Inna OMELAŃCZUK, dziennikarka, proświtianka
27 października obwodowa biblioteka naukowa w Równem rozkwitała niepowtarzalnym bogactwem haftowanych koszul: utalentowani uczniowie, którzy zjechali się z różnych zakątków obwodu, zdążyli zarówno napisać dyktando jedności narodowej, jak i otrzymać zasłużone wyróżnienia. Wszyscy oni – zwycięzcy tegorocznego konkursu literackiego „Perło mnohocinne”, który tradycyjnie organizuje Równieńska obwodowa „Proświta”. I (także już tradycyjnie i znamiennie) nagradza dzieci oraz ich nauczycieli właśnie w Dniu Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego. – Naszemu fachowemu jury pod przewodnictwem pisarza, laureata szeregu poważnych nagród literackich Jewhena Szmorhuna zawsze nie jest łatwo wybierać najlepszych spośród najlepszych wśród prawie pół tysiąca prac. W każdej z nich wyczuwamy ów wspólny z Ukrainą ból o jej los, te duszewne rany, które jątrzą młode dusze, a zarazem niezłomną wiarę w nasze zwycięstwo. Każda praca ma swoją wyróżniającą cechę, ale wszystkie są przesiąknięte pewnością: Ukraina godnie przejdzie te ciężkie mroczne czasy, zachowamy nasze państwo i uczynimy je jeszcze silniejszym. I wtedy uczniowie będą pisać o rozwoju odnowionej Ukrainy, o miłości, o naszej wyjątkowej przyrodzie i wielu innych pokojowych sprawach. Serdecznie dziękuję pedagogom-opiekunom oraz waszym rodzicom – za to, że wychowali prawdziwych Ukraińców – zwrócił się do uczestników imprezy przewodniczący obwodowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Iwan Wietrow. Podziękował on sponsorom tegorocznego konkursu – deputowanemu Równieńskiej Rady Miejskiej, generalnemu dyrektorowi
W Czerniowcach 27 października, przy pomniku Kronikarzom Rusi-Ukrainy – Podwижnikom ukraińskiego piśmiennictwa, odbyła się uroczystość zorganizowana przez Czerniowieckie Obwodowe Zjednoczenie organizacji społecznej „WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”. Wydarzenie zgromadziło prosvitian, oświatowców, artystów, uczniów, studentów, duchowieństwo, przedstawicieli władz i społeczeństwa, wszystkich, którzy strzegą i pielęgnują ukraińskie słowo. Uroczystość otworzył Narodowy Artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Iwan Derda pieśnią Sydora Worobkewycza „Ojczysta mowa”. Uczestnicy wspólnie z ojcem Mykołą pomodlili się o pokój, o ojczystą mowę, naród i wojsko. Ojciec Ihor odczytał list powitalny od biskupa Czerniowieckiego i Bukowińskiego Feognosta – z błogosławieństwem dla wszystkich prosvitian kraju. Po minucie ciszy za poległych bohaterów i prosvitian, którzy odeszli w wieczność, zabrzmiał Hymn Ukrainy. Z słowem powitalnym wystąpił przewodniczący Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” I. Derda, podkreślając: „Jest mowa – jest Ukraina”. Pozdrowienia przekazali zastępca szefa Czerniowieckiej Obwodowej Wojskowej Administracji Roman Hreba, kierownik wydziału Rady Obwodowej Petro Bryżak, deputowana Rady Miejskiej, kandydatka nauk historycznych Hanna Skorejko. Serdeczne słowa wygłosili ukrainoznawczyni, zasłużona pracowniczka oświaty Ukrainy Tamara Minczenko, honorowy przewodniczący „Proświty”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ostap Sawczuk, doktor habilitowany filologii, profesor ChNU im. Jurija Fedkowycza Switłana Szabat-Sawka, kandydatka nauk filologicznych, docentka katedry historii i kultury języka ukraińskiego ChNU Iryna Huculiak. W ramach uroczystości wręczono dyplomy działaczom kultury, oświaty, sztuki – Marii Dudydrze, Ruslanowi Nazaryszynowi, Pawłowi Tokarowi, Wołodymyrowi Tkaczowi – za znaczący wkład w sprawę odrodzenia narodowego. Zabrzmiały wiersze Tarasa Szewczenki, Dmytra Pawłyczki, Wasyla Waskana, Larysy Maftyn w wykonaniu wykładowców, studentów i uczniów szkół. Szczególnie poruszyły występy uczennic Liceum nr 19 im. Olhy Kobylanskiej – Wiktorii Kocherhan, Antoniny Samborskiej, Warwary Hrynko, Anastasii Żewnowatej (dyrektorka liceum – Uliana Legusowa). Brzmiały autorskie piosenki Jurija Oleся, Lubomyra Rawluka, utwory w wykonaniu zespołów „Lehini” (katedra muzyki ChNU, kierownik – Wołodymyr Kobylanskyj) i „Harmonija Turboty” (m. Czerniowce, kierownik – Jarosław Ukrainiec). Wiersz Wasyla Waskana „Błogosław nas, Panie” z natchnieniem przeczytała laureatka obwodowego konkursu recytatorów Marta Topala. Uroczystość zakończyła się ceremonią składania kwiatów pod pomnikiem Kronikarzom Rusi-Ukrainy jako znak wdzięczności dla podwижników ukraińskiego słowa. Uroczyście w wykonaniu I. Derdy zabrzmiała „Modlitwa za Ukrainę”. Prowadzącymi uroczystości byli Pawło Tokar, wzorowy pracownik oświaty Ukrainy, oraz I. Derda. Realizatorem dźwięku był zasłużony nauczyciel Ukrainy Anatolij Kusznir. Autorem scenariusza – I. Derda. Niech to spotkanie stanie się ziarnem, które wykiełkuje w sercach przyszłych pokoleń. Strzeżmy ukraińskiego słowa, bo w nim nasza pamięć i godność, nasza Ukraina.
Iwan DERDA, przewodniczący Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświta”, Artysta Ludowy Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Firma TOW „Riwień”, Marijan Hoda oraz zastępca dyrektora generalnego Równieńskiej Fabryki Włóknin Bohdan Hapiak, którzy życzliwie zgodzili się ufundować cenne nagrody dla młodych pisarzy – książki. Geografia zwycięzców okazała się szeroka: byli tu zarówno mieszkańcy miast (jak Równe, Zdołbuniw czy Bereźne), jak i wsi (na przykład Korost, Myrohoszcza, Swarycewicze czy Berestia). Nagrody wręczali Iwan Wietrow, Marijan Hoda, przewodnicząca Równieńskiej Miejskiej „Proświty” Kateryna Syczyk, członkinie zarządu obwodowej „Proświty” Myrosława Kosariewa, Natalia Sawczuk, Mykoła Fedoryszyn (dyrektor Muzeum im. Ułasa Samczuka). W ciepłych słowach wsparcia dla utalentowanej młodzieży, które wygłaszał każdy z mówców, pobrzmiewały słowa Szewczenki:
Cóż by się zdawały słowa… Słowa i głos – nic więcej… A serce bije i ożywa, Gdy je usłyszy!.. Bo ojczysta mowa – nasz najcenniejszy skarb. Ten, który kształtuje ukraińską tożsamość. Ten, który jest kodem niezłomnego narodu, jakim słusznie zachwyca się świat. I my nigdy i w żaden sposób nie oddamy go na łup wroga. Utwory zwycięzców konkursu wkrótce ujrzą światło dzienne w nowym wydaniu almanachu literackiego „Proriost”. Zainicjował go niezmienny przewodniczący jury Jewhen Szmorhun ponad trzy dziesięciolecia temu, aby wspierać uzdolnionych chłopców i dziewczęta (przy okazji, tegoroczny numer ukaże się dzięki jego rodzinie). W tym roku Jewhen Szmorhun obchodził swoje 85. urodziny, a z tej znaczącej okazji w „Literaturnej Ukrainie” ukazał się życzliwy artykuł naszego rodaka – akademika Mykoły Żulynskiego, który mimo swojego obciążenia nigdy nie zapomina napisać trafnego, krytycznego słowa o rodzimych pisarzach. Pieśni z życzeniami wykonywali wokaliści Równieńskiego Muzycznego Kolegium Zawodowego (dyrektor Hennadij Fiskow). W tak zakochanym w Ukrainie i rodzimym słowie towarzystwie rozumiesz: mamy wielką przyszłość, a jest ona w pracowitych rękach i wrażliwych sercach tych dzieci w wyszywankach. Niech szczęści im na życiowej niwie!
Tłumaczenie maszynowe
20 października w agencji informacyjnej „Nagołos” odbył się okrągły stół Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki na temat „Starożytność języka ukraińskiego w współrzędnych bezpieczeństwa Państwa Ukraińskiego”. Dyskusji poprzedziła miła uroczystość – wręczenie honorowego odznaczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” – orderu Nestora Kronikarza ukraińskiemu uczonemu, dyrektorowi Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, proświtianinowi Pawłowi Hrycenko. Prowadzenie spotkania powierzono przewodniczącemu WUT „Proświta” Pawłowi Mowczanowi. Z referatami wystąpili: Bohdan Zabłocki, Wołodymyr Szowkoszytny, Petro Juszczenko, Iwan Zajec, Paweł Hrycenko, Jurij Mosenkis, Mykoła Hołomsza, Anatolij Radzichowski.
Uczestnicy zebrania zainicjowali utworzenie Międzynarodowego Forum „Język ukraiński – kod państwa”, poświęconego badaniu roli języka ukraińskiego w globalnym kontekście cywilizacyjnym, a także utworzenie Rady Obywatelskiej ds. bezpieczeństwa językowego. Jednogłośnie potwierdzili: język ukraiński jest podstawą duchowego bezpieczeństwa, konstytucyjnej tożsamości i cywilizacyjnej ciągłości Ukrainy.
Serhij PRYSUCHIN, doktor filozofii, członek Rady Głównej WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Zdjęcie autora
Tłumaczenie maszynowe
Przez ostatnie miesiące członkowie ukraińskiej społeczności w USA, Kanadzie, Europie i na Ukrainie wyrażają głębokie zaniepokojenie sytuacją wokół Ukraińskiego Centrum Kultury w Somerset (Somerset, NJ) – największego ukraińskiego kompleksu duchowego, kulturalnego i memorialnego w Ameryce Północnej. Te obawy dotyczą nie tylko Centrum Kultury, lecz także ogólnie działalności obecnego kierownictwa Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w USA (UKP w USA) – metropolity Antoniego (Szczerby) i arcybiskupa Daniiła (Zelińskiego). Dociera do nas wiele apeli zawierających informacje o możliwych nadużyciach władzy, nieprzejrzystych działaniach wobec majątku kościelnego i publicznego, a także o nieznanym stanie zbiorów muzealnych, które były przechowywane w Centrum. Podkreślamy, że nie wysuwamy formalnych zarzutów, jednak uważamy te fakty za istotne dla społeczeństwa i wymagające niezależnej weryfikacji. Niniejsze oświadczenie nie jest oskarżeniem prawnym i ma wyłącznie charakter informacyjny dla społeczeństwa.
Oddzielenie od Ukraińskiego Autokefalicznego Prawosławnego Kościoła
W latach 1994–1995 arcybiskup Antoni (Szczerba) wraz z metropolitą Konstantynem, bez wiedzy wspólnoty, podpisali z Patriarchatem Konstantynopolitańskim porozumienie zatytułowane „Punkty wzajemnego porozumienia”, po czym Ukraiński Kościół Prawosławny USA wyszedł spod jurysdykcji Ukraińskiego Autokefalicznego Prawosławnego Kościoła (UAPK) i przeszedł do bezpośredniego podporządkowania Patriarsze Ekumenicznemu w Stambule. Następnie obaj hierarchowie otrzymali greckie tytuły, a Kościół utracił swój status autokefaliczny oraz związek kanoniczny z Metropolią Kijowską. Duchownym nakazano nie popierać idei ukraińskiej autokefalii ani nie współsłużyć z przedstawicielami Patriarchatu Kijowskiego. Później arcybiskup Daniił (Zelinski), wyświęcony już w strukturze Konstantynopolitańskiej
go patriarchatu, kontynuował tę linię, ostatecznie utrwalając podporządkowanie ukraińskiej wspólnoty w USA zewnętrznej jurysdykcji. Po odejściu metropolity Antoniego spod jurysdykcji UAPC w połowie lat 90. XX wieku wspólnota parafii Świętego Wniebowstąpienia (Holy Ascension Church, Kliften, New Jersey) odmówiła uznania jego władzy, uważając, że utracił on uprawnienia kanoniczne. Metropolita Antoni wniósł kilka pozwów sądowych przeciwko wspólnocie, starając się uzyskać kontrolę nad majątkiem parafialnym i kierownictwem, ale wspólnota utrzymywała, że własność należy do parafian, a nie do hierarchów, którzy przeszli pod Konstantynopol.
Po ponad dziesięciu latach procesów sądowych sąd apelacyjny stanu New Jersey w 2009 roku ostatecznie opowiedział się po stronie wspólnoty, uznając, że metropolita Antoni nie miał prawa ingerować w zarządzanie parafią ani dysponować jej majątkiem. Sąd podkreślił, że UPC w USA nie jest właścicielem nieruchomości parafialnych, a spory religijne dotyczące jurysdykcji nie mogą być rozstrzygane przez sądy cywilne. Sąd Najwyższy stanu odmówił rozpatrzenia tej decyzji, dzięki czemu wspólnota Świętego Wniebowstąpienia zachowała pełną kontrolę nad swoim majątkiem, pozostając wierna Kijowskiemu Kościołowi i tradycji autokefalicznej. Ta decyzja pokazuje, że obecne obawy wspólnoty nie są domysłami – orzeczenie sądu Stanów Zjednoczonych potwierdziło, że kierownictwo UPC w USA nie ma prawa jednoosobowo dysponować majątkiem ukraińskich parafii.
Operacje majątkowe i finansowe budzące niepokój
Apel wspólnoty zawiera pytania dotyczące:
– nieruchomości nabytych lub zarejestrowanych na osoby prywatne – metropolitę Antoniego (Szczerbę) i arcybiskupa Daniiła (Zielińskiego) – w stanach New Jersey i Floryda, w tym przypadków, w których nieruchomość przekazywano sobie nawzajem za symboliczną sumę ($1);
– niezrozumiałych źródeł środków, biorąc pod uwagę skalę ekskluzywnych transakcji z nieruchomościami, które nie odpo-
mają wiedzę o zadeklarowanych dochodach duchowieństwa; potencjalnie nieprzejrzystych umów dotyczących sprzedaży lub przekazania do użytkowania obiektów, które historycznie należą do ukraińskiej wspólnoty.
Nieznany stan dziedzictwa kulturowego
Ukraińskie Centrum Kultury w Somerset zostało założone przez Patriarchę Mstysława (Skrypnyka) jako duchowo-kulturowy memoriał – miejsce wiecznej pamięci ofiar Hołodomoru i wojen XX wieku. Na fasadzie kompleksu wykuto w językach angielskim i ukraińskim: „Z INICJATYWY BŁOGOSŁAWIONEGO METROPOLITY MSTYSŁAWA I DZIĘKI OFIARNOŚCI WIERNYCH UKRAIŃSKIEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO W USA I DIASPORZE ZBUDOWANO TEN DOM UKRAIŃSKIEJ KULTURY I POŚWIĘCONO 16 SIERPNIA ROKU PAŃSKIEGO 1987 NA UCZCZENIE TYSIĄCLECIA CHRZTU RUSI-UKRAINY. WZNIESIONY NA PAMIĄTKĘ ZNISZCZONYCH ŚWIĄTYŃ I SPALONYCH ZBIORÓW KSIĄG I ARCHIWÓW W UKRAINIE, BĘDZIE ON W SWOICH MURACH PRZECHOWYWAŁ CHRZEŚCIJAŃSKIE SKARBY UKRAIŃSKIEGO NARODU”. Te słowa stały się symbolem dla całej diaspory: Ukraińcy z całego świata zaczęli przekazywać do muzeum swoje najcenniejsze relikwie – ikony, kozackie ozdoby, stare druki, cerkiewne naczynia liturgiczne itp. Do lat 90. XX wieku w zbiorach muzeum znajdowało się ponad 13000 eksponatów i 50000 książek, co uczyniło je największym zbiorem ukraińskiego dziedzictwa duchowego i kulturowego poza granicami Ukrainy. W szczególności wśród eksponatów znajdowały się: stare ikony z XVII–XIX wieku, krzyże cerkiewne, świeczniki, ryzy, kozackie ozdoby, portrety hierarchów i hetmanów, dokumenty archiwalne, fotografie, a także tysiące książek i starodruków przekazanych przez ukraińskie wspólnoty z całego świata. Część tych przedmiotów należała do przedstawicieli duchowego i kościelnego kierownictwa Rusi Kijowskiej, ukraińskich metropolitów, hetmanów oraz działaczy epoki kozaczyzny i walk o wyzwolenie – zatem nie są to zwykłe przedmioty muzealne, lecz unikalne świadectwa ciągłości ukraińskiej tradycji państwowej, duchowej i kulturowej. Dziś muzeum pozostaje zamknięte, a miejsce przechowywania części zbiorów jest nieznane. Istnieją podstawy, by sądzić, że poszczególne eksponaty mogły zostać przeniesione lub zbyte bez należytej dokumentacji.
Kwestia zarządzania i praw wspólnoty
Ukraińskie Centrum Kulturalne w Somerset zostało zbudowane za środki ukraińskiej wspólnoty. Zgodnie z tradycjami Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego parafia lub wspólnota, która sfinansowała powstanie obiektu, ma prawo decydować o kwestiach jego zarządzania i rozwoju. Tymczasem obecne kierownictwo – metropolita Antoni i arcybiskup Daniel – ignoruje ponad dziesięć oficjalnych wystąpień wspólnoty z żądaniem przeprowadzenia publicznego wysłuchania w sprawie omówienia sytuacji finansowej i rozwoju kompleksu. Budzi to wątpliwości co do przejrzystości ich działalności, a także możliwego osobistego interesu i konfliktu interesów podczas podejmowania decyzji.
Naruszenia imigracyjne i status duchowieństwa
Napływają również informacje o możliwych naruszeniach amerykańskiego prawa imigracyjnego. W szczególności chodzi o przypadki, gdy seminarzyści lub duchowni z Ukrainy przebywają w Stanach Zjednoczonych bez należytego statusu, a dokumenty znajdują się w dyspozycji kościelnych administratorów. Fakty te wymagają sprawdzenia przez kompetentne organy.
