykoła PROCIUK. Kontynuacja. Początek w nr 34—41 z 2024 r. Początek 1944 roku. Utworzenie Grupy UPA-Południe. Dlaczego w tak niewiarygodnie trudnych warunkach, przed nadejściem groźnego uzbrojonego wroga, w obliczu nieuchronnej śmierci, powstańcy nie przyjęli propozycji Łuki Pawłyszyna-Ihora dotyczącej rozwiązania UPA i złożenia broni, czyli kapitulacji? Czyżby nie wiedzieli, że ich armia jest słabo uzbrojona, niedostatecznie wyszkolona i wyposażona? Myślę, że wszystko to zarówno dowódcy powstańczy, jak i szeregowi powstańcy doskonale wiedzieli i rozumieli. Zapewne wielu z nich nie bardzo też liczyło na możliwe przyszłe starcie dwóch sojuszników ZSRR oraz USA i Anglii po rozgromieniu Niemiec. Ale twardo wiedzieli, że ten nieludzki system, który ustanowili bolszewicy, jest nie do przyjęcia dla każdego normalnego człowieka. „Władza robotniczo-chłopska”, jak po faryzejsku nazwali swój dyktatorski reżim stalinowscy oprycznicy, milionami niszczyła tych samych robotników i chłopów, trzymając ich w strachu i pokorze. Ukraińscy powstańcy dobrze rozumieli, co oznacza dla nich poddanie się na „łaskę” zwycięzców-bolszewików. Bardzo gorzką wydawała im się ta „łaska”. Nie wyobrażali sobie, jak mogliby, nawet pozostawszy przy życiu, wprząc szyję w kołchozowe jarzmo i, pod śmiech i przekleństwa bolszewickich namiestników, pokornie ciągnąć to jarzmo aż do samej śmierci. Taka „perspektywa” była wyraźnie nie dla nich. Ale nawet takie „szczęście” było niedostępne. Niektórzy z powstańców jeszcze przed wojną przebywali w bolszewickich więzieniach i dobrze wiedzieli, co sobą przedstawia ten komunistyczny „raj”. Dlatego tak chłodno zostały przyjęte przez ukraińskich powstańców „rozsądne” argumenty ukraińskiego inteligenta Ł. Pawłyszyna o konieczności kapitulacji. Tak, Pawłyszyn przewidywał wielki rozlew krwi i starał się go uniknąć. Ale każdy powstaniec w duchu pytał siebie: „Czyż śmierć na polu bitwy jest największym nieszczęściem na świecie?”. I sam sobie odpowiadał (bo w jego żyłach płynęła jednak kozacka krew): „Zapewne gorsza od śmierci jest wegetacja w niewoli, wieczne niewolnictwo-pańszczyzna, jakimi by tylko pięknymi słowami się nie przykrywały”. Nie, nie mogli żyć w utworzonym przez bolszewików nieludzkim totalitarnym systemie prawdziwi Ukraińcy. Rozpoczęła się napięta praca – tworzono nowe zgrupowanie bojowe – Grupę UPA-Południe. Kilka dni po radzie wojskowej w Batkiwcach odbyła się narada wąskiego kręgu dowództwa. dowódców, na której mowa była o praktycznym rozwiązaniu kwestii związanych z utworzeniem Grupy UPA-Południe. „Narada w sprawie utworzenia UPA »Południe« odbywała się w wąskim gronie najbardziej zaufanych dowódców, wśród których, oprócz mnie, byli obecni pułkownik Połtawczenko, bliski współpracownik Lemisza Kropywa (określając Wasyla Procuka-Kropywę tylko jako »bliskiego współpracownika Wasyla Kuka-Lemisza«, Łuka Pawłyszyn-Ihor wykazał tym swoją nieznajomość ówczesnych realnych spraw w Grupie UPA »Bohun« – M. P.), Enej – z UPA »Północ« i znany mi »generał-major«, jak sam siebie tytułował, Mykoła Swystun, pochodzący z okolic Radechowa. W zasadzie mówił Lemisz, dzieląc się swoimi planami. »Prowid oczekuje od nas aktywnych działań w niedalekiej przyszłości. Nasz główny rubież – Dniepr. Musimy dotrzeć do niego przez front, przez niebezpieczeństwo. Mieszkałem tam kilka lat, znam sytuację i tamtejszych ludzi. Sytuacja polityczna jest sprzyjająca dla nas, ludzie – szczerzy Ukraińcy, mimo że niektórzy nie potrafią nawet mówić po naszemu. Ruszymy, rozpalimy całą Ukrainę. Możliwe, że właśnie nam przyjdzie powtórzyć wyczyn chołodnojarców i przynieść więcej korzyści dla narodu, niż oni przynieśli. My już dzisiaj zmusiliśmy do mówienia o sobie całe niemieckie imperium. Hitlerowcy chcą mieć w nas sojuszników. To już nie ci zuchwali, wyniośli zdobywcy, których widzieliśmy w 1941 roku. Ale przed nami stoją inne zadania – nie pomagać, ale też nie szkodzić temu, kto przegrywa. A osłabiać na tyłach tego, kto wygrywa wojnę. Liczebność naszych formacji podwoi się i potroi. Zorganizowawszy dostępne siły tutaj, ruszymy na południe, gdzie przy granicy z Galicją czekają na nas potoki świeżych, nie zdemoralizowanych bolszewicką propagandą sił (wyróżnienie moje – M. P.). My – to przednia lawina OUN, która wzbudzi żywioł, uśpiony przez Moskwę. Kto był na kongresie narodów (najwyraźniej chodzi o Konferencję Narodów Uciemiężonych, która odbyła się 21-22 listopada 1943 r. we wsi Buderaż (Illiasziwka – G. D.) na południu Rówieńszczyzny – M. P.), ten wie, jakie nastroje błądzą, nurtują wśród naszych sąsiadów, dalekich i bliskich. My, uwzględniwszy to, wysłaliśmy przedstawicieli prawie wszystkich narodowości z odezwami do uciemiężonych narodów po tej i po tamtej stronie frontu. Będziemy oczekiwać nowych poruszeń. Bolszewicki kolos na swoich glinianych nogach nie utrzyma się!« Patrząc na mnie, Lemisz powiedział: »Rekomenduję do zapoznania swojego zastępcę ds. wyszkolenia wojskowego i wywiadu Ihora. Jego kandydatura została zatwierdzona przez główny prowid«. Obecni zaczęli gwarzyć, że znają mnie jako doświadczonego wojskowego. »Skoro jest znający się na rzeczy i znany wam, to dobrze. Trzeba tylko tobie, Ihorze, pozbyć się własnego sposobu myślenia i bardziej przysłuchiwać się temu, co myśli prowid. Żadnych wątpliwości być nie może. Nam wykonywać postawione przez prowid zadania. Teraz o głównym – z czego budować naszą armię. Szanowani przez wszystkich Enej i Sawur przekazują nam kilka kureni »Kodaka«. Są znaczne siły także na Radechowszczyźnie, skąd nasz przyjaciel Ruban obiecuje je przerzucić w Chołodny Jar. Jeden z kureni »Kodaka« działa w Transnistrii (czyli w rumuńskiej strefie okupacyjnej na Bukowinie – M. P.). Kruk poprowadził swój kureń na Winniczyznę – oni też przechodzą do UPA »Południe« (w rzeczywistości w tym czasie kureń Kruka przeprowadzał rajd w południowo-wschodniej Galicji. Do Kamieniecczyzny, dokąd nakazano Krukowi przeprowadzić ten propagandowy rajd, kureń przebić się nie zdołał – M. P.). Sprawa za nawiązaniem łączności. To pozwoli scentralizować władzę, skoordynować pracę sztabów. Najważniejsze siły trzeba jeszcze zorganizować i zwerbować z oddziałów UNS oraz naszych zwolenników w rejonach na szlaku przesuwania się. »Po pewnym czasie, po żmudnej pracy, ponad pięciotysięczna UPA »Południe« narodziła się, jej rdzeń stanowiły pododdziały »Kodaka«, kurenie schutzmanów Borowcia, przeformowane przez nas, kilka kureni z byłych policjantów, niewielkie zgrupowanie, które działało w Transnistrii, kurenie Rubana i Batka. (Tym Łuka Pawłyszyn-Ihor potwierdza fakt podległości wszystkich południowych formacji UPA, w tym także kureni Omelana Hrabcia-Batka, Sztabowi Grupy UPA-Południe. Ten fakt nie był znany wielu badaczom i dlatego nie zawsze jasno był naświetlany w pracach historycznych o UPA, w tym w najbardziej rozpowszechnionej pracy »Ukraińska Powstańcza Armia« Petra Mirczuka – M. P.). Formował się także międzynarodowy kureń z radzieckich jeńców wojennych i dezerterów. Było to wojsko piesze z pojedynczymi oddziałami konnicy. Liczebność wszystkich wojskowych pododdziałów UPA, bez uwzględnienia niektórych oddziałów zgrupowania »Kodak«, a także rozproszonych części OUN i schutzpolizei, które ustępowały przed nawałą frontu, wynosiła ponad dziesięć tysięcy ludzi«. Zatem, pod koniec stycznia 1944 roku na Południowym Wołyniu zostało utworzone potężne powstańcze zgrupowanie bojowe – Grupa UPA-Południe. Grupa, zgodnie z zamysłem jej dowódcy Wasyla Kuka-Lemisza, miała przeprowadzić rajd po południowo-wschodniej Galicji i uzupełnić tam swoje szeregi kosztem napływu świeżych sił. A potem, podzieliwszy się na małe, ale dobrze wyszkolone i wyposażone pododdziały, powstańcy powinni byli przejść linię frontu i skoncentrować się w Chołodnym Jarze, skąd i rozpalić »ogień nowy«. Od 18 do 27 stycznia 1944 roku na poleskim odcinku frontu było tymczasowe zawieszenie broni. Wszystkie siły i uwaga dowództwa czerwonej armii były skierowane na rozgromienie niemieckiego zgrupowania w pobliżu Korsunia Szewczenkowskiego na Czerkaszczyźnie. A 27 stycznia czerwona armia znowu rozpoczęła natarcie na Polesiu (operacja rówieńsko-łucka). Prawie nie napotykając oporu Niemców, już 2 lutego bolszewicy zajęli miasta Równe i Łuck, wklinowawszy się w niemiecką obronę daleko na zachód. Teraz zagrożenie dla wojsk UPA, które dyslokowały się na Południowym Wołyniu, było nie tylko ze wschodu, ale i z północy. Stało się oczywistym, że rajd na południe jest niezbędny także dla uniknięcia frontalnego starcia z czerwoną armią, która teraz przygotowywała się do natarcia z Polesia na Południowy Wołyń. Lasów na Południowym Wołyniu było nie tak wiele i ukryć w nich liczne oddziały UPA było niemożliwe. Trzeba było odwieść je dalej od frontu, uratować od nieuchronnej zagłady. A Kropywie należało jeszcze sformować kureń z policjantów, którzy w popłochu uciekali na zachód przed czerwoną nawałą. »Wszystkie sprawy grupy Południe, związane z przejściem frontu, wydawały się rozwiązywalne, oprócz sprawy ukraińskiej policji ze wschodnich obwodów, która trafiła do nas. Po rozbrojeniu zostali oni rozmieszczeni po wsiach, gdzie przechodzili szkolenie ideologiczne. Wymagali od UPA zwrotu im broni. We wsiach Zalisce, Soszycia i Zabara zebrało się ich około 300 osób – fakt, którego nie można lekceważyć. Dowództwo UPA zaczęło łagodzić konflikt. Kureń policji włączono do grupy Wschód i powoli zaczęto ściągać dla nich resztę broni od poszczególnych stanic i bojówek. Do tej sprawy miał także jakiś związek dowódca Kropywa, bo wysyłał mnie kilka razy z poleceniem do prowidnyka Lemisza oraz pułkownika Ihora« (wyróżnienie moje – M. P.). Pod koniec miesiąca (listopada 1943 r. – M. P.) centrum zainteresowania wszystkich oddziałów, bojówek, wieśniaków z kijami-pałkami, staje się asfalt i okoliczne wsie przy szosie. Tutaj zdobywa się broń. Różnym sposobem, a najczęściej umowami przy pomocy wódki, przeprowadza się rozbrajanie folksdojczów i schutzmanów. Większość – to Ukraińcy z Czernihowszczyzny. Nienawidzą Niemców, a jeszcze bardziej boją się bolszewików. Wykazują chęć walki, proszą o pozwolenie pozostania z bronią w szeregach UPA. Stworzono propagandowe 3 czoty, rozmieszczono wzdłuż asfaltu dla poprawy pracy. Resztę rozdzielono po wsiach. Dla nas realna korzyść – broń i podrywanie siły wroga na zapleczu. Lecz może być inaczej na przyszłość, bo prowadząc wśród nich należytą pracę polityczno-wychowawczą i przyłączywszy do siebie choć 30 procent, możemy rzucić ich do pracy po przyjściu czerwonych na ich macierzyste tereny«. Instruktor szkoły podoficerskiej starszy lejtnant Alosza stał się zdrajcą. Podstępnie zabił ukraińskiego patriotę majora Bajdę i przeszedł do czerwonych. Miejsce pobytu szkoły podoficerskiej w pobliżu chutoru Zełenyj Dub stało się znane wrogom. Kropywa wydaje rozkaz Maksowi przenieść szkołę w bardziej bezpieczne miejsce – do lasu suraskiego. Maks wspomina: »Dowódca Kropywa był w tym czasie we wsi Wełyka Iłowycia. Jego stanowisko było: dowódca wyszkolenia wojskowego Grupy UPA-Południe. On wyznaczył mnie, z rozkazu sztabu, swoim zastępcą. W ten sposób znowu zacząłem pracę w dziedzinie wyszkolenia. Małe kółko ludzi, kilka podręczników oraz map, czysty papier i maszyna do pisania na stole wiejskiej chaty tworzyły cały nasz gabinet. Kropywa często jeździł do sztabu, przywoził nowe rozkazy i wskazówki, a ja z chorążym Borysem pisaliśmy instrukcje wyszkolenia i rozsyłaliśmy je po oddziałach«. Czas był bardzo drogi. Kropywa nie tracił ani chwili. Uważnie patrzył w oczy każdemu absolwentowi oficerskiej, czy podoficerskiej szkoły starszyzny, przenikając swoim spojrzeniem duszę, starał się postawić każdego młodego dowódcę na tym miejscu, gdzie ten będzie mógł najlepiej się wykazać, przyniesie najwięcej korzyści dla sprawy wyzwolenia Ukrainy. Wielu absolwentów znał osobiście, bywał z nimi w rajdach, widział w bojach. I sam skierował ich na szkolenie. A teraz przed nim stał już nie naiwny młodzieniec, a młody dowódca Ukraińskiej Powstańczej Armii. Znajomy i nieznajomy. Wyprostowany, skupiony. Coś nowego – zdecydowanego i twardego – pojawiło się w jego ruchach. Taki nie zawiedzie! Ocieplało się napięte spojrzenie Kropywy. Chciało się porozmawiać z młodzieńcem dłużej, dać kilka przyjacielskich rad. Ale czasu na długie rozmowy nie było. Do połowy lutego trwało formowanie i wysyłanie na rajd nowych oddziałów. Powstańcy opuszczali Republikę Antonowiecką, która teraz pozostawała bez ich ochrony. Opustoszałe wsie przycichły przed przyjściem nowego-starego nieszczęścia. Zasmuceni ludzie z trwogą wpatrywali się w ślad za wycofującymi się oddziałami. Wspominali przedwojenne moskiewsko-bolszewickie samowole, „uroki” kołchozowego „raju”, zawalone trupami ukraińskich patriotów więzienne dziedzińce w Dubnie i Krzemieńcu. Co ich teraz czeka? Już na początku lutego pierwsze kurenie bojowe nowo sformowanej Grupy UPA-Południe wyruszyły w pochód. „Na początku lutego Lemisz ze sztabem i niektórymi oddziałami dołączył do głównych sił i poprowadził armię dalej, na południe”. Kureń za kureniem, sotnia za sotnią cicho i zorganizowanie opuszczały miejsca swojego postoju i odchodziły na południe. Rajd przebiegał przez wieś Uhorce, miasteczko Wiśniowiec, wsie Kochanówkę i Werbowiec. Punktem końcowym rajdu była wieś Kołodno, która znajdowała się na samej wołyńsko-galicyjskiej granicy. W drugiej połowie lutego we wsi Kołodno przebywały na postoju Sztab Grupy UPA-Południe, kureń Stepana Sawczuka-Naływajka, żandarmeria polowa, wywiad, oddziały gospodarcze i sanitarne – łącznie około dwóch tysięcy osób. Dzisiaj możemy prowadzić długie dyskusje na temat tego, czy celowym i uzasadnionym był wtedy ten niezwykły rajd. Przecież powstańcy wychodzili dużymi, skoncentrowanymi oddziałami z lasów Południowego Wołynia i dalej przechodzili przez niezalesiony, otwarty teren, stale narażając się na niebezpieczeństwo. Ich działania tutaj bardziej przypominają działania dobrze wyposażonej regularnej, a nie partyzanckiej, armii. Czy uzasadnione było takie ryzyko? Czy nie lepiej było wycofywać się nie na południe, a na zachód, zachowując życie i siły na przyszłość? Takie myśli pojawiają się dzisiaj podczas studiowania tych historycznych wydarzeń. Ale tak racjonalnie rozmyślając, zapominamy o najważniejszym: ukraińscy powstańcy szli po swojej rodzinnej ziemi, która dawała im siłę o wiele większą niż jakakolwiek broń. To u przyjezdnego, choćby uzbrojonego po zęby okupanta, ziemia zawsze pali się pod nogami. A swoich córek i synów ona nigdy nie zdradzi i nie wyda. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