Historyczne i duchowe znaczenie kompleksu
Ukraińskie Centrum Kulturalne w Somerset to nie tylko muzeum czy zespół świątynny. Jest to symbol niezależnego ukraińskiego prawosławia i uosobienie duchowej jedności Ukraińców na świecie, stworzone przez patriarchę Mstysława jako ukraiński Jerozolima, gdzie łączą się wiara, pamięć i godność narodowa. Jego dziedzictwo należy do narodu ukraińskiego, a nie do osób prywatnych czy struktur, które utraciły związek z ukraińską tradycją autokefaliczną.
Dalsze działania i wezwanie do udziału
Svitanok NYC Inc. jako organizacja non-profit, zajmująca się rzecznictwem ukraińskich inicjatyw społecznych, kulturalnych i humanitarnych w USA, koordynuje pracę prawną, historyczną i medialną w celu ochrony Ukraińskiego Centrum Kultury w Somerset. Wzywamy:
– przedstawicieli organów państwowych i nadzorczych – zarówno na Ukrainie, jak i w USA – do udzielenia oficjalnej oceny działań osób odpowiedzialnych za zarządzanie kompleksem;
– dziennikarzy, historyków, muzealników i działaczy społecznych – do włączenia się w niezależne dokumentowanie faktów, zbieranie świadectw i badanie sytuacji;
– do udziału w rozprawie dotyczącej losów Centrum Kultury.
Publiczna rozprawa w sprawie wydania dokumentów na przezonowanie w celu rozbiórki Centrum odbędzie się:
6 listopada 2025 roku
2301 Route 27, Somerset, NJ
Początek – o 19:00 (7:00 PM)
Prosimy o możliwie najszersze rozpowszechnienie tego oświadczenia wśród wszystkich Ukraińców na świecie – działaczy duchowych, kulturalnych, społecznych i politycznych, dziennikarzy, naukowców oraz przedstawicieli instytucji międzynarodowych – aby prawda o tej sytuacji stała się znana jak najszerszemu kręgowi społeczeństwa.
Jeśli posiadacie dodatkową informację, jesteście gotowi przekazać list poparcia lub pomóc w śledztwie, prosimy o kontakt: [kontakt ukryty]
Kampania zbiórki funduszy, których cała kwota zostanie przeznaczona na koszty prawne i inne bezpośrednie wydatki, dostępna jest pod linkiem: https://www.gofundme.com/f/save-ukrainian-cultural-legacy
Ten Centrum zostało stworzone dla wiecznej pamięci, a nasze zadanie dziś – nie dopuścić do zniszczenia lub zniekształcenia jego sensu i misji.
Chwała Jezusowi Chrystusowi! Chwała Ukrainie!
Z poważaniem – Prezes Svitanok NYC Inc.
Oleksandr TARAN
22 października 2025 r.
Tłumaczenie maszynowe
W nocy 22 października armia kraju-agresora Rosji przeprowadziła zmasowany atak na Ukrainę, w szczególności na Kijów, gdzie zginęły dwie osoby, a 30 zostało rannych. Ambasador UE na Ukrainie Katarina Mathernova opowiedziała o „nocy grozy” w stolicy. „Noc grozy na Ukrainie. Rosja przeprowadziła zmasowany atak na Kijów i jego okolice. To było straszne. Niewiarygodnie głośna noc. Ich celami była infrastruktura energetyczna, koleje, budynki mieszkalne – ludzie. Śpiące kobiety i dzieci” – cytuje panią Katarinę wydanie NV. Ambasador UE opowiedziała, że podczas tej nocy musiała ukrywać się na podłodze łazienki w hotelu, w którym znalazła tymczasowe schronienie. W Kijowie stały się znane skutki rosyjskiego ostrzału stolicy w nocy 26 października. „Do 33 osób wzrosła liczba poszkodowanych w wyniku ataku wroga na stolicę 26 października. 8 z nich medycy hospitalizowali. W tym troje dzieci” – cytuje mera Witalija Kliczkę wydanie „Bukwy”. Potwierdziła się informacja o śmierci trzech osób. Media informowały również, że podczas kolejnego uderzenia raszystów w zabudowę mieszkalną miasta w nocy 25 października w Kijowie zginęło dwoje mieszkańców. Ostatnie spotkanie Wołodymyra Zełenskiego i Donalda Trumpa stało się głównym tematem większości światowych mediów. Mimo że prezydent USA wprost nie odmówił prezydentowi Ukrainy dostarczenia pocisków manewrujących, stwierdził, że USA nie chcą oddawać tych pocisków, ponieważ im samym mogą się przydać, a także że przekazanie Tomahawków może doprowadzić do eskalacji, pisze The Guardian. „Odmowa prezydenta USA Donalda Trumpa przekazania Ukrainie pocisków Tomahawk po rozmowie z kremlowskim władcą Putinem jest świadectwem poważnego wpływu dyktatora na głowę Białego Domu” – taką opinię wyraził były zastępca dyrektora Wydziału Inwestycji Obronnych NATO Richard Williams. „Propozycja Zełenskiego zakupu pocisków Tomahawk w zamian za wspólny dostęp do unikalnych ukraińskich technologii dronów była niezwykle atrakcyjną umową, nawet jeśli neutralnie podchodzi się do Trumpa” – cytuje go Kyiv Post. Aby zmobilizowany mógł przygotować się do wykonywania zadań, musi wydać co najmniej 5000 dolarów na zakup niezbędnego wyposażenia. Opowiedział o tym dowódca batalionu systemów bezzałogowych 29. samodzielnej brygady przeciwlotniczej „CHAM” w wywiadzie dla blogerki Anny Maksymczuk. Wojskowy wyjaśnił, że zmobilizowani otrzymują od państwa całe niezbędne wyposażenie, jednak jego jakość nie zawsze jest akceptowalna. W rezultacie żołnierz musi kupować prawie wszystko na własny koszt, informują „Ekonomiczni nowyny”. „Na 4. roku wojny wciąż nie ma rozwiązań dotyczących uniknięcia całkowitego upadku. Wciąż nie ma rozwiązań dotyczących zestrzeliwania celów powietrznych. Są tylko zagospodarowane miliardy. Są rady, by na czas ładować powerbanki, pilnie kupować generatory z trzykrotną marżą maroderską, zaopatrywać się w wodę pitną i chodzić do toalety pod krzaki forsycji na dworze” – cytuje publicystę Ostapa Drozdowa gazeta „Silśki wisti” (nr 41, 16.10.2025). 90% Ukraińców uważa, że władzę należy krytykować za korupcję nawet podczas wojny, informuje wydanie ZN.UA, powołując się na wyniki sondażu KMIŚ. Przy tym 40% obywateli uważa kraj za beznadziejnie skorumpowany. „Zełenski „zapomniał” o dacie założenia UPA” – zaznacza na swojej stronie na Facebooku działacz społeczny Wołodymyr Cybulko. „Tak, naprawdę dziwnie i przykro, że 14 października tego roku ze strony władzy nie padły oficjalne słowa o rocznicy założenia UPA. Najwyższy Naczelny Dowódca walczącej Ukrainy nawet nie wspomniał o Powstańczej Armii, która wiele dziesięcioleci temu już broniła naszą ziemię przed moskiewską ordą – pisze pan Cybulko. – I niestety, to nie przypadek. Nawet po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji, 14 października 2022 roku, prezydent Zełenski ani słowem nie wspomniał o tych, którzy podnieśli broń przeciwko najeźdźcom ze wschodu. Być może ten dzień rzeczywiście nie został wpisany do wykazu oficjalnych świąt. Jednak takie daty są ważne i pamiętne same w sobie. Tym bardziej podczas wielkiej wojny z rosyjskimi okupantami, walce z którymi poświęcili się legendarni ukraińscy żołnierze. Ale czy naprawdę pamięć o ukraińskich bohaterach ma zależeć od zatwierdzonych protokołów, przyjętych uchwał czy politycznej celowości? Taka przyjazna obojętność wobec znamiennej daty ukraińskiej historii jest w rzeczywistości bardzo ważnym sygnałem dla całego społeczeństwa”. „14 października Najwyższy Naczelny Dowódca (jak i reszta sterników) walczącej Ukrainy wciąż nie wspomniał o Powstańczej Armii, nie padło ani jedno słowo o 83. rocznicy założenia Ukraińskiej Powstańczej Armii... Bez pokolenia OUN-UPA nie byłoby dzisiejszych bohaterów ZSU. Właśnie pasjonarne, patriotyczne osoby jako pierwsze stanęły w obronie Ukrainy 24 lutego 2022 r. Ci, którzy dzisiaj są na polu bitwy, są godni naszych wielkich bohaterów. Dziękuję wam, nasi bohaterowie, że stoimy na waszych ramionach” – napisała na swojej stronie na Facebooku naukowczyni, działaczka społeczna Manana Abaszydze. Premier Julia Swyrydenko, komentując inicjatywę ograniczenia zawrotnych sum wynagrodzeń urzędników, stwierdziła, że specjaliści wysokiego szczebla muszą otrzymywać godne wynagrodzenie. Według eksperta i deputowanego ludowego kilku kadencji Andrija Pawłowskiego, kiedy premier mówi o „godnej pensji”, czym to jest, jeśli nie napluciem w twarz reszcie Ukraińców? „Wychodzi na to, że wojskowi, nauczyciele i lekarze otrzymują dziesiątki razy mniej niż urzędnicy „wysokiego szczebla”, bo oni na to nie zasługują. Ukraina jeszcze nie jest państwem feudalnym? Żadnych szlachciców i chłopów u nas póki co oficjalnie nie ma. Ale w istocie u Swyrydenko i u tych, których ona obsługuje, jest właśnie stanowa logika: są ludzie państwowi, którym wolno otrzymywać dziesiątki tysięcy dolarów miesięcznie. Ich status jest ważniejszy niż wynik, a „godna pensja” urzędnika w żaden sposób nie jest związana z efektywnością jego pracy, a jedynie z samym faktem przynależności do zielonej wierchuszki. Za co otrzymują miliony wszyscy ci zieloni darmozjady – członkowie rad nadzorczych, zarządów spółek państwowych i ich doradcy-sorosiaty, którzy rozmnożyli się jak pchły na podwórkowym psie, jeśli widzimy porażkę za porażką – od ochrony obiektów energetycznych po zapasy gazu?! Witam was, współobywatele: żyjemy w społeczeństwie kast. Gdzie jeden Ukrainiec musi cieszyć się, że ledwo starczyło mu na media i chleb, a drugi, za każdym razem demonstrując porażkowe wyniki, zgarnia pieniądze łopatą! I dopóki na Ukrainie utrzymuje się taka sytuacja, Ukraina nie stanie się sprawiedliwym demokratycznym państwem” – napisał pan Pawłowski na swojej stronie na Facebooku.
Podczas transmisji na kanale telewizyjnym I.UA.TV sędzia Sądu Konstytucyjnego w stanie spoczynku Wiktor Szyszkin oświadczył między innymi: „Podczas wojny, aby zniszczyć wroga, najpierw trzeba zniszczyć kolaborantów. U nas tego nie robią. To znaczy, że u nas władza faktycznie jest w układzie z kolaborantami”. Zaznaczył również, że dla zwycięstwa w wojnie trzeba uderzyć w ropociąg „Przyjaźń”, który według danych eksperta przynosi budżetowi Federacji Rosyjskiej 18 mln dolarów na dobę. „Jeśli tego nie robią, to znaczy, że we władzach są kolaboranci. Przecież właśnie ten ropociąg podtrzymuje Rosję i wojnę przeciwko Ukrainie” – zauważa Szyszkin. Jego zdaniem obecnie przed powstaniem przeciwko działaniom władz Ukraińców powstrzymuje wojna z agresorem. Jednak po jej zakończeniu naród ma prawo do powstania. „Władza powinna zachowywać się tak, aby nie zmuszać narodu do uciekania się do prawa do powstania w walce o swoje prawa” – podsumowuje W. Szyszkin. Tarnopolskie TCK zmobilizowało Pawła Akijewa – kierownika jedynej w Ukrainie firmy specjalizującej się w produkcji narzędzi chirurgicznych, wykorzystywanych w szpitalach wojskowych i cywilnych placówkach medycznych. Informuje o tym kanał na Telegramie „Raport Sierżanta”, powołując się na nieoficjalne źródła. „Kto teraz będzie ratował rannych?” – pyta wydanie IN.KORR. Deputowany ludowy Ukrainy Jarosław Żełezniak opublikował śledztwo dotyczące biznesu diamentowego Timura Mindicza – byłego partnera biznesowego prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego. Śledztwo wykazało, że Mindicz ma lustrzany biznes na terytorium Federacji Rosyjskiej. Biznesy są powiązane szeregiem zagranicznych firm, które już figurowały w śledztwie dotyczącym transakcji energetycznych. „To ten unikalny przypadek, kiedy »rosyjski ślad« nie jest fabrykacją ręcznych siłowików i telegramów Biura. To realny biznes przyjaciela prezydenta, który mógł latami przynosić zysk po obu stronach frontu” – zaznaczył deputowany. „Co więcej, podkreślił, że nikt specjalnie nie starał się ukryć biznesu Mindicza w Rosji” – informuje wydanie „Bukwy”. W październiku 2025 roku średnia cena ziemi rolnej w Ukrainie wzrosła do 65 303 hrywien za hektar, co jest wynikiem o prawie 6% wyższym niż we wrześniu. Najdroższe działki pozostają w regionach centralnych i zachodnich, gdzie gleby tradycyjnie uważane są za najbardziej żyzne, informuje wydanie IN.KORR. Liderem pod względem ceny w październiku został obwód iwanofrankiwski, gdzie hektar kosztuje średnio 388 651 hrywien. Na drugim miejscu znalazł się obwód kijowski z wynikiem 159 174 hrywien. W regionach południowych i wschodnich ziemia jest znacznie tańsza: w obwodzie zaporoskim hektar kosztuje około 30 252 hrywien, w dniepropetrowskim – 36 109 hrywien, a w chersońskim – 36 215 hrywien. W Ukrainie przypomniano o odpowiedzialności administracyjnej za rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji. „Ekonomiczni nowyny” zaznaczają: nawet niewinny na pierwszy rzut oka post w sieci społecznościowej może skończyć się mandatem. Adwokat i magister prawa Jewhen Bułymenko wyjaśnił, że artykuł 173-1 Kodeksu Ukrainy o wykroczeniach administracyjnych przewiduje karę za rozpowszechnianie fake newsów, zdolnych wywołać panikę lub zdestabilizować porządek publiczny. Grzywna za to może wynosić od 170 do 255 hrywien. Najwięcej mieszkań spośród ukraińskich parlamentarzystów zadeklarował przedstawiciel grupy deputowanych „Za przyszłość” Wiktor Mjałyk – posiada on na własność 26. Informuje o tym portal „Słowo i Diło”. Na drugim miejscu znajduje się były deputowany OPZZ (obecnie „Platforma za życie i pokój”) Nestor Szufrycz, podejrzany o zdradę stanu. Według danych jego ostatniej deklaracji posiada on 9 mieszkań. Skwer „Bajka” w mikrorejonie Szerstianka w Czernihowie zostanie przemianowany na cześć prezydenta USA Donalda Trumpa. Odpowiednią decyzję na 46. nadzwyczajnej sesji podjęła Rada Miejska Czernihowa, poinformowało „Suspilne”. Aktor Robert De Niro skrytykował prezydenta USA Donalda Trumpa. Swoją krytykę aktor wyraził w programie „The Weekend” na kanale MSNBC. „Trump nic nie rozumie z człowieczeństwa. Nie ma współczucia. Nie wiem, gdzie on jest i co on robi, ale jest obcy [dla tego kraju – przyp. red.] i chce zaszkodzić temu krajowi”. Według słów De Niro, w Trumpie jest coś „głęboko psychologicznego”, chce on „sprawiać ból ludziom” i krajowi, „i jest mu wszystko jedno”. W tym kontekście poparł protesty w USA przeciwko Trumpowi pod hasłem „No Kings”. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej wspólnie z Narodowym Rezerwatem „Kijowsko-Peczerska Ławra” zainicjowały zbiórkę historii o kobietach, które zginęły, broniąc Ukrainy. Do udziału zapraszani są wszyscy, którzy wiedzą o żołnierkach, lekarkach czy wolontariuszkach, które oddały życie w walce z rosyjską agresją, poinformowano na oficjalnym portalu Kijowa. Niedawno na Frankfurckich Targach Książki ogłoszono zwycięzców prestiżowej nagrody Best European Learning Materials Award (BELMA) 2025. Ukraiński podręcznik „Chemia. Klasa 7” wydawnictwa „Ranok” zdobył srebrną nagrodę, stając się jednym z najlepszych wydawnictw edukacyjnych spośród 42 nominowanych z 23 krajów Europy, informuje „PrawdaTut-News”. Do listy najlepszych wsi na świecie pod kątem turystyki w 2025 roku według Światowej Organizacji Turystyki (UNWTO) trafiły dwie ukraińskie wsie – Kołoczawa i Synewyrska Polana (patrz na zdjęciu). Obie położone są na Zakarpaciu, informuje „Fokus”. W Iwano-Frankiwsku narzeczona poległego obrońcy Ukrainy Maksyma Jemcia zaprezentowała jego książkę „Nasze sprawy bojowe i rozważania o wiecznym”. Podczas prezentacji przeprowadzono aukcję charytatywną na wsparcie jednostki wojskowej, w której służył Maksym Jemeć, informuje MEGA. W szkołach Ukrainy warto wprowadzić minuty przekleństw w języku ukraińskim na lekcjach literatury. Taką opinię wyraziła na antenie Ukraińskiego Radia aktorka i prezenterka telewizyjna Natalia Sumska, która czytała Radiodyktant jedności narodowej. W ten sposób dzieci będą używać naszych przekleństw i zapominać rosyjskie wulgaryzmy. Jej zdaniem używanie rosyjskich wulgaryzmów zagraża naszej mentalności. Tak, rosyjskie przekleństwa dawno stały się normą w ukraińskim społeczeństwie. Używają ich kobiety, mężczyźni, a nawet dzieci. Więc aby pozbyć się tego nawyku, warto znaleźć dla niego godny zamiennik. „Ponieważ stan emocjonalny i tak trzeba wyrzucić, więc taki sposób może być odpowiedni. Ten pomysł przyszedł mi dosłownie teraz” – zaznaczyła aktorka. W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy od 18 października czynna jest wystawa „Ołeksandr Muraszko. Modulacje kolorystyczne” – pierwsza wystawa indywidualna artysty w ciągu ostatnich 25 lat. W ekspozycji znajduje się około 50 prac malarskich i graficznych twórcy – od wczesnej „Martwej natury” do ostatniej ekspresyjnej „Kobiety z kwiatami”. Wydarzenie poświęcone jest 150. rocznicy urodzin Ołeksandra Muraszki, poinformowało Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy. Zmarł znany ukraiński architekt Wasyl Prysiażniuk, dzięki którego wysiłkom zostały odrodzone z ruin sobory Uspieński i Michajłowski o Złotych Kopułach. Mężczyzna miał 81 lat, informuje „Telegraf”. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zjednoczenia (wyżnickie i putylskie), a także część komórek rejonowego zjednoczenia w Kicmaniu (gromada Brusnycia). W ten sposób rejonowe zjednoczenie liczy 9 zjednoczeń w gromadach (Baniliwskie – przewodnicząca Jarosława Kuzenko, Berehometskie – Wałentyna Łazoryk, Brusnyckie – Myrosława Radeskuł, Waszkiwskie – Iryna Ostafijczuk, Wyżnickie – Hałyna Tokar, Koniatyńskie – Andriana Dobrodijczuk, Putylskie – Hanna Koleżuk, Wałentyna Buniak, Selatyńskie – Rusłana Ołeksandriuk, Ust-Putylskie – Hałyna Dżuriak) oraz 8 samodzielnych komórek (Wyżnicka rejonowa państwowa (wojskowa) administracja – Serhij Czebotar, Hanna Hryńczuk, Wyżnicka rada rejonowa – Mychajło Andriuk, Klub twórczej inteligencji Wyżniczyzny “Nimczycz” – Maryna Kysyłycia, Narodowy Park Przyrodniczy “Wyżnycki” – Witalij Stratij, katedra dekoracyjno-użytkowej i sztuk pięknych wydziału architektury, budownictwa i sztuki dekoracyjno-użytkowej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza – Natalija Hateż, Wyżnicki zawodowy koledż sztuki i designu imienia Wasyla Szkryblaka – Wałentyna Kłym, Waszkowiecki medyczny zawodowy koledż – Sofija Boreć, Narodowy Park Przyrodniczy “Czeremoski” – Ołeksandra Hramażora). Łącznie – 53 komórki, które zrzeszają ponad 1300 osób. Podsumowującym etapem pracy konferencji stało się przyjęcie rezolucji, której główne zadania obejmują realizację idei narodowej, budowę państwa narodowego i silnego społeczeństwa obywatelskiego; zachowanie i rozwój tożsamości narodowej, koncentrując się na wspólnych wartościach, które łączą naród, gdzie język ukraiński występuje jako najważniejszy nośnik dziedzictwa kulturowego i duchowy drogowskaz; wsparcie Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, współpracę z innymi organizacjami religijnymi, których działalność nie jest sprzeczna z postawą państwowotwórczą, zachowanie kulturowo-informacyjnej suwerenności regionu oraz rozwoju bezpieczeństwa państwa. Wcielenie tych zadań ma szczególnie ważną wagę w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej, mają one stać się programem teraźniejszości dla każdego Ukraińca. metody wykorzystywane są do korekcji zaburzeń psychicznych, rehabilitacji po zranieniach i urazach. Do spotkań z rannymi na sesjach grupowej terapii rehabilitacyjnej rannych żołnierzy z zastosowaniem wspomnianych metod do KKL nr 4 na zasadach charytatywnych angażuje się kynologów Klubu zwierząt domowych InNikos (założycielka – profesjonalny kynolog Maryna Prokopenko), taktylny minizoo “Łagidni zwirata” (kierowniczka – treserka Marija Tkaczenko), Fundację charytatywną “Daruj dobro” (kierownik – Kamitas Chłahatjan), “Centrum rodziny” Sołomiańskiej rejonowej w mieście Kijowie państwowej administracji (kierowniczka – Wałerija Sawenok) oraz inne organizacje charytatywne i wolontariackie. Główny sens i przeznaczenie zooterapii – dać możliwość bojownikom, którzy przechodzą rehabilitację, poczuć zaufanie zwierząt, ich ciepło i pieszczotę. Na każdym spotkaniu rannych ze zwierzętami można obserwować, jak zmienia się nastrój bojowników – pojawia się zainteresowanie i uśmiechy na twarzach. Chłopcy czekają na takie spotkania, wymieniają się wrażeniami, opowiadają o swoich zwierzętach, które zostały w domu. Każde takie spotkanie dla rannych – to nowy oddech życia, znajomości, uśmiechy, uściski i otwarta radość. Do środków zooterapii teraz dołączyła muzykoterapia: ranni słuchają i chętnie podśpiewują ukraińskie ludowe i współczesne piosenki, z zainteresowaniem przyjmują moje autorskie utwory. Jesteśmy szczerze wdzięczni wam, drodzy medycy, wolontariusze i darczyńcy za miłość do Ukrainy i jej obrońców, niezmienną wiarę w Zwycięstwo i wysiłki, które dokładacie dla jej przybliżenia! Życzymy wam dalszych sukcesów w tej szlachetnej ważnej sprawie. Razem – do Zwycięstwa! Sława Ukrainie! Przypomnijmy, że Ilja Strynadko stanął na czele Wyżnickiego rejonowego zjednoczenia WUT “Proświta” im. Tarasa Szewczenki w maju 1993 roku. W listopadzie 2000 roku został ponownie wybrany przewodniczącym zarządu, któremu przewodniczył do 2002 roku włącznie. Uczestnicy obecnego zebrania powitali Ilję Strynadka, a także podziękowali za szczerą pracę byłym przewodniczącym zjednoczenia Dmytrowi Nykyforiakowi i Ludmyle Berdiuk. Na zakończenie wybrzmiała pieśń-modlitwa “Boże wielki, jedyny”, która zlała się w jeden głos, we wspólną wiarę każdego delegata konferencji. W toku pracy wybrano Radę w składzie liczbowym 71 osób, skład zarządu oraz komisję kontrolno-rewizyjną. Odbyło się już pierwsze posiedzenie Rady, na którym Wałentynę Buniak wybrano zastępcą przewodniczącego rejonowego zjednoczenia, a Wasylinę Biłak – na stanowisko sekretarza odpowiedzialnego Rady. Nakreślono także dalsze kroki wspólnej pracy, w szczególności dotyczące formowania “Młodej Proświty”, organizacji wystaw prac lokalnych artystów, konkursu kolęd itp.
Tłumaczenie maszynowe
Maryna KYSYLYCIA, uczestniczka Zarządu Wyżnickiego rejonowego oddziału organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”
Niedawno w Wyżnicy, zgodnie z decyzją Rady obwodowego oddziału z dnia 26 kwietnia 2025 roku, zwołano konferencję Wyżnickiego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. G. Szewczenki. W sali sesyjnej Wyżnickiej rady rejonowej, gdzie stworzono nowoczesną przestrzeń komunikacyjną, zebrali się przedstawiciele środowisk edukacyjno-kulturalnych z różnych zakątków Wyżniczyzny, aby pod egidą „Proświty” zjednoczyć, skorygować i pomnożyć swoje wysiłki w kwestiach zachowania i utwierdzenia tożsamości narodowej. Na konferencję przybyło 66 delegatów. Patriotyczny nastrój dawał emocjonalne uniesienie, a radość spotkania dzielili nauczyciele, wykładowcy, duchowieństwo, pracownicy kultury, artyści, dziennikarze, bibliotekarze, urzędnicy państwowi, naukowcy i inni. W wydarzeniu wzięli udział: Iwan Derda – przewodniczący Czerniowieckiego obwodowego oddziału organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”, artysta ludowy Ukrainy, profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza; Marija Dudydra – sekretarz odpowiedzialna Czerniowieckiego obwodowego oddziału organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”; Mychajło Andriuk – przewodniczący Wyżnickiej rady rejonowej; Hanna Hrynczuk – pierwsza zastępczyni naczelnika Wyżnickiej rejonowej (wojskowej) administracji. Konferencję otwarto wykonaniem Hymnu Państwowego Ukrainy oraz błogosławieństwem na dobry uczynek księdza Ołeksandra Fuszteja. Minutą ciszy uczczono pamięć działaczy na niwie oświatowej, którzy odeszli do wieczności, oraz pamięć obrońców i obrończyń, którzy oddali życie za Ukrainę.
Ołeksandr JUROW, członek Kijowskiej „Proświty”
Zawsze ciekawie i pożytecznie jest dowiedzieć się o tym, jak proświcianie aktywnie angażują się w charytatywne akcje patriotyczne, skierowane na zachowanie pamięci historycznej naszego narodu, języka ukraińskiego i kultury, na wsparcie Sił Obrony Ukrainy. Przyzwyczailiśmy się już do udziału członków Kijowskiego miejskiego oddziału „Proświty” w konferencjach, prezentacjach, okrągłych stołach oraz innych wydarzeniach społeczno-patriotycznych i artystycznych. Z radością opowiem o jeszcze jednym kierunku pracy charytatywnej kijowskich prośwician: miałem już trzykrotnie zaszczyt brać udział w sesjach grupowej terapii rehabilitacyjnej dla rannych żołnierzy, którzy przechodzą leczenie i rehabilitację w Komunalnym przedsiębiorstwie niekomercyjnym „Kijowski szpital kliniczny nr 4”. Inicjatorką i organizatorką takich ważnych dla rannych wydarzeń jest Ołeksandra Kuczeriawa – lekarka-psycholożka tego szpitala, wolontariuszka-psycholożka, terapeutka gestalt w Fundacji Charytatywnej „Razem na Dobro”. W celu wsparcia psychologicznego rannych, jako uzupełnienie środków medycyny tradycyjnej, w działaniach rehabilitacyjnych pod kierunkiem Ołeksandry aktywnie stosuje się i dają pozytywne rezultaty
Uczestnicy konferencji podjęli decyzję o zmianie nazwy Wyżnickiego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. G. Szewczenki na Wyżnicki rejonowy oddział organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”. Na przewodniczącego oddziału rejonowego jednogłośnie wybrano Illę Strynadkę. „Konferencja w Wyżnicy to przykład duchowej solidarności, odpowiedzialności społecznej i wierności ideałom narodowym – powiedział Iwan Derda. – Czerniowiecki obwodowy oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa »Proświta« im. Tarasa Szewczenki szczerze wita mądrą, jednomyślną decyzję delegatów konferencji Wyżnickiego rejonowego oddziału o wybraniu na swojego sternika godnego syna ziemi bukowińskiej, niestrudzonego proświcianina, pisarza, krajoznawcę – Illę Todorowycza Strynadkę. Ta decyzja jest potwierdzeniem wierności ideałom »Proświty«, to krok naprzód ku nowym osiągnięciom, to »słowo, które stało się czynem«”. Iwan Mychajłowycz życzył proświcianom Wyżniczyzny nowych dokonań, pomysłów, nowych owoców pracy oświatowej, aby serce każdego obecnego na sali poniosło światło oświaty dalej – do wspólnot, szkół, rodzin, domów, w przyszłość Ukrainy i jej narodu. Pozdrowienia delegatom przekazali przewodniczący Wyżnickiej rady rejonowej Mychajło Andriuk oraz pierwsza zastępczyni naczelnika Wyżnickiej rejonowej administracji wojskowej Hanna Hrynczuk. Illa Strynadko zwrócił się do obecnych ze słowami podziękowania. Podkreślił, że na miejscu wykonano znaczną pracę w zakresie odnowienia i formowania komórek „Proświty” i tak, właściwie, doszło do zjednoczenia, którego potrzebowała organizacja, zważywszy na reformę administracyjną. Obecnie w skład rodziny prośwician wchodzą dawne dwa rejonowe
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Petterapia i kanisterapia w połączeniu z muzykoterapią. Kanisterapia to metoda rehabilitacji poprzez specjalnie wyszkolone psy, które na poziomie swojej interakcji z chorymi tworzą atmosferę zaufania, u pacjentów obniża się stres, pojawia się dodatkowa możliwość uspokojenia się i przypomnienia sobie przyjemnych zdarzeń z własnego życia związanych ze zwierzętami domowymi. Petterapia to metoda wykorzystująca interakcję człowieka z różnymi zwierzętami w celu poprawy zdrowia psychicznego, obniżenia poziomu stresu i poprawy stanu emocjonalnego. Te metody. Organizatorzy i uczestnicy grupowych zajęć kanis-muzykoterapii, od lewej do prawej: Anna Korbecka, Ołeksandra Kuczerewa, Maryna Prokopenko ze swoimi czworonożnymi podopiecznymi, Ołeksandr Jurow oraz ranni żołnierze. 10 kwietnia 2025 roku, Kijowski Szpital Kliniczny nr 4
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Віктор МІЩАНИН, провідний науковий співробіт# ник Національного музею#запо# відника українського гончарства, кандидат історичних наук
Нещодавно в Малих Будищах, що нині належать до Опішнян# ської ОТГ, побував голова Пол# тавського обласного об’єднання Всеукраїнського товариства “Просвіта”, депутат Полтавської обласної ради Микола Кульчин# ський. У місцевій бібліотеці від# булася презентація його нової книги “Світло, що завжди з на# ми”, на якій були присутні учні місцевої школи. Кожний охочий отримав книгу в подарунок. Різні книги подарував гість і бібліотеці. Перед цим я ознайомив Ми# колу Георгійовича (якого знаю з 1990 року по спільній рухівській боротьбі за незалежність Украї# ни) з історичними місцями на# шого села. Ми відвідали Музей малобудищанського гончарства – Етносело “Гончарія”, побували у Різдво#Богородичній церкві (збудована в 1887 році), біля по# клонного хреста, де розміщува# лися дві попередні церкви, біля пам’ятного хреста жертвам Голо# домору 1932–1933 років, на місці, де на початку Української рево# люції 1917–1921 рр. у приміщен# ні церковно#парафіяльної школи розміщувалася Малобудищан# ська “Просвіта”, до речі, перша на Опішнянщині. Після презентації Микола Кульчинський побував і в Опіш# нянській селищній раді, де серед іншого підняв питання про необ# хідність демонтажу табличок зі старими назвами вулиць. Це сто# сується насамперед колишньої вулиці Партизанської, яка ще влітку 2024 року перейменована на вулицю Героя України В’яче# слава Чорновола. На жаль, досі в селищі висять вуличні таблички, що увічнюють імена члена пер# шого опішнянського більшо# вицького ревкому, командира місцевої так званої червоної гвар# дії Овксентія Мороховця та бо# ротьбистсько#більшовицького терориста й заколотника Андрія Заливчого, які зі зброєю в руках боролися проти влади Україн# ської Народної Республіки та Ук# раїнської Держави гетьмана Ско# ропадського. Це тим більше ди# вує, адже, приміром, вулиця і провулок Заливчого переймено#
вані набагато раніше, ніж Парти# занська. Відтоді минули роки. Нині ми наглядно бачимо, як новітні московські окупанти, як і понад 100 років тому їхні більшо# вицькі попередники, захопивши ті чи інші наші території, намага# ються їх ідентифікувати як “іс# конно русскіє”, зокрема через перейменування всього, що ок# реслює приналежність до Украї# ни, до українського. Селищного голову Миколу Різника ми не застали, тому пос# пілкувалися з начальником юри# дичного відділу Олегом Кужимом, який свого часу був причетним до процесу перейменувань, очолюю# чи відповідну комісію і здійснюю# чи юридичний супровід. Остан# ній, зокрема, зазначив, що, на йо# го думку, нині є важливіші питан# ня, ніж демонтаж старих табли# чок. Нам із Миколою Кульчин# ським було дивно почути такі сло# ва, тим більше, що Олег Микола# йович історик за освітою і пови# нен все це розуміти. Але на жаль… А зараз дещо з історії Малобу# дищанської “Просвіти”. На ве# ликодні свята 1917 року саме на майдані біля церкви і церковно# парафіяльної школи розпочалося велелюдне віче, про яке повідом# ляв невідомий дописувач у газеті “Рідне слово”. “Мені довелося бути свідком і учасником україн# ського віча, що сталося 4 квітня в Опішні Зіньківського повіту на Полтавщині. Ініціативу скликання його взяло на себе сусіднє невеличке село М.#Будищечки. Тут вже дав# но істнував потай український гурток, члени якого тепер обібра# ні до місцевого комітету. Вони той рішили скористати із святок, щоб скликати народ і поговорити про сучасні події, і другого дня Великодня зійшлися, щоб усе докладно обміркувати. Та що ж! Думали поговорити невеличким гуртом, але зійшлося мало не пів села. Постановлено було тоді призначити вже віче на другий день і попросити до участи в тому не тільки Будищан, але людей і з инших сел – і на слідующий день площа перед школою вся була густо покрита народом. О 12 го# дині прийшли організатори віча з прапорами – червоним з напи# сом: “Хай живе демократична федеративна республіка!” і жов# то#синіми стягами, які радісно маяли на чистому, весняному со#
яшному повітрю. Віче роспоча# лось промовою інтелігента, якого народ тепло вітав. Але в самому початку з Опішні од волостного комітету прийшли представники прохати перенести віче в Опіш# ню. Там також вже зібрався нарід і хотілось разом поговорити та вирішити свої діла. Громада прийняла запросини і похід ру# шив. Попереду прапори, далі се# лянський хор під орудою місце# вого диякона, а за ним лави се# лян: і чоловіків, і жіноцтва, і ста# рих, і малих. Під співи україн# ських національних пісень похід увійшов в Опішню, радісно зус# трічений величезним натовпом. Тут на площі і роспочався мітінг. Промовляв приїзжий Будянець – воєнний. Привітавши вільне ук# раїнське козацтво із святом, він росповів про події в Росії, про причини і цілі революції і, вияс# нивши це, говорив про наші зав# дання, про організаційні форми. Далекою луною котилося слово промовця. Навкруги стояла ти# ша. Мов мертва стояла 3#х тисяч# на громада, пильно слухаючи но# вих слів, гарячих закликів до но# вого життя. З особливою увагою відносились до слів про націона# лізацію життя на Вкраїні. “Годі вже бути “хахлами”! Будьмо ук# раїнцями і стремимось до авто# номної України!” – говорив про# мовець, і громада од щирого сер# ця вітала сі слова. Утворився урочистий настрій і повна згода. Здавалося, ніби справді вернулися часи минулі славного козацтва і чорна рада рі# шає свої справи, тільки в ній не# має ріжних думок, – є одностай# не стремління і один сильний по# рив, що об’єднує в одно і моло# дих парубків і сивоусих дідів, дів# чат і старе жіноцтво. Після пер# шого промовця говорили ще. Го# ворив о. диякон, член комітету. Вкінці були винесені постанови, причому виносились вони однос# тайно і при голосуванню всі, як один, підняли в гору руки. Після постанов залунала гучна “Слава!” автономній Україні та федератив# ній російській демократичній республіці. Віче скінчилось співом “За# повіта” і “Вічної пам’яти” бор# цям за щастя народне. Організаційним наслідком ві# ча явилось засновання україн# ського комітета в Будищечках, який вже почав свою діяльність.