„Język i naród”: przywracając ukraińską egzystencję

Iwanyszyn W., Radewycz-Wynnycki J. Język i naród: Tezy o miejscu i roli języka w odrodzeniu narodowym Ukrainy. Tarnopol: Wydawnictwo „Kryła”, 2024. 224 s. Dmytro DROZDOWSKI, kandydat nauk filologicznych, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, sekretarz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Nowe (siódme) wznowienie książki „Język i naród” (Tarnopol, 2024) Jarosława Radewycza-Wynnyckiego i Wasyla Iwanyszyna zaświadcza, że dzisiaj potrzebujemy przemyślenia naszej najnowszej historii przede wszystkim w aspekcie uświadomienia sobie polityki humanistycznej minionych dziesięcioleci. To wydanie wyraźnie pokazuje, jakie błędy zostały popełnione od czasu uzyskania przez Ukrainę niepodległości i na co należało zwrócić uwagę, aby wzmocnić tarczę humanistyczną i zrozumieć, że bez rzetelnie przemyślanej i zrealizowanej polityki językowej, bez wzmocnienia tożsamości narodowej niemożliwe jest uformowanie narracji narodowej przyszłości. Bez tego Ukraina pozostawałaby w polu siłowym „ruskiego miru” (co ostatecznie się stało), który dzisiaj przekształcił się w raszyzm, niszczący Ukraińców w dosłownym sensie. W „Języku i narodzie” profesorowie Jarosław Radewycz-Wynnycki i Wasyl Iwanyszyn przekonująco wyjaśniają, że język to nie tylko narzędzie komunikacji; odgrywa on szczególną rolę w społeczeństwie, które pragnie przezwyciężyć negatywne doświadczenie kolonializmu. Autorzy uciekają się do definicyjnego nakreślenia ważnych pojęć („Język i państwo”, „Język i ideologia”, „Język i polityka”, „Język i historia”, co faktycznie stanowi osobne rozdziały książki), z których powinno składać się nasze polityczne i społeczne bytowanie na Ukrainie po 1991 roku. Jak zaznaczono w adnotacji do wydania, „„Język i naród”, autorstwa wykładowców Uniwersytetu Drohobyckiego, po raz pierwszy ujrzał światło dzienne w 1990 roku w burzliwych czasach rozpadu sowieckiego imperium i rozwijania kolejnego etapu ukraińskiego odrodzenia narodowego”. Dzisiaj rozumiesz, że tak proste rzeczy, jak język i ideologia, język i historia, przestrzeń mediów, kontent rozrywkowy w telewizji i radiu – wszystko to są czynniki kształtowania wyobrażenia narodu o sobie, reprezentacji jego narodowej kreatywności, która może być skutecznym narzędziem polityki zagranicznej, dyplomacji kulturalnej itp. Wydanie „Język i naród” czyta się łatwo, nie ma tu skomplikowanych wyjaśnień naukowych, natomiast prostymi słowami ujęto istotę polityki humanistycznej minionych dziesięcioleci: Ukraina znajdowała się w polu grawitacyjnym Rosji, która nie wypuszczała jej kultury, historii, języka, na wszelkie sposoby dążąc do podporządkowania ukraińskiej przestrzeni ideologii „wielkiej kultury”. Natomiast ukraiński świat językowy i kulturowo-artystyczny w takiej paradygmacie był przedstawiany jako drugorzędny, gorszy, który może być obsługujący dla „wielkiej kultury”, ale sam w sobie nie zawiera wartości estetycznej i znaczenia egzystencjalnego dla Ukrainy oraz innych podmiotów politycznych. Taka strategia to świadome przekręcenie, które miało utwierdzić wielkomocarstwowy mit, zgodnie z którym kultura ukraińska to tylko dodatek do kultury „wielkiego brata”, a naród ukraiński to iluzja, imitacja, za którą kryje się wspólnota „banderowców” i innych „majdniętych”. Jarosław Radewycz-Wynnycki i Wasyl Iwanyszyn krótko i prosto obalają takie mity, wyjaśniając, jak ważną rolę dla człowieka odgrywa przynależność do języka i historycznego bytu. Właśnie od efektywnej polityki humanistycznej zależy narodowa samoreprezentacja, czyli uświadomienie sobie przez każdego obywatela swojego etnicznego jestestwa. Z takiego uświadomienia wynika naturalny i uzasadniony szacunek do siebie, utwierdzenie wartościowego stosunku do języka i kultury, a także zrozumienie istoty polityki państwowej, która nie może być sprzeczna z egzystencjalnymi wartościami narodu ukraińskiego a priori. W takim razie jakiekolwiek drwiny z symboli narodowych nie są tylko naruszeniem norm konstytucyjnych, ale egzystencjalnym zagrożeniem. Język to nie tylko czynnik państwowotwórczy, który państwo powinno chronić, to także instrument odkrywania własnej istoty w czasie i przestrzeni. Książka „Język i naród” J. Radowycza-Wynnyckiego i W. Iwanyszyna wyjaśnia, jak ważna dla każdego jest tożsamość językowa, która musi korelować z tradycjami zakorzenionymi na ukraińskiej ziemi przez stulecia. Z punktu widzenia rosyjskiego mitu imperialnego ukraińska historia, język i kultura to rozrywkowy komponent małej „egzotycznej” wspólnoty, która może być inspiracją dla imperialnej narracji. Ale autorzy książki pokazują, że ważne jest, aby nasz szacunek do języka i kultury był czynnikiem inspiracji ducha narodowego, który potrzebuje konsolidacji. I tylko z takiej skonsolidowanej przestrzeni możliwe jest tworzenie nowoczesnych produktów kulturalno-artystycznych, które będą zachwycać inne kultury i odpowiednio kształtować pozytywny stosunek do Ukrainy na świecie. Jarosław Radowycz-Wynnycki i Wasyl Iwanyszyn wyjaśniają, że świat zewnętrzny przyciąga to, co ma twarz, co jest samodzielnym, oryginalnym produktem artystycznym, co ma wartość estetyczną i formalną doskonałość. Trudno tworzyć pełnowartościową kulturę w warunkach wypaczonej polityki humanitarnej, kiedy instytucje rządowe są inkorporowane w rosyjski mit wielkomocarstwowy, a przedstawiciele ukraińskiego politycznego świata otwarcie drwią z paradygmatu wartości ukraińskiego świata. Niestety, takie zjawiska często obserwowano po 1991 roku i należytej polityki humanitarnej nie sformułowano. W tej książce jest wiele filozoficznych sentencji, aforystycznych określeń dotyczących języka, świadomości, tożsamości, historii, na przykład zobacz rozdział „Czym jest język” (s. 83–87). Wszystko to świadczy, że „Język i naród” to książka, która powinna być lekturą obowiązkową dla każdego, kto chce zrozumieć kwintesencję ukraińskości. Dwaj wybitni naukowcy zdołali w prosty sposób stworzyć swoisty minipodręcznik dla tych, którzy dzisiaj chcą wzmocnić w sobie narodową istotę. Takie wzmocnienie zakłada odwołanie się do przeszłości, zrozumienie, jakie błędy zostały popełnione w ciągu trzydziestoletniej historii niepodległej Ukrainy. Znowuż ważne jest wejście w przestrzeń przeszłości, aby zobaczyć, że takie niebezpieczeństwa od czasu do czasu mogą pojawiać się w nurcie politycznym, bo przebywamy w przestrzeni wtargnięcia ze strony rosyjskiego mitu, stajemy się obiektem cynicznej i brutalnej ingerencji ze strony wielkomocarstwowej narracji, która pragnie uzasadnić przed światem zewnętrznym swoje prawo do ukraińskiej przestrzeni. Właściwie w takiej paradygmacie ukraiński świat jest myślowo redukowany jako coś, co nie może stanowić pełnowartościowego bytu. Autorzy książki „Język i naród” pokazują, w jaki sposób dochodziło do takich manipulacji w przestrzeni ukraińskiej humanistyki, w jaki sposób prorosyjsko nastawiona polityka hamowała ukraiński renesans i sprzyjała hybrydyzacji naszych przestrzeni. W istocie taka hybrydyzacja doprowadziła do wojny. Dzisiaj rozumiemy, że Rosja przez ostatnie 30 lat ostatecznie utonęła we własnym micie „wielkiej mesjańskości”, imperialności, która nie uznaje granic i nie ma żadnego szacunku do Innego. Ta ingerencja wzmacniała się za pomocą mediów i była transmitowana w ukraińskiej przestrzeni humanitarnej, abyśmy sami stracili wiarę we własne siły i własną narodowo-historyczną samodzielność. Kontent kulturowy odpowiednio do strategii rosyjskiej mitotwórczości miał sprzyjać wewnętrznej hybrydyzacji i stopniowemu rozpuszczaniu narodowej samoidentyfikacji. Polityka językowa miała utwierdzać ideę podporządkowania ukraińskiego rosyjskiemu. Wszystko to potwierdza filozoficzne maksymy, które w europejskim kontinuum intelektualnym są dobrze znane w XIX–XX wieku: niemożliwe jest zbudowanie państwa bez komponentu narodowego. Tylko wtedy, gdy każdy obywatel jest organicznie wpisany w tysiącletnią historię państwa, które miało wybitne osiągnięcia, wyrazistych przedstawicieli, bohaterów narodowych itd., wtedy w żadnym razie nie jest już obiektem imperialnych manipulacji. Zrozumienie swojej przynależności do tysiącletniej kultury czyni cię niezniszczalnym dla imperialnych wirusów, hybrydowych manipulacji w warunkach ukrytej wojny z twoją historią, językiem i kulturą. „Język i naród” pokazuje, że wojna przeciwko ukraińskiemu językowi i narodowi trwała przez wszystkie dekady od uzyskania ukraińskiej niepodległości. To, co wczoraj wydawało się nie do przyjęcia, co mogło być społecznym wyzwalaczem i wywoływać niezrozumienie, dzisiaj w warunkach otwartej wojny z raszyzmem odbiera się inaczej. I takie książki dają możliwość podsumowania wszystkiego tego, co trzeba zakumulować, aby iść w przyszłość wszechzwycięskiej Ukrainy. Ta książka pokazuje, jak rosyjska polityka budowała się na nieprawdzie i manipulacjach, hybrydowych strategiach, które podważały narodową istotę, bo zakładały w Ukraińcach niechęć do rozumienia wartości języka i kultury dla swojego codziennego życia. Faktycznie imperialna polityka sprzyjała formowaniu pokoleń „bez gruntu”, duchowych mankurtów, ludzi, którzy nie pragnęli poznać swojej historycznej przeszłości i swojej kultury, choćby nowoczesnej kultury XX wieku, która miała szczytowe zjawiska estetyczne i która przebywała w ciągłym zderzeniu z imperialnym systemem, który ją fizycznie niszczył. „Język i naród” jest kompendium najważniejszej wiedzy dla każdego obywatela dzisiaj o tym, czym jest język, historia i kultura. Książkę czyta się jednym tchem. Wyjaśnia ona złożone rzeczy, ale w prosty sposób i za pomocą prostych sformułowań. I w tym tkwi społeczne znaczenie takich wydań, które mogą pomóc czytelnikom odnowić w sobie potrzebę dążenia do własnego narodowego bytu, dumy ze swojego języka i kultury, uświadamiania własnej tożsamości w systemie wartościowych kategorii ukraińskiego narodu i ukraińskiego państwa. W tym tkwi siła książki „Język i naród”, jej ważne znaczenie dla odbudowy zdrowej polityki humanitarnej wszechzwycięskiej Ukrainy, która dzisiaj wywalcza swoje prawo do egzystencji w przyszłości. Pozostaje wierzyć, że ta książka będzie dostępna we wszystkich bibliotekach kraju i znajdzie maksymalnie efektywną drogę do czytelników. Najszersze kręgi ludzi – to szansa na uniknięcie błędów, które tragicznie odbiły się na losie Ukraińców w przeszłości i mogą nie mniej tragicznie odbić się na losie całego świata w przyszłości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Uświadomienie Ukrainy poprzez pieśniową modlitwę

Wołodymyr STECIUK W Fundacja Kocham Debniki (m. Kraków) odbyło się niezwykłe przedstawienie-misterium „Judyta Zwyciężczyni”, zaprezentowane przez autorów-wykonawców jako swoista modlitwa za Ukrainę. Przedstawione misterium łączy różnorodne wątki historii światowej i ojczystej, począwszy od biblijnych czasów starotestamentowych (historia Judyty) aż po dzień dzisiejszy (Majdan, „Płyne kacza”). U podstaw tej muzyczno-poetyckiej kompozycji leży tragizm i heroizm ofiarnej walki z ciemiężycielami. Oprócz legend biblijnych i historycznych, w modlitewnym śpiewie i epickiej deklamacji połączyły się psalmy, oratoria, ballady i pieśni, które niosą niesamowitą energię przynależności do wydarzeń historycznych i wydarzeń dnia dzisiejszego. I napływają łzy, kiedy słyszysz „Płacz Jarosławny” (sł. Tarasa Szewczenki, muz. Fedora Kuczerenki, opr. na bandurę Hałyny Menkusz). I ciarki przechodzą po plecach, kiedy słuchasz ballady „Wrony” (sł. Ołeksandra Olesia, muz. Hałyny Menkusz) lub pieśni „Ciernista róża” (sł. Wołodymyra Iwanyszyna, muz. Hałyny Menkusz). Ballada „Wrony” poświęcona jest pamięci ofiar Hołodomoru lat 1932–1933, zorganizowanego na Ukrainie przez satanistyczny reżim stalinowski. W utworze wrony symbolizują niszczyciela, złodzieja i wreszcie śmierć, która czyha na duszę człowieka. Mimo to anioły śmierci nie mogą wykraść duszy wolnego człowieka i odlatują z niczym, wykrzykując: „Jesteście wolni i szaleni”. Autor innego sakralnego tekstu „Ciernista róża” urodził się na Syberii, dokąd jego rodzice zostali zesłani przez reżim stalinowski, a jego pieśni były zakazane przez radziecką cenzurę. Ostatecznie został zabity, prawdopodobnie przez funkcjonariuszy KGB. Ciernista róża jest aluzją do cierniowej korony, którą przyszło nieść na swojej historycznej drodze również Ukrainie. Na takich kluczowych wątkach i symbolach ofiarnej walki, właściwie, zbudowana jest muzyczno-poetycka kompozycja „Judyta Zwyciężczyni”. I całe to misterium z jego potężną i niezwykle złożoną gamą uczuć przekazywane jest poprzez czarujący śpiew przy akompaniamencie bandury i poprzez epickie słowo, którymi mistrzowsko włada wspaniałe małżeństwo – znana bandurzystka z Ukrainy Zoriana Grzybowska i polski wizjoner, kulturoznawca i przewodnik Artur Grzybowski – autorzy-wykonawcy tego niezwykłego modlitewnego przedstawienia. Należy więc serdecznie podziękować autorom-wykonawcom za ich poruszającą muzykę i słowo, które stały się przenikliwą modlitwą za Ukrainę w tym najtrudniejszym okresie jej historii. I tę modlitwę powinno usłyszeć jak najwięcej ludzi w różnych zakątkach świata. Wszak uświadomienie Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w jakimś zamożnym zachodnim kraju, to prawdopodobnie byłby poetą-lirykiem, lecz los jego ułożył się tak, że stał się przede wszystkim poetą-trybunem; pisarz Ołeksander Shuhaj wspomniał, jak był redaktorem książek Dmytra Pawłyczki; ukraiński polityk, działacz społeczny, naukowiec, pisarz, sekretarz NSPU Wasyl Kujbida podkreślił, że Dmytro Pawłyczko przetrwał w straszliwym systemie totalitarnym i zrobił dla Ukrainy bardzo wiele, bo od czasów Iwana Franki na ukraińskiej niwie nie było podobnych tytanów, jego życie było skomplikowane, jednak stał się olbrzymem na niwie ukraińskości. Polityk Iwan Zajec zaznaczył, że czcimy pamięć wielkiego człowieka, ponieważ Dmytro Pawłyczko należy do kręgu powołanych, tych, którzy poświęcili swoje życie służbie Ukrainie, aby nasz naród żył wiecznie, dlatego musimy założyć serię książek „Życie sławnych ludzi” i zacząć pisać historię Ukrainy w postaciach, bo Dmytro Pawłyczko był człowiekiem opętanym ideą niepodległego państwa ukraińskiego i człowiekiem-strażnikiem, który pierwszy wykrywa wroga, pierwszy wchodzi z nim w pojedynek, a ponadto był człowiekiem kontrastów, dlatego nie można go potępiać za sztuczne wiersze na użytek ówczesnej władzy, ten problem trzeba uświadamiać w związku z pokoleniami i tym czasem, w którym żył wybitny artysta, który pracował, jak mógł, aby rozszerzyć granice swojej wolności, dlatego trzeba uwieczniać jego imię, ponieważ jest to nasza duchowa wielkość i nasz duchowy punkt odniesienia. Na spotkaniu wystąpili także Iwan Małkowycz, Bohdan Horyń, Anatolij Pałamarenko oraz inni artyści. Według informacji służby prasowej NSPU przychodziły formalne odpowiedzi, których treść można interpretować jako przyznanie się do winy w sprawie: systematycznego niszczenia przez pracowników organów władzy państwowej głównych oznak tożsamości narodowej narodu tytularnego Ukrainy, w szczególności języka ukraińskiego; naruszenia konstytucyjnego prawa obywateli do wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy; rozniecania waśni międzyetnicznych na tle językowym, co doprowadziło do aneksji Krymu oraz okupacji poszczególnych rejonów obwodów donieckiego i ługańskiego. Na podstawie tej korespondencji, formalnych odpowiedzi, decyzji sądu i innych materiałów w 2017 roku opublikowałem zbiór dokumentów pod tytułem „Moja walka o język”. Dokumentalnie naświetla on „proces szerzenia nazistowskiej ideologii „ruskiego miru” na Ukrainie, w szczególności w Ługańsku, jako przyczółka dla interwencji wojskowej kremlowsko-terrorystycznych wojsk na Ukrainę pod pretekstem ochrony ludności rosyjskojęzycznej”. Nadzieje, że zbiór ten stanie się materiałem do profesjonalnych badań przez pracowników SBU, pozostały jedynie nadziejami. Pamiętamy o Wołodymyrze Semystiaze i wszystkich tych, którzy po ogłoszeniu Niepodległości Ukrainy kontynuowali ofiarną walkę z, jak pisał Wasyl Symonenko, „bękartami katów oszalałych”, napełniając republikę Ukraina ukraińską treścią narodową. Serhij MELNYCZUK, obrońca praw człowieka z Ługańska, laureat nagrody Ołeksy Hirnyka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Uhonorowano pamięć męża stanu

Na uroczyste wydarzenie z okazji 95. rocznicy urodzin Dmytra Wasyljowycza Pawłyczki (1929–2023) do Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy przybyli znani ukraińscy pisarze, naukowcy, politycy, działacze społeczni, miłośnicy współczesnej ukraińskiej poezji, w szczególności Olha Andrijaszyk, Stanisław Arżewitin, Wasyl Wasylaszko, Oksana Handurska-Pawłenko, Mychajło Herasymczuk, Mykoła Hładkyj, Bohdan Horyń, Wiaczesław Huk, Ołena Danyłenko, Andrij Demydenko, Jurij Doroszenko, Dmytro Drozdowśkyj, Mykoła Żułynśkyj, Iwan Zajeć, Petro Zasenko, Ihor Zoc, Wiktor Omelczenko, Switłana Koronenko, Wołodymyr Kuźmenko, Wasyl Kujbida, Myrosław Łewyćkyj, Iwan Małkowycz, Sofija Majdanśka, Wasyl Newołow, Anatolij Pałamarenko, Serhij Paśko, Łeonid Petrowśkyj, Borys Ponomarenko, Maksym Rylśkyj-młodszy, Rajisa Sennykowa, Mychajło Sydorżewśkyj, Serhij Trymbacz, Tetiana Folwaroczna, Dmytro Czystiak, Jarosław Czornohuz, Nina Szawarsśka, Ołeksander Szuhaj oraz inni, a także czołowi soliści Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego Ukrainy imienia Hryhorija Werowky Dmytro Cymbał i Wiaczesław Diaczenko, którzy bardzo mistrzowsko wykonali słynną pieśń do słów Dmytra Pawłyczki „Dwa kolory” oraz pieśń „Tęskniłem, miła, za tobą…” (akompaniowała zasłużona artystka Ukrainy, chórmistrzyni i kompozytorka Iryna Melnyczenko). Moderatorem wydarzenia był przewodniczący NSPU Mychajło Sydorżewśkyj. Zastępczyni dyrektora Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Rajisa Sennykowa zaznaczyła, że mimo trudnego czasu wojny muzeum stara się pracować pełną parą, a uhonorowanie pamięci wybitnego syna Ukrainy Dmytra Pawłyczki to wielki zaszczyt dla muzeum. Podkreśliła, że Dmytro Pawłyczko to genialna osobowość i olbrzym ducha, który należał do świata wolności i słońca. Pani Rajisa zaprezentowała również wystawę książek poety, zauważając, że książki te trafiły do zbiorów muzeum z archiwów wielu pisarzy. A muzeum zgromadziło także niezwykłe archiwum fotograficzne Dmytra Pawłyczki, cały szereg literatury przekładowej. Ponadto poeta jeszcze za życia podarował muzeum rękopis „Dwóch kolorów”, zaprezentowany na wystawie. Mychajło Sydorżewśkyj zaznaczył, że Dmytro Pawłyczko to człowiek-epoka, światło narodowego odrodzenia czasów nowożytnych, nasza legenda, nasza sławna historia, jest on jednym z najpotężniejszych pisarzy w ukraińskiej literaturze i mężem stanu, który z oddaniem i poświęceniem pracował na rzecz budowy Ukrainy, był jednym z najpotężniejszych liderów opinii publicznej i mimo swojego niełatwego życia zdołał zrealizować się zarówno jako utalentowany poeta, jak i błyskotliwy tłumacz oraz polityk, któremu leżał na sercu los Ukrainy. Przewodniczący NSPU poinformował również, że Związek Pisarzy, aby godnie uczcić pamięć wybitnego artysty, zwrócił się do władz miejskich i obwodowych Iwano-Frankiwska oraz Lwowa z wnioskiem o uwiecznienie imienia Dmytra Pawłyczki; do społeczności wsi Stopczatiw, gdzie urodził się poeta, z propozycją nadania szkole tej miejscowości imienia Dmytra Pawłyczki; poruszył kwestię ustanowienia nagrody literackiej imienia D. Pawłyczki, przygotował odpowiedni projekt tej nagrody i przesłał go do rozpatrzenia przez Gabinet Ministrów Ukrainy. Pan Mychajło poinformował, że przygotowywane są wspomnienia o poecie i odczytał wspomnienie o pogrzebie Dmytra Pawłyczki ze swojej książki „Na granicy światła i ciemności. Publicystyka 2015–2023”. Dyrektor Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Żułynśkyj wspomniał, jak podczas Rewolucji Godności Dmytro Pawłyczko był na trybunie dniami i nocami, wspierał wolę ludzi. Mykoła Żułynśkyj odczytał również prorocze wersy poety, napisane w dalekim 1991 roku: Gdy nadejdą czołgi i transportery, I uderzy w sztandary karabin maszynowy, – Ci pomrą, a ci schowają się w jaskinie. Lecz na Majdanie pozostanie poeta. Pan Mykoła podkreślił, że Dmytro Pawłyczko boleśnie i wytrwale bronił niepodległości Ukrainy, był i pozostaje unikalnym człowiekiem w historii naszej państwowości, a jego niełatwe życie to ofiarna służba sprawie państwowej. Na wydarzeniu wystąpili również: ukraińska pisarka, dziennikarka, sekretarz NSPU Switłana Koronenko, która zaznaczyła, że gdyby Dmytro Pawłyczko żył w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Walczył o ukraiński Ługańsk

Wspominając Wołodymyra Semystiahę, chciałbym zaznaczyć, że od 2000 roku brał on aktywny udział w inicjowanych przeze mnie procesach sądowych dotyczących przywrócenia naruszonego w Ługańsku i obwodzie porządku konstytucyjnego Ukrainy w sferze funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego. Na początku lat 2000., za czasów rządów Łeonida Kuczmy, zwracanie się do sądu z pozwami przeciwko osobom sprawującym władzę, zwłaszcza w kwestii zapewnienia należytego funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego, w szczególności moje pozwy przeciwko ługańskim organom władzy, przez postradziecką ludność odbierane były, delikatnie mówiąc, jako szaleństwo. Sytuacja zaostrzyła się, gdy równolegle z pozwem cywilnym zwróciłem się do prokuratury z zawiadomieniem o przestępstwie przewidzianym w artykule 161 Kodeksu karnego Ukrainy (dalej KK Ukrainy) – „dyskryminacja i podsycanie wrogości na tle narodowościowym ze względu na język przez pracowników ługańskiego miejskiego komitetu wykonawczego, co może doprowadzić do konfliktu narodowościowego, utraty terytorium i zmiany granicy państwowej Ukrainy”. Uświadamiając sobie możliwą reakcję ługańskich kolaborantów na wyżej wspomniane wnioski, kontynuowanie tej działalności na rzecz praw człowieka i osiągnięcie pozytywnych rezultatów wymagało obowiązkowego zapewnienia procesowi wsparcia społecznego. Wołodymyr Semystiaha aktywnie wspierał społeczne poparcie dla pozwów i zawiadomień o przestępstwach. Było to bardzo ważne i pozwalało dalej kontynuować tę pracę. Dzięki Semystiasze społeczeństwo poparło pozwy przeciwko ługańskiemu miejskiemu komitetowi wykonawczemu, prokuraturze, ługańskiemu miejskiemu zarządowi MSW Ukrainy (milicji), Wschodnioukraińskiemu Uniwersytetowi Narodowemu imienia Wołodymyra Dala oraz wielokrotne zawiadomienia o przestępstwie – podsycanie wrogości na tle narodowościowym, do organów ścigania i wyższych urzędników Ukrainy (Prezydenta Ukrainy, Prokuratora Generalnego i Szefa SBU). Stworzyło to rezonans społeczny, który przyciągał uwagę nie tylko w Ługańsku, ale i na całej Ukrainie, do naruszania przez organy władzy państwowej i samorządu terytorialnego porządku konstytucyjnego w sferze funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego. Innymi słowy – do tego, że organy władzy państwowej i samorządu terytorialnego wykonywały swoje uprawnienia władcze w sposób niekonstytucyjny. Miało to fundamentalne znaczenie. Ponadto rozgłos powstrzymywał osoby sprawujące władzę przed bezpośrednią presją i represjami wobec powoda. Początkowo mało osób widziało sens w takich pozwach. Właśnie dlatego Wołodymyr Semystiaha jako przewodniczący ługańskiego obwodowego WUT „Proświta” oraz szef Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum w Ługańsku, gdzie zbierali się proukraińscy działacze społeczni i polityczni Ługańszczyzny, odegrał znaczącą rolę, przekonując innych, w zapewnieniu społecznego poparcia dla żądań wobec wyższych urzędników Ukrainy – przywrócenia naruszonego porządku konstytucyjnego Ukrainy na terytorium Ługańska i obwodu ługańskiego w sferze funkcjonowania języka ukraińskiego. Na zebraniach ługańskiego obwodowego Stowarzyszenia towarzystw społecznych i zrzeszeń o charakterze narodowo-państwowym trzeba było po trzy-cztery razy uzgadniać tekst apeli do urzędników, ale konsensusu nijak nie można było osiągnąć. Ktoś nalegał, że nie warto „strzelać z armat do wróbli”, a ktoś przekonywał, by nie zaostrzać relacji ze strukturami władzy, bo żądania pociągnięcia do odpowiedzialności karnej urzędników organów władzy państwowej – „przypomina samobójstwo”. Zebrania kończyły się tym, że ci, którzy byli przeciwko apelom, nie podpisywali ich. Na wspomniane apele Stowarzyszenia nadcho...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pytania metod Konstantyna Mykołajowycza we własnych badaniach. Po posiedzeniu plenarnym pierwszego dnia praca konferencji była kontynuowana w formacie online w ramach 5 sekcji. Drugi dzień konferencji minął nie mniej produktywnie. Drugie posiedzenie plenarne odbyło się w auli Naukowo-Badawczego Instytutu Filologii w formacie mieszanym – uczestnicy łączyli się online i wygłaszali referaty na żywo wśród obecnych. Do rozmowy o językoznawczym dziedzictwie “mistrza lingwistyki” dołączyli: reżyser, scenarzysta, fotokunstysta, kandydat nauk o sztuce, wykładowca Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Karpenki-Karego Serhij Marczenko; porucznik Sił Zbrojnych Ukrainy, przed wojną – profesor Żytomierskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, członek korespondent NAN Ukrainy Wiktor Mojsijenko; doktor nauk filologicznych, profesor NIF oraz Uniwersytetu w Tybindze imienia Eberharda i Karola Maria Iwanicka; kandydatka nauk filozoficznych, docentka katedry struktur społecznych i relacji społecznych wydziału socjologii KNU imienia Tarasa Szewczenki Olha Iwaszczenko, kandydatka nauk geograficznych, docentka katedry geografii Ukrainy Tetiana Kupacz oraz inni. Referaty wyróżniały się interdyscyplinarnym podejściem, analitycznością, głębokim szacunkiem dla dorobku naukowego profesora Konstantyna Tyszczenki. Kilkakrotnie wybuchały ożywione dyskusje, co stało się świadectwem aktualności i żywotności dorobku wybitnego lingwisty. Następnie uczestnicy konferencji kontynuowali pracę na trzech sekcyjnych posiedzeniach online. W ostatnim dniu konferencji odbyła się wycieczka po Muzeum Lingwistycznym imienia profesora Konstantyna Tyszczenki, którą poprowadziła Iryna Hołubowśka, obecna kierowniczka tej unikalnej jednostki Uniwersytetu. Iryna Ołeksandriwna zaprezentowała część memorialną Muzeum Lingwistycznego, opowiedziała o strukturze ekspozycji i o unikalnym interdyscyplinarnym dorobku genialnego ukraińskiego uczonego. Współczucie 20 października 2024 roku w 82. roku życia zakończył swoją ziemską drogę Wiktor Jehorowycz Antonenko – Honorowy obywatel Słowiańska, Honorowy krajoznawca Doniecczyzny, Honorowy krajoznawca Ukrainy, laureat nagrody imienia Mychajła Petrenki. W. Je. Antonenko przez długi czas był naczelnikiem Siwiersko-Donieckiego basenowego zarządu zasobów wodnych, owocnie pracował na czele organizacji społecznej “Siwierski Doniec – odrodzenie”. Aktywnie wspierał prośwician Słowiańska, ukraińskich literatów, badaczy historii miasta. Jasna pamięć o Wiktorze Jehorowyczu Antonence zachowa się w pamięci wszystkich, którzy znali tego działającego patriotę rodzinnego kraju. pomagała przyszłym filologom. Były to pierwsze czytania literackie poświęcone twórczości Jarosława Homzy na literackiej mapie Doniecczyzny. Odkrywcami byli uczniowie i nauczyciele Ocheretyńskiego Zespołu Szkół (dyrektor N. W. Bal, nauczyciel A. M. Kobec). Sztafetę przekazujemy innym szkołom hromady Ocheretyne, ponieważ uważamy, że życie i twórczość tego nietuzinkowego człowieka trzeba badać i czerpać inspirację z godnego przykładu. Z miłością do Ukrainy pan Jarosław przeszedł przez całe życie: Ukraino! Ziemio bajkowa! Pieśniarska nasza matko! Turecka katorga, ordyńskie psy, Szlachecka wściekłość, Niewola carska Nie zdołały cię pokonać. Kto jeszcze ośmieli się zamierzać?! (“Nieśmiertelność”) Jesteśmy dumni z naszego rodaka, który dołożył wiele wysiłku, aby nasza Ojczyzna była wolna. Przekazanie jego proroczych słów nowemu pokoleniu – to nasze zadanie. “Jarosław Homza – człowiek-wzór”, – powiedział pedagog i pisarz z miasta Kostiantyniwka w obwodzie donieckim Wołodymyr Laszenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Horyzonty lingwosfery