Такі же комітети мають закластися скоро в Опішні і в инших селах”. Безпосереднім учасником згаданої події був також Іван Майстренко (1899–1984), який на той час навчався у Великосо# рочинській учительській семіна# рії. Розповідь про це є в його кни# зі “Історія мого покоління. Спога# ди учасника революційних подій в Україні”, яка побачила світ майже через сім десятиліть (1985). “На великодніх канікулах я зв’язався з учителями й політично активними селянами із Малих Будищ під Опішнім. В цьому селі існувала, можливо з передрево# люційних часів, українська се# лянська група на чолі з секрета# рем (писарем) сільської управи Ільком Зубенком, що став моїм приятелем. Група національно свідомих українських селян Ма# лих Будищ (з цього села походила й моя мати) заклала Просвіту, членом якої я, сімнадцятирічний семінарист, був також обраний. Якось на великодні свята до вчи# тельки церковно#парафіяльної школи Марії Стенькиної, де сидів я, Ілько Зубенко (він був головою Просвіти) і може ще хтось, зай# шов чоловік у солдатській формі, невисокого росту, років тридцять, з жінкою (Оленою. – В. М.), доч# кою тутешнього (кілька кроків від школи) священика Барзилевича. Ця жінка була київською курсист# кою, студенткою Київських ви# щих жіночих курсів, а чоловік, що прийшов з нею, був, як виявило# ся, член Української соціал#де# мократичної робітничої партії (УСДРП) (влітку 1917 року обра# ний членом її ЦК) Йосип Гермай# зе. На своїй солдатській формі Гермайзе мав погони “вольнооп#
ределяющегося” першої кляси, тобто кандидата до військового офіцерського училища, куди він, одначе, не захотів іти. На грудях у Гермайзе справа висів знайомий мені від учителів семінарії значок про закінчення університету. Піз# ніше він став відомим науковцем# істориком, а 1930 року засудже# ний у процесі Спілки визволення України (СВУ). Обоє – Гермайзе і його дружи# на – говорили літературною укра# їнською мовою, що для інтеліген# ції вищої кляси було на ті часи рідкістю. Вони зайшли до школи, щоб познайомитися з місцевою Просвітою. Це було за кілька тижнів після Лютневої революції. В самому Опішньому ще не було ні Просвіти, ні якогось іншого українського життя, що свідчило про те, що там не було й україн# ського підпілля, як було воно в маленькому селі під Опішнім, Малі Будища. Але пореволюційне громадське життя в Опішньому зав’язувалося (в Будищах все це було під опікою Просвіти). […] Одним словом, […] тихе хліборобське село Малі Будища започаткувало національне укра# їнське життя раніше від Опіш# нього. […] З промовою виступив Гер# майзе. Говорив він як добрий і вправний оратор (хоч де ж було вправлятися до революції?). Го# ворив народньою українською мовою, тобто з певною домішкою українізованих російських слів. Він навмисне спрощував україн# ську мову, щоб його зрозуміли усі присутні українські селяни. Я за# раз не пам’ятаю, про що він гово# рив, але промова його була блис# куча і зворушила селян”.
Микола Кульчинський, бібліотекарка Людмила Міщанин, Віктор Міщанин у сільській бібліотеці
Jewhen BUKET Zdjęcia Andrija SZWACZKA
W warunkach pełnowymiarowej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie wzrosło zapotrzebowanie Ukraińców na poznanie własnej historii i dziedzictwa, zarówno historyczno-kulturowego, jak i przyrodniczego. Dlatego dziś ważne są inicjatywy, których celem jest popularyzacja dziedzictwa kulturowego regionów, znaczących dla ukraińskiej państwowości i narodowego samookreślenia Ukraińców.
Jednym z takich miejsc jest Chołodny Jar – unikatowy zakątek Ukrainy, gdzie wydarzyło się wiele znaczących wydarzeń, bogaty w zabytki dziedzictwa kulturowego i przyrody. Ogółem w Chołodnym Jarze znajduje się około 150 obiektów przyrodniczych, historycznych, archeologicznych i kulturowych, które wymagają zintegrowanego podejścia do ich ochrony, zachowania i popularyzacji.
17 października w pomieszczeniach Narodowego Parku Przyrodniczego „Chołodny Jar”, utworzonego Dekretem Prezydenta Ukrainy z 01.01.2022 roku, odbyła się prezentacja projektu „Żywe dziedzictwo Chołodnego Jaru”, zrealizowanego przez Fundację Charytatywną Rozwoju Społecznego Narodowego Parku Przyrodniczego „Chołodny Jar” w ramach programu „Kultura. Regiony” przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury.
W ramach projektu stworzono nową edukacyjną interaktywną przestrzeń z wykorzystaniem nowoczesnych technologii, która obejmuje interaktywną mapę Chołodnego Jaru oraz multimedialną książkę o przyrodniczym dziedzictwie regionu (rośliny i zwierzęta z Czerwonej Księgi).
Wideo towarzyszące interaktywnej części projektu jest przeznaczone dla rzeźbionej mapy malowniczego urochiska, wydrukowanej na drukarce 3D. Na filmie przedstawiona jest historia Chołodnego Jaru od epoki scytyjskiej aż po współczesność, na podstawie dawnych i współczesnych map. Osobno podkreślony jest wczesny okres nowożytny, hajdamaczyzna i kolijiwszczyzna, okres Rewolucji Ukraińskiej, II wojna światowa. Na zamodelowanej rzeźbionej mapie zaznaczone są zabytki znajdujące się na terytorium Chołodnego Jaru: osada obronna Motroninśke z czasów scytyjskich, Dąb Maksyma Żeleźniaka, klasztor w Motroninie, miejsca obozowisk hajdamaków, miejsca związane z działalnością Chołodnojarskiej organizacji (1918–1923), oddziałów partyzanckich w latach II wojny światowej. W wideo połączono dźwiękowe pejzaże i akcentowanie światłem. Multimedialna księga poświęcona jest gatunkom flory i fauny z Czerwonej Księgi, występującym w Chołodnym Jarze. Nowa edukacyjna przestrzeń interaktywna stanie się początkiem tworzenia przestrzeni muzealnej, gdzie będą prezentowane nie tylko historyczne eksponaty muzealne, ale także przedstawiony zostanie potencjał przyrodniczy kraju jako obiekt o znaczeniu narodowym. O tym mówiła w swoim wystąpieniu menedżerka projektu JaninaSzwaczko. Podkreśliła, że nowe interaktywne elementy pozwoliły zwizualizować historię, dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze kraju dla odwiedzających, przedstawić Chołodny Jar jako ważny region dla historii i państwowości Ukrainy. Obecnie kluczową instytucją, aktywnie pracującą nad rozwojem
Jednym z podmiotów, które stały się źródłem turystycznej atrakcyjności Chołodnego Jaru, badającym bioróżnorodność i opracowującym nowe kulturalno-poznawcze produkty, także z wykorzystaniem najnowocześniejszych technologii, jest Narodowy Park Przyrodniczy „Chołodnyj Jar”. Pełniący obowiązki dyrektora parku Bohdan Lehonjak opowiedział o roli parku narodowego i innych partnerów w realizacji projektu. Goście prezentacji dowiedzieli się o przyrodniczych bogactwach i historii Chołodnego Jaru dzięki audio- i wideoprzekazowi multimedialnej książki oraz wideoprzekazowi interaktywnego stołu. We współczesnym świecie właśnie taki format prezentacji historycznych i przyrodniczych perełek jest w stanie zainteresować młodzież i to wspaniale, że dzięki Ukraińskiemu Funduszowi Kultury marzenia stają się rzeczywistością. W powojennej Ukrainie do serca państwa kozackiego turyści będą przyjeżdżać o każdej porze doby i będą mieli możliwość na miejscu zobaczyć jedną z najnowocześniejszych przestrzeni muzealnych. Zatem fundament przyszłości zakłada się już dziś.
Tłumaczenie maszynowe
Język ukraiński powstał na długo przed pojawieniem się piśmiennictwa – z żywego oddechu człowieka i ziemi, z pierwotnego dążenia do zrozumienia otoczenia poprzez słowo. Jego źródła sięgają prehistorycznych głębi, kiedy mowa była środkiem komunikacji i samym aktem tworzenia świata. Formując się przez tysiąclecia – poprzez ewolucję mowy prasłowiańskiej, w środowisku plemion, w modlitwie i pieśni, stopniowo wyrosła na tradycję językową Rusi Kijowskiej, kładąc podwaliny pod dalsze ukraińskie piśmiennictwo. Wołodymyr ANTOFIJCZUK O pradawnej ciągłości języka ukraińskiego świadczą zabytki archeologiczne i reliktowe formy twórczości ustnej, przede wszystkim pieśni kalendarzowo-obrzędowe. Jak zauważał Ołeksandr Potebnia, wiosnianki funkcjonowały na ziemiach ukraińskich już w I tysiącleciu p.n.e., co daje podstawy do mówienia o formowaniu się rodzimego gruntu językowego naszego narodu jeszcze w najdawniejszych epokach jego duchowego kształtowania się. W tych pieśniach jest nie tylko piękno rytualnego słowa, ale i echo światopoglądu, który formował się na długo przed pojawieniem się kultury pisanej. Tę ideę historycznej ciągłości i odrębności ukraińskiego słowa naukowo uzasadnił Stepan Smal-Stoćkyj. Zaprzeczał on istnieniu wspólnego „staroruskiego” języka jako ogniwa pośredniego między prasłowiańskim a językami wschodniosłowiańskimi, dowodząc, że język ruski (ukraiński) powstał bezpośrednio z podstawy prasłowiańskiej. Uczony utwierdzał historyczną równorzędność języka ukraińskiego wśród innych słowiańskich, podkreślając, że jest on tak samo dawny jak polski, czeski czy serbski i nie jest pochodną gałęzią, a pełnoprawnym spadkobiercą prasłowiańskiej wspólnoty językowej. Archaiczne formy pieśniowe i językowe, które zachowały się w pamięci ludowej, świadczą o tym, że słowo ukraińskie ma głębokie prehistoryczne korzenie. Z tego duchowo-językowego podłoża naturalnie powstała potrzeba utrwalania myśli znakiem – w narodzinach pisma jako kontynuacji żywej mowy, jako nowym sposobie wcielenia słowa. Tak duchowa energia języka przeszła w formę pisma, otwierając nową stronę historii kulturowej narodu. Ukraińskie piśmiennictwo swoimi korzeniami sięga epoki, która poprzedzała chrystianizację Rusi. Świadczy o tym „O literach” mnicha Chrabra, w którym zaznaczono, że Słowianie jeszcze przed stworzeniem cyrylicy korzystali z umownych znaków – „kreskami i karbami”, czyli rzeźbionymi symbolami, za pomocą których przekazywali treść i kodowali myśl. Już wtedy istniał system znakowy, który poprzedzał prawdziwy alfabet. Kultura pisana, choć znajdowała się na początkowym etapie rozwoju, już funkcjonowała w państwie kijowskim przed chrztem Rusi, gdyż wiadomo, że książę Oleg zawierał i własnoręcznie podpisywał umowy z Grekami w 907 i 911 roku. Te fakty przekonują, że na ziemiach ukraińskich już wtedy istniał rozwinięty obrót administracyjno-prawny, który przewidywał znajomość pisma i jego stosowanie w sprawach państwowych. Tę dawną tradycję materialnie potwierdzają graffiti soboru św. Zofii w Kijowie – modlitwy, imiona, zapisy codzienne, nawet ćwiczenia uczniowskie, wydrapane na ścianach świątyni w XI–XII wieku. Przekonują one o tym, że piśmiennictwo na Rusi Kijowskiej nie ograniczało się do klasztorów czy ośrodków księgarskich, a wszechstronnie i niezawodnie zapewniało codzienny rytm ówczesnego społeczeństwa. Pytanie o pochodzenie alfabetu słowiańskiego jest dyskutowane od długiego czasu. Imiona świętych Cyryla i Metodego tradycyjnie wiąże się z tworzeniem pisma słowiańskiego. Jednak szereg badaczy, w szczególności metropolita Iłarion (Iwan Ohijenko), upatrywali i upatrują w ich misji nie początku, a jedynie reformowanie już istniejącej miejscowej tradycji piśmienniczej. W pracy „Pismo słowiańskie przed Konstantynem” uczony dowodził, że słowiańska kultura graficzna istniała jeszcze przed cyrylicą, a działalność Cyryla i Metodego polegała na uporządkowaniu i udoskonaleniu tego systemu zgodnie z potrzebami chrześcijańskiego nabożeństwa. Tak pierwotne miejscowe pismo otrzymało harmonijną strukturę, stało się nośnikiem sakralnej treści i utwierdziło słowo ruskie w nurcie europejskiej kultury księgarskiej. Za najdawniejsze znane zabytki tego słowa uważa się teksty Ewangeliarza z Reims – księgi, która prawdopodobnie pochodzi z Kijowa XI wieku i niesie żywą intonację pierwszych pisarzy kultury ukraińskiej. W cieniu historii, wśród mitów i podań, pojawia się też zagadkowa „Księga Welesa” – zabytek, który mógłby być echem jeszcze dawniejszej epoki słowiańskiej. Jej autentyczność nadal pozostaje przedmiotem dyskusji naukowych, jednak sama możliwość jej istnienia przemawia do nas jako symbol, bo za dążeniem do posiadania własnej „księgi początku” kryje się wiara w głębię własnych korzeni, w ciągłość naszego słowa od pradawnych czasów. Tak z połączenia mitu i kroniki, ustnej pieśni i pisanego wersu powstaje język ukraiński – zjawisko, które nie ma początku w czasie, bo współistnieje z samą historią człowieka na tej ziemi. Początek ukraińskiego piśmiennictwa – to nie wydarzenie techniczne, a duchowy wybuch. Kiedy mnich Ławry Pieczerskiej Nestor, zwany Kronikarzem, układał „Powieść minionych lat”, nie tylko porządkował fakty, a tworzył moralną strukturę czasu, w której historia jawiła się jako dialog człowieka z wiecznością. Nestor Kronikarz dążył do wyjaśnienia źródeł ziemi Ruskiej nie dla zaspokojenia ciekawości kronikarza, a by pokazać miejsce swojego państwa w światowym boskim zamyśle. Odliczając czas od wydarzeń biblijnych – od Stworzenia świata, synów Noego, rozprzestrzenienia się narodów po potopie, on wpisywał
wpisał historię Rusi-Ukrainy w kontekst światowy, dowodząc, że nasz naród nie znajduje się poza historią, lecz w samym jej centrum. Poprzez tę wizję historiograficzną nadawał kronice sakralny wymiar, gdyż bliska mu ziemia pojawia się w tekście dzieła jako spadkobierczyni Bożego zamysłu, jako żywa część historii ludzkości. Jego słynne pytanie – „skąd wzięła się ruska ziemia” – urzeczywistniło się jako historyczny prolog i duchowa formuła państwowości. Nestor Kronikarz zapoczątkował tradycję myślenia państwowego, którą kontynuował wielki kijowski książę i pisarz Włodzimierz Monomach. Jego „Pouczenie” to perła staroukraińskiej moralności politycznej, która połączyła etyczny i państwowy imperatyw. W tym dziele słowo przekształca się w instrument budowania państwa, zgodnie z którym władca kształtuje prawo, a wraz z nim – także moralną odpowiedzialność władzy przed narodem. Tak ukraińskie piśmiennictwo już w dobie Rusi Kijowskiej posłużyło za podstawę kultury politycznej, a ukraińskie słowo – za miarę mądrości władcy. Szczególnym potwierdzeniem wysokiej misji ukraińskiego pisma stała się misja Anny Jarosławny, córki Jarosława Mądrego – królowej Francji, która podpisywała akty państwowe cyrylicą. Fakt ten ma znaczenie symboliczne: ukraińskie piśmiennictwo już w XI wieku wychodzi poza granice własnej przestrzeni, staje się zjawiskiem o europejskiej skali, poświadczając dojrzałość kulturową i międzynarodowy autorytet państwa kijowskiego. Tak słowo Rusi-Ukrainy przemówiło językiem Europy, a ukraińska tradycja piśmiennicza weszła do kręgu światowej cywilizacji chrześcijańskiej. Po upadku Rusi Kijowskiej sztafetę kultury książkowej przejęło państwo halicko-wołyńskie – następczyni duchowych i politycznych tradycji Kijowa. Tutaj kontynuowano kronikarstwo, tworzono zabytki prawa, rozwijało się szkolnictwo, kształtował się obraz władcy jako mądrego prawodawcy i patrona oświaty. W tym okresie piśmiennictwo zachowywało ciągłość języka i kultury ruskiej, utwierdzając ideę państwowości w nowych warunkach historycznych. Właśnie ta ciągłość kulturowa stała się fundamentem dla dalszego odrodzenia ukraińskiego słowa w dobie renesansu i wczesnego baroku. W XVI–XVII wieku w środowisku bractw miejskich powstawały szkoły, drukarnie, przekłady Pisma Świętego, które utwierdzały język ukraiński w edukacji i życiu religijnym. Akademia Ostrogska, Bractwo Lwowskie, a z czasem i Akademia Kijowsko-Mohylańska wyrosły na prawdziwe ośrodki edukacji humanistycznej i odnowy duchowej. Tutaj słowo stało się ucieleśnieniem myśli teologicznej, filozofii, literatury pięknej, państwowego i kościelnego samostanowienia. W dziełach Hioba Boreckiego, Piotra Mohyły, Łazarza Baranowicza, Innocentego Gizela ukraińskie piśmiennictwo ujawniło nie tylko wysoką kulturę myślenia naukowego, ale także głęboką świadomość narodową. Tak barokowe piśmiennictwo, oparte na dawnej tradycji Rusi, połączyło sakralność i rozum, naukę i wiarę, kładąc podwaliny pod nowoczesną ukraińską duchowość. W XVI wieku Ewangelia Peresopnicka i Biblia Ostrogska nadały językowi szczególnej wielkości, ponieważ ukraińskie słowo po raz pierwszy weszło w przestrzeń tekstu świętego. Z czasem przekłady Pisma Świętego, dokonane przez Pantelejmona Kulisza, Iwana Puluja i Iwana Neczuja-Łewyckiego, utwierdziły język ukraiński w przestrzeni sakralnej, dowodząc, że jest on zdolny przekazać najwyższą prawdę ludzkiego ducha – Bożą mowę. Tak rozpoczęła się ukraińska tradycja słowa biblijnego, w której jednoczą się wiara, nauka i naród. W modlitwie w ojczystym języku utwierdziła się duchowa państwowość, bo naród, który zwraca się do Boga swoim słowem, staje się sobą. W XVII–XVIII wieku ukraińskie słowo wchodzi w epokę swojego duchowego rozkwitu. Państwo kozackie, zrodzone z walki wyzwoleńczej, nadało językowi nowe brzmienie – mężne, państwowotwórcze, prorocze. W kronikach Samowydca, Hryhorija Hrabianki, Samijła Wełyczki słowo stało się kroniką wydarzeń historycznych i ducha narodowego. Brzmiało w nim uświadomienie historii jako walki o wolność i prawo do bycia narodem – walki, która stopniowo przeradzała się w dojrzałe koncepcje państwowe. Akademia Kijowsko-Mohylańska wypracowała nową tradycję myślenia politycznego, w której słowo i prawo łączyły się w wyrazie duchowego porządku. Apogeum tej linii stała się Konstytucja Filipa Orlika (1710) – wybitny dokument, który uznał zdolność języka ukraińskiego także do argumentacji prawniczej, do formułowania zasad ustroju państwowego i zasad zarządzania. Był to akt słowa państwowego – dowód na to, że język wyszedł poza granice piśmiennictwa i stał się przestrzenią wolności, w której naród uświadomił sobie siebie jako samodzielny podmiot historii. Duchowy most od szczytu ukraińskiego baroku do nowej epoki zbudował Hryhorij Skoworoda – myśliciel, poeta, pedagog, który utwierdził potęgę ukraińskiego słowa jako formy poznania filozoficznego, nadając mu status duchowego samopoznania, „zwierciadła serca”. Uczynił on język ukraiński przestrzenią dialogu człowieka z Bogiem, światem i samym sobą. Jego przypowieści, bajki, wiersze i traktaty filozoficzne łączą biblijną symbolikę, ludową mądrość i tradycję antyczną, tworząc unikalny typ ukraińskiego humanizmu duchowego. W jego nauczaniu słowo to żywa energia prawdy, która otwiera człowiekowi drogę do wewnętrznej wolności.
Dzięki Hryhorijowi Skoworodzie język ukraiński po raz pierwszy zyskał uniwersalny wyraz – stał się jednocześnie językiem modlitwy, językiem myśli i językiem filozofii. W jego spuściźnie zakończyła się epoka staroukraińskiego stylu książkowego i narodziła się nowa epoka duchowa – epoka nowoczesnej ukraińskiej świadomości. W XIX wieku ukraińskie słowo wkroczyło w decydującą fazę swojego rozwoju – epokę odrodzenia narodowego, kiedy język utwierdził się jako nośnik kultury i symbol duchowej wolności. Po wiekach imperialnych zakazów i politycznych rozłamów język ukraiński odrodził się z całą siłą ludowego geniuszu, utwierdzając się jako znak pamięci historycznej i godności narodowej. Pierwszym potężnym znakiem tego odrodzenia stała się twórczość Iwana Kotlarewskiego. Jego „Eneida” (1798) – to pierwszy zabytek nowej literatury ukraińskiej i akt duchowego wyzwolenia języka. W niej po raz pierwszy przemówił żywioł ludowy – świeży, ironiczny, pełen życia, przepełniony energią humoru i prawdy. Iwan Kotlarewski udowodnił, że język ukraiński jest zdolny przekazać całe spektrum ludzkich uczuć – od satyry do wysokiej poezji, od śmiechu do modlitwy. Na ziemiach zachodnioukraińskich tę misję rozwinął Markijan Szaszkewycz, przywódca „Ruskiej Trójcy”. Jego słowo, natchnione folklorem i tradycją duchową, przebudziło galicyjskie środowisko do uświadomienia sobie własnej odrębności kulturowej. Almanach „Rusałka Dniestrowa” (1837) stał się manifestem godności narodowej, utwierdzając jedność języka ukraińskiego od Karpat po Dniepr. Tak poprzez Iwana Kotlarewskiego i Markijana Szaszkewycza język ukraiński powrócił do żywego obiegu narodu, zyskał nowoczesne brzmienie i posłużył za fundament wielkiej epoki Tarasa Szewczenki. W jego poezji słowo po raz pierwszy zyskało status prawa moralnego narodu, zabrzmiawszy głosem prawdy, bólu i proroczej wiary w przyszłość. Słowo Szewczenki – to akt duchowego wyzwolenia, który przebudził świadomość narodową i przekształcił język w broń walki wyzwoleńczej. Jego „Kobziarz” stał się swoistą Biblią ukraińskiego ducha, gdzie zlały się w jedno modlitwa, historia i idea narodowa. Dalej ten duchowy postęp kontynuowali Jurij Fedkowycz, Pantełejmon Kulisz, Iwan Franko, Łesia Ukrainka – twórcy nowej literatury ukraińskiej, w której tradycja książkowa połączyła się z żywym słowem ludowym. W ich twórczości język ukraiński zyskał uniwersalność, wykazując zdolność przekazywania najsubtelniejszych odcieni ludzkich uczuć, pojęć filozoficznych i idei społecznych. W tym czasie język stał się polem walki – duchowej, politycznej, historycznej. I właśnie w tej walce zdobył ostateczne prawo do istnienia jako język narodu i atrybut bytu państwowego. Poprzez Tarasa Szewczenkę i Iwana Frankę, poprzez słowo wycierpiane w literaturze i sztuce, Ukraina ogłosiła się światu jako
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
kulturowa i duchowa siła, która ma własny głos i własną historię. XIX wiek przyniósł ciężkie próby dla ukraińskiej kultury. Cyrkularz wałujewski z 1863 roku i ukaz emski z 1876 roku zakazały ukraińskiego słowa drukowanego. Lecz zamiast milczenia narodziła się szkoła ludzi czynu, którzy rozumieli, że język to prawo i obowiązek. Pantełejmon Kulisz stworzył nową grafikę, przybliżając ukraińskie pismo do europejskich norm. A literatura narodowa zakwitła nieznanymi dotąd twórczymi arcydziełami. W poetyckim słowie Tarasa Szewczenki, Jurija Fedkowycza i Iwana Franki wyraźnie wybrzmiały idee państwowotwórcze z potwierdzeniem prawa Ukrainy do samodzielnego istnienia. Ich działalność ujawniła moralny protest przeciwko imperialnej polityce Moskowii, a słowo ogłosiło testament narodowego wyzwolenia. Właśnie ten duchowy impuls przygotował grunt dla formowania nowoczesnej myśli politycznej. Jej kulminacją stała się praca Mykoły Michnowskiego „Samostijna Ukrajina” (1900) – pierwszy programowy dokument ukraińskiego nacjonalizmu. W niej idea państwowości, która dojrzewała w poetyckim i filozoficznym słowie XIX wieku, po raz pierwszy zaistniała jako doktryna polityczna. W XX wieku ten duchowy ruch kontynuował Mykoła Chwylowy hasłem „Precz od Moskwy!”, które zorientowało naród ukraiński na kulturowe i polityczne wyzwolenie, dodało mu pragnienia powrotu do Europy, do własnego kręgu duchowego. Kiedy w 1917 roku rodziła się Ukraińska Republika Ludowa, pierwszym znakiem wolności stał się język. Ukraińskie słowo rozbrzmiało w szkole, prasie, wojsku, urzędach państwowych. Lata 20. XX wieku ogłosiły erę wielkiej nadziei – proces ukrainizacji, kiedy literatura, teatr, nauka przemówiły po ukraińsku. Jednak ta fala została zatrzymana przez bolszewickie prześladowania, represje i rozstrzeliwania. Język, który przetrwał wieki zakazów, ma unikalną właściwość – pamięta zmartwychwstanie. Zawsze odradza się silniejszy, bo żyje w nim etyka wytrwałości, godność i piękno. Niepodległość w 1991 roku nadała językowi ukraińskiemu status prawny. Konstytucja z 1996 roku utrwaliła go jako państwowy, a ustawa z 2019 roku określiła mechanizmy jego rozwoju. W 1997 roku wprowadzono Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, a w 2023 roku, kiedy święto przeniesiono z 9 listopada na 27 października, nabrało ono nowej symboliki – powrotu do postaci Nestora Kronikarza i głębin pamięci historycznej. Dzisiaj, kiedy Ukraina broni swojego bytu w wojnie, język ukraiński jest uświadamiany jako znak godności narodowej i broń państwowości. Brzmi w ustawach, przemówieniach, modlitwach, klasach szkolnych i okopach frontowych. Każde ukraińskie słowo to akt odpowiedzialności przed tymi, którzy zginęli za wolność, i przed tymi, którzy będą żyć dalej. Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka to dzień, w którym wspominamy historię słowa i jednocześnie historię państwa. Język to jego pamięć, jego nerw i wola. Czyni on naród politycznie podmiotowym, a duchowo – nieśmiertelnym. Ukraina stoi w słowie – tak, jak świat stoi w świetle. I dopóki trwa ukraińskie słowo – trwa życie, państwowość i godność narodowa. lękiem, choć z woli losu skazany kochać Ukrainę, wiecznie szukając, za co by ją i siebie szanować... bo przecież ojczyzny się nie wybiera. Chociaż mi w tejże Ameryce gdzieś pół roku potrzeba było swoją pracą, etyką i estetyką utwierdzać wśród przedstawicieli nie wszystkich narodów świata, że nie jestem złodziejem, nie jakimś dzikusem, nie „raszem”, a Ukraińcem!, bo wtedy właśnie negatywne stereotypy o Ukraińcach i Ukrainie panowały w tak zwanym cywilizowanym świecie, które zmienił i przełamał nasz Majdan i obecna wojna... Staram się propagować język ukraiński, drukując swoje utwory i osobne książki w Polsce, USA, Francji, Włoszech, Niemczech, Chinach, Anglii... tłumaczyć na ukraiński światowych pisarzy, biorąc udział w pracy Brytyjskiego PEN Clubu jako jego członek i laureat różnych międzynarodowych festiwali itp., nigdzie i nigdy nie zdradzać swojego ukraiństwa (choć mam realne propozycje zmiany obywatelstwa), modlitewne ukraińskie słowo, którego nauczyła mnie babcia, która sama zachowała się jako Ukrainka i „pod Polską”, i „pod Rosją”, i „pod sowietami”, i przed Bogiem... Jako poeta, ja, może, sam – jestem językiem, ponieważ „poezja – to język duszy i ducha” (według Ułasa Samczuka), wyższy przejaw istnienia języka narodowego, więc na zakończenie tego eseju – dwa moje wiersze na temat, za pierwszy z których, wydrukowany w 1988 roku w studenckiej opozycyjnej gazecie „Toczka zoru”, chciano mnie wyrzucić z Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Iwana Franki. Słowo Delikatne, i rozumne, i zwyczajne, Rodzime słowo, kimżeś nie było! Oniemiałą, sprzedaną wsią, Chłopem pańszczyźnianym, niewolą... Ukrainą, Zaporoskim dumnym kozakiem. Na targach zamorskich, niczym niewolnikowi, Car tobie w zęby zaglądał: „Dlaczego tutaj ruska „woda”? Jak nazwać można „willę” „wyłamy”?! O! Nie umarł nawet Hałajda! Napisać: „Takiej nie będzie „mowy””. Napisali. Ale w sadach Tańczyli ludzie hopaka, Zapominali o smutku przy rozmowie I „Psałterz” czytali po składach. Stepem, stepem gdzieś huczały armaty, Stepem, stepem horyzont zaciągnęło... W kierpcach idzie słowo za wieś, Pieśnią by w czystym polu się stać, Czy spocząć u Boga pod skrzydłem. Język Język narodził się nie z krzyku. Wiecie, kto język narodził? – Ludzie nadzy, lecz już nie dzicy, Bo śmiać się umieli z biedy. Jak z wysokości ptasiego lotu, Wtedy to ktoś rzucił: „Sy... Ny!” A lasy odgłos dawały: „Kto to?” A niewolnicy: „I tego ukrzyżuj!” Słychać kroki wieku-Komandora. Doganiamy Boga. Spieszymy. W gnieździe, co na dachu Soboru, Już zebrały się dusze do rozmów. I mówią milcząc. A słowami Myślą. O gwiazdach, o dzieciach... Czy słowa to – Ukraina, mama... Czy to po prostu oddech święty?
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Ihor PAWŁUK, ukraiński poeta, naukowiec, tłumacz. Język – to egregore organicznej przynależności do określonego narodu, jednym z energetycznych konsolidatorów i identyfikatorów którego jest jego znak-symbol-kod – słowo, które pragnie stać się mitem, logosem, Bogiem. To egregore ludzkiej godności w określonych warunkach, która u wszystkich narodów i zdrowych, wspaniałych osobowości była ważniejsza od samego istnienia, dlatego życie trwa, mimo zaprzeczenia zaprzeczeń, jedności przeciwieństw, walki o ukraińską identyczność ze wszystkimi składowymi pojęcia „naród”: terytorium, gospodarka, język, kultura... Jeśli mowa o języku... To najuczciwiej – dzielić się własnym doświadczeniem relacji z Jej Wysokością (czyli metafizyczno-alchemiczną częścią samego siebie przy fizyczno-chemicznym DNA) w praktyce i w teorii. Tak, po stracie w sześciodniowym wieku mojej mamy, dorastałem w rodzinie przesiedleńców z historycznej ukraińskiej Chełmszczyzny – moich dziadka i babci, którzy zachowali („pod Polską”) swoją religię, kulturę, przesyconą dialektyzmami i pewną dawką polonizmów, ale barwną, autentyczną ukraińską mowę, czyli samych siebie jako Homo sapiens, tak jak zachowali ich już w Związku Radzieckim, dokąd zostali przymusowo przesiedleni z konfiskatą na rzecz kołchozu ich majątku (zob. film o tym z moim udziałem „Ihor Pawłuk. Między Bugiem a Bogiem”, moje wystąpienia, książki, artykuły, wywiady, jak choćby „Sprawa języka – sprawa godności”, którego udzieliłem własnemu korespondentowi „Uriadowego kuriera” Ołeksandrowi Wertilowi 1 czerwca 2011 roku). Z wewnętrznego metafizycznego powołania musiałem zostać właśnie ukraińskim poetą, w imię czego porzuciłem Leningradzką szkołę wojskową, przeżyłem zesłanie w zabajkalską tajgę i wróciłem do rodzinnej Ukrainy, chociaż długo i wytrwale przekonywano mnie, bym został w Rosji i „wydawał książki w języku rosyjskim, jak Gogol”. Moja artezyjska identyfikacyjna genetyka zwyciężyła „ruski mir”, jak metafizyka zwycięża fizykę, a alchemia – chemię. Czyli ukraińskie słowo już było głęboko dla mnie Logosem-kompasem, który nie pozwolił mi zboczyć z drogi losu, nie pozwolił zdradzić samego siebie, przodków i ich bogów... Zapisane w Leningradzie i w tajdze w moim „notesie za cholewą” ukraińskojęzyczne wiersze potem złożyły się na podstawę moich pierwszych książek wierszy „Wyspy młodości” oraz „Nie-tutejszy wiatr”, które otrzymały Ogólnoukraińską nagrodę imienia Wasyla Symonenki. Słowo utwierdziło się dla mnie ciałem świadomości, światopoglądowej paradygmatu, czynem, gdy już studiowałem na wydziale dziennikarstwa Uniwersytetu Lwowskiego, pisałem ukraińskojęzyczny „Wertep”, z którym my, lwowscy studenci, występowaliśmy w krajach nadbałtyckich, zaznaczając tym samym ukraińskojęzyczną przestrzeń literacko-informacyjną. Za czasów mojej działalności literackiej dużo pisałem na temat zachowania i ekspansji języka ukraińskiego: i w monograficznych badaniach prasy, stosunków pisarzy, mass mediów i społeczeństwa („Artysta – Władza – Prasa: historyczno-typologiczna analiza”), w swoich dramatach, powieściach, poszczególnych artykułach w rodzaju „Kim jesteśmy? Gdzie jesteśmy? Kontekst literacki” // Ukraińska gazeta literacka. 2020. 25 września, „Mediakultura jako niezbędny czynnik zachowania, rozwoju i transformacji etno- i narodowej identyczności” // Biuletyn Uniwersytetu Lwowskiego. Seria dziennikarstwo. 2021. Wydanie 49 (2021). S. 162–178. W 2000 roku zarabiałem na mieszkanie na Ukrainie w Nowym Jorku, pracując razem z przedstawicielami wielu narodów Ziemi, wśród których Indianie, Francuzi, Chińczycy, Hiszpanie, Włosi, Polacy... i nasi – Ukraińcy. Ukraińców (nawiasem mówiąc, przedstawicieli różnych regionów Ukrainy) w naszym zespole było jedenastu, a Polaków – troje. Tak więc, wszyscy Ukraińcy, oprócz mnie i mężczyzny z Chmielnickiego, starali się komunikować z Polakami w języku polskim, chociaż nie znali go dobrze. Ja natomiast mówiłem z Polakami po ukraińsku i świetnie rozumieliśmy się nawzajem. Tylko jeden Polak z trzech wymagał ode mnie mówienia z nim po polsku, bo on, rzekomo, nie rozumie. Zaproponowałem mu komunikację po angielsku, w którym to języku z natury rzeczy starałem się rozmawiać z Amerykanami na ich terytorium. Po angielsku Polak komunikować się nie chciał... Jeszcze z jednym Polakiem – malarzem z Krakowa – nawet się zaprzyjaźniłem, bo uczyliśmy się języka jeden drugiego, naturalnie komunikując się w dwóch językach: on starał się mówić ze mną po ukraińsku, a ja z nim po polsku. Wzajemny szacunek. Dlaczego 10 Ukraińców z trzema Polakami starali się mówić po polsku nie na polskim etnicznym, państwowym terytorium?.. „No to przecież Polacy!” – prawie zgodnie odpowiadali mi rodacy, kiedy ich zawstydzałem. To jednoznaczne świadectwo głębokiej kolonialnej traumy ukraińskiej zbiorowej i indywidualnej świadomości, podświadomości, nadświadomości. Moja zaś ludzka i narodowa godność zawsze nie pozwalała nikomu i nigdzie przekraczać czerwonych linii, rwać horyzontu mojej narodowo-religijnej identyfikacji, za co czasami trzeba było płacić utratą pracy itp. Przy tym jestem głęboko tolerancyjny wobec innych języków i wyznań, ale nawet pod strachem śmierci nie pozwalałem, nie pozwalam i nie pozwolę nikomu zabrać ode mnie mojego, przodkowsko-narodowego. Przykład drugi. Z ukraińską poetką Mariją Szuń, która mieszka w USA i przyjechała na targi książki na Ukrainę, do Charkowa, próbowaliśmy znaleźć miejsce w hotelu, pytając o to pracownicę hotelu w ojczystym języku ukraińskim. Otrzymaliśmy pełne ignorowanie. Odmawiano nam dopóty, dopóki poeci-bracia nie zwrócili się po rosyjsku. Miejsce od razu się znalazło. Podobne sytuacje u mnie zdarzały się na Krymie na początku lat 2000. Przykład trzeci. Dziewczyna o porządnym wiejskim wyglądzie – sprzedawczyni chleba w sklepie spożywczym na Chreszczatyku – na moje pytanie, dlaczego nie obsługuje w języku ukraińskim, odpowiedziała: „Ja znam język, ale mi się on nie podoba”... I takich wystarczająco bolesnych przykładów u każdego z nas kryje się