Anna MUKAN, Dział ds. kontaktów społecznych imienia Wołodymyra Mukana Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Filologii. W konferencji wzięło udział 99 uczestników, w tym przedstawiciele 8 jednostek strukturalnych KNU imienia Tarasa Szewczenki, 27 uczelni wyższych Ukrainy oraz trzech zagranicznych uczelni wyższych. Konferencja odbywała się w formacie mieszanym. Chętni mieli możliwość uczestniczyć online oraz na żywo w lokalizacjach – w Gmachu Głównym KNU im. Tarasa Szewczenki oraz w Instytucie Naukowo-Dydaktycznym Filologii. Posiedzenie plenarne pierwszego dnia otworzyła kierowniczka Muzeum Lingwistycznego imienia profesora Kostiantyna Tyszczenki – doktor nauk filologicznych, profesor Iryna Hołubowśka. Przypomniała ona uczestnikom, jak wybitną osobowością i znakomitym uczonym był jej kolega: „Ukraiński patriota, wybitny uczony, fundator Muzeum Lingwistycznego, które obecnie dumnie nosi imię profesora Kostiantyna Tyszczenki. A także – genialny językoznawca, tłumacz, doktor nauk filologicznych, profesor, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, autor ponad 240 prac z różnych dziedzin lingwistyki, znawca ponad trzech dziesiątek różnosystemowych języków”. Iryna Ołeksandriwna życzyła uczestnikom owocnej pracy dla uczczenia pamięci Kostiantyna Tyszczenki. Następnie głos zabrała doktor nauk filologicznych, profesor, zastępczyni dyrektora INDF Ołena Romanenko: „Wpisujemy pierwsze wersy w kronikę konferencji, która ma stać się coroczną, połączyć studentów, absolwentów i kolegów Kostiantyna Mykołajowycza, a także wszystkich, którzy zawodowo interesują się lingwosferą”. „Poglądy Kostiantyna Mykołajowycza nie znały żadnych horyzontów” – zaznaczyła Ołena Witalijiwna i przekazała pozdrowienia od rektora Uniwersytetu Szewczenki Wołodymyra Buhrowa, prorektor ds. pracy naukowej Hanny Tołstanowej, a także od kolegów i administracji Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Filologii. Anhelina KOBEC, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w Zespole Szkół w Oczeretyne w rejonie pokrowskim obwodu donieckiego. Z serca jedź, nie wytruje żmijowa, tych siedmiu liter Słowa – Ukraina. Te słowa należą do Jarosława Jurijowycza Homzy, naszego rodaka, publicysty, proświcianina, aktywnego uczestnika ruchu dysydenckiego, współzałożyciela Ukraińskiej Grupy Helsińskiej w obwodzie donieckim. Biografię znanego rodaka i jego poezję wspominali uczniowie i nauczyciele społeczności Oczeretyne. Spotkanie na czytaniach literackich „Kolory losu Homzy” odbyło się pod koniec września i nieprzypadkowo. Wszak 18 września 2011 roku Jarosław Homza skończył 84 lata, a 22 września jego serce przestało bić. Niełatwo wspominać ciężkie strony życiorysu pana Jarosława: głodne dzieciństwo, przymusową pracę w Niemczech. Ze zdziwieniem dowiadujemy się, że przebywając w Niemczech, dużo czytał: Wtedy wspominałem święte słowa Szewczenki, wtedy wiersze czytałem piękne Symonenki, i biedny Peter Schlemihl szedł w ślad za mną, i blask Chrystusa widziałem nad sobą, i stałaś ty przed oczami, matko. Wspominając ten okres, Jarosław Jurijowycz mówił o nieodpartej chęci czytania, w autobiografii pisał: „Cały swój zarobek wkładałem w gazety i książki, które rozprowadzałem wśród ostarbeiterów-Ukraińców”. Właśnie ta działalność stała się powodem aresztowania przez organy kontrwywiadu „Smiersz” i skazania przez trybunał wojskowy na 10 lat pozbawienia wolności i 5 lat pozbawienia praw. Młodzieniec miał wtedy 17 lat. Siła ducha tego człowieka zachwyca. „Doświadczeni” radzili mu: „Nie przyznawaj się, że jesteś Ukraińcem, tylko mów, że ruski, a łatwiej ci będzie w łagrach”. Mimo wszystko. Z referatami na posiedzeniu plenarnym wystąpili: doktor nauk filologicznych, profesor katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej INDF Lidija Hnatiuk; arabista, tłumacz, dyplomata, doktor nauk filologicznych, profesor Wałerij Rybałkin; doktor nauk filologicznych, profesor, kierowniczka katedry języków i literatur Bliskiego i Środkowego Wschodu Ołena Mazepowa; kierowniczka katedry orientalistyki imienia profesora Jarosława Daszkewycza Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki Olha Maksymiw; doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik wydziału języków słowiańskich Instytutu Językoznawstwa imienia O. O. Potebni Pyłyp Sełihej oraz inni. Uczestnicy konferencji wspominali znajomość i współpracę z legendarnym uczonym, opowiadali o wynikach wspólnych badań, a także wykorzystaniu. Na Uniwersytecie Szewczenki odbyła się Pierwsza międzynarodowa konferencja naukowa pamięci profesora Kostiantyna Tyszczenki „Lingwosfera wczoraj, dziś, jutro”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Barwy losu Homzy

…on dumnie oświadczał: „Jestem Ukraińcem”. Cena życia więźniów Antybesu: „Jeśli mi świnia zdechnie, będę musiał odpowiadać, a jak wy zdechniecie, to na wasze miejsce przyślą innych”. Tak odpowiedział naczelnik na prośbę więźniów, by dać im ziemniaki, które jedzą świnie. Za kilogram grochu, który przemycił do obozu, aby uchronić się przed głodem, otrzymał od „dobrego” sędziego obozowego dodatkowy rok więzienia. Moje życie, jak dziki, nieznany krajobraz: Idziesz pewnie po równym polu. Nagle – przepaść – i w błoto lecisz, I znów powoli podnosisz się. Ten wiersz, w całości odczytany przez uczniów na spotkaniu, pokazuje nam głębię i niewymowność cierpień bohatera oraz pragnienie „nowego życia”. „Autor zachęca nas, byśmy się nie poddawali, cokolwiek by się działo, zawsze mieli nadzieję i kroczyli naprzód ku nieznanemu, nowemu życiu” – taką myśl wyraził jeden z uczestników spotkania literackiego. Uczniowie wyrecytowali jeszcze kilka wierszy Jarosława Jurijowycza, wyrazili swoje uczucia i wizję tego, co usłyszeli. I znów z podziwem i zachwytem dowiadujemy się, że w tak nieludzkich warunkach Jarosław Jurijowycz znajdował możliwość czytania Kostomarowa, Dreisera, Londona, Maupassanta, Stendhala, Hugo. Było co wspominać starszemu pokoleniu uczestników spotkań literackich. Wśród nauczycieli wielu jest uczniami Jarosława Jurijowycza, a w dalszej kolejności kolegami, bo pan Jarosław przez długi czas pracował w szkole w Ocheretyne jako nauczyciel języka i literatury ukraińskiej oraz języka niemieckiego. Jarosław Homza przez 56 lat mieszkał w osiedlu Ocheretyne. Pedagodzy wspominali prostotę, dobroć, szczerość tego zwyczajnego „niezwyczajnego” człowieka. W tamtym czasie nikt nie wiedział, że KGB ustanowiło nad nim pilny nadzór: do 1972 roku – potajemnie, a od 1972 roku – jawnie. Jako nauczyciel był dobry, uśmiechnięty, otwarty na rozmowę. Przydały się wielu słowniczki z języka niemieckiego oraz liczne tłumaczenia tekstów z niemieckiego. Jako mentor – człowiek, który zawsze pomoże i wesprze, dowcipny rozmówca. A jego znana biblioteka – jedyny za życia skarb – dopo…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

“Jesteśmy dumnym narodem dumnej ziemi. Nie złamią nas. Nie zastraszą nas”

Antonia CWID, laureatka Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Ukraino, moja auri gena Poemat-modlitwa Modlitwa o świcie Ukraino moja, Moja auri gena! Złotorodzona moja! Na mapie oczu ojkumeny wyłaniasz się stopniowo, jak Mawka w dziewiczy wieczór. Na twojej przypalonej koronie – szczepy trzystuletnich kruków niewoli, rozkołysują nuty skrzypcowych dźwięków… Rodzisz się od początku, jak Feniks z popiołów. Biegniesz w pogoń za sobą, oglądasz się na siebie, wstążki gubisz w pośpiechu – swoje mity... Wolna! W Świat lecieć by! A w plecy tobie – strzały zatrute, włócznie wyszczerbione, drony i rakiety śmiercionośne, za nogi żmije chwytają podstępne... Szarpane rany zalizujesz od cudzoziemskiej broni... Nad polem bitwy swoim latasz wiecznymi widmami, które zawisły nad wojownikami, zastygłszy w ich ostatnich pozach... Gdyby mogli oni się objawić, – to i dziad Sawur na swoim złotym faetonie wygramoliłby się z Sawur-mogiły i zakrzyknął nie swoim głosem na widok – ilu synów swoich straciłaś! Trzeszczą pąki na wietrze, jak szczygły na czole stepu. I myśl myśl pogania... A twój Zoriastr, białooki twój wszystko wywróżuje na mglistych skrzydełkach aura mediocritas – złotej środka szuka... Pod złotymi kopułami twoimi Mowę twoją — Pramatkę mowy — cudzoziemską przykrywa, “Jaka różnica?!” – na cały świat wykrzykuje... ...I pomodlę się do ciebie, moja auri gena, złotorodzona moja! Gdzie Ognista rzeka-wszechobecna – Dniepr twój Sławuta – żywi Miłością ziemie Oriany, – na wieki trwaj we mnie! Środkowochlebowy chlebie, świętości mirro, Drzewo Życia mojego, ja – twój ręcznik haftowany, ruta-pisanka w sercu tryzuba twojego. Świsnie krew spod mojego paznokcia – to twoja krew. Idę na drogowskaz, przez ciebie zapalony – zgasisz siebie, drogę do siebie stracisz, bezprzystaniowe twoje spojrzenie wyssie nieprzejrzana bezwidzialność i stanie się po tobie pustka sama. Język twój – latarnia twoja, która świeci w Bezczas. Dopóki język istnieje – istniejesz ty, Ukraino-Oriano. Nie zgaś swojej latarni, żeby nie pochłonął mrok ciebie i ziemi twojej nie wyobcował od ciebie. Odmień swoją odmienność ode mnie – stań się mną. Stań się Zstąpieniem Ducha na każde rozwieszone w bezczasie święte częstowanie nieodmienności. Wyobcuj od siebie wszelką różność, która wyobcowuje we mnie, tego pragnie krew twoja i twój gen w mojej komórce – komórce twojego ciała. Zostaw mi ducha ukraińskiego pod moimi złotymi Ławrskimi kopułami. Zostaw mi jedyny język – mój, pradawny. Jesteśmy dumnym narodem dumnej ziemi. Nie złamią nas. Nie zastraszą nas. Na ambrazurę padamy piersiami my za swoje. Nie pokonają nas! Pokochaj siebie i zmartwychwstaniesz! I wtedy w każdej komórce istoty mojej potajemnie zapłonie świeca przed obrazem Przeczystej Dziewicy – dla ciebie. Przyjmij słowo moje, jako hołd. Tutaj. Gdzie rzeka-wszechobecna – życiodajny Sławuta twój – żywi Miłością ziemie Oriany-Ukrainy. Łuna nad Ukrainą Błogosławi się na świat. Słoneczny suwert rzuci na oddal poprzez gród Kija złote chorągwie na piki tryzubów... Fale z wołających oczu, rąk, głów – rozgania wiatr, a one wzburzają się, pienią, zlutowują coraz gęściej... Płonie niebo nad Ukrainą. Krew płynie Dnieprem-Sławutą. W krwi święte miecze nasze święcili, w krwi świętych ludzi naszych chrzcili... w krwi dzisiaj chrzczą lud święty na ład cudzoziemski, prują brzuchy za flagę żółto-niebieską, jak czawacze… Zgasło słońce za plecami przestraszonego Księcia Ciemności. Przybywa w rzece magma żółtopomarańczowa... Gdzie jej delta, między ludźmi? Perły rodzą się w głębinach. I zagląda w twoje lustro Niebo – szuka w Tobie swojego Dna... W kryształ twoich oczu wpatruje się Bezwieczność przemądra... Ukraino moja, z korzeniami cudzoziemskie wyrwij! Trwaj mi, trwaj we mnie, trwaj, nad wirującą rzeką życiowego wiru! Młode runo Trzasnął grom w wilgoć, jakby niebo, poślizgnąwszy się na chmurze, spadło, i o kopuły roztrzaskało się. Piorun w dęby uderzył, jak w spróchniałe idole. W hełmy i kolczugi żelazne ubierają się nasi oracze. Zamiast pługa – karabiny na ramiona. Drony i rakiety zewsząd chmurami lecą, rwą na strzępy ziemię obiecaną, żeby języka jej z gardła, jak z dzwonu Sofii, wyrwać, żeby świętych w cerkwiach jej na biesy obrócić, żeby lud ukraiński gołym i bosym po świecie puścić, żeby historię naszą na cały świat swoją ogłosić, a oświeciciela Rusi naszej swoim ojcem nazwać, lecz Ojciec zna swoje rodzone dzieci. Jesteśmy dumnym narodem dumnej ziemi. Nie złamią nas. Nie zastraszą nas. Na ambrazurę padamy piersiami my za swoje. Nie pokonają nas! Mokry wczorajszy śnieg odejdzie na wieki, jak biała śmierć. Jego pochowają bezdzwonnie. Nieśże Słowo swoje na wszechludzki świat, Mowo Przeczysta, orędowniczko siczowa, chętniej nieś. Stąd, gdzie od wieków pszczoły miododajne rojami, gdzie Ognista rzeka-wszechobecna żywi Miłością ziemie Ukrainy-Oriany. Trwaj mi, trwaj we mnie. Przybądź! Szewczenkowskie współbrzmienia Rozdział Przedziwny sen o królestwie Swarga Władca Wyryju i pradziad aryjczyków, który wynalazł Niebieski zodiak, gospodarz prawdziwy, nie jakiś wampir, Swaróg, żyje w trójistocie Drzewa-Trójcy. Twórca ognia w gwiezdnym królestwie, on zbudował sobie luksusowy świątynię (na złość wszystkim wilkołakom i chartom), na której królestwo Swarga obraca się jako symbol władzy światła i dobra – nad ciemnością i mrokiem. Dwanaście zodiaków – swarożyce – jego synowie i córki. W złotych pałacach jaśnieje Ra. Krzyż-Swarga – to Swaroga sztandar, pod nim władca na tronie zasiada. Często Zeus do niego przylatuje, o sprawach pogadać codziennych. Bywa Chrystus czy Budda w jego królestwie, choć każdy na swój sposób tworzył ten świat, mimo wszystko między bogami – przyjaźń i powitanie, to o bogów tylko ziemianie się kłócą. Zebrali się wszyscy bogowie na wiec w królestwie Swarga. I prabóg Swaróg umoczył w niebo złote pióro młodzika i wyprowadził słowo “Wieczność”. Ona i namalowała się w mgnieniu oka, starszyźnie pokłoniła się i Buddzie uprzejmie, z Zeusem przywitała się serdecznie, z Jezusem – wszystko jak etykieta nakazuje. Ahura Mazdzie rzuciła całusa, oczami Zaratustrę odprowadziła. Zajęła tron gospodarza, wzięła stos foliantów i annałów tobołek. – Oto – powiedziała, – wszystko, co na ziemi zostawia po sobie prababcia Mądrość – Swetama, Paracelsus, Sokrates, Konfucjusz… – Świętości prawd… Te dary małe jako spadek wszystkich następnych pokoleń wszystkie wasze wyznania i doktryny w złotej ja przechowuję skrzyni. Ja przez nie nie wiem, co to lenistwo. Lecz tylko jednemu wiary ja nie daję, dlaczego wam w takim bezmiarze ciasno? U każdego swoja niebieska pieśń, swój świat. Dlaczego by nie istnieć mu? Oto ty, Swarogu, ty już prastary, Mesjasze młodzi ciebie zakryli – u nich młodsze i silniejsze skrzydła… Zodiakalny słoneczny twój rok – to najwspanialsze twoje dzieło i swastyka, i tryzub, i ogień żywy, Kowal ty i koła, i pługa… Czemuż zły Żmij przewodzi, jakby tobie równy? Tak i odchodzą w wieczność nieszczęśliwi prorocy orian – twoich dzieci… On serce wyjada żywcem z piersi… – To, zapewne, o Tarasie mówisz, piękna? Dla niego w niebie złote pałace. Proroka nie obrazi żaden Bóg. W Rusałczym gwiazdozbiorze jest dwór, opiekuje się nim najwyższa Łada… Urodzeni w marcu, wtedy, kiedy rodził się Wszechświat i człowiek, żywy ogień niosą w sobie, jak cud, niosą w ludzi. Aż dziwi Diw. Tak rozmawiali sobie o wiecznym w krainie Swarga Duchy tytaniczne, które jak w lornetkę, przez Wszystkowidzące Oko badają świat. Tam przytulnie nie byle jak Tarasowi – ukraińskiemu prorokowi. Obserwuje nas stamtąd, dlatego ogarnia go nuda. I wspomina owe kobiety piękne, które Muzami mu służyły obficie. A ile łez on przez nie przelał!.. Taras i Muzy – prawdziwy cud nad cudami. Więc czasem wyłania się z niebios na grzeszną ziemię. I mówią wszyscy: “Zmartwychwstał!” Myśl o szczęściu Tarasa Mini-poemat Bogowie, co w chmurach się rozszaleli, jak fale, z hukiem lecą... A nad czołem twoim, Tarasie, dwusieczny księżyc – niby kat. Sam przeciw nocy – kłębek nerwów. Życie rzuciło się na krzyże. Twoja miłość – jak ta Minerwa: nie pojąć i nie dosięgnąć... A ty przecież chciałeś żonę wierną, chatkę białą i dzieciątka. Szukałeś tej muzy do upadłego. Nie dostrzegłeś w drzewie sęka... Na tych stromych zygzakach losu, na tych aresztanckich wiatrach gubiły się muzy, jak pantofle, i dusza – na strzępy: krach i krach! I ławry wzgórza, i Maria z Siedniowa. Tak się cieszyłeś: zaręczyny i tuż-tuż wesele… Areszt na wieki was rozdzielił. Oksana, Jadzi i Zofia, Barbara, Anna... i ponad wszystkim – Amalia, niczym Mesjasz, zapłonęła blaskiem jasnym z akwareli „Kobieta w łóżku”, „Harem”, „Maria”... Niby sen. Jej szukałeś – jak Bożej świeczki, jak „złote runo” Jazon. Artysta i Muza – oto święty sojusz niebiański – na wieki... Lecz los okrutny do jaskini zimnej wrzucił jednak na wiele lat w ciemności konać: wszystko stało się czarne – jakby nietoperz skrzydłem zakrył święte penaty. Tylko mrok, wilgoć, smród i – groza... Pisać i malować nie wolno! Ten carski wyrok – niby śmierć. I ty konałeś, konałeś powoli, i serce rozdarte w strzępy... Więzienie! Zbiry. Gorąco! I musztra, karcer, rózgi, szyk... A w nagrodę – Zabarżada: “Uciekajmy do Persji czym prędzej!” I pięć nocy płonęło ognisko i ogień kochania, jak pożar,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wóz wywrócony – to chatka... A o świcie – pożegnalny żar w łzach gasił... Pędziły konie – na wieki odnosiły miłość... I siwe włosy – na skroni. Pustynia. Step. Taras. I Bóg. Nie Persja i nie Ukraina – zapomniany przez Boga Mangyszłak. Piaski. Służba wojskowa. Ruina. I na śmierć zamknięty szlak. Kazaszka Katia i Agata. I Kara-kumy. I Aral. I beznadzieja. I ciemność przeklęta. I musztra, karcery... Awaria! Ale wzeszła zorza i siła nad piekłem rozpostarła raj. Powróciła Anastazja i Amalia. Płoń i spalaj się! Rozbitą duszę znów, jak zawsze, kładź ofiarnie na ołtarz. Płacz na kruchtach „Pasażu”. Naród płacze, i ty płacz. „Mesjasz!”, „Męczennik!” – wołają. „O co zrobili z nim kaci!” Drży sklepienie, płacze Kain, co wstał z mogiły – i płaczesz ty! Schowaj już papierek do fraka z cudzego podartego ramienia, wbij „Testament” i „Hajdamaków”, póki jeszcze duch twój nie wygasł. Kiedy jeszcze płonie serce świętym niegasnącym ogniem – niech wybucha, niby scherzo, niech sala jak ul huczy, a potem... Potem – smutek i cisza. Krwawią słowo i pieśni, i miłość, co duszę ukołysze, i sny przeklęte, obłąkane... Amalia, i „Trzy rusałki”, i akademika tytuł... I wirtuozowskie twoje salto, skok w przepaść – na oślep... I ta zdradliwa Likerja. I w sercu – miecz. Kapie ze strzech... I „Święta rodzina” Rafaela... Choćby na diabelskiej siostrze się ożenię i do domu – na urwisko! Tu umrę, a tam bym zmartwychwstał... Wiosny by doczekać – i Rewuczy padnie do nóg, jak wierny pies... I oto ona – święta rodzina. Zaręczyny i uczucie, obrączki, i złoty zegarek, i sierotka Hanna – jak dziecko... I szczęście już w rękach trzepocze, jak biały ptak... Jeszcze dzień i jeszcze dzień – i już wesele zagrzmi na cały świat, i życie pójdzie... Póki co – potajemnie księżyc wzejdzie, oświetli szczęście dwóch serc... Jednak podstępna Nemezis nie da stanąć przed ołtarzem. Że już Zło za ramiona stanęło i w oczy spojrzało, wiedziałeś, zbiegłeś po schodach – szukałeś ukochanej i nie zdążyłeś... Nie zdążyłeś! Upadłeś wznak... Ona przyszła. W smutnym welonie. I rozstąpili się mężowie... Na twojej piersi dwie róże – jak dwa wbite noże. Twoja tajemna narzeczona przez nikogo niepoznana odeszła. I aż do samej śmierci miłości wierność zachowała... Odszedłeś – jak kłębek nerwów: życie puściło się na krzyże... Twoja miłość – jak ta Minerwa: nie do osiągnięcia i nie do pojęcia... Fatalna misja od nieba ci się dostała na ziemi. Jedynie Ukraina-narzeczona na wieki sądzona była tobie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kiedy detektyw to nie rozrywka