tycznie wiele. Uważam, że sprawa nie tkwi tutaj w prawach, chociaż są one bez wątpienia potrzebne, wszak jeszcze kilka tysięcy lat temu chiński filozof Laozi mądrze zauważył: „Im więcej w państwie tworzy się praw, tym więcej w nim przybywa przestępców”. Czyli po wprowadzeniu w życie praw, które nie są poparte marchewką czy korzyścią, życie poprawi się chyba tylko kontrolerom-rewizorom. Sprawa tkwi w egzystencji ludzkiej godności, która wyrabia się stuleciami, w poczuciu siebie nie jako kogoś gorszego, a równego wśród wolnych, dlatego że silnemu i zdrowemu społeczeństwu nie trzeba płodzić kupy papierowych praw, adekwatni obywatele (nie żadne prońki-prokopiewny czy gołochwastowy) organicznie pragną wyznawać biblijne przykazania albo i niepisane kodeksy honoru. Nimi kieruje nie strach, a miłość. Pod batem języka się nie nauczy, a jedynie z marchewką albo kiedy jest to opłacalne, tak jak naszym obecnym przesiedleńcom opłaca się uczyć języka krajów, do których trafiają dla dalszego życia swojego i swoich dzieci. Historię piszą zwycięzcy swoim językiem, a my jeszcze na początku formowania niepodległości w latach 90. zrezygnowaliśmy z broni jądrowej, czyli częściowo z języka, wszak (za Łesią Ukrainką): „Słowo, moja ty jedyna broni, nie powinniśmy zginąć oboje!”. W zamian za broń jądrową, za którą płacili krwią w gułagach miliony Ukraińców, otrzymaliśmy jedynie ironiczną pogardę naszych potencjalnych wrogów – jako atrybut nowej, już dobrowolnej niższości: nie możemy, powiadają, obsługiwać!.. Czyli prawie połowa zdolnej do pracy ludności Ukrainy pracować za granicą na „czarnych” robotach może, heroicznie walczyć my możemy, a oto zachować już nabyte (broń, język, naukę) – nie umiemy, nie możemy? Dlatego rozdrobnienie religijnych konfesji, języka, jak i niegdyś wojny między udzielnymi książętami, doprowadziły do kolonizacji Rusi Kijowskiej przez Tatarów-Mongołów, Ukrainy – przez Rosję, Polskę, Rumunię, Austro-Węgry, prowadzi znowu do niwelowania-rozpuszczania poszczególnych rodzin i jednostek, do degradacji i wymierania narodu. „Czy odpowiada dzisiejsza polityka językowa państwa tym zadaniom, które rozwiązuje cały ukraiński naród, ciebie jako poetę?” – pytał mnie dziesięć lat temu ukraiński poeta i dziennikarz Ołeksandr Wertil. „A kiedy językowa i jakakolwiek inna polityka całkowicie zadowalała naród, a tym bardziej jego poetów?.. Pośredni poeta zawsze wojuje z konkretną władzą: carem, prezydentem, gensekiem, a geniusza władza nie zadowala żadna, oprócz władzy Boga nad nim. A język – to twórczość ludowa, przejaw jego zbiorowej duszy, ducha. Państwo zaś to zmaterializowany instrument prawa. Chociaż mądre i silne państwo – to jak kochający, wymagający ojciec w rodzinie. Kiedy 90% naszej elity w domu komunikuje się językiem sąsiadów-wrogów, to zrozumiałe, że jest to wskaźnik chorego narodu, uzdrowić który może chyba profesjonalnie ostra chirurgiczna interwencja »ogniem i mieczem«. Pigułki i okłady w postaci ogólnie słusznych praw, które bezkarnie nie są wykonywane, nie są efektywne. A jedyny język wprost powiązany jest i z jedyną religią, i z potrzebą szczycenia się swoim krajem. W tym kontekście po dobroci zazdroszczę po
Tłumaczenie maszynowe
O „Dniach kultury ukraińskiej – Zagrzeb 2025” oraz innych wydarzeniach opowiedział dziennikarce Annie Lymycz (Wojnarowycz) Sławko Burda, prezes Ukraińskiego Kulturalno-Proświtnego Towarzystwa „Kobzar” w Zagrzebiu, redaktor i kompilator ośmiu tomów antologii, redaktor odpowiedzialny czasopisma „Słowo Kobzara”, publicysta, działacz kulturalny i społeczny. – Jak wiadomo, na początku października w Zagrzebiu odbyło się międzynarodowe wydarzenie „Dni kultury ukraińskiej – Zagrzeb 2025”. Jednak dzień przed rozpoczęciem konferencji delegacja UKPT „Kobzar” w Zagrzebiu oraz przybyli na ten czas goście odwiedzili Ambasadę Ukrainy w Republice Chorwacji, gdzie przyjął ich Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w RCz Wasyl Kyryłycz. Delegacja odwiedziła Akademię Sztuk Pięknych Uniwersytetu w Zagrzebiu oraz Radę Mniejszości Narodowych RCz, rozmawiając z osobami kierowniczymi – mówi pan Burda. – Czy te honorowe wizyty były zaplanowane wcześniej, panie Sławku? – Tak, oczywiście, umawiałem spotkania ważne dla naszego towarzystwa, naukowców z Ukrainy oraz wydania ósmego tomu antologii w wersji papierowej, ponieważ z powodu braku finansowania w tym roku gotowa jest na razie tylko elektroniczna wersja książki. A dalej nasza praca toczyła się według zwykłego scenariusza. I już 4 października, w ramach wydarzenia kulturalnego, w Seminarium Greckokatolickim w centrum stolicy Chorwacji odbyła się Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna na temat „Ukraińcy w Chorwacji i z regionów południowosłowiańskich, Ukraina oraz ukraińska diaspora w Europie i na świecie”. W prezentacji wzięło udział około piętnastu naukowców, historyków, publicystów, poetów, artystów i działaczy kultury z Chorwacji, Ukrainy, Słowenii, Serbii i USA. – O czym była mowa tym razem? – Głównym kierunkiem konferencji była postać Jakowa Hnizdowskiego: jego 110. rocznica urodzin i 40. rocznica śmierci. A jest to światowej sławy grafik, projektant i wszechstronny mistrz pochodzenia ukraińskiego. Wiadomo, że artysta studiował i ukończył edukację akademicką w Akademii Sztuk Pięknych Uniwersytetu w Zagrzebiu. Z referatami na jego temat oraz w innych kwestiach wystąpili naukowcy Wołodymyr Serhijczuk, Hałyna Sahan, Ałła Atamanenko, Wioletta Dutschak, Iryna Dundiak, Hanna Karas, Mykoła Nahirnyj. Ukraińska poetka Anna Lymycz (Wojnarowycz) przeczytała wiersze z przyszłej książki „REinkarNacja Ducha”, chorwacki poeta Ivica Jurjević zapoznał ze swoim nowym zbiorem wierszy „UKRAJI-NA”, poświęconym Ukraińcom. Publicyści, działacze kulturalni i społeczni, w szczególności Mykoła Koczerha z Chicago, Andrij Chewka oraz profesor Akademii Muzycznej w Zagrzebiu Orest Szurhot i inni również zabrali głos. A ponadto zaprezentowano nowe książki: „Ukraińskie biografie” Serhija Burdy, „Dzień po wojnie” Jurija Bondara, „Ukraińcy w Chorwacji: materiały i dokumenty, księga ósma” Sławka Burdy. Do nowej antologii weszły materiały od 21 autorów. – Myślę, że szczególnie uroczystym momentem było wręczenie Panu oraz panu Mykole Koczerdze honorowych odznaczeń Symona Petlury. – Tak, ta nagroda jest honorowa i ważna, wyróżnia działalność dziennikarzy, wydawców, darczyńców za znaczący wkład w budowanie państwa i obronę Ukrainy, wysoki kunszt zawodowy, wspieranie rozwoju ukraińskiego dziennikarstwa i państwa. Do Rady założycieli odznaczenia Symona Petlury, która wyłania laureatów, weszły Konfederacja Organizacji Dziennikarskich Ukrainy, Fundusz Pamięci Symona Petlury z Chicago oraz Międzynarodowe Centrum Kultury „Sjajwo”. – Wiadomo, że Państwa UKPT „Kobzar” w Zagrzebiu niezwykle szanuje imię Wielkiego Kobzara… – Upamiętnianie Tarasa Szewczenki jest u nas na pierwszym planie. Ukraińska diaspora w Chorwacji jednoczy się słowem wielkiego ukraińskiego poety, dlatego po konferencji odbyło się złożenie kwiatów pod pomnikiem Tarasa Szewczenki, chociaż trzeba było jechać do Nowego Zagrzebia, a tam odbył się krótki program kulturalno-artystyczny ze słowem o Szewczence i czytaniem jego utworów. Następnie w sali Kompleksu Turystyczno-Gastronomicznego profesor Wołodymyr Serhijczuk wygłosił wykład na temat: „Rola ukraińskiej diaspory w odrodzeniu i wzmocnieniu ukraińskiej państwowości”. Po czym uczestnicy Dni kultury ukraińskiej zapoznali się z wystawą prac plastycznych Jakowa Hnizdowskiego, Tetiany Pozdniakowej-Łukomskiej i Wołodymyra Prowcziego. Na żywo obecni usłyszeli „Requiem” kompozytora Ihora Łobody, które wykonał maestro Orest Szurhot. Tym razem zespoły artystyczne z Chorwacji, Słowenii, Serbii i Ukrainy wzięły udział we wspólnym koncercie finałowym. – I był jeszcze jeden dzień, panie Sławku, co się działo? – Tak, drugiego dnia, w niedzielę, w greckokatolickiej cerkwi Świętych Cyryla i Metodego na Górnym Mieście w Zagrzebiu odbyła się święta liturgia z modlitwą za Ukrainę i wszystkie ofiary Ukrainy w wyniku rosyjskiej agresji. Liturgię poprowadził ksiądz Myrosław Barnyczko, od którego wierni usłyszeli ważne słowa, że najcenniejszą modlitwą jest miłość. A największą miłością jest oddanie życia za naród. Najważniejsze dla ludzi jest wytrwałe modlenie się, wiara do końca, miłowanie ofiarne. Po Boskiej Liturgii profesor Wioletta Dutschak wykonała na bandurze wieniec pieśni duchowych, a profesor Hanna Karas zaśpiewała hymn kozacki. – Ale głównym wydarzeniem Dni kultury ukraińskiej jest zazwyczaj prezentacja każdego kolejnego tomu antologii. Kiedy pojawił się pomysł pierwszej książki? Jaka jest tematyka? – Na dziś jest siedem wydrukowanych książek antologii, a ósma czeka na wydanie. Jeszcze w 1993 r. po raz pierwszy w niepodległej Chorwacji zainicjowałem upamiętnienie ofiar Hołodomoru na Ukrainie w latach 1932–1933. Potem, jeden po drugim, przygotowywałem zbiory „Ukraińcy w Chorwacji: materiały i dokumenty”. Księgę pierwszą opublikowałem w 2002 roku, drugą, z przerwą, która miała swoje przyczyny – w 2020 r., trzecia i czwarta wyszły w 2021 r., piąta – w 2022 r., która zakończyła serię artykułów poświęconych 100-leciu Ukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w Zagrzebiu, 50-leciu UKPT „Kobzar” oraz 100-leciu zorganizowanej pracy i życia Ukraińców w Zagrzebiu. W latach 2023–2024 ukazały się drukiem szósta (460 stron) i siódma (430 stron) księga antologii „Ukraińcy w Chorwacji: materiały i dokumenty”. Przez 50 lat udanej działalności UKPT „Kobzar”, oprócz 40 wydanych książek, w 2021 r. zaczęło wydawać czasopismo „Słowo Kobzara” – obecnie mamy 15 numerów. Ważne jest to, że czasopismo wychodzi wyłącznie w języku ukraińskim i oprócz wersji drukowanej można je czytać w formie elektronicznej. Jak już wspomniano, Ukraińskie Towarzystwo „Proświta” w Zagrzebiu założono 100 lat temu. To właśnie ono stało się bazą zorganizowanego życia społeczno-politycznego, kulturalno-artystycznego i oświatowego Ukraińców na terenach byłej Jugosławii. O ośrodkach Ukraińców w Zagrzebiu, Belgradzie, Lublanie, Nowym Sadzie, Zrenjaninie, Smederewie, Sarajewie, Banja Luce i innych piszą w naszej antologii naukowcy i działacze Proświty z Ukrainy. Tak, obecnie mamy serię siedmiu książek „Ukraińcy w Chorwacji: materiały i dokumenty”, które zawierają ponad dwa tysiące stron.
Przy pomniku T. Szewczenki ze 186 tytułami różnych artykułów naukowych lub publikacji, napisanych przez 70 autorów z Ukrainy i innych państw. Ukraińcy w Chorwacji i regionie południowosłowiańskim mają długą, bogatą i interesującą historię, pełną nieustannej walki o zachowanie swojej tożsamości, przeplataną codziennymi troskami, optymistycznymi nadziejami, burzliwymi, radosnymi i smutnymi wspomnieniami, wybitnymi wydarzeniami oraz wielką liczbą godnych uwagi osobistości. Pięć fal migracyjnych w ciągu ostatnich 280 lat z przyczyn ekonomicznych i politycznych, włączając w to ostatnią, która miała miejsce ponad trzy lata temu, w 2022 r., w wyniku inwazji rosyjskiego agresora na Ukrainę. Sławko Burda – Rozumiem, że jest to niemały nakład pracy, która ma wielką wartość dla historii i przyszłych pokoleń. Którzy autorzy szczególnie z Panem współpracują? – Bez wątpienia wielką wartością jest wspólna praca duchowa i seria wydanych książek antologii z jej kontynuacją w żywym encyklopedycznym dziele zbierania materiałów dla zachowania historii ukraińskiej diaspory w Chorwacji i na terenach południowych Słowian. Wszystko, co zostało zebrane, ma swoją wagę. Imion jest wiele, jednak najwięcej treściwych prac naukowych należy do uczonego Mykoły Nahirnego. Podkreślam jego niezwykłą znajomość wszystkich wydarzeń i znanych osób wśród Rusinów i Ukraińców Chorwacji oraz południowych Słowian, czego rezultatem stał się w czwartej książce artykuł “Chorwaccy Ukraińcy w fokusie ukraińskiej historiografii”, a także jego recenzja wszystkich sześciu wydanych dotychczas książek antologii, która została opublikowana w siódmej książce. W czasopiśmie naukowym “Kijowskie studia historyczne” recenzję drugiej książki “Ukraińcy Chorwacji: materiały i dokumenty” opublikowała doktor nauk historycznych Hałyna Sahan z Kijowskiego Uniwersytetu Stołecznego im. Borysa Hrinczenki, która jest aktywną współautorką antologii. Oprócz pracowitych i bardzo cennych ukraińskich badaczy, naukowców i historyków, wyrażam głęboką wdzięczność akademikowi NAN Ukrainy, szanownemu doktorowi i profesorowi ze Słowacji, nieżyjącemu już panu Mykole Muszynce oraz rusińskiemu pisarzowi, dziennikarzowi i publicyście, panu Dżurze Latiakowi z Wojwodiny. – Niestety, nie sposób opowiedzieć w krótkim materiale nawet o większości interesujących badań zebranych w antologii, ale w każdej książce jest coś najbardziej znaczącego. – Jeszcze w 2002 roku Kulturalno-Oświatowe Towarzystwo Rusinów i Ukraińców Zagrzebia wydało zbiór “Ukraińcy Chorwacji: materiały i dokumenty. Księga pierwsza”. Po ukazaniu się książki światu, nieżyjącemu już Romanowi Myziowi udało się zebrać i opublikować niemało prac naukowych i artykułów o przesiedleniu Ukraińców. Można wyróżnić trud Bohdana Liskiego, który obecnie mieszka w USA, o Antinie Iwachniuku, który należy do grupy najbardziej znanych ukraińskich działaczy kulturalnych, a jest mało znany ogółowi. W drugim tomie, między innymi, przedstawiony jest portret magistra dziennikarstwa Serhija Burdy, który ma cenny wkład w rozwój ukraińsko-chorwackich relacji poprzez publikacje o Ukrainie, począwszy od 2007 roku do dziś, włączając materiały z historii, kultury i życia politycznego Ukraińców. W trzecim – działacz kulturalny i społeczny z Nowego Sadu Dżuro Latiak napisał artykuł o akademiku dr. Ołeksie Miszaniczu, którego imię jest ściśle
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
związane z życiem kulturalnym i oświatowym Rusinów w krajach południowosłowiańskich w drugiej połowie XX wieku. Ksiądz i naukowiec Roman Myz proponuje artykuł o ks. Mychajle Firaku, koryfeuszu ukraińskiego dziennikarstwa i wydawnictwa, który zdobył prasę drukarską dla ówczesnej „Proświty” i redagował „Rusyńśki nowyny”, „Ridne słowo” oraz inne wydania, był pierwszym, który napisał i opublikował zeszyty z popularnej historii Ukrainy. W czwartym tomie znajdują się opowieści o aktywnych Ukraińcach ostatnich czasów, jak na przykład opublikowana korespondencja między Orestem Własowem a akademikiem Ołeksoj Miszanyczem oraz opowieść o działalności prezesa UKPT „Kobzar”-Zagrzeb, Sławka Burdy. Ałła Atamanenko, doktor nauk historycznych, profesor Centrum Naukowo-Badawczego „Instytut Badań Diaspory Ukraińskiej imienia profesora Lubomyra Winara” w Ostrogu, pisze artykuł, w którym wspomina, że w ukraińskiej nauce formuje się grono uczonych badających różne aspekty życia i działalności potomków emigrantów z ziem ukraińskich w Chorwacji. Wśród najsłynniejszych badaczy wymienia docenta Wałerija Własenkę, doktor Oksanę Hułę, docenta Mykołę Nahirnego, doktora nauk Ołeha Rumiancewa, doktor nauk, profesor Hałynę Sahan, a także wspomina doktora, profesora Jewhena Paszczenkę oraz akademika, doktora, profesora Mykołę Muszynkę. O piątym tomie antologii, poświęconym 100-leciu Ukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, wspominaliśmy wyżej. A główna publikacja Wałerija Własenki w szóstym tomie poświęcona jest liderowi ukraińskiej emigracji politycznej w Jugosławii, pisarzowi Wasylowi Andrijiwskiemu. Artykuł ks. Ołeha Hirnyka o księdzu i profesorze Hawryile Kostelnyku, Rusinie z Baczki, również jest interesujący. W siódmym tomie doktor Jusin Bojko przedstawia opis i systematyzację archiwalnej korespondencji biskupa Dionizija Niaradi z metropolitą Andrejem Szeptyckim (1902–1938). Ważne jest, aby pamiętać także o znanym ukraińskim uczonym-historyku Olehu Rumiancewie, który prowadził badania nad historią i zachowaniem tożsamości Ukraińców i Rusinów oraz wydał monografie „Haliczyna-Bośnia-Wojwodina” (2008), „Kwestia tożsamości Rusinów i Ukraińców byłej Jugosławii” (2010), „Ukraińcy w Macedonii” (2010) i inne. – Wiadomo, że w każdej książce antologii zamieszczone są także Pana prace, panie Sławku, szczególnie dotyczy to głęboko treściwych tekstów „Słowa wstępnego”. – Oczywiście, „Przedmowa” jest ważną częścią każdej książki. Jednak posłowie również. Właśnie tutaj i w ogóle wspomnę naukowca, kierownika katedry historii współczesnej Ukrainy KNU im. T. Szewczenki, doktora nauk historycznych, prof. Wołodymyra Serhijczuka, którego prace naukowe są unikalne. Wyrażam mu wielką wdzięczność, gdyż 35 lat temu nawiązał współpracę wykładowców i studentów KNU im. T. Szewczenki w Kijowie z naszym UKPT „Kobzar” w Zagrzebiu, a także z uniwersytetami w Zagrzebiu i Zadarze w Chorwacji. Rzeczywiście, w tym roku i w poprzednich mieliśmy dużą liczbę prac naukowych opublikowanych w ostatnich zbiorach, napisanych przez profesorów, naukowców, historyków, wspaniałych znawców ukraińskiej nauki muzycznej i artystycznej, w szczególności Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka z Iwano-Frankiwska, wśród których są: Wioletta Dutczak, Olha Fabryka-Proćka, Hanna Karas, Natalja Tołoszniak, Natalja Fedorniak, Jurij Skobel, Marija Martyniuk, Bohdan Parumba i inni. Wierzę, że kolejne zbiory antologii, które planujemy wydać w najbliższych latach, przyczynią się do skoncentrowania mało znanego w Chorwacji materiału naukowo-badawczego o Ukrainie i ukraińskiej diasporze na tych terenach, przygotowanego przez wysokiej klasy badaczy, historyków z Ukrainy, Chorwacji i innych krajów. Jestem przekonany, że to „wołanie w przeszłość” wypełni pustkę wiedzy historycznej. – Dziękuję serdecznie, panie Sławku, za wywiad, za interesujące i gruntowne książki, które już są częścią bliskich relacji Ukraińców i Chorwatów, pamiątką dla zachowania przestrzeni duchowej ludzi jednego dążenia – bycia kulturalno-oświatowym misjonarzem.