Ihor Zoc Zdjęcie ze strony biblioteki imienia Pawła Tyczyny Daleko nie zawsze nawet uznani pisarze gromadzą na prezentacjach swoich książek wypełnione po brzegi sale czy audytoria. Na Lorę Pidhirną w bibliotece imienia Pawła Tyczyny w rejonie dnieprowskim Kijowa czytelnicy przyszli tak, że nie było wolnego miejsca. Przyglądając się obecnym, a byli to ludzie w różnym wieku, doszedłem do wniosku, że utwory pisarki z Kamieńca Podolskiego czytali, a na spotkanie przyszli posłuchać na żywo, wziąć autograf na tuż przed chwilą zakupionej książce. I wszystko udało się jak najlepiej. Trzeba zaznaczyć, że historyczka i dziennikarka Lora Pidhirna zadebiutowała w literaturze książką „Czerwona Ofelia”, która ukazała się w 2017 roku w serii „Ukraiński western historyczny”. Ukraiński wywiadowca Marko Szwed od pierwszej książki stał się głównym bohaterem kolejnych, a w szczególności piątej książki „I olbrzymy upadają...”. Ujrzała ona światło dzienne w zeszłym roku, ale cofa nas do 1941 roku: agenci MI-6 Marko Szwed i Ian Fleming otrzymują zadanie pomóc kolegom po drugiej stronie Atlantyku i przeszkodzić planom nazistów, którzy czują się w Nowym Jorku jak w domu. Siedem lat temu ujrzała światło dzienne historyczno-awanturnicza powieść Lory Pidhirnej „Ombre. Nad ciemnością i światłem”. A oto nowe prace jednej z niewielu ukraińskich pisarek, które piszą kryminały, i to jeszcze z mało znanym szerokiemu ogółowi tłem historycznym. W związku z tym autorka przedstawiła nowe powieści detektywistyczne „Wieża Minerwy” oraz „ORIENT. Blisko wroga”. Wydarzenia rozgrywają się na początku XX wieku w starodawnym Płoskirowie (obecnie – Chmielnicki) oraz na Bliskim Wschodzie. Szczególnie zachwyciła obecnych opowieść pani Lory o tym, że powieść „ORIENT” oparto na realnych wydarzeniach historycznych i odtajnionych dokumentach archiwum Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy. Wydarzenia te miały miejsce pod koniec lat 20. ubiegłego wieku głównie w Turcji, gdzie osiedliła się ukraińska emigracja, uciekając przed czerwonym terrorem w swojej ojczyźnie. Okazuje się, że Ukraińcy, a w szczególności główny bohater — oficer służb specjalnych URL Nazar Sotnyk — kontynuowali walkę przeciwko bolszewikom. A ci, oczywiście, robili wszystko, żeby fizycznie zniszczyć swoich przeciwników. Tak raszyści za granicą rozpoczęli swoją praktykę terroru, która trwa całe stulecie, i właśnie Ukraińcy byli wtedy największymi wrogami stalinistów i pierwszymi ofiarami również. Rosja nie zmieniła się przez cały wiek, ale teraz dyktator Putin ma na celowniku cały naród ukraiński... Aby poczuć atmosferę miasta, w którym działają bohaterowie jej książki, pisarka podróżuje do Stambułu, gdzie wśród wielu odwiedzonych lokalizacji jest cmentarz, na którym spoczął jeden z Ukraińców, który później pojawił się w powieści pod innym nazwiskiem. Według słów pani Lory, udało jej się poznać jednego z weteranów SWZ, który podzielił się dużym zasobem informacji o działalności wywiadu URL za granicą. To unikalny przypadek: nie mając własnego państwa, na emigracji, pod ciągłym prześladowaniem wroga – desperacko walczyć o odrodzenie swojej Ukrainy. A szans na to wtedy nie było wcale. Tymczasem pisarka uważa, że wydobywając z niebytu ciekawych ludzi, opowiadając o ich czynach na ołtarzu Ukrainy, tworzymy ciągłość naszej państwowości. Lora Pidhirna wymienia takie postacie, jak bardzo aktywny, autorytatywny przedstawiciel rządu URL w Stambule Wołodymyr Murski – niespodziewanie zmarł w 1935 r. w rozkwicie sił w wieku 47 lat; kierownik ukraińskiej społeczności M. Zoc-Krawczenko, deportowany w 1927 r. przez rząd turecki bez podania przyczyn, los nieznany, a oto jego następca Mykoła Zabiełło przeżył długie życie i zmarł w Stambule w 1967 r. Z dobrym słowem pod adresem autorki na spotkaniu wystąpiła kandydatka nauk filologicznych, tłumaczka Alina Akułenko. Przytoczę cytat z jej przedmowy do najświeższej powieści o wywiadowcy: „Marko Szwed jest aktualny zawsze. Bo on – to sugestia naszego doświadczenia historycznego. I heroizmu. Taki sobie niewidzialny bohater pośród nas”. Dlatego, moim zdaniem, utwory detektywistyczne Lory Pidhirnej mają szczególną wagę i atrakcyjność w te burzliwe lata. Dodają sił, by przetrwać. Jewhenija JURCZENKO Jesiennymi wieczorami miałam okazję przeczytać pierwszą książkę utalentowanej żytomierzanki Wiktorii Krasnopir. „Bez ciebie nie zmartwychwstanę” – tytuł zbioru poezji, esejów i obrazków, który niedawno ukazał się drukiem w Żytomierzu, autorka nazywa go „swoim literackim pierworodnym”, a ja nazwę „pierwszą jaskółką”, z życzeniem kolejnych książek, za każdym razem z jeszcze silniejszymi stronami-skrzydłami. Pani Wiktoria pracuje w sferze socjalnej, pisać zaczęła około trzech lat temu, ale już zdążyła zostać zwyciężczynią w nominacji „Proza” Maratonu Literackiego „Widsicz-2023”, trzy eseje z dorobku twórczego Wiktorii Krasnopir można przeczytać w almanachu literackim „Widsicz”. Być może właśnie stała praca z ludźmi i dla ludzi sprzyja temu, że twórczość pani Wiktorii dla szerokiego kręgu czytelników — to utwory o ludziach, dla ludzi, tutaj optymizm, ludzkość, empatia przeplatają się ze smutkiem, bólem, ale mimo wszystko, z nadzieją na jasną przyszłość. Książka składa się z czterech rozdziałów, zaczęłam czytać od końcowego „Śmiać się można”, gdyż mamy teraz potrzebę dowcipnego, łagodnego humorystycznego słowa, które jest zdolne leczyć duszę. „Szubinowe nauki” – należy przeczytać wszystkim, zwłaszcza kobietom, w których garderobie są rzeczy „z charakterem”. Jeśli wczytać się uważnie, zagłębić w metafory, to rozumiemy, że nie całkiem o futrze pisze tutaj autorka! „Poproszę bez etykietek” – to będzie zrozumiałe tylko dziewczynom i nie tylko z „opieki społecznej”. Tutaj i dalej będę posługiwać się barwnymi autorskimi „chwytami”. Język utworów jest żywy, miejscami nawet nie całkiem literacki, po prostu nie rafinowany, ot i wszystko, myślę, że to zamysł autorki. Tym, którzy chcą zanurzyć się w lata 80., również warto przeczytać tę książkę, o takim sobie „szczęściu” lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku tutaj dość jaskrawo napisano, stron i tytułu nie wskazuję, szukajcie, drodzy czytelnicy! Byłam ja razem z autorką tej książki i na letnim obozie dziecięcym, i nawet w chórze szkolnym. O chórze – historia osobna i pouczająca, właśnie na dzień pracowników oświaty. „Każdy człowiek ma swój, tylko jemu przypisany talent, tylko własne zdolności, których nie pożyczysz i nie podrobisz”, — jeden z przekazów, które niesie Wiktoria Krasnopir czytelnikom. Na ocalałym obrusie czasu pisze Wiktoria Krasnopir swoje notatki, tematycznie łączy wiersze i prozę. Każdy czytelnik niechybnie znajdzie coś swojego w tej niewielkiej objętościowo, jednak duchowo obszernej książce. I nie wątpcie, gdyż miłość zawsze zwycięża, świadectwem tego jest esej „Miłość jako siła” – jeden z utworów, który chce się wyróżnić, tym bardziej, że napisano go z wykorzystaniem realnych wydarzeń naszej teraźniejszości. Każdy ma swoją Golgotę i swoją drogę do szczęścia, ale każdy nasz przystanek może stać się przystankiem szczęścia, przekonana jest literacka bohaterka Wiktorii Krasnopir. „Dzieci czasu wojennego. Niehałaśliwe, skoncentrowane zajączki z suchymi oczami” – pisze pani Wiktoria, i to jest nasza rzeczywistość, nasze dzieci. Czytam książkę i myślę, że chyba w nas wszystkich teraz wmontowano „funkcję przetrwania”. Książka Wiktorii Krasnopir to swoisty dziennik, większość obrazków, esejów i wierszy napisana została na podstawie realnych wydarzeń. Coś pozostało tak, jak strona z notatnika, na przykład obrazek „Z wystawy obrazów Jurija Nahułka”. Jeśli chodzi o tematykę obrazów, to warto zwrócić uwagę na prace Olhy Fedorczuk, która stworzyła wspaniałe ilustracje do książki „Bez ciebie nie zmartwychwstanę” na motywach utworów Wiktorii Krasnopir. Na okładce najpierw widzimy kwiat wiśni, a potem owoce. Tak samo słowo i książki. Najpierw ożywają rękopisami na papierze. Wiersze pani Wiktorii wypełnione są bólem o Ojczyznę, motywami-amuletami miast, języka, narodowych znaczników ukraińskości. Poetka pochodzi z Zaporoża, dlatego też pisze wiersz-prośbę: Zabandażujcie moje Zaporoże. Opaskę uciskową nałóżcie na Soborny. Każdy wybuch jak serce tnie, Duszę się dymem czarnym. Pisze pani Wiktoria także o niszczeniu przez wroga ukraińskich książek, prześladowaniach języka ukraińskiego: Żeby spalić ukraińskie słowo. Żeby nie kołatał w piersi dzwon. Znowu oni celują w ciebie, mowo. Czarne arkusze ptakami między ruinami. Czytam książkę-pierworódkę, narodzoną jesienią, a tak wyraźnie staje przed oczami morela, która zasłania ludzi swoimi gałęziami, kwiatami, owocami przed śmiercionośnym niebezpieczeństwem rakietowym, pachnie morelami i ciepłym latem w jesienny deszczowy wieczór, a to oznacza, że autorka książki potrafi dotknąć swoim słowem czytelnika, podarować prawdziwe emocje smutku, śmiechu, miłości, przytulności. Miłość zawsze zwycięża Krasnopir W. W. Bez ciebie nie zmartwychwstanę. Poezje, eseje, obrazki. – Żytomierz: wyd. PP „Ruta”, 2024, 196 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tocili… Trzeba było wezwać pogotowie. Właśnie tego dnia dyżurował mój ojciec… Przybywszy, udzielił pierwszej niezbędnej pomocy medycznej. W końcu postanowił pokazać oboje poszkodowanych lekarzowi specjaliście – chirurgowi. Na szczęście wszystko skończyło się dobrze. Wkrótce Jewhen Ołeksandrowycz znów był na „kołach”, jak żartobliwie nazywał swoje, utrudzone w nieustannych wędrówkach, nogi. Lidija Dmytriwna zwróciła się do redakcji gazety rejonowej, aby na jej łamach wyrazić lekarzom podziękowanie. Ale dziennikarze, zastanowiwszy się, jak zareaguje na to komitet rejonowy partii, odżartowali: – Byłoby lepiej, gdyby Jewhen Ołeksandrowycz rzadziej zaglądał do kieliszka. Ktoś zły (zdarzali się i tacy) puścił o Adamcewyczu plotkę, że on rzekomo… pije. Bardzo chciałem odwiedzić go w domu. Czekałem tylko na dogodną okazję. I taka okazja się trafiła. Z redakcji sumskiej gazety obwodowej „Leninśka prawda” (wtedy wszystko uświęcano imieniem wodza rewolucji proletariackiej) przyjechał Mykoła Dańko. Fachowy dziennikarz (ukończył Lwowski Uniwersytet Państwowy im. I. Franki) i wspaniały liryk. Dzięki poezji zaprzyjaźniliśmy się na obwodowym zrzeszeniu literackim. Po szkole pracowałem już w redakcji gazety rejonowej „Prapor Żowtnia”. Kupiliśmy butelkę, chleb, coś do chleba. W gości z pustymi rękami się nie chodzi… Jewhena Ołeksandrowycza i Lidiję Dmytriwnę zastaliśmy w domu. Odnośnie picia gospodarz zauważył: – Kobza wódki nie lubi. A kiedy człowiek gdzieś się zasiedzi, wyczerpie się do reszty albo i przemarznie w drodze, to łyk czy dwa okowity pomagają. To jak lekarstwo. Inaczej przepadłbym w złej godzinie… Do zakąski Lidija Dmytriwna podała szprotki. Wtedy tą rybą, która zamiast innych delikatesów sprzedawana była prosto z beczek, obywatele radzieccy ratowali się wszędzie i zawsze. – Oto kupiłam w sklepie… – Łakoci nie mamy, – od razu podchwycił dowcipny Adamcewycz. – A szprotki to strawa taka, jak trzeba. – Krył się za tym bez wątpienia jakiś podtekst. I wtedy usłyszeliśmy: – Szprotki trzeba jeść z głowami, zostawiać same ogonki. – A dlaczego z głowami? – W głowach jest fosfor. Pożywka dla rozumu… Pośmialiśmy się. Po jakimś czasie w towarzystwie Jewhena Ołeksandrowycza i Lidiji Dmytriwny czuliśmy się jak u siebie w domu. Bandurzysta nie przestawał żartować. Ktoś postronny nigdy by nie powiedział, że jest niewidomy… Z niecierpliwością czekaliśmy na tę chwilę, kiedy Adamcewycz weźmie do rąk bandurę. I wkrótce rzeczywiście zagrał, zaśpiewał… Po dumie „Jewszan-zillia” dali bandurzyście odpocząć. Znów rozmawialiśmy o wszystkim i o niczym, żartowaliśmy. A jeszcze wypytywaliśmy o jego życie i byt. Okazało się, że potrafi też ciesielować, do budowy domu – niewielkiego, ale przytulnego – dołożył też własne ręce: położył podłogę, naprawił dach, który przeciekał. I wygodny składany stołek do siedzenia – to też jego robota. Jak to mówią, nieprawdopodobne, ale fakt. Poprosiłem: – Jewhenie Ołeksandrowyczu, proszę, „Marsz Zaporoski”! I przypomniałem, jak usłyszałem go jeszcze jako uczeń, na romeńskim bazarze. I jakie silne wzburzenie wywołało to wtedy w mojej duszy. Jewhen Ołeksandrowycz uśmiechnął się. Skupił się… Już pierwsze akordy poruszyły mnie znów tak, jak i kiedyś, w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Struna Jewhena Adamcewycza. Na 120. rocznicę urodzin sławnego romieńskiego kobziarza

Ołeksander SzuhaJ. Kiedy słyszę burzliwe, jak morze, dźwięki „Marsza zaporoskiego”, od razu w myślach widzę jego, Jewhena Adamcewycza. Mojego ziomka. Romieńca. Urodził się Jewhen Ołeksandrowycz 19 grudnia 1903 r. (1 stycznia 1904 r. według nowego stylu) na Połtawszczyźnie, we wsi Sołonyci w pobliżu Łubniów, lecz całym sercem przywiązał się do Romnów – pradawnego miasta nad Sułą. A poznałem go jeszcze jako uczeń… Już w tamtym czasie (lata pięćdziesiąte ubiegłego wieku), nie gubiąc się w tutejszym tłumie, Jewhen Adamcewycz był znaczącą postacią mojego ukochanego miasta. Ukochanego, bo mówiono, że tak wspaniałych kasztanowych skwerów, jak u nas, nie ma żaden inny ośrodek rejonowy nie tylko w obwodzie sumskim, ale nawet w całej Ukrainie. A w centrum – pomnik Tarasa Szewczenki. Wielkiego Kobziarza. Prawie obok szkoły nr 3, w której przyszło mi się uczyć. Pomimo tego, że pomnik z cementu, wzniesiony kosztem miejscowych kolejarzy jeszcze w 1918 roku (autor Iwan Kawaleridze, też romieniec), był nadzwyczaj udanym dziełem sztuki. Ten pomnik z napisem: „I ożyję, i dumę wolną na wolność z mogiły wywołam” naprawdę uważany był za wizytówkę miasta. (Później, po tajemniczym uszkodzeniu, został on ucieleśniony w granicie. Taki pomnik jest i obecnie). I nie na darmo z woli jakiejś dobrej duszy jego sylwetka na tarczy obok nazwy Romny widniała nawet przy wjeździe na terytorium ośrodka rejonowego. A to na początku trasy zasulskiej obok dawnej kozackiej wsi Bobryk, skąd pochodzi, nawiasem mówiąc, mój dziadek… Jako uosobienie dawnego i nowego czasu był postrzegany przez nas, romieńców, żywy kobziarz Jewhen Adamcewycz. Znali go, szanowali wszyscy mieszkańcy miasta (od dużego do małego), a także przyjezdni z okolicznych wsi, a nawet dalszych miejscowości, kto bywał tu na słynnych romieńskich jarmarkach, gdzie można kupić, nabyć dosłownie wszystko, aż do najmniejszego drobiazgu. Ale jakież to targowisko bez natchnionej gry i śpiewu kobziarza? Z głębi dawnego czasu od razu dawał się słyszeć żywy duch Tarasa Szewczenki! Lecz choć paradoksalnie, obok pomnika Tarasa Szewczenki Jewhen Ołeksandrowycz prawie nigdy nie grał, nie śpiewał. Dbając o pokazówkę, ówczesna władza, obawiając się moskiewskich zwierzchników, nie chciała, aby swoją obecnością niewidomy kobziarz psuł ogólny wygląd ośrodka rejonowego, w ich mniemaniu i staraniach nastawionego na tak zwane świetlane jutro – komunizm. I nie chodziło o śpiew i grę na bandurze, a o naczynko lub koszyczek u jego stóp. „On prosi jałmużnę, żebra”, – z nieodmienną negacją postrzegano to w oczach władzy. Na co Adamcewycz z godnością odpowiadał: „Nie, ja nie jestem żebrakiem i nigdy żebrakiem nie będę. Ludzie są wdzięczni mi za grę, za pieśń, to czyż to grzech?”. Władzę wcale nie obchodziło, jak niewidomy kobziarz ma żyć?.. Nie na darmo od czasu do czasu wyruszał na wsie, gdzie za natchnioną pracę ludzie wynagradzali go naturalną zapłatą: mąką, kaszami, słoninką i innymi produktami, czyli dzielili się tym, co sami mieli. Lecz przyczyna niechętnego stosunku władzy do pojawienia się żywego kobziarza obok pomnika Tarasa Szewczenki tkwiła jeszcze i w tym, że w samym centrum, tuż naprzeciwko tego pomnika, sterczał z brązu Lenin: wyciągający rękę... tą prawicą wzywał do tej samej „świetlanej przyszłości” – do komunizmu. Jest całkiem oczywiste, że te dwa pomniki w żaden sposób nie mogły współistnieć po sąsiedzku. I wodza rewolucji proletariackiej z czasem trzeba było jednak przenieść na inny plac, gdzie wcześniej stał generalissimus w „szarym wojskowym płaszczu”, Stalin, stał dopóty, dopóki nie obnażono jego zbrodni przeciwko dziesiątkom milionów niewinnych ludzi, i nocą, po cichu, usunięto go precz… Choć pomnika Lenina naprzeciwko pomnika Szewczenki już nie było, nic nie zmieniło się tylko w życiu Adamcewycza. Wiedziałem: urządził się gdzieś po tamtej stronie głębokiego, prastarego (jeszcze z czasów Rusi Kijowskiej) zdumiewającego jaru, zarośniętego chaszczami i drzewami, z nieustannym błotnistym strumykiem, który wypływając spod ziemi, zmierzał do rzeki Suły. Mieszka kobziarz we własnym domu. I choć niemal obok – w sztucznym rowie – poprowadzono linię kolejową, którą od czasu do czasu, na stację i ze stacji, kursują pociągi, jakże on dostaje się na romeński targ? Okrężną drogą?.. To przecież kawałek drogi. (Autobusy wtedy nie kursowały). Czy pokonuje drogę na przełaj, wąską, z rurami, pieszą groblą przez Muchoweć (tak nazywał się strumyk) z mnóstwem schodków – najpierw w dół, a potem w górę, jak inni mieszkańcy, sąsiedzi Adamcewycza?.. Z jaru Jewhen Ołeksandrowycz wyłaniał się jednak jak z zaświatów. Pokonywać tę niełatwą naturalną barierę Adamcewyczowi pomagała Lidija Dmytriwna. Żona i niezawodny przewodnik. Jego oczy i serce… W ogóle ich, niespiesznie, ale pewnie kroczących, zawsze widywano tylko we dwoje. (Pobrali się w 1927 roku, kiedy Jewhen Ołeksandrowycz postanowił zostać kobziarzem). Średniego wzrostu, wąsaty, skupiony, chudy z twarzy, którą z czasem pocięły głębokie zmarszczki, nieco przygarbiony (zapewne skutek pracy zawodowej) mężczyzna i obok niska, sucha kobietka-towarzyszka. Jedną ręką lekko dotykała swojego męża, w drugiej trzymała koszyczek i rozkładany stołeczek, na którym bandurzyście przychodziło siedzieć pół dnia, a nawet cały dzień. Kiedyś zapytałem ojca: – A dlaczego on oślepł? Czy urodził się niewidomy? – Nie – odpowiedział ojciec, który pracował na stacji pogotowia ratunkowego i przez lata zdążył bywać na wezwaniach u mnóstwa mieszkańców Romnów, w tym u Adamcewycza. – To skutek ospy wietrznej. Ostrą chorobą zakaźną oczu Jewhen Ołeksandrowycz zaraził się jeszcze jako całkiem małe dziecko, gdzieś w wieku dwóch lat. Stopniowo stracił wzrok… W dzieciństwie nazywano go Jewheszą. Choć jasny świat chłopcu przesłoniła ciemność, jednak nie stracił radości życia i ciekawości. Dobra matka, nie wpadając w rozpacz, zabierała niewidomego syna do… teatru. Bo sama grała w przedstawieniach razem ze Stepanem Szkuratem i Hanną ZatyrKewycz-Karpynśką. Też nasi, romeńscy! W tamtym czasie, o którym mówię, zachowała się w parku nawet wielka, prawie dwupiętrowa, drewniana budowla dawnego słynnego teatru. Co prawda, mieszkańcy Romnów nazywali go teraz Teatrem Letnim. I tylko rzadko urządzali w nim jakieś masowe widowiska. Niemal w centrum, na ulicy Korżiwskiej, stał już wiekowy domek z tablicą pamiątkową H. ZatyrKewycz-Karpynśkiej (teraz w tym miejscu zbudowano kilkupiętrowy budynek, a o artystce-ziomkini, niestety, ani wzmianki), a krępy wąsaty Stepan Josypowycz Szkurat do dziś mieszkał w chacie pod strzechą, na skraju wzgórza, zaraz za placem Bazarowym). Więc mały niewidomy, ale utalentowany od natury Jewhesza za pozwoleniem artystów urządzał się nie gdzie indziej, jak w kanale orkiestrowym, albo, jak mówiono, w „okopie”. W ten sposób był pod matczynym nadzorem, jednocześnie chłonąc wszystko to, co rozbrzmiewało ze sceny. Miał fenomenalną pamięć… Dorośli zauważyli ciekawość chłopca, jego skłonność do nauki. I gdzieś po jedenastym roku życia Jewhen uczył się w Kijowie, w szkole dla niewidomych. Uczył się błyskotliwie… Niestety, okoliczności ułożyły się tak, że musiał opuścić szkołę, znów wrócił do Romnów, gdzie mieszkała dobra, szczera opiekunka babcia Nastia. (Matka Jewhena wyszła za mąż po raz drugi.) Najpewniej, od babcinego łagodnego słowa, pieśni od tamtej pory w jego życie weszła muzyka. Początkowo Jewhen Adamcewycz uczył się gry na skrzypcach. Lecz kiedy usłyszał dudnienie bandury w rękach popularnego miejscowego kobziarza Musija Ołeksejenki, który miał przebogaty repertuar i sam tworzył muzykę, ten wielostrunowy instrument zniewolił go od razu i na zawsze. I uczyć się zaczął u niego, Musija Petrowycza… Znaczące wydarzenie miało miejsce w życiu Jewhena Adamcewycza w 1939 roku. Zaproszono go do Kijowa, na naradę kobziarzy i lirników. Tutaj główną rolę odegrali Maksym Rylśkyj i Pawło Tyczyna, którym sztuka kobziarska była bliska sercu i z którymi spotkał się (z przyzwyczajenia, ledwie nie napisało się: widywał, ale gdzie tam!) osobiście. Dowcipniś z natury, w ukraińskiej stolicy Jewhen Ołeksandrowycz oczarował wszystkich wykonaniem humorystycznych pieśni… Okres powojenny okazał się niełatwy. Wszędzie ruina. Nędza. Jedyne, co nigdy nie umierało, a wręcz przeciwnie, dodawało sił do życia i walki, to pieśń. Jewhen Adamcewycz nadal zawzięcie, natchnienie śpiewając lub deklamując (można powiedzieć i tak, bo jego śpiew często przechodził w recytatyw), grał na bandurze. Swoją drogą, ona u niego była już własnej konstrukcji. Bandurzysta dorobił tak zwaną „policzek”, zwiększył liczbę basów, pozdejmował zbędne przystrunki. Wykonując ten czy inny utwór, Jewhen Ołeksandrowycz zawsze był ruchliwy. I koniecznie, pod nastrój improwizował, nigdy nie powtarzając dosłownie „nuta w nutę”. To wirtuozowskie wykonanie trzeba było nie tylko słyszeć, ale i widzieć! Kiedyś spieszyłem się w swoich sprawach – i zatrzymałem się. Nie mogłem nie zatrzymać się przy Jewhenie Adamcewyczu, w rękach którego bandura, zdawało się, aż przytupywała, wydając burzę zdumiewających dźwięków. Bandurzystę otoczyli słuchacze. Jak tylko Jewhen Ołeksandrowycz, zmęczony, położył na strunach swoją zrogowaciałą dłoń (gołe opuszki czasem ranił do krwi), ktoś nie wytrzymał: – Co to pan grał? Schyliwszy głowę, Adamcewycz, zapewne, nasłuchiwał, czy wśród obecnych przypadkiem nie zakradł się donosiciel, prowokator. Zdarzało się przecież wszystko. Było i tak, że bandurzystę zabierała milicja. Potem wyjaśniano to tym, że Adamcewycz rzekomo był pijany i śpiewał nieprzyzwoite, sprośne pieśni. (A w rzeczywistości śpiewał satyryczne wersy, wyśmiewając kierowników-głupców i ich porządki). – „Marsz Zaporoski” – wreszcie wykrztusił kobziarz, od razu słysząc w odpowiedzi: – Tak za duszę chwyta!.. – O, jeszcze jak chwyta! – podchwycili też inni słuchacze. – Może do muzyki są i słowa? – Nie, słów nie ma. Ale one tutaj są zbędne. O wszystkim mówi muzyka. – Rzeczywiście, wiele mówi. Czyżby pan był autorem? Adamcewycz nie krył się, nie chcąc podbijać sobie ceny. – Przejąłem od kobziarza Położaja, a on – jeszcze od kogoś. Ten marsz, zapewne, brzmiał przy Zaporożcach. Ale ja dodałem nieco i swojego… I to rzeczywiście była prawda, świadcząca, jak artystycznie, za każdym razem jakby na nowo wykonywał ten sam utwór muzyczny. Towarzysząc mu przez jar, Lidija Dmytriwna pewnego razu nie utrzymała równowagi na chwiejnym kamiennym stopniu, podmytym przez deszczowy potok, i upadła. Z nią upadł i Jewhen Ołeksandrowycz. Oboje poranili się, kolana krwawiły.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

grupie przypadkowych słuchaczy. Spoglądałem na Dańka. A co? Po oczach widziałem, jak zachwycony był i on… Ilekroć słyszę „Marsz Zaporoski” – także po wielu latach, gdy brzmi on swobodnie, niezakazany w niepodległej Ukrainie, w wykonaniu najlepszych zespołów muzycznych – denerwuję się. Albo w nagraniu. (Już we współczesnej aranżacji). Wiadomo, że w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku za błogosławieństwem Pierwszego sekretarza KC Komunistycznej Partii Ukrainy Petra Szełesta (a czy mogło być inaczej?) „Marsz Zaporoski” po raz pierwszy zabrzmiał, że tak powiem, oficjalnie, zdaje się, w Pałacu „Ukraina” podczas świątecznego koncertu po zakończeniu jednego ze zgromadzeń KPU. I niespodziewanie wywołał burzliwą owację obecnych na sali, co zmusiło wykonawców do powtórzenia muzycznego arcydzieła. Jesienią 1959 roku z drugiego roku wydziału dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki zabrano mnie do radzieckiej, ściślej mówiąc, rosyjskiej armii. Wysłano mnie aż za granicę, do okupacyjnej Grupy Wojsk na terytorium ówczesnych Niemiec Wschodnich (tak zwanej NRD). Po trzech i pół roku służby bez urlopu, podczas której miały miejsce takie „wiekopomne” wydarzenia, jak budowa Muru Berlińskiego i osławiony kryzys karaibski, kiedy gensek KPZR Nikita Chruszczow, nie ukrywając się, otwarcie groził Zachodowi, w szczególności USA, uderzeniem jądrowym, dostarczając na Kubę (parowcem rzekomo z pszenicą) śmiercionośne rakiety, wreszcie wróciłem do domu, na Ukrainę, i kontynuując naukę na uniwersytecie, dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności zacząłem mieszkać i pracować w Kijowie. Cokolwiek by się nie działo, o Jewhenie Adamcewyczu jednak nie zapominałem, bo to pod wrażeniem „Marsza Zaporoskiego” właśnie w jego wykonaniu kiedyś wyrwały mi się natchnione wersy: Romankwiatem ochrzczona Moja rodzinna Romenszczyzna, Romankwiatem jeszcze i trawami, Kozackimi kotłami… Wiersz został wydrukowany w moim pierwszym tomiku poetyckim „Romankwiat” („Mołodź”, 1966), dzięki redaktorowi Petrowi Zasence, który zdołał obronić ten utwór, jak i niektóre inne, przed ówczesną nieubłaganą cenzurą. Na początku smutnych lat siedemdziesiątych (z późniejszym dokręcaniem ideologicznych śrub, z aresztowaniami szistdesiatnykiw) pracowałem w redakcji popularnonaukowego czasopisma „Znannia ta pracia”… Zespół twórczy niewielki, zgrany, niezawodny. Każdy z nas współczuł tym, których schwytało KGB. Oto tylko pomóc im nie było w stanie… A tu jeszcze wstrząsająca wieść o tym, że Jewhen Adamcewycz pojechał do swojej córki na Krym (wieś Chołmiwka w rejonie bakczysarajskim) i tam zmarł. Stało się to 27 listopada 1972 roku. Przedtem romeński kobziarz, którego sława wzrosła i ugruntowała się przede wszystkim dzięki „Marszowi Zaporoskiemu”, przyjeżdżał do Kijowa. Słyszeli go, z radością witali przedstawiciele inteligencji, studenci, robotnicy. Występował w wydawnictwach „Dnipro”, „Mystectwo”, „Naukowa dumka”, „Weselka”, na uniwersytecie państwowym im. T. Szewczenki, w stołecznym konserwatorium, w Domu Kultury zarządu tramwajowo-trolejbusowego… Nie będzie przesadą powiedzieć, że swoją natchnioną grą na bandurze i śpiewem Jewhen Ołeksandrowycz dodawał szistdesiatnykam, całemu rodzimemu narodowi siły i ducha… …Pod koniec lat siedemdziesiątych wręczono mi niezwykły list, zaadresowany do wydawnictwa „Mołodź” i opatrzony jego własną oficjalną pieczątką. List z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Święto języka ojczystego w Muzeum Literatury

Krymu. Z przejęciem zacząłem czytać: „Z niskim pokłonem i szczera prośbą zwracam się do Pana, żona zmarłego kobziarza Jewhena Adamcewycza. Doszła do mnie wieść, że w Państwa wydawnictwie ukazał się zbiór naszego ziomka Ołeksandra Szuhaja, z którym byliśmy osobiście znajomi. W tym zbiorze jest utwór o kobziarzu Adamcewyczu”. Rzeczywiście, jest! W tej chwili nie mogłem w myślach nie podziękować redaktorowi zbioru Stanisławowi Zinczukowi, że jednak pobłogosławił mój wiersz „Struna Jewhena Adamcewycza” do druku i nawet obronił go w cenzurze, gdzie mogli przyczepić się do najmniejszej drobnostki. Czytam list dalej: „Chcę prosić Pana o przesłanie mi kilku egzemplarzy tego zbioru. Mam trzy córki, wszystkie one mieszkają w różnych miejscach i każdej miło mieć pamiątkę po swoim ojcu, a dlatego myślę, że Pan nie odmówi mi, bo, jak mówią, „prośba miejsce ma”. Możliwe, że zna Pan osobisty adres Ołeksandra Szuhaja, to proszę napisać. Z serdecznym poważaniem, Adamcewycz Lidija Dmytriwna”. Warto przytoczyć urywki jeszcze dwóch listów, zaadresowanych już osobiście do mnie. Uważam, że to – przekonujące, niepodważalne dokumenty tamtego odległego czasu. Dokumenty, które rzucają światło na naszą historię narodową. „Dzień dobry, wielce szanowny Ołeksandrze Wołodymyrowyczu! Otrzymałam od Pana Pana zbiorki. Dziękuję Panu za to, że nie zapomniał Pan o moim niezapomnianym mężu. Często ze świętej pamięci Jewhenem Ołeksandrowyczem wspominaliśmy Pana, kiedy Pan z Dańkiem byliście w naszej chacie, piliście po kieliszku i częstowaliście się wędzoną szprotką, aż wreszcie poszły w ruch główki z niej, przymawiając, że tam dużo fosforu (...) Ojca Pana dobrze znam, nie raz ratował mnie, a także i Jewhena Ołeksandrowycza. Kiedy będzie Pan pisał list do domu, przekaż mu Pan ode mnie serdeczne pozdrowienia. Napiszę trochę o Jewhenie Ołeksandrowyczu. W 72 roku pod koniec października przeprowadziliśmy się do córki w rejonie bakczysarajskim, wieś Chołmiwka, gdzie i zmarł Jewhen Ołeksandrowycz 19 listopada. Chować przyjeżdżali z Kijowa, z Instytutu Folkloru, z Chóralnego kijowskiego (towarzystwa) oraz Symferopolskiego, z Kaniowa także niektórzy przyjaciele jego, z Kijowa. Pochowali go ładnie, z kaliną, przykryli czerwoną (kitajką), położyli mu kumaniec, ukraiński ręcznik. Chóralne towarzystwo przywiozło kobziarza, który grał w chacie koło trumny oraz przy mogile. (…) My od 68 do 72 roku przyjeżdżaliśmy do Kijowa na koncerty. Jewhen Ołeksandrowycz grał w wielu wydawnictwach: „Dnipro”, „Mystectwo”, „Naukowa dumka”, „Weselka”, możliwe, że i u Pana. Występował on w Operze, w Domu Kompozytorów, uniwersytecie, konserwatorium, Domu Tramwajarzy. A jeszcze jeździliśmy na szewczenkowskie dni do Leningradu, grał w Akademii Sztuk Pięknych. Występował i w Moskwie w Instytucie Literatury Światowej. Wszędzie miał wielki sukces”. W tamtym czasie, według słów Lidiji Dmytriwny, Jewhen Adamcewycz był emerytem personalnym i honorowym członkiem Republikańskiego Towarzystwa Muzyczno-Chóralnego. Wśród pisarzy osobiście zapoznał się z Serhijem Płaczindą oraz Iwanem Rodaczenkiem, który podarował mu książkę „Podróże Wasyla Barskiego”. Wspomniała żona także: na Republikańskim zjeździe kobziarzy i lirników w 1939 roku Jewhen Ołeksandrowycz otrzymał pierwszą nagrodę. A w 1940 roku był na Wszechzwiązkowej olimpiadzie w Moskwie i udzielono mu możliwości („dopuszczono”, czym nawet zdziwili, bo tak było trzeba) wystąpić nawet przez Wszechzwiązkowe radio. „Ostatni raz, – cytuję wersy z listu, – jego kobza grała na Tarasowej Górze w sierpniu, a w listopadzie Jewhena Ołeksandrowycza nie stało”. Adamcewycz jakby czuł, że niedługo odejdzie w zaświaty. A przeżył nie tak znowu wiele – 68 lat. „Czy wspomną o nim, czy nie? – martwiła się Lidija Dmytriwna. – Chóralne (towarzystwo) obiecywało postawić na mogile obelisk, wszystko pisali mi, żebym nie wydawała się na pomnik. Lecz oto już minęło sześć lat, ale nic konkretnego nie ma. Prawda, płaskorzeźba już rok jak gotowa. A dalej wszystko obietnice. (…) W ogóle o naszym życiu można napisać książkę, przy spotkaniu mogłabym Panu wiele opowiedzieć, a w liście wszystkiego nie napiszesz, zresztą ciężko już mi dużo pisać, 5 kwietnia stuknęło 76 lat”. I zapraszała: przyjeżdżajcie! Rzeczywiście, miałem niemały zamiar nie tylko przyjechać, ale i napisać książkę o ziomku, sławnym kobziarzu Jewhenie Adamcewyczu. A jakże, to mój krwisty obowiązek! Lidija Dmytriwna z radością odpowiedziała: „List Pana otrzymałam, wielkie dzięki za niego, ale w porę nie odpowiedziałam, bo byłam w Sewastopolu, tam mieszka moja młodsza córka, a mieszkam ja stale u średniej, tutaj i zmarł Jewhen Ołeksandrowycz. Trochę podratowałam zdrowie, ale to nie na długo (…) Na Pana propozycję całkowicie się zgadzam, będziemy bardzo radzi przyjąć, czym Bóg dał, swojego ziomka, z warunkiem uprzedzenia o Pana przyjeździe, tym bardziej, że do Pana mam ważną sprawę. Będzie Pan w Romnach, proszę zajść do Z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się artystyczna repryza „Święto języka ojczystego” Międzynarodowego Stowarzyszenia Społecznego „Wołyńskie Bractwo”, poświęcona pamięci Ahatanhela Krymskiego, z udziałem pisarzy, tłumaczy, językoznawców i literaturoznawców. O ważności języka ojczystego w naszym życiu, zwłaszcza w świetle ludobójczej agresji „ruskiego miru” przeciwko narodowi ukraińskiemu z jego nienawidzącą Ukrainy ideologią „denazyfikacji”, wystąpili: przewodniczący „Wołyńskiego Bractwa” Serhij Szewczuk, dyrektor Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Żułynski, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorzewski, tłumacz Petro Zasenko, pisarz Borys Ponomarenko, aktor Wołodymyr Tałaszko. W wystąpieniach mowa była o losie słowa ojczystego w różnych okresach historycznych, o ważności języka w kształtowaniu ukraińskiej tożsamości, dzielono się spostrzeżeniami na temat tego, jaka liczba Ukraińców przeszła na język ojczysty podczas Wielkiej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Uczestnicy wydarzenia podkreślili, że tożsamość narodowa opiera się na takich składnikach jak język, pieśń, kultura, historia, wiara, bez których naród jest niemożliwy. Właśnie dlatego wiekami różni kolonizatorzy prześladowali nasz naród i jego światłych ludzi za język ojczysty, właśnie dlatego trwa obecna wojna wyzwoleńcza od zakusów moskiewskiego szowinistycznego imperializmu na istnienie naszego narodu. Były ambasador w Libanie Ihor Ostasz wraz z libańskim tłumaczem ukraińskich klasyków na język arabski opowiedzieli o tytanicznej, pełnej poświęcenia pracy genialnego naukowca, językoznawcy Ahatanhela Krymskiego i zaprezentowali muzeum szereg wydanych tłumaczeń jego prac na język arabski. W szczególności przekazali do zbiorów muzeum eleganckie faksymile naszej historycznej relikwii – Ewangelii Mazepy, którą opisał Ahatanhel Krymski w swojej „Historii nowej literatury arabskiej”. Symboliczne jest to, że właśnie w murach Kolegium Pawła Hałahana (obecnie – Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy) Ahatanhel Krymski rozpoczynał swoją drogę do nauki i literatury. Prowadzący wieczór tłumacz Mykoła Jarmołuk również zaprezentował muzeum swój dorobek twórczy. Artystyczną ozdobą wydarzenia stał się występ dwóch czarujących śpiewaczek – artystki ludowej Ukrainy Switłany Myr wody oraz Włady Czajki. Szanujmy więc i chrońmy nasz język, ponieważ ukraińskie słowo – to także nasza broń w walce z podstępnym wrogiem. Przygotował Heorhij ŁUKJANCZUK. Prowadząca wieczór Switłana Myr woda, przewodniczący „Wołyńskiego Bractwa” Serhij Szewczuk, zastępczyni dyrektora Muzeum Raisa Sennikowa, tłumacz Mykoła Jarmołuk oraz były ambasador Ukrainy w Libanie Ihor Ostasz z libańskim tłumaczem podczas przekazania Ewangelii Mazepy do zbiorów Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. W muzeum proszę zobaczyć, co tam jest o Adamcewyczu. Wysłałam (do muzeum) kilka książek, Pana zbiór i dwadzieścia cztery zdjęcia”. Wiersze o fotografiach dosłownie oszołomiły mnie. Toż to jakie bezcenne bogactwo! Wyrywałem się pojechać i do Romnów, do ojca-matki, i na Krym, do Lidii Dmytriwny. Ale oto bieda. Sprawy wydawnicze zakręciły tak, że nie nadążałem pisać nawet niczego swojego: ani wierszy, ani prozy. Musiałem poświęcać własny urlop zawodowy, zamiast poświęcić go bliskim: żonie i dwóm córkom. A to przecież nie jakiś tam dzień – dwa, nie, delegacja minimum na tydzień. Kto mi ją da? I w jakim celu? A jeszcze na Krym? Pomyślą, redaktor zachciał się obijać, poopalać na słońcu. Tymczasem Lidia Dmytriwna kolorową kartką powitała mnie z nadchodzącym Nowym Rokiem: „Niech Panu w Nowym Roku tak los się ułoży, że szczęście urodzi i radość uśmiechnie się, zdrowie przybędzie, a szczęście-bogactwo do Pana Domu drogi nie zapomni!! (Aż dwa wykrzykniki)”. A w liście napisała: „Dziękuję za życzenia! Otrzymałam je 4 stycznia, tak długo szły. (…) Na grobie naszego niezapomnianego kobziarza Jewhena Ołeksandrowycza w grudniu Towarzystwo Muzyczne Ukraińskiej SRR ustanowiło nagrobek-pomnik. Teraz dusza moja uspokoiła się, mogę śmiało umierać (...) Odnośnie Pana przyjazdu powiem jedno: jeśli to Pan rzeczywiście chce przyjechać, a nie tylko obietnice, to z czystej duszy będę rada Panu, a także moja córka i zięć”. Pod koniec listu Lidia Dmytriwna zawiadamiała: „Jewhen Ołeksandrowycz zmarł 19 listopada 1972 roku, a 17 listopada 1978 roku z Kijowa przyjechali Wołodymyr Danyłejko, Ołeksandr Fysun oraz ze Zwinogródki dziennikarz Wadym Mycyk. Pomodlili się przy grobie, pośpiewali, wtedy jeszcze w chacie posiedzieli całą noc i słuchali nagrań… Czekamy na Pana…”. Moja dusza do dziś boli, że nie zdołałem wygospodarować czasu, żeby pojechać na Krym do Lidii Dmytriwny i zrealizować swój upragniony zamysł – napisać książkę (przygotować choćby szkice brudnopisowe) o Jewhenie Adamcewyczu. Ale czy można dokonać wszystkiego, o czym marzysz w swoim życiu? Ta sama zainicjowana przeze mnie antologia „Lutnia Apollina”, która przygotowywana była na święto 1500-lecia Kijowa, wreszcie – po wszystkich wstrząsach (czytaj spowiedź redaktora „Jak tworzyła się „Lutnia Apollina”; K., Dom Wydawniczy „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, 2007 r.) – pojawiła się dopiero w grudniu 1982 roku (kto by pomyślał!) na… 50-lecie utworzenia ZSRR. O tym odpowiednio (z przymusu) i zaznaczano w przedmowie do znaczącego wydania, które dokonało przewrotu w całym świecie słowiańskim. Paradoks? Owszem. I nie byle jaki. Ale tak było… P. S. W ostatnich latach, w niepodległej, suwerennej Ukrainie, niestety, ani razu nie słyszałem, żeby choćby w radiu, w nagraniu brzmiał „Marsz Zaporoski” w oryginalnym wykonaniu Jewhena Adamcewycza lub kapeli bandurzystów. Dlaczego tak się stało? Kto przeszkadza? Ciekawie, czy brzmi „Marsz Zaporoski” w Siłach Zbrojnych Ukrainy? Jestem przekonany, że dodałby siły i odwagi naszym obrońcom. Jestem pewien, że ten sławny utwór może (i powinien!) brzmieć obok Państwowego Hymnu Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Stworzenie nowej biografii Tarasa Szewczenki musi stać się ideą narodową w szewczenkoznawstwie. Referat na X Międzynarodowych Czytaniach Szewczenkowskich „Osiągnięcia naukowe w badaniach nad biografią Tarasa Szewczenki”