Tłumaczenie maszynowe
Olha CHODACKA, zastępczyni przewodniczącego kijowskiej „Proświty”
Sztuka czyni świat ludzi żywym i barwnym. Pomaga człowiekowi odkryć ukryte naturalne talenty, pokazać swoje umiejętności, wyrazić przeżycia duchowe lub zaspokoić swoje potrzeby estetyczne. Podarowała nam mnóstwo pięknych, wiecznych dzieł: wyrafinowaną muzykę, majestatyczne arcydzieła architektury, głębokie książki, zachwycające obrazy, które niczym promienie słońca ogrzewają naszą duszę, napełniają intelektualnie i emocjonalnie. Właśnie tak 10 października zakończył się galakoncert II Międzynarodowego festiwalu-konkursu „Artystyczne promienie Ukrainy”, który odbywał się w Kijowskim Domu Naukowców NAN Ukrainy po ciężkiej rakietowo-szahedowej nocy i częściowo bez prądu. Ale światło ludzkich serc – laureatów festiwalu-konkursu, członków jury, kibiców, gości, zaproszonych – napełniło salę niepowtarzalną atmosferą jedności, duchowego ciepła, wytrwałości i miłości do ukraińskiego słowa, pieśni, sztuki, do naszej kultury narodowej, która kształtuje się i rozwija przez całą historię narodu i jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. A obecnie, podczas wojny, kiedy Rosja próbuje zagarnąć nie tylko nasze ziemie, ale niszczy placówki kultury, szkoły, uniwersytety, biblioteki, pomniki, ludzi, naszym zadaniem jest mocno trzymać kulturalno-oświatowy front, godnie nieść Światło kultury, oświaty i nauki, które mimo wszystko zniszczy wrogie zło i zwycięży ciemność! Galakoncert otworzyła przewodnicząca jury festiwalu-konkursu Łesia Korolyk-Bojko. W jej wykonaniu zabrzmiała pieśń do słów Jurija Piżuka i muzyki Rostysława Hałahana „Za ciebie się modlę, moja Ukraino”. Kijowska „Proświta” udzieliła możliwego wsparcia festiwalowi i szczerze dziękuje założycielom oraz organizatorom wydarzenia: Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury Łesi Ukrainki, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahanskiego, Mychajła Staryckiego (dyrektorka – Olha Hural); Kulturalno-oświatowemu stowarzyszeniu „Mist-Il Ponte” oraz MGO „Postęp kobiet-mironosic w diasporze” (Włochy, przewodnicząca, ona też przewodnicząca jury – Łesia Korolyk-Bojko) oraz Międzynarodowemu Funduszowi Iwana Franki (Ihor Kurus). Międzynarodowe wsparcie festiwalowi-konkursowi udzielili przedstawiciele organizacji społecznych i mediów z 13 krajów świata – Ukrainy, Włoch, Hiszpanii, Węgier, Polski, Grecji, Szwajcarii, Bułgarii, Estonii, Litwy, Finlandii, USA, co świadczy o skali wydarzenia. W 14 nominacjach konkursu wzięli udział Ukraińcy z różnych krajów świata, a łączna liczba uczestników wraz z członkami jury wyniosła około tysiąca twórczych osobowości. Wszyscy laureaci uroczyście otrzymali dyplomy i prezenty – książki od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki (Pawło Mowczan) oraz od Wydawnictwa „Jarosławiw Wał” (Switłana Koronenko). Głównym aspektem festiwalu-konkursu jest materialne i moralne wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy, naszych obrońców i obrończyń jako wyraz jedności narodowej, wytrwałości i odpowiedzialności obywatelskiej. Szczególne podziękowania dla Łesi Korolyk-Bojko – przewodniczącej jury, głównej organizatorki i moderatorki galakoncertu, za wysoką postawę obywatelską, profesjonalizm, człowieczeństwo, wytrwałość, wiarę w Ludzi i wielką miłość do Ukrainy! Podziękowania dla członków jury i organizacji społecznych współorganizujących II Międzynarodowy festiwal-konkurs „Artystyczne promienie Ukrainy” wręczała Łesia Korolyk-Bojko, od GO „Związek kobiet miasta Kijowa” – Lidia Moskalenko, od Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej – M. Szulak, od Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury – Olha Hural, od kijowskiej „Proświty” – Kyryło Stecenko, od Związku Kobiet Ukrainy – Leokadia Herasymenko, od Narodowej Rady Kobiet Ukrainy i Federacji Kobiet na rzecz Pokoju na Świecie – Ludmyła Hrabowenko. Na galakoncercie artysta ludowy Ukrainy, skrzypek, przewodniczący kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko wykonał trzy świętości: „Ukraina święta”, „Ukraina europejska”, „Ukraina ukraińska”, a także Hymn Ukrainy. W wykonaniu Mykoły Łysenki, ukraińskiego dyrygenta, kierownika artystycznego Państwowej Orkiestry Estradowo-Symfonicznej Ukrainy, prawnuka kompozytora Mykoły Łysenki, podniośle zabrzmiał duchowy hymn Ukrainy „Boże, jedyny, wielki”. Obecni w pełni nacieszyli się śpiewem artysty ludowego Ukrainy Ołeksandra Wasylenki, zasłużonej artystki Ukrainy Ołeny Słobodianiuk, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Oksany Petrykowej, artysty Akademickiego Zespołu Pieśni i Tańca Państwowej Służby Granicznej Ukrainy Wołodymyra Stelmacha oraz laureatów festiwalu-konkursu. 14 października galakoncert z powodzeniem odbył się w Iwano-Frankiwsku. Trzymajmy kulturalno-artystyczny front, chrońmy i pomnażajmy skarby ukraińskiej kultury dla duchowego i kulturowego wzrostu narodu.
„Język – to tarcza!” W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy w ramach programu „Los języka – los narodu” odbyło się otwarcie wystawy literacko-artystycznej „Język – to tarcza! Słowo – to broń!” z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. To święto, które symbolizuje rozwój i jedność języka państwowego. Wzmocnienie jego roli w ukraińskim społeczeństwie – to o naszym przeciwdziałaniu rosyjskiemu okupantowi. W czasie, gdy Ukraina wywalcza swoją niepodległość i wolność, słowo nabiera szczególnej wagi, słowo jest prawdziwą duchową tarczą narodu. Właśnie poprzez język, poprzez literaturę kształtuje się tożsamość narodowa, światopogląd i, co najważniejsze, – poczucie miłości do swojej Ojczyzny. Na wystawie „Język – to tarcza! Słowo – to broń!” zaprezentowano rzadkie wydania pozacenzuralne z kolekcji muzeum, które zachowały się w pojedynczych egzemplarzach; fotomateriały rękopisów: „Powieść minionych lat” (1072–1073), „Pateryk Kijowsko-Pieczerski” (XI–XIII w.), „Ewangelia Peresopnicka” (XVI w.), „Apostoł” (1574) i in. Eksponowane są dzieła Iwana Kotlarewskiego, Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, a także prace językoznawców Pawła Żyteckiego, Ahatanhela Krymskiego, Borysa Hrinczenki, którzy stworzyli fundament ukraińskiej kultury.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
językoznawczej nauki. Na wystawie prezentowane są także dzieła współczesnych autorów.
Trzeba żyć! Dziękujemy Siłom Zbrojnym Ukrainy za to, że dzisiaj był niepowtarzalny dzień – Dzień Narodowej Jedności! A Dzień Języka Ojczystego powinien być każdego dnia! Jestem wdzięczna każdemu, kto przyłączył się do Radiodyktanda Jedności Narodowej! Jestem wdzięczna, że dziś byłam ze studentami WSP „Optyczno-mechanicznego Kolegium Zawodowego KNU im. Tarasa Szewczenki” wraz z zespołem KNU im. Tarasa Szewczenki. Tekst był niełatwy! Jest co omówić w kwestii ortografii i interpunkcji. Tempo czytania było szalone, jak i życie... Wierzę, że kiedyś radiodyktando będzie czytać nauczyciel, wykładowca języka ukraińskiego. Iryna HOŁOWAJ
„Siła narodu – w słowie”. Żołnierze 44. Oddzielnej Brygady Artylerii przyłączyli się do pisania ogólnoukraińskiego Radiodyktanda Jedności Narodowej na linii frontu. O tym poinformowano w służbie prasowej brygady. „Siła narodu tkwi nie tylko w broni, lecz także w słowie. Główne przesłanie Radiodyktanda – „trzeba żyć” – odzywa się w sercu każdego, kto broni Ukrainy ze względu na bliskich, najbliższych i jasną przyszłość dla wszystkich Ukraińców. Pamiętajmy: język to nasza duchowa tarcza i nasza broń” – mówią obrońcy.
„Ї” w okupacji. Aktywiści na czasowo okupowanych terytoriach rozwieszają w różnych miejscach ulotki z literą „Ї” i robią tematyczne zdjęcia z okazji Dnia Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego. O tym poinformowali aktywiści ruchu „Żółta Wstążka”. Zdjęcia z literą „Ї” przysyłają z Melitopola, Sewastopola, Doniecka, Ługańska, Jewpatorii, Mariupola, Tawrijska, Krymu... „Ї – symbol, który ogrzewa duszę każdego Ukraińca. Przypomina nam o tym, co nasze, rodzime. O możliwości szanowania swojej przeszłości i określania swojej przyszłości. Ruch „Żółta Wstążka” będzie stawiał opór aż do wyzwolenia wszystkich ukraińskich terytoriów. „Bo we własnej chacie – swoja prawda, i siła, i wola”. I rodzimy język ukraiński” – zaznaczyli aktywiści ruchu „Żółta Wstążka”.