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Trzy lata temu, na IX Międzynarodowych Czytaniach Szewczenkowskich, w swoim wystąpieniu uzasadniłem konieczność stworzenia zasadniczo nowej, zbiorowej, wielotomowej akademickiej Biografii Tarasa Szewczenki w historycznie nowych warunkach niepodległej Ukrainy. W tym kontekście zwrócono uwagę na dwie oczywiste prawdy, bez uwzględnienia których nasze obecne czytania nie będą naukowo pełnowartościowe. Pierwsza: na rok przed śmiercią Taras Szewczenko faktycznie wyraził osobiste, konkretne życzenie dotyczące napisania własnej biografii, zauważając, że „historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny”. Druga: po raz ostatni akademicka naukowa zbiorowa biografia Tarasa Szewczenki ujrzała światło dzienne czterdzieści lat temu. To ogromny okres na przełomie wieków i tysiącleci – pod względem swojego historycznego dramatyzmu oraz tektonicznych formacyjnych zmian społeczno-politycznych, gospodarczych i światopoglądowych, który wymaga przemyślenia w kontekście szewczenkoznawczym. Nawiasem mówiąc, jeszcze na początku obecnego stulecia wybitni szewczenkoznawcy Iwan Dziuba i Mykoła Żułynskyj otworzyli przedmowę do Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach genialnie precyzyjnymi maksymami: „Szewczenko jako zjawisko wielkie i wieczne – jest niewyczerpany i nieskończony. Wolą historii utożsamiony jest z Ukrainą i wraz z bytem rodzimego państwa trwa w nim, wchłaniając nowe dni i nowe doświadczenia narodu, odpowiadając na nowe bóle i myśli, stając do nowych tablic losu. Rośnie on i rozwija się w czasie, w historii, a nam jeszcze iść i iść do jego zrozumienia. Jesteśmy na wiecznej drodze do Szewczenki…”. Powiedziano to, bez przesady, na wieki i wyczerpująco motywuje mentalną konieczność stworzenia nie tylko współczesnej naukowej Biografii Tarasa Szewczenki, ale i przyszłych prac szewczenkoznawczych. Jednak obecnie usilnie wzywamy, by nie odkładać współczesnej pracy na przyszłość… Nie mogę nie wspomnieć o przejmującym momencie: trzy lata temu, przedstawiając swoją koncepcję nowej Biografii Tarasa Szewczenki, podkreśliłem szczególnie, że „sztafetę od poprzedniego wydania najlepiej przekaże wybitna szewczenkoznawczyni Wałerija Smilianska, która, nawiasem mówiąc, jest znaną autorką w biograficznej Szewczenkianie”. Wałerija Łeonidiwna była najmłodszą spośród autorów zbiorowej Biografii Tarasa Szewczenki z 1984 roku, którzy już dawno odeszli w zaświaty – Wasyl Borodin, Jewhen Kyryluk, Jewhen Szabliowśkyj, Wasyl Szubrawśkyj… Ale w zeszłym roku zmarła… Niemniej jednak historyczna ciągłość naukowego procesu szewczenkoznawczego nie zostaje przerwana… Przypomnę, że poprzednie Czytania Szewczenkowskie odbyły się na pięć miesięcy przed pełnoskalową zbrojną inwazją Moskiewszczyzny na Ukrainę. Już wtedy wreszcie publicznie zrzucono z imperialno-sowieckiej skorupy prawdziwą istotę pierwszego testamentu Szewczenki – „kajdany zerwijcie”. Chodziło o moskiewskie kajdany! Krwawa, zaborcza wojna Rosji potwierdziła historyczną słuszność Tarasa Szewczenki, który jednoznacznie nakazał Ukraińcom skropić prawdziwą wolność „wrogą złą krwią” – moskiewską… Prawie półtorej dekady odpowiedzialnej i niełatwej pracy na czele Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie (2001–2015) niezwykle wyostrzyło moje postrzeganie stosunku Szewczenki do Moskwy i Moskiewszczyzny, czemu towarzyszyło wydanie w rosyjskiej stolicy w języku ukraińskim ponad dziesięciu książek z tej problematyki, w tym wyróżnionych Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki (2009). W szczególności, na początku 2015 roku, podczas wojny hybrydowej Rosji przeciwko Ukrainie, ujrzała światło dzienne książka „Moskwa w twórczym losie Tarasa Szewczenki”, która dosłownie rozpoczynała się takim wnioskiem: „Na początku trzeciego stulecia Szewczenki musimy przyznać, że historia spotkań Tarasa z Moskwą – realnych i wirtualnych – nas prawie niczego nie nauczyła. Bo inaczej w ukraińskich relacjach z nią w okresie postsowieckim byłoby o wiele więcej duchowej siły Szewczenki i historycznej przenikliwości, zdrowego rozsądku i bezkompromisowej wiary, państwowej mądrości i politycznej stanowczości”. Przy okazji zaznaczę, że wspomniana książka, wydana w 2015 roku w Moskwie, kończy się „Modlitwą” Dmytra Pawłyczki, wygłoszoną przez niego pod koniec 2013 roku na kijowskim Euromajdanie i skierowaną do Pana: Więc ukaż nam wszystkie przyszłe daty, Odpowiedź na zapytanie nasze ukaż: Ile jeszcze razy nam umierać I zmartwychwstawać na krzyżach Moskwy? A do tego – wyraźną odpowiedzią Łiny Kostenko ustami Bohdana Chmielnickiego: „Byle tylko nie z Moskwą. / Niech Ukrainę czasza ta ominie”. Wychodząc z tego, wśród głównych, decydujących tematów w moim wystąpieniu trzy lata temu maksymalnie podkreślono, powiedzmy, to, że w biograficznej polifonii twórczości poety ważne byłoby szczególnie wyraźnie odsłonić temat „Czyhrynie, Czyhrynie…” – jedynego wiersza, który trzydziestoletni Kobziarz napisał w Moskwie 19 lutego 1844 roku podczas jej pierwszych odwiedzin. Powiedziano, że dosłownie „właśnie ten wiersz otworzył antymoskiewski okres twórczości Szewczenki, który szczególnie ważne jest przeanalizować…”. Zaznaczono również osobno, że Kobziarz postawił „Czyhrynie, Czyhrynie…” jako pierwszy w genialnym szeregu słynnego cyklu „Trzy lata”, zakończonego „Testamentem”, w pełnej, wyczerpującej zgodności z duszą poety, która tęsknie przypomniała wszystkim Ukraińcom, jakie chwalebne czasy oni „skorodowali włóczniami moskiewskie żebra…”. W tym niezłomnym kontekście pozostaje mi tylko wypowiedzieć dosłownie kluczowy wniosek z referatu sprzed trzech lat: „Moim zdaniem, temat Moskwy i Moskiewszczyzny w życiu i twórczym losie Tarasa Szewczenki musi stać się przewodnim w nowej Biografii”. Na pierwszym miejscu znajduje się nowe odczytanie i przemyślenie „Testamentu” Tarasa Szewczenki, w którym mowa właśnie o moskiewskich kajdanach i historycznej nieuchronności zbrojnej walki, aby je rozerwać drogą militarnego zwycięstwa Ukrainy nad wściekłym wrogiem – Moskiewszczyzną. Pod koniec 2025 roku (według starego stylu) mija 180 lat od czasu powstania poezji Szewczenki „Jak umrę, to pochowajcie…”, i byłoby prawdziwie stosowne poświęcić temu znamiennemu wydarzeniu kolejne Międzynarodowe Czytania Szewczenkowskie. Wśród innych koncepcyjnie ważnych uwag, które uważam za konieczne powtórzyć lub sformułować, wyróżnię usilne przypomnienie, że stworzenie naukowej Biografii Tarasa Szewczenki jest możliwe tylko pod T. Szewczenko. Autoportret. 1858 r. organizacyjnym i naukowym kierownictwem Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Jakościowo nowy okres w pracy rozpocznie się właśnie wtedy, gdy projekt oficjalnie stanie się Państwowym i wezmą w nim udział akademickie instytuty o profilu humanistycznym. Wszakże w żaden sposób nie odkłada to i ani trochę nie umniejsza niezwykle ważnego znaczenia obecnej niezastąpionej pracy przygotowawczej, bo prawdziwie ogólnonarodowego charakteru nie nadadzą jej nieuchronnie nie ważne decyzje państwowego formatu, a twórczość patriotów-szewczenkoznawców, których i wy reprezentujecie. Głównym jest – nie przerywać naukowych poszukiwań w jakichkolwiek okolicznościach, w tym niekorzystnych. I koniecznie analizować oraz podsumowywać zrobione na regularnych Międzynarodowych Czytaniach Szewczenkowskich w Kaniowie. W już wydrukowanych materiałach są ciekawe akcenty i etiudy do przyszłej Biografii Szewczenki. Dojdą osiągnięcia naukowe i obecnie… Nie wątpię, że z czasem, jeśli projektu nie podniosą do poziomu państwowego instytucje Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, z tą inicjatywą może wystąpić nasza społeczność naukowa. Wszak “w czasie srogim”, w historycznym czasie egzystencjalnego przeciwstawienia się Moskowszczyźnie, właśnie stworzenie nowej naukowo-fundamentalnej Biografii narodowego Poety, Proroka i Twórcy Państwa stanie się dla szewczenkoznawców godną, działającą odpowiedzią na jego wskazanie, by nie poddawać się smutkowi, a “pracować rozumnie w imię matki naszej Ukrainy”… Koniecznie chcę zaznaczyć prawdziwie głębokie zrozumienie przez pracowników Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie skali zadania naukowego, o czym, w szczególności, świadczy doskonały dobór pytań do rozpatrzenia na sekcjach. Chodzi o wszechstronne badanie postaci Tarasa Szewczenki w świetle naukowej biografistyki oraz teoretyczno-metodologiczne zasady badania jego życiorysu i biografii innych artystów. Poruszę tylko kilka uogólnień, które wynikają z osobistego doświadczenia badań szewczenkoznawczych i mają charakter systemowy. Zamyśliwszy “rysować naszą Ukrainę” i wydać serię akwafort pod tytułem “Malownicza Ukraina”, trzydziestoletni Taras Szewczenko pisał do Osypa Bodianskiego: “Ja ją narysuję w trzech księgach, w pierwszej będą widoki, czy to ze względu na piękno swoje, czy przez historię znamienne, w drugiej teraźniejszy ludzki byt, a w trzeciej historię”. Co do tematów z historii Ukrainy, to Szewczenko prosił o opisanie ich historyka, specjalistę – Bodianskiego: “Tylko po naszemu – żeby rozumieli bezmyślni kacapy”. Na widoki i na ludzki byt tekst wyjaśniający zamierzał pisać sam… Niezwykle ważne jest zachowanie w przyszłej Biografii tego głębokiego, duchowego postrzegania Szewczenki, w którym magistralna historia jest przesiąknięta “ludzkim bytem”, według jego słów, “takim drobnym dniem powszednim”, wszak w nim właśnie kryje się codzienny, prawdziwy przejaw ukraińskiej mentalności. Tym bardziej, że mówiąc o historii swojego życia, Taras Hryhorowycz pozwolił nam “wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Nawiasem mówiąc, dokładnie zrozumiawszy to, napisałem i wydałem książkę “Szczegóły życia Szewczenki” (2021). Zakończyłem także wieloletnią, zakrojoną na szeroką skalę pracę “Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki. Komentarz autorski”, gdyż uważam, że pod względem gatunkowym komentowanie Dziennika poety jest osobną dziedziną szewczenkoznawstwa, która podsumowuje najlepsze osiągnięcia wcześniejszych badań i jednocześnie daje nowe impulsy do opracowania i naświetlenia wielkich i mniejszych, ale całkowicie ważnych problemów życia i twórczości Kobziarza. Według słów Serhija Jefremowa, który błyskotliwie skomentował Dziennik sto lat temu, “w dzienniku Szewczenki mamy dokument o wyjątkowej wadze, któremu niewiele równych znajdzie się w światowym piśmiennictwie… W nim znajdujemy najlepszą autokarakterystykę poety, jego prawdziwy autoportret, który dorzuca tyle wielkich i drobnych kresek do znanego z innych źródeł obrazu”. Moim zdaniem, nowy życiorys po raz pierwszy w pełni odkryje sakralne miejsce Dziennika w biografii narodowego geniusza, jego wybitne znaczenie obok “Kobziarza”, jako fundamentalnych dzieł nieprzerwanego samoświadomienia Ukraińców i ich ideowego pozycjonowania się we współczesnym i przyszłym świecie. Trzeba pokazać, że te dzieła są połączone jak dusza i serce w istocie Szewczenki. Niech dusza każdego przyszłego czytelnika Biografii wsłuchuje się w słowa poety, “a serce bije – ożywa, jak je usłyszy!..”. Właśnie dlatego należy podkreślić, że ostro zaistniała potrzeba współczesnego przekładu Dziennika Szewczenki na język ukraiński na poziomie państwowym, czyli akademickim. Chodzi, oczywiście, nie o to, by zrezygnować z historycznych przekładów Ołeksandra Konyskiego, Bohdana Łepkiego, Łeonida Biłeckiego, a o to, że obecne samowolne, ignoranckie, bezcenzuralne próby translatorskie nie tylko zubożają tekst Szewczenki, ale i go zniekształcają. Krótko pokażę to na przykładzie jednego ze współczesnych przekładów. W Dzienniku poeta zanotował 29 lipca 1857 roku o pierwszej rozmowie z Andrijem Oberemenkiem – jego rodakiem i przyjacielem na zesłaniu: “Ja zatrepetał, usłyszaw jego czystyj, nieispoczennyj rodnoj wygowor”. Przekład brzmi tak: “Ja przeląkłem się, usłyszawszy jego czystą, nie zepsutą rodzimą gwarę”. Czyli wychodzi na to, że Szewczenko, usłyszawszy ojczysty język… “przeląkł się”! A niech to! W rzeczywistości przelęknąć się można właśnie od takiego współczesnego przekładu! (A był przecież u Łeonida Biłeckiego godny przekład: “Ja zadrżałem, usłyszawszy jego czystą, nie zepsutą rodzimą wymowę”). Nie ma wątpliwości, że na teksty nowej wielotomowej pracy w ogóle spadnie odpowiedzialna misja sprostowania i wykorzenienia ignorancji w szewczenkoznawstwie. Najbardziej dokładną i lapidarną jego definicję dał Iwan Dziuba: “Ignorancja jako źródło gorącej inspiracji objawia się w całkowitej nieznajomości Ukrainy, jej historii, kultury, a przez to dowolnym obchodzeniu się z poszczególnymi fragmentami nieopanowanej całości”. Jaskrawym przejawem antyukraińskiej gorącej inspiracji jest wyrodzony w ukraińskim mieście Smiła ideolog “ruskiego miru” Wołodymyr Medynski, który nazywa Kobziarza swoim “rodakiem”. Według jego słów, Taras Szewczenko pisał… “w dialekcie języka rosyjskiego”, “nie był żadnym przekonanym bojownikiem z Moskalami”, a był… “wielkim rosyjskim poetą XIX wieku, którego Ukraińcy… “sprywatyzowali””.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ocknąłem się, przeżegnałem świętym krzyżem i trzykrotnie splunąłem, a potem znów zacząłem myśleć o tym samym, o czym myślałem wcześniej. Między „oczapkowanym” radzieckim a „modernistycznym” współczesnym wizerunkiem Szewczenki jest wiele wspólnego. Najważniejsze to gwałtowne wyrywanie go przez ignorantów, fałszerzy czy kłamców z dziedziny nauki i bezceremonialne przenoszenie w sferę wyznawanych przez nich poglądów lub określonego wyznania wiary. Na tym prokrustowym łożu odbywa się sztuczne dopasowywanie zjawisk, bez przesady, podobnie do tego, jak mityczny starogrecki rozbójnik odrąbywał lub wyciągał nogi ofiarom, które nie odpowiadały długości jego łóżka. Czyż nie o tym pisał Iwan Dracz, który nazywał wspomnianych oszustów „dojarzami” szewczenkoznawstwa? Dojarz krowę wybiera według wzrostu. Jak za duża – nogi utnie. Nie ma dylematu, choćby w wodę z mostu, Szewczenkoznawstwo – oto gdzie dziewiczy teren! Biografia Szewczenki musi wyrwać skalpel z rąk nowożytnych nieodpowiedzialnych „szewczenkojadów” (genialna definicja Serhija Halczenki), którzy próbują według własnego uznania preparować Kobziarza, i na zawsze wyrzucić ich na margines szewczenkoznawstwa. Wszakże, jak już dawno zauważył Jurij Barabasz, istnieją też współczesne hipotezy przytomnych badaczy. Raczej ekstrawaganckie niż przekonujące, mimo wszystko skłaniają „do uważnego odczytywania dawno i, wydaje się, wszechstronnie zbadanych tekstów, do weryfikacji niektórych utrwalonych myśli i sądów… do historycznoliterackich luk, sprzecznych świadectw, nie w pełni wyjaśnionych faktów, a nawet po prostu konfuzji w kanonicznych biografiach pisarskich”7. Jeśli już przyszło wspomnieć wybitnego szewczenkoznawcę, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Jurija Barabasza, który zrządzeniem losu od ponad 60 lat mieszka i pracuje w rosyjskiej stolicy, to on, mówiąc słowami Szewczenki, „nie poniżył swojej narodowej i ludzkiej godności, pozostał wierny pod każdym względem swojej pięknej narodowości”… Zaraz po wiarołomnym zbrojnym ataku Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku wielki Ukrainiec Jurij Barabasz oświadczył: „…W 91. roku życia uważam za swój obowiązek i prawo potępić bezprecedensową, niczym nieuzasadnioną decyzję prezydenta Wołodymyra Putina o zbrojnej inwazji na Ukrainę”. Przypomnę, że do Barabasza należą głębokie publikacje w „Szewczenkowskiej encyklopedii” o utworach poety: „Wielki loch”, „Sen – U każdego swój los”, „Trzy lata”, „Czyhrynie, Czyhrynie…”, „Jurodiwy”… W encyklopedycznym opracowaniu „Tematów i motywów poezji Szewczenki” powierzono mu napisanie kluczowych artykułów: „Ukraina”, „Słowo”, „Miłość”, „Samotność”, „Zemsta”, „Śmierć”. Na Dziewiątych Międzynarodowych Czytaniach Szewczenkowskich w 2021 roku wyraźnie powiedziałem, że rozpoczęta praca „obliczona jest nie na lata, a na dziesięciolecia”. Wystarczy przypomnieć, że od czasu wyrażenia przeze mnie w 2018 roku idei stworzenia wielotomowej Biografii Tarasa Szewczenki minęło już sześć lat. I wydaje się, że w takim tempie do jej realizacji potrzeba będzie przynajmniej pół wieku. Jednak z historycznej wysokości Góry Szewczenki spójrzmy na zadania o narodowym znaczeniu oczami samego Tarasa Hryhorowycza, który pewnego razu wypowiedział, według jego słów, „świętą prawdę”, a mianowicie: „Mocno zachciał – w połowie zrobił”. Zatem, w rzeczywistości, nadaliśmy już nieodwracalny ruch historycznie monumentalnej pracy, która bez wątpienia będzie wspierana w ukraińskim społeczeństwie, ponieważ będzie służyć duchowemu doskonaleniu i obywatelskiemu wzmocnieniu całego narodu, formowaniu nowej genowej matrycy pamięci historycznej narodu Szewczenki, potężnie ujawni naszą narodową samoidentyfikację. Nieprędko, ale nadejdzie czas wielki, kiedy do podnóża Pomnika na grobie Tarasa Szewczenki zostanie symbolicznie złożone wydanie wielotomowej Biografii narodowego Kobziarza. Właśnie wtedy zaświadczymy całemu światu, że pod „niezłym cichym słowem” ukraiński Geniusz rozumiał również słowo naukowe: I mnie w rodzinie wielkiej, W rodzinie wolnej, nowej, Nie zapomnijcie wspomnieć Niezłym cichym słowem. My nieodzownie musimy przejść tę drogę. Sztandar w rękach działaczy Szewczenkowskiego rezerwatu narodowego – na nim czytamy: „Stworzenie nowej Biografii Tarasa Szewczenki musi stać się ideą narodową w szewczenkoznawstwie”. _____________ 1 Zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny // Słowo Proświty. 2021. 23–29 września. 2 T. H. Szewczenko. Biografia / W. S. Borodin, Je. P. Kyryluk, W. L. Smilianska, Je. S. Szabliowśkyj, W. Je. Szubrawśkyj. Kijów : Naukowa dumka, 1984. 560 s. 3 Dziuba I., Żułynśkyj M. Na wiecznej drodze do Szewczenki // Taras Szewczenko. Pełny zbiór utworów : w 12 t. T. 1. Kijów : Naukowa dumka, 2001. S. 9. 4 Melnyczenko W. Moskwa w twórczym losie Tarasa Szewczenki. M.: Domowa biblioteka, 2015. S. 5. 5 Zob.: Melnyczenko W. Czy wypełniono Testament Tarasa Szewczenki? // Słowo Proświty. 2024. 11–17 stycznia; Tegoż. Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki // Switohlad. 2024. №2. 6 Dziuba I. Szewczenkofobia we współczesnej Ukrainie. Kijów : Wyd. dom „Kijowsko-Mohylańska akademia”, 2006. S. 13. 7 Barabasz J. Przestrzeń Słowa Szewczenki. Kijów : Tempora, 2011. S. 457, 458. w swoich wspomnieniach zwracają uwagę na połączenie cech charakteru, zamiarów i czynów, które w zwykłych warunkach się nie łączą – czyli synkretyczność. Ogromne, nieprzykładne doświadczenie życiowe łączyło się w tym wybitnym człowieku z niemal dziecięcą naiwnością. W świadomości Dimarowa sąsiadowały nieprzejednany stosunek do wszelkiego zła i ufność, wymagania i gotowość do przebaczania... Taki synkretyzm, w najlepszym rozumieniu tego łacińskiego terminu (połączenie przeciwieństw), był i pozostaje, zapewne, decydującą cechą Anatolija Dimarowa – szczerego, dobrego i czułego, a przede wszystkim – sprawiedliwego. Tak, był zmuszony łączyć niepołączalne. I żyć nie zgodnie z okolicznościami, a wbrew nim... Przeżył Hołodomor i wymieranie wsi. Ocalał na wojnie, chociaż nie raz posyłali go na śmierć. Pisał i wydawał swoje utwory pomimo oskarżeń o naruszenie zasad „socjalistycznego realizmu”. Nie czekając na czasy bez cenzury, zmagał się z wrogami wolnej twórczości, czyli wywalczał każdy rozdział, a nawet każde zdanie. „Ze strony Anatolija Dimarowa było to swoiste wyzwanie dla postulatów metody socjalistycznego realizmu z jego wymaganiami obowiązkowego przedstawiania hegemona – klasy robotniczej, tworzenia pozytywnego bohatera, jasna rzecz, natchnionego, białozębie uśmiechniętego budowniczego komunizmu, i kończenia każdego utworu na optymistycznej nucie”, – napisał Mykoła Żułynski w przedmowie do zbioru wywiadów („Jego głos słychać do dziś. Rozmowy z Anatolijem Dimarowem” (Kijów, Biblioteka „Literaturnej Ukrainy”, 2014 r.). Bohaterowie jego utworów są zasadniczo inni. W powieści „Czarny kruk” to porucznik, który przeszedł całą wojnę, na podstawie podłego donosu skazany na 20 lat obozów koncentracyjnych; postacie powieści „Przez mostek”, „Błękitne dziecko”, „Jak to w piechocie” również są bardzo dalekie od radzieckich „ideałów”. Te utwory zostały wydane dopiero na początku lat 80., w czasach tzw. pieriestrojki. „Styl pisarza – to codzienna katorżnicza praca”. Tak Anatolij Dimarow, z właściwą sobie skromnością, podsumował swoją twórczość w wywiadzie dla Serhija Kozaka („Literaturna Ukraina”, 4.08.2011 r.). On, jak zawsze, był skrajnie szczery. Bo ciężką pracą z nie zawsze wdzięcznymi skutkami naznaczona jest zdumiewająca, pełna nieprawdopodobnych wydarzeń droga życiowa i twórcza tej wybitnej osobowości. Pisarza, który był i jest symbolem, legendą literatury ukraińskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Zdumiewający Anatolij Dimarow

Otóż najwstrętniejsze jest wojujące ignoranctwo, „niech go licho weźmie!”. Nie omieszkam przypomnieć, że jeszcze w poemacie „Sen” (1844) Taras Szewczenko z odrazą utrwalił takiego odpychającego „ziomka z cynowymi guzikami” w carskich pałacach: „Ja wszystkie wejścia znam, / Ja tutaj służę…”. Co prawda, ten „oświecony” jakościowo różnił się od Miedinskiego tym, że wiedział o istnieniu języka ukraińskiego. Pamiętacie? „Gdzie ty się tu wziąłeś?” „Z Ukrainy”. – „To jakże ty i mówić nie umiesz po tutejszemu?” – „Ba nie, – mówię, – Mówić umiem, Ale nie chcę”. W każdym razie jednakowo odrażający stosunek Szewczenko wyraził do nich obu: „A niech to, wstrętny / Kałamarzu…”. Nie mniej wrogie naukowemu szewczenkoznawstwu są domowe ignoranty, które mocno zadomowiły się w Internecie, mnożą publikacje z niemotywowanymi wymysłami i bezpodstawnymi hipotezami, próbami przeinterpretowania czy skorygowania, sprostowania czy „doprecyzowania” samego Szewczenki. W każdym razie ich słowo, mówiąc po szewczenkowsku, „kłamstwem podbite”… Powiedzmy, w internetowej publikacji „Kobziarz, którego nie znaliście” z aplombem stwierdzono, że „w swoim Dzienniku poeta pisał o szczególnej przyjemności, otrzymanej z nabycia gumowego płaszcza – mackintosha, który kosztował 100 karbowańców”. Nic podobnego w Dzienniku Taras Hryhorowycz nie pisał, a wspomniał o płaszczu w powieści „Artysta”: „Sto rubli rzucam na jakikolwiek płaszcz”. Zatem pouczający najwyraźniej nie czytał ani powieści, ani Dziennika! Tym bardziej – i poezji Szewczenki, bo inaczej nie twierdziłby – „nasze bezgłowie”, – że „do końca życia Taras Szewczenko pisał zdumiewająco niegramotnie”. Właśnie pod koniec życia poeta przewidział prawdziwą wściekłość przyszłych ignorantów i na wszystkie czasy zareagował: Andrij TOPACZEWSKIJ, laureat nagrody im. Wiaczesława Czornowoła, zasłużony działacz sztuk Ukrainy. Życiorys wybitnego pisarza, prawdziwego ukraińskiego patrioty Anatolija Dimarowa jest niezwykły: 92 lata niemal niewiarygodnych, godnych podziwu wydarzeń i czynów. Jest w tym wielkim życiu twórcza celowość, godność obywatelska, przyjacielska i rodzinna wierność, oddanie idei narodowej, a co najważniejsze – przyzwoitość rodowitego inteligenta. I nawet – niektóre tajemnice... Oto jedna z nich. Przy urodzeniu jego nazwisko brzmiało Harasiuta – od nazwy chutoru Haraski na Połtawszczyźnie. Po ojcu – Andronikowycz. Pracowita i zamożna rodzina chłopska wywoływała zazdrość „ideowych” obdartusów i w 1929 roku ojca „rozkułaczyli” i zesłali. Matka z synami przeniosła się do wsi Dowhaliwka, gdzie Anatolij chodził do szkoły pod jej panieńskim nazwiskiem – Dimarow. Tam przeżyli Hołodomor 1932-1933 lat i wymieranie wsi, po czym rodzina przeniosła się na Donbas... Zawsze gotowy przyjmować prawdę i dzielić się nią z innymi. Takim Anatolij Dimarow był i pozostaje w naszej pamięci. „Pieśniarzem okopowej prawdy” nazywali go koledzy-pisarze. Ta prawda, jak i los samego jej pieśniarza, była niewiarygodnie okrutna. W 1940 roku na Donbasie 18-letniego Anatolija, zaraz po ukończeniu szkoły średniej, zmobilizowano do Armii Czerwonej. Od pierwszego dnia wojny był w piechocie. Kilka razy ranny i kontuzjowany. Podczas niemieckiej okupacji stworzył na Doniecczyźnie oddział partyzancki. W 1943 roku po raz drugi zmobilizowany do czynnej armii, znowu przeszedł rany i kontuzję; komisowany (uznany za niezdolnego do służby wojskowej) po długim leczeniu. W wywiadzie dla Nadiji Bodnar („Ekspres”, 23.01.2003 r.) na pytanie o wojnę odpowiedział: „Wiecie, o wydarzeniach frontowych napisano już tyle i, wybaczcie, tyle samo nakłamano!.. Ja nie wierzę ludziom, którzy mówią, że służyli w piechocie na froncie, i deklarują: „Ja przeszedłem całą wojnę, od dzwonka do dzwonka”. A ty, ścierwo, nie przeszedłeś całej wojny, a przesiedziałeś gdzieś na tyłach, gdzie i kula nie świstała! Bo co to jest piechur? Jeden-dwa ataki – i ty albo w szpitalu, albo zakopany. Mnie przyszło wszystkiego na wojnie spróbować. W 20 lat stałem się inwalidą. Rany, kontuzje... A kiedy nasi wrócili, ja zorganizowałem oddział partyzancki. Nam nie bardzo uwierzyli, bo jego nie komuniści organizowali, a 14-letnie „smarkacze”, a ja, najstarszy, dowodziłem. U nas odebrano broń, dali po cegle i powiedzieli: „Biegnijcie, rzucajcie cegłami... Niemcy pomyślą, że to granaty, padną, a wy skaczcie z góry i odbierajcie u nich broń”. Oto i doskakaliśmy się – nikt nie dobiegł, Niemiec wszystkich wykosił, a mnie poszczęściło się: kontuzjowało, mnie wywieźli odmrożonego, i to przypadkiem podnieśli... Po odmrożeniu mnie znowu komisowali – „niezdolny do służby liniowej”, w 1943 roku”. Dalej, jeszcze podczas wojny, pracował w gazecie „Radianśka Ukrajina” w Kijowie oraz „Radianśka Wołyń” w Łucku. O tym okresie (1943–1950) swojej dziennikarskiej i pisarskiej działalności wspominał z nieukrywaną samoironią (chociaż rekomendacje na wstąpienie do Związku Pisarzy otrzymał nie od byle kogo, a od M. Rylskiego, P. Tyczyny, L. Nowyczenki). Sprawa w tym, że wtedy Stalin był dla niego „bezgrzeszny”, co później uznał w cyklu powieści „W cieniu Stalina”. Rzeczywiście, jego poglądy zmieniały się, ale właśnie dlatego, że je miał. Przecież tym, którzy nie mają poglądów, nie ma co zmieniać, i pozostaje tylko powtarzać oficjalne twierdzenia władzy obecnej. Takich ludzi nazywamy konformistami, ich jest pod dostatkiem wokół. Dimarow był zasadniczo inny, jeszcze umiał swoje błędy uznawać. Co więcej – rozumiał konieczność odkupienia... Już za Niepodległości, pracując na swojej działce ziemi, powie znanemu diasporowcowi, publicyście i działaczowi społecznemu Petrowi Baleyowi, że w ten sposób odkupuje swoją kompartyjną przeszłość. I powtórzy we wspomnianym już wywiadzie: „W 1990 roku pisarz!” nikom zupełnie przestali płacić... Jakoś trzeba było żyć. I zaczęliśmy uprawiać wielki ogród. A moja żona powiedziała skrzydlate zdanie: „Oto odpokutowujemy swoje partyjne grzechy” („Ekspres”, 23.01.2003 r.). Celowości, wytrwałości, pracowitości, a przede wszystkim – talentu Anatolija Dimarowa wystarczyłoby na kilka żyć i losów. Chyba nie było takiej dziedziny nauk, rodzaju sztuki czy gatunku literackiego, którymi by się nie interesował. Ta cecha jego osobowości jest chyba decydująca. Kiedy poetka Tetiana Łemeszko nas poznała, Dimarow był nie tylko starszym kolegą, ale prawdziwym patriarchą literatury ukraińskiej: miał za plecami dziesiątki wydanych książek – powieści, opowiadań, baśni... Przy tym nie tylko zapoznał się z moimi utworami, ale też wykazał żywe zainteresowanie przyrodoznawstwem i ochroną środowiska, wspierając autora tych słów pochlebnymi opiniami i recenzjami. Życzliwość, pragnienie i gotowość do pomocy młodszemu koledze – to jeszcze jedna ważna jego cecha; o tym z wdzięcznością wspominali, oprócz T. Łemeszko, także Łesia Stepowyczka, Wasyl Folwaroczny, Wiktor Neborak, Mychajło Najenko oraz wielu innych jego współmyślicieli („Nasz Dimarow”, Kijów, Feniks, 2015). A do tego – przyzwoitość i pryncypialność inteligenta starszego pokolenia, zdolnego do odważnych czynów obywatelskich. Kiedy w 2012 roku ówczesny prezydent W. Janukowycz podpisał dekret o odznaczeniu orderem Jarosława Mądrego, Anatolij Dimarow odmówił przyjęcia tej nagrody, nazywając ją próbą przekupstwa ze strony człowieka, który pcha Ukrainę w przepaść. ...Zawsze pragnął pojąć głęboką istotę zjawisk i wydarzeń. Już u schyłku wieku, zapoznawszy się z Biblią, doszedł do przekonania o kreatywnej naturze Wszechświata. Słusznie uważał, że nie jest ona sprzeczna z nauką, a nawet potwierdzają ją odkrycia i wynalazki uczonych. To było niczym Objawienie. A zatem uwierzył w Boga, mówił, że wiara i nauka to dwa jego skrzydła. I przy tym pozostawał materialistą! Pisarka Lubow Hołota wspomina, jak pytał: gdzież pomieściły się dusze miliardów ludzi, którzy odeszli w Wieczność przez wszystkie czasy?.. Tak w nim łączyły się przeciwieństwa. Przyjaciele, koledzy, krewni, znajomi oraz czytelnicy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

projektu, zakupiliśmy laptopy, inne środki techniczne i stworzyliśmy artlaboratorium dla osób objętych dozorem kuratorskim. Do końca 2022 roku wznowiliśmy wszystkie nasze projekty kulturalno-oświatowe i społeczne oraz zainicjowaliśmy nowe. Według podsumowań działalności projektowej w 2023 roku biblioteka otrzymała tytuł „Biblioteka Roku” (dyplom II stopnia) corocznego Ogólnoukraińskiego konkursu WGO Ukraińskie Stowarzyszenie Biblioteczne, który jest przeprowadzany wspólnie z Ministerstwem Kultury i Komunikacji Strategicznej Ukrainy. A 9 listopada tego roku biblioteka została zaproszona na uroczystości i wręczenie nagrody za zwycięstwo w VIII konkursie najlepszych projektów w sferze edukacji dorosłych, w nominacji Najlepszy projekt edukacji obywatelskiej, który przeprowadza Ukraińskie Stowarzyszenie Edukacji Dorosłych (projekt „Widzialna biblioteka” dotyczący resocjalizacji osób odbywających kary kryminalne realizowany jest we współpracy z Departamentem ds. Wykonywania Kar Kryminalnych już czwarty rok z rzędu). Ukraińska historia służy potężnym przypomnieniem o tym, że kiedy staje się ciężko, silni stają się silniejszymi. Biblioteka stała się lepsza, bardziej efektywna, jej działalność przeszła najcięższe testy stresowe i stała się dobrze widoczna nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą. Od 2022 roku przeprowadziliśmy wymianę książek z bibliotekami Wilna (Litwa), Krakowa (Polska), Kiszyniowa (Republika Mołdawii), na zaproszenie kolegów odwiedziliśmy Kiszyniów i Kraków, prowadzimy z nimi spotkania online. Inicjatywa pracowników biblioteki – zbiórka i wysyłka ukraińskim społecznościom uchodźców za granicą ukraińskich książek, która trwa od kwietnia 2022 roku, objęła 37 miast świata. Łącznie w tym okresie wysłano ukraińskim uchodźcom za granicę ponad 10000 książek. Jesteśmy stale z nimi w kontakcie, włączamy do wydarzeń. Ze swojej strony od Ukraińców w Karlsruhe oraz od organizacji wolontariackiej Ichud Hatzalah biblioteka otrzymała w darze generatory prądu, a z Erlangen, Würzburga, Krakowa – książki. Od zespołu biblioteki miejskiej Wilna – wsparcie finansowe. W tym ciężkim czasie bibliotekę wspierają wolontariusze i darczyńcy: z ich pomocą przeprowadzono remonty kosmetyczne w 4 pomieszczeniach, wyprodukowano ekotorby z naszym logo, zakupiono drobne meble, sprzęt komputerowy. Ze swojej strony wspieramy biblioteki publiczne terenów przyfrontowych, te, których pomieszczenia są odbudowywane po ostrzałach i które aktywnie pracują z wewnętrznie przemieszczonymi obywatelami. Tylko w 2024 roku w ramach projektu charytatywnego, który realizujemy przy wsparciu wolontariuszki z Pragi Ołeksandry Wachruszewej i prywatnego funduszu charytatywnego, pomogliśmy zebranymi i zakupionymi książkami (średnio po 120-130 książek) oraz laptopem 55 ukraińskim bibliotekom w obwodach mikołajowskim, chersońskim, zaporoskim, charkowskim, chmielnickim. Obecnie biblioteka wykorzystuje do komunikacji wszystkie możliwe kanały, ma wysoki poziom wdrożenia IT, potężne i skuteczne partnerstwo z placówkami kulturalnymi i edukacyjnymi, organizacjami społecznymi. Publiczność użytkowników biblioteki dzisiaj nie ogranicza się do 25 tysięcy czytelników, którzy mają kartę biblioteczną, setki tysięcy korzystają z jej usług online. Dlatego idziemy naprzód, z uwagą i ciepłem w duszy do każdego, kto przekracza próg siedziby Łesi. Nie boimy się, działamy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Działamy! Bo działać – to nasze! W listopadzie Biblioteka Publiczna imienia Łesi Ukrainki dla dorosłych miasta Kijowa obchodzi 80-lecie od czasu założenia

Olha ROMANIUK, dyrektorka biblioteki Swój jubileusz biblioteka spotyka w czasie wojennym, tak jak 80 lat temu, kiedy z książek znalezionych przez kijowian na ruinach miasta zaczął formować się księgozbiór przyszłej głównej biblioteki publicznej stolicy. Dwa pokoje o łącznej powierzchni 68 m kw. w budynku ukraińskiej męskiej szkoły średniej nr 55 przy ulicy Artema (od 2015 r. – Siczowych Strzelców), 18, stały się jej pierwszym lokum. Jeśli mówić o bibliotece, to przede wszystkim o jej zasobach informacyjnych i o ludziach. Mimo trudnej sytuacji z własnymi powierzchniami, a do dziś nie mamy własnego pomieszczenia, bibliotece we wszystkich okresach jej historii sprzyjali wyjątkowi ludzie, mężowie stanu, pasjonaci, którzy od początku rozwijali bibliotekę i wzmacniali jej pozycję, chronili przed zakusami deweloperów, wspierali materialnie jej inicjatywy i projekty. W naszym archiwum przechowywane są liczne propozycje do miejskich programów rozwoju sfery kulturalnej stolicy, apele do władz miejskich różnych okresów i szczebli w sprawie konieczności budowy specjalnego pomieszczenia dla głównej biblioteki miejskiej jeszcze od ubiegłego wieku, ale sprawa tak i nie ruszyła z miejsca. Gorzką stroną w historii biblioteki jest okres, kiedy w latach 2008–2009 zespołowi przyszło przejść przez posiedzenia 14 sądów różnego szczebla, trzy z których – w sprawie eksmisji oddziałów biblioteki z pomieszczeń, które do dziś wynajmuje w rejonie szewczenkowskim. Warto z wdzięcznością wspomnieć polityków i działaczy społecznych M. Tomenkę, L. Taniuka, O. Bryhyncia, O. Donija, Bohaterów Ukrainy B. Olijnyka oraz D. Pawłyczkę, działacza społecznego w sferze wydawniczej O. Afonina, znanego adwokata A. Fedura, którzy stanęli w obronie pomieszczenia głównej biblioteki stolicy przed zakusami deweloperów. Dzięki ich wysiłkom została przyjęta uchwała Rady Najwyższej Ukrainy z dnia 16 stycznia 2009 r. „O wprowadzeniu moratorium na eksmisję redakcji środków masowego przekazu, placówek kultury, w tym bibliotek, wydawnictw, księgarni, przedsiębiorstw rozpowszechniania książek”. Ostatni raz na dziś kwestia pomieszczenia dla głównej biblioteki miasta była wnoszona pod obrady Stałej Komisji Rady Kijowskiej ds. kultury w 2021 roku. Budowa biblioteki publicznej nie wymaga miliardów dolarów, niezbędnych do budowy, na przykład, centrów biznesowych. Ale ROI (zwrot z inwestycji) biblioteki jest kolosalny. Według niektórych danych, każda dolarowa inwestycja w jakąkolwiek bibliotekę publiczną przynosi dochód do 10 dolarów. To wielka szansa inwestycyjna. Znaczenie bibliotek dla rozwoju społeczeństwa dobrze rozumiał w swoim czasie Wiktor Kytasty – amerykański profesor, uczony, dyplomata, muzyk, kulturoznawca, znany działacz społeczny i kulturalny ukraińskiego pochodzenia. Od 1990 r. i do końca swoich dni żył i pracował w Kijowie, był dyrektorem Domu Ameryki – pierwszego Amerykańskiego centrum kultury na Ukrainie. Część własnej kolekcji książek (894 egzemplarze książek o sztuce muzycznej, słowniki, albumy artystyczne itp.) przekazał w swoim czasie do zbiorów biblioteki. Wielkim pragnieniem W. Kytastego była budowa specjalnego pomieszczenia dla biblioteki. Środki na projekt i budowę był gotów przekazać. Jedyne, czego wymagano od władz miasta, to wydzielenie działki pod budowę. Niestety, to się nie stało. Z historią biblioteki ściśle związany jest los wybitnej osobistości branży bibliotecznej Ukrainy Ludmyły Iwaniwny Kowalczuk, która od 1964 do 2016 roku kierowała biblioteką. Pół wieku swojego życia złożyła na ołtarzu zawodu. Dzięki jej staraniom i talentowi kierownika niewielka biblioteka imienia Łesi Ukrainki, do której przyszła jako młoda dziewczyna i której zespół liczył zaledwie pięciu pracowników, została zreorganizowana najpierw w centralną bibliotekę rejonu szewczenkowskiego, a z czasem – w Centralną bibliotekę miejską Kijowa (od 1998 roku – Bibliotekę Publiczną imienia Łesi Ukrainki dla dorosłych miasta Kijowa). Dzięki otwartości L. I. Kowalczuk na nowości, biblioteka zawsze była wśród pierwszych we wdrażaniu nowych technologii informacyjnych. Jeszcze w 1994 r. biblioteka skorzystała z propozycji firmy Ex Libris (Izrael) zawarcia kontraktu na nabycie zautomatyzowanego systemu informacyjno-bibliotecznego (AIBŚ) ALEPH na jeden rok bez opłat, a w 1997 r. na konkursie międzynarodowej fundacji charytatywnej „Instytut Społeczeństwa Otwartego” w Budapeszcie otrzymała grant w wysokości 25 tys. dolarów USA, za które zakupiono AIBŚ ALEPH. I teraz za pomocą tego serwisu każdy, niezależnie od pory dnia i miejsca pobytu, może zapoznawać się online z ofertami z półek bibliotek Kijowa. Dziś biblioteka jest w pewnych rękach doświadczonych pracowników, którzy wiele lat swojego życia poświęcili jej rozwojowi: Kowalence R. M. oraz Moroz H. M. – zastępczyniom dyrektora, Kryworuczce L. S. – kierowniczce działu sztuki, Marjanczyk O. W. – kierowniczce działu literatury w językach obcych, Kuryło L. S. – głównej bibliotekarce, Hołubkowej A. W. – kierowniczce działu wypożyczalni, Serhijenko N. W. – kierowniczce działu niestacjonarnych form obsługi, Kodolence T. P. – głównej bibliotekarce i innym. W te jubileuszowe dni wspominamy dobrym słowem pracowników biblioteki, którzy pozostawili wyraźny ślad w jej historii: M. D. Soma, W. I. Folwarocznego, L. S. Horbacz, S. Ja. Babiną, N. O. Aleksiejenko, N. M. Makuchę, M. O. Zalepę, W. I. Sysolinę, M. M. Potapową, H. P. Woskresen. ską, A. P. Rozdobudko, N. B. Hryszczenko, I. O. Curiną, S. W. Sanżak, O. W. Skarżyńską oraz innych. Z historią biblioteki związane jest życie całych rodzin i pokoleń. Rodziny Zwariczów, Sawickich, Suszczuków, Fiłatowów, Kazańcewów i innych przekazują miłość do książki i czytania z pokolenia na pokolenie. Biblioteka posiada dobrze skompletowany uniwersalny księgozbiór dokumentów na różnych nośnikach informacji. Przechowywane są tu kolekcje cennych i rzadkich wydań, druków diasporowych z zakresu ukrainiki itp. W szczególności w dziale literatury krajoznawczej i bibliografii znajdują się wydania o Kijowie, datowane na koniec XIX – początek XX wieku, komplety gazet „Kijewskaja mysl” (1908–1909), „Kijewskaja mołwa” (1907), „Kijewskaja gazieta” (1903), czasopisma „Kijewskaja starina” (1888–1898) i inne. Unikalną wartość mają rarytasowe wydania XVIII–XIX wieku z kolekcji znanych działaczy kultury i naukowców R. Iwickiego, J. Boboszki, I. Czabanenki, R. Korohodskiego, W. Kytastego, W. Zabołotnej i innych. W 1997 r., decyzją Narodowej komisji ds. zwrotu na Ukrainę dóbr kultury, zbiory biblioteki wzbogacił bezcenny księgozbiór kijowianina, wybitnego mistrza baletu, artysty o światowym imieniu Serhija Lifara, przekazany z Paryża przez jego wdowę, hrabinę L. Alefeld-Laurvig. W 2017 roku, po śmierci hrabiny, bibliotece zgodnie z testamentem przekazano jeszcze ponad 700 wydań ze zbiorów artysty. Najcenniejsze, rarytasowe wydania z kolekcji biblioteka digitalizuje, tworzy Cyfrową bibliotekę „Kijów” i zapewnia dostęp do tekstów online. Od 2020 roku biblioteka przeżywa najtrudniejsze czasy: początkowo tak zwane „covidowe”, kiedy w kontekście pandemii nastąpiła jej cyfrowa transformacja, a dalej, jeszcze nie otrząsnąwszy się z kwarantannowych wyzwań, weszła w surowe realia wojny. Dzisiaj nawet umownie nie ważymy się porównywać działalności biblioteki z wkładem tych, którzy codziennie oddają swoje życie w obronie naszej wolności. Ale byłoby nieuczciwie nie przyznać, że biblioteka jest swoistą latarnią dla społeczeństwa. Tylko jeden dzień, 24.02.2022 r., biblioteka zamarła, próbując przyjąć przerażające realia, a już następnego dnia, nakreśliwszy z tymi pracownikami, którzy zdecydowali się pozostać w Kijowie, kierunki działalności w warunkach wojny, zaczęła przygotowywać pierwszy wykład online „Jak Ukraińcy wymyślili Rosję”, który już 27 lutego przeprowadził historyk i bibliotekarz Anatolij Horowyj. Rola biblioteki podczas wojny wzrosła i dowodzi tego jej codzienna praktyczna działalność. I nie tylko dlatego, że jakościowo zmieniły się kierunki działalności, ale także dlatego, że stała się centrum komunikacyjnym, żywotnie niezbędnym ludziom. Oczywiście biblioteka jest dumna z tego, że w 2017 roku jako pierwsza wśród bibliotek Ukrainy otrzymała nagrodę teatralną „Kijowska Pektoral” (za projekt „Biblioteka+Teatr”), że z jej inicjatywy wybitny mistrz grafiki i kaligrafii Wasyl Jakowycz Czebanyk został laureatem Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, że zapoczątkowanym przez bibliotekę w 2019 roku corocznym konkursem „Poetycka zima Mykoły Soma” godnie uczczono pamięć znanego poety-szestdziesiatnika, który 10 lat pracował w bibliotece, że biblioteka wspiera miejskie wydawnictwa książkowe, odkrywa wśród swoich użytkowników talenty literackie... Obecnie życiowym priorytetem biblioteki jest wsparcie informacyjne i psychologiczne wszystkich, którzy potrzebują pomocy w trudnych realiach. Projekt „Biblioterapia”, którego celem jest za pomocą książki i czytania wspieranie pokonywania trudnych „duchowych” momentów, biblioteka realizuje od 2017 roku. Potrzebna książka w potrzebnym czasie – najlepsze lekarstwo. W tym roku biblioteka została włączona do projektu i programu szkoleniowego „Biblioteki jako przestrzeń wsparcia psychospołecznego”, który realizowany jest w ramach Ogólnoukraińskiego programu zdrowia psychicznego „Ty jak?” (organizatorzy: UNESCO, Ministerstwo Kultury i Strategicznych Komunikacji Ukrainy, Centrum Koordynacyjne ds. Zdrowia Psychicznego Gabinetu Ministrów Ukrainy). Pracując w kraju w stanie wojny, stykamy się z brakiem kadr, problemami zabezpieczenia technicznego i odnawiania księgozbiorów, a jednocześnie szukamy wszelkich możliwości dla prowadzenia swojej działalności w nowym środowisku. Pogodzić się i stać w miejscu – to nie o nas. Jesteśmy pewni, kryzysy to zawsze możliwości. W maju 2022 roku biblioteka złożyła wniosek grantowy na konkurs projektów Europejskiej Fundacji Kultury i zwyciężyła. Za środki w kwocie 8 tys. euro, otrzymane na realizację pro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