Przygotował Ihor ZOCH
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
buttia” (I. Dziuba): „Nie w boga śmierci i niewoli – / Wierzę w odwieczne istnienie / Twórczej siły i jasnej radości / I że jestem jej pędem, / Liściem na gałęzi, dzieckiem”. Liryczny bohater, zdolny przeżywać świat w sobie, wykazuje skłonność do rozważań przyrodniczo-filozoficznych, uświadamiając sobie, że jest nierozerwalną częścią rzeczywistości, dlatego każdą chwilę postrzega jako szczególną i niepowtarzalną. Nie chodzi już o „spojrzenie, lecz całościowy światopogląd” poety, któremu właściwa była „klasyczna tendencja łapania wiecznie istotnego wśród jasnych błysków życiowego płynięcia”, na co zwrócił uwagę W. Jarymenko we wstępie do wydania „Poezji” (1986) W. Swidzińskiego. Przesiąknięty duchem renesansu poeta, „do tego o szerokiej i głębokiej kulturze” (J. Ławrinenko), obalał pragmatyczne wyobrażenie o duszy. Ona, samooświetlona, wypełniona energią twórczenia świata, odnajduje w jego „orficznej” liryce odpowiedniość między chwilą konkretnego istnienia a wiecznością w bezmiarze „kręcenia się złudnych drgań”, gdzie pamięć, „jak wspaniałe drzewo, / Postawione nad niemym grobem”. Liryczny bohater, przejawiając wyostrzone poczucie epistemologiczne, odczuwa niebezpieczeństwo wyczerpującego poznania świata, zwłaszcza jego niewidzialnej istoty, zanurza się w głębiny podświadomości, dokąd nieustannie „woła mrok”, mimo że przed takim krokiem ostrzegają „białe brzozy – / Jak pogrzebowe świece”, „Drzewa szepczą: »Wędrowcze, kim jesteś? / Czyż pójdziesz jeszcze dalej?«”. Czekają go rozczarowania, gorzkie zrozumienie gnoseologicznych ograniczeń człowieka, który w porywie pojmowania istoty bytu stale trafia w ślepe zaułki: „Dokąd płyniemy? Po co te wody / Tak smutno pluskają w ciemności?”. Jednak dążenie do pełni poznania jest silniejsze niż zanurzenie w mistyczną Lete; pobudza ono wolę, nawet gdy wysoki cel jest nieosiągalny, przynajmniej dla pragmatycznego rozumu („Zapadło słońce w dalekie krainy...”). Poeta nie raz zastanawiał się nad przemijalnością ludzkiego życia, pogrążając się w elegijnym nastroju, kiedy porównywał siebie do liścia, którego „rodzinna gałąź / Odda pokornie [...] / Obojętnej ziemi”. Smutna alegoria rodziła autosentencje o fatalnej prawidłowości, wobec której wszyscy są równi – i „wiosenny liść”, i człowiek: „Niczym, niczym nie jestem / Większy od ciebie”. Takie umiejętności adekwatnego czytania tekstu natury i człowieka jako jego organicznej części są rzeczywiście rzadkie. Historia zachowuje jedynie ślady dawnego życia z jego dramatami, których nie sposób odczytać: nad nimi „tylko cykady świerszczą”. Ówczesna krytyka nie mogła dorosnąć do historiozoficznego horyzontu oczekiwań W. Swidzińskiego. Dlatego J. Sawczenko skarcił autora za „fatalizm” zbioru „Wrzesień” (1927), bezapelacyjnie stwierdzając, że taka liryka, „światoodczuwanie i światopogląd – całkowicie poza epoką”, ponieważ świadczy o „beznadziejnym burżuazyjnym rozumieniu świata” („Życie i rewolucja”. – 1928. – Nr 10). Wrażliwy poeta nawet zwątpił we własny talent, ale pisać nie mógł, podobnie jak niektórzy jego współcześni „poputczycy”. Układając własne utwory do szuflad, uzupełniał swoje poetyckie olśnienia fachowymi przekładami klasyki antycznej, zwłaszcza poematu „Robota
Tłumaczenie maszynowe
Jurij KOWALIW, laureat Nagrody im. Szewczenki
Obdarzony darem proroczym Wołodymyr Swidzynski (8 października 1885 – 18 października 1941) już w 1927 r. w wierszu o eschatologicznym brzmieniu „Dawnych lat sen słodki…”, w którym przeglądały się zarysy nadchodzących gwałtownych represji i wojny, przewidział własny tragiczny los: „W płomieniu był od wieku, / I w płomień znów powrócę…”. W utworze o podobnym motywie, napisanym niemal równocześnie, poeta przewidywał, że nieuchronnie „nadejdzie mój smutny dzień – / Odlecę, odłączę się od żywego ognia, / Który tak wysoko się wzniósł”. Nie wpisywał się w nieludzki system totalitaryzmu, dlatego był skazany na zagładę, mimo że uniknął Sołowek czy Kołymy. Okazja, by moskiewsko-bolszewicki reżim rozprawił się z nim, nadarzyła się podczas drugiej wojny światowej. W. Swidzynski odmówił „ewakuacji”, gdy Armia Czerwona w panice uciekała przed naporem wojsk Wehrmachtu, dlatego jego, aresztowanego 27 września 1941 r., mieli przetransportować wraz z K. Poliszczukiem i innymi na wschód, ale nie zdążyli. Gdy Niemcy zbliżali się do Charkowa, enkawudziści spalili w stodole żywcem kolumnę więźniów wraz z innymi niewolnikami (18 października) w pobliżu wsi Niepokryte (obecnie – rejon wowczański) pod miastem Sałtiw. Autor w swych przeczuciach uświadamiał sobie „rzeczy samozrozumiałe jako aksjomat”, bowiem „prawdziwe istnienie to nie tylko byt, lecz także niebyt, inobyt” (Eleonora Sołowij), w który przeszedł jesienią 1941 r., by znów pojawić się w literaturze ukraińskiej jako jedna z jej centralnych postaci, mimo że wypierano go. Jemu, podobnie jak F. Nietzschemu, znane są drogi wiecznego powrotu: „W nieskończoności czasu znów przyjdziemy. / Wtedy nasze serce będzie piękne…”. To, że W. Swidzynski prawie nie pojawiał się na horyzoncie piśmiennictwa w latach dwudziestych i trzydziestych, nie oznacza, jakby znalazł się poza rzeczywistością artystyczną. Raczej poeta, opozycyjny wobec pozbawionego ducha społeczeństwa, w którym najwyżej ceniono „ideologiczną czystość” i czujność klasową, schronił się na „emigrację wewnętrzną”, lecz nigdy nie odgradzał się od wydarzeń literackich i pozaliterackich. Będąc pełnym introwertykiem, nie postrzegał pozornej, zwodniczej rzeczywistości, zewnętrznych efektów, lecz odnajdywał poetycką filozofię przyrody z jej mistycznym sensem i metafizyczną treścią, która nie mieści się w gatunkowej definicji liryki pejzażowej. W pierwszym tomie „Poezje liryczne” (1922) nakreślono romantyczne przeżycia młodego bohatera lirycznego, oczekiwanie szczególnego losu („dziwna marzenie w sercu zakiełkuje”),
odnowionego życia, w którym panuje „jedna miłość”, choć czasem przynosi ona gorzkie rozczarowanie („Słońce tonęło za żytami...”). Nie pociągały go zbytnio codzienne realia, którym przeciwstawiona jest nieznana, pociągająca dal („Wszystko w dal się wpatruję...”, „Moja droga w kraj nieznany...”), przyroda, która swoją żywotną siłą zawładnia dociekliwym umysłem, przed którym za każdym razem staje mnóstwo pytań o różnorodność jej zjawisk, formułowanych przynajmniej przez poranek: „Czym on jest? Czyj uśmiech? / Czyjego marzenia jasny oddźwięk? / Czyjego szczęścia odbicie?”. Na debiutanckim wydaniu zaznaczona jest także tradycja symbolizmu z tajemniczymi aluzjami do „świętego napoju harmonii”, gdy duszę niepokoi „dumna tęsknota za pięknem”. Autor wciąż znajdował się w twórczych poszukiwaniach własnego idiostylu i w refleksjach natурfilozoficznych; jego wyjście ku wiecznym tematom stało się wyzwaniem dla współczesności, pogrążonej w żywiole realiów, zanieczyszczonej politycznym slangiem i milenarystycznymi iluzjami „jasnej przyszłości”. Dlatego pierwszy recenzent H. Kobzarenko (pseudonim I. Dniprowskiego), oceniając na łamach kamieniecko-podolskiej gazety powiatowej „Czerwona prawda” (1922) debiutancki zbiór W. Świdzińskiego, otoczony folklorystycznymi aluzjami i serdecznymi refleksjami, nie mógł dostrzec nic poza „miłością marzyciela, oderwanego od życia społecznego”, który, wychodząc z pozycji humanistycznych, a nie wąsko klasowych, głosił: „Oni, nie będzie kar i zemsty, / I krew się nie przeleje: / W oczach gwiazdy światowej – / Miłość, jedna miłość”. Z recenzentem, który uważał, że zbiór „Liryczne poezje” jest dla proletariatu „prawie niepotrzebny”, solidaryzował się Wasyl Soncwit (pseudonim W. Poliszczuka), zarzucając poecie brak motywów obywatelskich („Czerwony szlak”. – 1923. – Nr 2). Analogiczne wyroki posypały się także na drugi zbiór „Wrzesień” (1927), wydany za własne pieniądze autora – wczorajszego aspiranta katedry gospodarki narodowej i kultury Podola Kamieniecko-Podolskiego Instytutu Narodowej Edukacji, a od 1925 r. – skromnego redaktora i korektora czasopisma „Czerwony szlak”, korektora i tłumacza czasopisma „VAPLITE”. Agresywne werdykty oficjalnej krytyki skłoniły go do obrony „czystej poezji” i egzystencjalnego wyboru duchowo bogatego, naturalnego człowieka, świadomie odgrodzonego od codziennej marności nad marnościami: „O czasie niebiańskiego spokoju! / Twoją lekką pięknością / Jak chciwie się upajam ja! / Jak subtelne twoje płonięcie / W twoim przemijającym rozkwitaniu / Wlałaby się dusza moja”. Skupienie na wiecznych istotach, zmiennych przy niezmiennym podłożu substancjalnym, skłoniło autora do smutnej ironii: filozoficzna metafora „przemijającego rozkwitania” odnosiła się, nabierając sensu historycznego, do twórczego i życiowego losu poety, a zarazem pokolenia „rozstrzelanego odrodzenia”. W. Świdzińskiemu przypadło przebywać w epicentrum życia literackiego, choć trzymał się z dala od wszelkiej krzątaniny i zgiełku. Poeta raz jeszcze potwierdził, że prawdziwą drogę ku wielkiej sztuce toruje skromność i talent, że cisza i samotność, wolna od drobnostkowości, przyjmują
ją jako „spóźniony pozew niebytu wytoczony bytowi”, przynależność do „wielkiego i radosnego obiegu przyrody”, „intuicyjny sprzeciw” wobec wyobcowania człowieka (I. Dziuba). Taki egzystencjalny wybór trudnej drogi poetyckiej, pozbawionej, według słów S. Kryżaniwskiego, koniunkturalnego „służenia reżymowi i tłumienia w sobie wielu twórczych potencji”, okazał się „jedynie słuszny”. W. Swidziński – „pielęgniarz smutnych pól”, świadomy swojej istoty, możliwości własnego idiostylu, charakteru i temperamentu, które odcisnęły się na jego naturofilozoficznym typie myślenia, stwierdził w lirycznym autoportrecie:
„Nie miota ogni błyskawica
W zamyślonym śpiewie moim,
Ani bój śmiertelna stal
Nie grzmi, nie iskrzy się w nim”.
Znając prawdziwe wartości ludzkiego istnienia, bardzo subtelnie odczuwał tragizm rzeczywistości, zniszczonej nieodpowiedzialnymi eksperymentami. Dlatego w jego twórczości pojawiają się bolesne reminascencje głodu 1921 roku, zrealizowanego przez bolszewików, zwłaszcza w tragicznym wierszu „Jedna Marijka, druga Stefcia zwała się...”, który obala wyobrażenie, jakoby „czysta poezja” była daleka od realiów życia. W interpretacji poety, odmiennej od oficjalnej, wieś, zniszczona przez dopiero co formującą się władzę radziecką, utraciwszy pielęgnowaną przez wieki kulturę, a z nią immanentną istotę, została wepchnięta w zaświat, który poznała na własnej skórze również rodzina Swidzińskich:
„Wsi moja, co się stało z tobą?
Pociemniałaś, zwiędłaś, posmutniałaś.
Leżysz w jarze, a jesienny liść
Cię, jak zapomniany grób, zasypuje…”.
Najpełniej możliwości swojego talentu W. Swidziński odsłonił w liryce miłosnej, prześwietlonej cechami petrarkizmu. Platońskie akcenty określone są duchowym zmieszaniem wobec odwiecznej zagadki kobiecej natury, oznaczonej uniwersalnym mianownikiem „jedyna”. Zarazem ona, „wszechogarniająca, burzliwa, sprzeczna”, skłonna jest do ambiwalentnego zachowania („nienawidzisz i kochasz, / Chciwa to szczęścia, to smutku…”), jednak nie potrafi dać sobie odpowiedzi o swojej prawdziwej istocie: „Czy wiesz, kim jesteś?”. Podmiot liryczny, porwany żywiołem serdecznych przeżyć, również nie znajduje oczekiwanej odpowiedzi. Ukochana pozostaje niepojęta, jak we śnie onirycznego widzenia („Sen dawnych lat słodki...”), i realna, jak druga żona poety Olena Kondratjewa, której poświęcony jest wiersz przepełniony witalnym napięciem „Zza cienkiego złota zorzy...”. „Polo
…mień” wysokiego uczucia zawsze przywoływał „niebiański [boski. – Ju. K.] ślad twojej ręki”, „jak znak bezgłośnego powitania / Zza granicy obcego świata”, czyli innego, bez poznania którego niemożliwe jest pełne Ja. Książka przepełniona jest apologią życia. Stale obecny jest w niej motyw słoneczny, gdy liryczny bohater wie, że „gdzieś połączyło się tysiące słońc”, i dlatego „znów jesteśmy razem i znów kochamy: / Świat w naszym objęciu”. Nadaje mu ono znaczenie „słodkiej tajemnicy”, którą kryją w sobie „gorące płatki słońca”, „niewidzialne szaty” pod błękitem, „tysiące żywych ust” w leśnej głębi. Rzucała się w oczy mityczna symbolika liryki, znaki archetypiczne, które odnawiają archaiczne warstwy kulturowej pamięci. Jednymi z najczęściej używanych mitemów są jawor jako drzewo świata („…jawor szumi na podwórzu”), opuszczony ogród, kojarzący się z utraconym rajem, gdzie zachowało się „jabłko, / Niezerwane, / Zapomniane wśród rozkwitłych / Chwiejnych gałęzi”, od którego można zacząć nową historię, uwzględniwszy wcześniejsze lekcje ludzkości, nieroztropne czyny, które przyczyniły się do przyszłych katastrof. Obraz ogrodu zawiera sakralny sens doskonałego kosmosu, bezpośrednio rzutowanego w ludzką duszę („Nie jestem sam: tajemniczy duch ze mną / W dawnym ogrodzie”). Sięgając po język inny, poeta operował mistyczną, „tajemną” mową w „przedimiennej”, „przednazewnieniowej” sferze bytu, która znosi denotacje, sprzyja „intuicyjnemu pokonywaniu subiektywnej, właściwie autorskiej refleksji”, dlatego wydaje się, jakby autor „przekraczał właściwe fantazji artystycznej rozróżnienie swojego postrzegania rzeczy – i samych rzeczy” (Eleonora Sołowej): „Pod błękitną wodą / Żyję ja, żyję… / Złotooki rybak nade mną / Zarzuca sieć ognistą. / Przez kuszące oczka – wiem – / Nie raz, nie dwa prześlizgnę się, / W gąszczu ogrodów pobłądzę, / A kiedyś jednak się złapię. / Spopieleje, zastygnie smutno / Żółtawa zorza w mgle, / Noc nadejdzie bezgłośnie / I nie znajdzie mnie na ziemi”. Dośrodkowy duchowy ład świata zachowuje w sobie prawdę bytu, ku której torowana jest droga przez głębie ludzkiego serca, pojmowana w stanie skupienia na sobie w samotności: „O czasie niebiańskiego spokoju! / Twoim lekkim pięknem / Jak żarłocznie się upajam”. Zanurzona w ontologiczne głębie ludzkiej istoty, liryka W. Swidzynskiego „mimowolnie nabiera odcienia mistyczności” (M. Skorski), cech „„filozoficznego” smutku, rozjaśnionego zrozumieniem (i organicznym odczuciem) przynależności do „słodkiej tajemnicy” wiecznego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dni” Hezjoda, ustępy z którego zostały najpierw opublikowane w zbiorze „Wrzesień” (później – w antologii „Literatura antyczna” pod redakcją O. Biłećkiego, 1938) i zwróciły uwagę krytyki (W. Derżawin). J. Sawczenko głęboko się mylił, uważając, że W. Swidzinski „przyszedł do literatury zbyt późno”. Lirycy od Boga zawsze pojawiają się w porę i zawsze to potwierdza W. Swidzinski „czystą poezją”, która należy do wieczności. Jego milczenie po nietolerancyjnej krytyce było „gwarancją zachowania istoty poetyckiej” (Antonina Tymczenko), świadczyło o „objętościowym stanie ducha”, o szacunku dla „świętości słowa” i obywatelskiej cnocie (I. Dziuba), a fatalizm okazał się „demonstracją siły ducha – tej zdolności, by duszą przyjąć światło i ciemność, dzień i noc, życie i śmierć”, przezwyciężyć „iluzoryczne, samozwańcze, powierzchowne” (I. Dziuba): „Twoja dusza – to siedlisko ciszy”. Życiową i literacką postawę delikatnego poety można wywieść z orientalnej tradycji milczenia, dostrzec w niej echo hesychazmu lub zasady Skoworody „pokrewnej działalności”. Dlatego trzymał się z dala „od hałaśliwego świata” (A. Kryżanowski), choć w kręgach literackich bywał od czasu do czasu wspominany. Tak, M. Bażan na plenum Charkowskiego zarządu SRPU (1935) wysoko cenił dorobek poety, na początku 1936 r. Ju. Janowski wraz z I. Muratowem zainicjowali wieczór twórczy „eksterytorialnego” poety, którego przyjęto do SRPU (1936) za przekłady literatury antycznej, zwłaszcza komedii „Chmury”, „Osy”, „Żaby” Arystofanesa, które ukazały się w osobnym wydaniu starogreckiego dramaturga (1939), „Słoneczny pałac” Owidiusza, „Beatus ille” Horacego, który na przykład odwoływał się – w sprzeczności z literaturą radziecką – do heretyckiej kolorystyki narodowej („Tęczowy świat tonie / W błękicie i złocie”). W. Swidzinski nie mieścił się w systemie „socrealizmu”, dlatego był zmuszony pisać przeważnie „do szuflady” bez nadziei na możliwą publikację, choć czasem na łamach „Dziennika Literackiego”, w czasopiśmie „Pionieria” i innych pojawiały się jego wiersze i przekłady. Przeżył śmierć żony Ołeny Kondratiewej, był wstrząśnięty Hołodomorem, aresztowaniem brata Ołeha – byłego chorążego armii carskiej podczas I wojny światowej, któremu bolszewicy zarzucili działalność kontrrewolucyjną. Dawało się we znaki jego własne niezorganizowane życie, sprowadzone do przetrwania. W. Swidzinski w notatce (1937) do Ołeny Czilingarowej, w której był beznadziejnie i bez odpowiedzi zakochany, wyznawał smutną, bezwyjściową alternatywę: „albo być poetą i siedzieć bez pieniędzy, albo zarabiać i nie być poetą”. Był zmuszony redagować stenogramy robotników, którzy po pogromie teatru „Berezil” pouczali aktorów, jak należy wystawiać dramat „Platon Krecet” O. Kornijczuka, tłumaczył panegiryki A. Barbusse’a o J. Stalinie, pseudofolklorystyczną „Bajkę o powrocie północnych bohaterów”, przerobioną przez I. Karnauchową, która mitologizowała papaninców, itd. Dlatego wyobrażenie o poecie niezwiązanym z tym światem przypomina piękną legendę. Liryka W. Swidzinskiego nadal była „zwrócona ku głębinom bytu, zamyślona nad jego tajemnicami, zapatrzona w to, co niepojęte – mimowolnie nabiera odcienia mistyczności” (Eleonora Sołowiej).
Mimo przymusowego odosobnienia prowadził on nieustannie intensywne życie twórcze: „I, obrysowany kołem milczenia, / Głuchnę, smutniej gorzeję, / Palę się jak chiński lampion, / Zapomniany na gałęzi w starym ogrodzie…”. Można różnie interpretować samookreślenie poety „…piszę w cichej samotności” – zarówno jako narzekanie, jak i jako nawiązanie do wewnętrznej izolacji „eksterytorialisty”, a także jako komfort introwertyka, który unika literackiego i społecznego zgiełku. W takim razie nasuwa się paralela z Je. Pługnikiem, u którego cisza nabierała dramatycznego sensu w odrzuceniu absurdu bytu. Natomiast dla W. Swidzinskiego stała się ona immanentnym celem ontologicznym, najwyższym przejawem pełnowartościowego życia: „Tylko w samotności / Można być sobą”. Poeta czuł się obcy wobec otoczenia nie tylko dlatego, że znalazł się na „emigracji wewnętrznej”, lecz także dlatego, że był wygnańcem na rodzinnej ziemi, pozbawionym prawa do prawdziwego, pełnowartościowego życia. Jego gorzkie stwierdzenia wyznania „Nie mam rodzinnego domu”, „Mieszkam w obcym domu / Na biednym strzępie miasta” wyglądają na skargi, lecz w rzeczywistości wskazują na utratę wartości humanistycznych w zdemoralizowanym społeczeństwie, dla którego utalentowana osobowość jest niczym, dlatego musi uciec się do samoobrony, której istotę sformułował poeta w wierszu „Zimna cisza. Miesiąc nadłamany…”, przetłumaczonym na język angielski, rosyjski i polski: „Trzy radości mam niezabieralne: / Samotność, pracę, milczenie. Złośliwej tęsknoty / Już nie ma”. Stoicka postawa autora, nieskłonnego do popadania w rozpacz, jest wyraźnie określona. Według spostrzeżeń Eleonory Sołowiej, koncept samotności pozwala pojąć „twórczą unikalność poety”, który, w odróżnieniu od tradycyjnej autoekspresji, jakby uwalnia się od samego siebie, dlatego „autorskie ja jest względne i współmierne z całością kultury, historii, przyrody”, staje się „wyrazem uniwersalnego ludzkiego początku”, bez pretensji „do wyjątkowości wypowiedzianego”; praca odsłania niestrudzony trud duszy jako poznanie świata i poznanie siebie; milczenie nie tylko odpowiada psychotypowi autora, lecz jest treściwe