“Zmoskowienie Bukowiny”: pełna wersja

Halyna DACIUK, dziennikarka, działaczka społeczna: “Ze szczerą miłością i ostrą prawdą” W Kijowie w Domu Kina z udziałem pisarzy, dziennikarzy, naukowców, działaczy społecznych i politycznych, wydawców oraz studentów przeprowadzono prezentację unikatowej dwuksiążki pisarza, uczonego, dziennikarza, wykładowcy, profesora Mykoły Tymoszyka “Zmoskowienie Bukowiny”, która właśnie ukazała się w wydawnictwie “Akademija” przy wsparciu Bukowińskiego Ziemstwa. Szczere gratulacje dla Autora, który momentami siłą intuicji przypomina mi zdumiewającego Wikentija Chwojkę. Taka sama kosmiczna zdolność odkrywania unikatowych portali ukraińskiej kultury, nikim nieodkrytych tematów naukowych, warstw i przekrojów przestrzeni informacyjnej, obok których przechodzą miliony uczonych ludzi. A profesor Tymoszyk nie przechodzi, będąc pewnym, że ten temat jest dziś najbardziej aktualny. I z początkiem Wielkiej wojny siada do archiwów, obkłada się rocznikami radzieckich bukowińskich gazet z okresu 1940–1980 lat i na konkretnych publikacjach oraz dokumentach pokazuje, jak cynicznie i systemowo narzucano Bukowinie cudze wartości, obcą rosyjską kulturę i obcy język. Jak wykorzeniano z życia ukraińskość. Jak niszczono ludzi za najmniejsze przejawy patriotyzmu. Jak okrutnie nowa władza tabuizowała prawdziwą ukraińską historię. To była prawdziwa, choć ukryta wojna na wyniszczenie Ukrainy, która dziś z całą rosyjską okrutnością prowadzona jest otwarcie. Zrozumiałe, że książka – to nie bojowa rakieta przeciwko wrogowi, ale na zawsze odmoskowić się i utwierdzić niepodległość bez takich wydań my nie zdołamy. Dlatego czytajmy Tymoszyka – i dwuksiążkę o rodzinnej czernihowskiej wsi Danyna, i zwrócone z zapomnienia dziedzictwo Iwana Ohijenki, i “Matczyny testament”. I dwutomnik “Zmoskowienie Bukowiny”, który staje się precedensem dla podobnych badań radzieckiej periodyki na Wołyniu, Słobożanszczyźnie, Podolu, Galicji, Zakarpaciu, Doniecczyźnie. Aby zrobić jeszcze jeden ważny krok do własnej tożsamości i do Ukrainy. Dla podobnych badań różnych obwodów Ukrainy trzeba znaleźć środki i pełnych poświęcenia ludzi, którzy podjęliby się tej bohaterskiej sprawy. Dziś zaś za całe ukraińskie instytucje niestrudzenie pracuje profesor Mykoła Tymoszyk, łącząc pola siłowe dziennikarstwa, nauki i dojrzałego pisarskiego słowa. W jego książkach – szczera miłość do Ukrainy i ostra prawda o Ukrainie – z tymi uczuciami Mykoła Stepanowycz pisze jak żyje. Dlatego jego dwuksiążka jest kardiocentryczna i narodotwórcza. Nie męcz się, drogi przyjacielu, i niech wszystko przez ciebie zamierzone się spełni. Wielu twórczych lat! Koledzy z roku: Jurij Plaksiuk, Halyna Daciuk, Mykoła Tymoszyk, Witalij Moskalenko Jurij PLAKSIUK, dziennikarz, pisarz: “Wyborna dokumentalistyka w publicystycznym ubraniu” Dokładniej i bardziej fachowo o fundamentalnej pracy Mykoły Stepanowycza, jak w swojej przedmowie do dwutomnika zrobił obecny na sali Domu Kina szanowny akademik Heorhij Filipczuk, nie powiesz. I rzeczywiście, badanie “Zmoskowienie Bukowiny” jest na tyle aktualne, przekonujące i dowodowe, że już ponad rok odpowiednim instytucjom narodowym należałoby uczynić je kamieniem węgielnym ogólnopaństwowym rarytasem naukowo-pedagogicznym. Nie mogę nie zgodzić się i z innymi sentencjami akademika o tym, że autor daje szansę dla wnikliwego czytelnika uświadomić sobie aktualność faktów historycznych, które w różnych rzutach powtarzały się później, już w latach niepodległości Ukrainy. Że duch tych niezwykłych rarytasów tamtej dawnej epoki kontynuuje gnić do dziś. To znaczy, że wrzody ówczesnego systemu, tego totalitarnego reżimu nie w pełni zostały wykorzenione i w czasie utwierdzania naszej niepodległości. W jurysprudencji w ogóle oraz w kryminalistyce w szczególności jest takie profesjonalne wyrażenie – “baza dowodowa”. Czyli masa dowodów dla ustalenia okoliczności przestępstwa, winy lub niewinności podejrzanych o dokonanie przestępstwa. Tak więc, każdy dokument, fakt, każdy cytat, każde twierdzenie autora jest właśnie tą bazą dowodową, która powinna służyć nam dziś w sprawie potępienia zbrodni komunistycznego reżimu na terenach Ukrainy – jak minionej, tak i współczesnej epoki. I co z tego, może zapytać niewybredny wobec prawdy historycznej czytelnik. Wszystko już się wydarzyło, totalitarna epoka została pokonana i sprawiedliwie potępiona przez naród ukraiński. Przez naród ukraiński została potępiona – najpierw na niezapomnianym pierwszym założycielskim zjeździe Ludowego Ruchu Ukrainy we wrześniu 1989 roku, a po dwóch latach – na wiekopomnym Ogólnoukraińskim referendum pierwszego grudnia 1991 roku, kiedy za stworzeniem niepodległej i sobornej Ukrainy zagłosowało ponad 80 procent jej obywateli. Lecz czy została należycie potępiona miniona totalitarna epoka przez oficjalną ukraińską władzę? Przez możnowładców, którzy zaczynając od burzliwego 1991 roku, prowadzili i do dziś prowadzą tytaniczną międzysobową bitwę o prawo przebywania na władnym Olimpie. Nawet w okresie obecnej okrutnej i krwawej wojny wyzwoleńczej, przyczyny pojawienia się której należy szukać w podniesionym, euforycznym czasie pokojowego rozpadu Związku Radzieckiego. Przypomnijmy, czy wydarzyło się na Ukrainie wtedy i obecnie coś podobnego do lutowego XX zjazdu KPZR 1956 roku, gdzie na zamkniętym Plenum zostało niszczycielsko potępione zbrodnie stalinowskiej kliki. Uogólniono i sklasyfikowano liczne fakty tych zbrodni, wyznaczono głównych przywódców złoczyńców. W ponad trzydziestoletniej historii de iure niepodległej Ukrainy trudno odszukać podobne akcje państwowe i akty. Bezsprzecznie, umyślnie zorganizowany przez bolszewików Hołodomor 1932–1933 lat, ludobójstwo naszego narodu należycie otrzymało prawne i polityczne potępienie. A reszta strasznych wydarzeń historycznych? Czy otrzymały one podobne potępienie ze strony władzy? Nie otrzymały! A wszystko dlatego, że nie ma w naszej daleko nie wszechogarniającej Konstytucji fundamentalnych postanowień dotyczących ustawodawczego potępienia osobnej dyktatury, wprowadzenia totalitarnego reżimu. Jest, prawda, w art. 5 linijka o tym, że nikt nie może uzurpować władzy państwowej. Tylko w niej, niestety, nie określono prawnych oznak takiej uzurpacji. Dlatego, biorąc pod uwagę bliską przeszłość, na dzisiejszą rzeczywistość, należy skonstatować, że Ustawa Zasadnicza Ukrainy potrzebuje fachowej konkretyzacji prawnych postanowień dotyczących uniemożliwienia dyktatury w jakikolwiek sposób, w jakiejkolwiek formie. Więc właśnie fundamentalna praca Mykoły Stepanowycza, jej dokumentalna baza dowodowa jest jednym z tych wyzwalaczy, które po zwycięskiej wojnie powinny skłonić odnowioną ukraińską władzę wypełnić tę lukę, aby raz i na zawsze pozbawić możnowładców pragnienia uzurpowania władzy, która z prawa i z definicji należy do narodu ukraińskiego. Lecz, bezsprzecznie, aby kiedyś jednak odbył się prawny sąd nad wszystkimi zbrodniczymi antynarodowymi reżimami… Niestety, ja osobiście, jak i wielu innych w moim wieku działaczy, którzy w tamtą totalitarną radziecką epokę jako tako beztrosko realizowali swój twórczy potencjał, nie mam Uczestnicy i uczestniczki prezentacji mają prawo uważać się za stronę poszkodowaną. Chyba że za świadka. Uczciwego, sumiennego i obiektywnego, ale tylko świadka. Poszkodowanymi są ci, którzy nie ugięli się przed reżimem. Którzy znieśli na sobie wszystkie więzienno-obozowe „przywileje” sowieckiego bolszewizmu na terenach Ukrainy. Mówię tak, ponieważ na moim sumieniu, na mojej przeszłości również leży piętno wspólnika w haniebnym dziele zmoskwiczenia, co prawda, innego, obwodu odeskiego. Tak, w 1990 roku, po ostrej publicznej krytyce ze strony nieżyjącego już pisarza Wołodymyra Jaworiwskiego pod adresem antyukraińskiej działalności nowo mianowanego pierwszego sekretarza Komitetu Obwodowego w Odessie Heorhija Kriuczkowa, ja, korespondent UT-1, na polecenie przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Mykoły Ochmakewycza, zgodziłem się udać do Odessy, aby w obszernym wywiadzie telewizyjnym z pierwszym sekretarzem zdementować sprawiedliwe i przekonujące zarzuty patriotycznego ukraińskiego polityka. Teraz mogę jedynie kajać się za ten twórczy grzech. Na zakończenie wygłoszonych sądów chcę w imieniu naszego ogółu wyrazić propozycję dotyczącą zbiorowego apelu do Ukraińskiego Instytutu Książki, aby profilowa instytucja państwowa rozważyła możliwość sfinansowania ogólnoukraińskiego projektu „Zmoskwiczenie Ukrainy”, obliczonego na każdy region. Aby tamtejsi badacze i publicyści na wzór dwuksiążki profesora Mykoły Tymoszyka stworzyli swoje dokumentalno-publicystyczne dzieła, którymi w sposób dowodowy i na zawsze pozbawiliby Moskali zamiarów roszczenia sobie praw do naszej historii, naszych ziem, naszej tożsamości. Zdjęcie Ołeksandra KLYMENKI. Prowadzący — przewodniczący Ziomkostwa Bukowińskiego Wałerij Cybuch.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Laureaci Nagrody im. Symonenki w 2024 roku

Konkursowa komisja ds. przyznawania Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Wasyla Symonenki, ustanowionej przez Czerkaską Radę Obwodową oraz obwodową administrację państwową przy wsparciu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, w celu uczczenia pamięci poety-humanisty Wasyla Symonenki, popularyzacji jego imienia i twórczości, zachęcania profesjonalnych i nieprofesjonalnych literatów do twórczych poszukiwań w dziedzinie literatury, do pisania wysokoartystycznych utworów literackich o wymowie obywatelskiej, skierowanych na budowę niezależnej demokratycznej Ukrainy, podsumowała wyniki konkursu na zdobycie nagrody w 2024 roku. Laureatami Nagrody im. Wasyla Symonenki zostali: w nominacji „Za najlepszy pierwszy tomik poetycki” – Pawło Wyszebaba, poeta (miasto Krematorsk, obwód donecki), za zbiór wierszy „Tylko nie pisz mi o wojnie”; w nominacji „Za najlepsze dzieło artystyczne” – Hryhorij Dichtiarenko, prozaik (miasto Czerkasy), za książkę prozatorską „Krosna”. Członkowie konkursowej komisji serdecznie gratulują laureatom i życzą dobrego zdrowia oraz nowych twórczych sukcesów. Wołodymyr Poliszczuk, współprzewodniczący konkursowej komisji

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Huculski symboliczny amulet

Myron FEDORIW Zdjęcie z otwartych źródeł Ukraińskie ozdoby ludowe. Jakie one bywają i czym przyciągają współczesne modnisie? Pierwszą rzeczą, która zawsze wabiła gospodynie i modnisie, folklorystów i etnografów, pisarzy i historyków sztuki, są zgardy. Zaglądając do wielkiego słownika języka ukraińskiego, przeczytamy: „Zgardy, lub gardy – to archaiczne naszyjniki z mosiężnymi krzyżami na metalowym sznurze”. Każda ze zgard w swojej tysiącletniej historii ma odpowiednie nazwy, które towarzyszą nazwom symboli, w formie których zgardy zostały stworzone. Jednym z najpopularniejszych wśród Hucułów symboli-znaków w naszyjnikach ze zgard jest „solaris”, który przypomina indoeuropejską „swastykę”. Do dziś ten symbol jest jednym z najczęściej używanych. W swoim artykule „Huculskie ozdoby” zasłużona pracownica kultury Ukrainy Jarosława Tkaczuk podkreśla: „Symbol słońca stał się emblematem dobrobytu i pomyślności, a dla ludności ukraińskich Karpat, która do naszych dni zachowała niemało magicznych wierzeń, w tamtych odległych czasach ten symbol był szeroko wykorzystywany jako amulet. Właśnie dlatego różnorodne interpretacje symbolu solarnego tak często wykorzystują huculscy mistrzowie w dekorowaniu ozdób”. Przeglądając różnorodność zgard na wystawie huculskich ozdób Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobrynskiego, można prześledzić wielowiekową historię asymilacji zgard od kultowych pogańskich symboli do podobnych do chrześcijańskich krzyży kultowych, które nabrały wydłużonego kształtu, a nawet były odlewane przez mistrzów z figurką ukrzyżowania. Ale w swojej większości zgardy krzyżykowe, które i teraz są szeroko używane wśród Hucułów z Wierchowiny w obwodzie iwanofrankiwskim, różnią się od krzyża chrześcijańskiego obecnością niewielkich okrągłych wypustek na krawędziach krzyżowych ramion. Z jakich metali wykonywano zgardy? Przy oględzinach ozdoby-amuletu, którego wiek sięga jeszcze czasów Rusi, specjaliści wskazują na jego wykonanie z miedzi i cyny. Jeśli gospodarz uważał, że jego zgarda powinna różnić się od innych i przypominać drogocenny metal (złoto), wtedy „mistrzowie imitowali drogocenny metal, używając stopu mosiądzu (mosiaż). Do imitacji srebra huculscy mistrzowie używali nowego srebra – stopu niklu, miedzi i cynku. Te stopy łatwo poddawały się tradycyjnym sposobom obróbki, z których korzystali huculscy mistrzowie-mosiażnicy”. Do metalowego sznura zgarda była przymocowana za pomocą „czeprahy”, czyli dwóch, przeważnie okrągłych, płytek, ozdobionych tłoczonym lub ażurowym ornamentem. Te ażurowe ornamenty również niosły w sobie solarne symbole-amulety. Ciekawostką jest też to, że czasami czeprahy swoimi rozmiarami bywały większe niż same zgardy. Niektóre z czeprah osiągały 6-7 cm średnicy, co świadczy o ich szczególnym miejscu wśród ozdób szyjnych. Historycy sztuki twierdzą, że „czepraha – symbol słoneczny – miała chronić człowieka Mistrz Ołeh Harkus. Zdjęcie Iryny Drużuk przed złymi duchami. W centralnej części dekoracji czeprahy w większości przypadków umieszczane są różne warianty symboliki solarnej: koło z ośmioma, sześcioma lub czterema szprychami, sześcioramienna rozeta, koncentryczne koła itp.”. Zgardę na sznurze w średniowiecznej huculskiej rodzinie po raz pierwszy sześcioletniej dziewczynce darowano na urodziny. Na kolejne urodziny darowano już parzyste zgardy. Z czasem liczba amuletów rosła i w ozdobie układały się nie w jeden, a w kilka rzędów. Wychodziło całe kolie, które pełniło przede wszystkim funkcję ochronną. Samo słowo „zgarda”, według twierdzenia doktora nauk filologicznych, badacza huculskich hydronimów Jurija Karpenki, może być pochodne od słowa „horodyty” (grodzić), „ohorodżuwaty” (ogradzać), co jest równoznaczne z „oberehaty” (ochraniać). (na przykład, berehty – zberezhty, hard – zhard, tutaj przyimek „z” oznacza działanie). Według innej wersji słowo pochodzi od francuskiego „garde” – okrągła blacha na rękojeści szpady i jest związane z czasownikiem „garder” – strzec, ochraniać. Różnorodność zgard w huculskich wsiach Ukrainy wciąż wymaga naukowego badania. I nie wiemy, jakie tajemnice w systemie amuletów niosą w sobie zgardy, odlane przez współczesnych mistrzów, na przykład takich jak Wsewołod Bażałuk i Ołeh Harkus. Ale to, że wśród ukraińskich ozdób ludowych właśnie zgardy znajdują się na jednym z najwyższych szczebli uznania, nie budzi wątpliwości. Bo w dawnych czasach nie każda Hucułka miała taki majątek, by chwalić się zgardami na szyi. A już jeśli w rodzinie zgardy są, to i status wśród Hucułów rodzina miała odpowiedni. Prawie wszyscy badacze (L. Weigel, L. Werbycki, S. Wytwycki i inni) jednym głosem twierdzą, że tylko „zamożne” Hucułki mogły sobie pozwolić na „kokietowanie w gardach”. Współczesny mistrz Ołeh Harkus zaznacza, że „na prawdziwej zgardzie powinno być nie mniej niż pięć krzyży. W dawnych czasach naszyjne huculskie ozdoby mogły ważyć 10 kg i więcej”. Teraz mistrz robi zgardy dla obrończyń. Również jego wyroby cieszą się popytem wśród Ukraińców z całego świata. Jego cud-ozdoby kupują w Kanadzie i Francji, w Argentynie i Australii, a zebrane środki pan Ołeh wykorzystuje na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Zgardy i w czasach pogańskich wołchwów, i w czasach współczesnych molfarów, przepełnione starożytną praukraińską symboliką i wzbogacone chrześcijańską duchowością, inspirują mistrzów odlewnictwa do nowych arcydzieł. Pracując w nowoczesnej technice precyzyjnego odlewania próżniowego według wytapianych modeli woskowych, współcześni odlewnicy zajmują się jeszcze rekonstrukcją archaicznego mosiądzownictwa, odlewaniem w ceramiczne i kamienne formy. W ich warsztatach pojawiają się na świecie dziesiątki nowych, oryginalnych zgard, które do tej pory cieszą się niemałym popytem wśród rodaków. Zgardy XVIII-XIX w. Huculszczyzna. Zdjęcie Taras r Zgardy krzyżykowe. Zdjęcie spadok.org.ua

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn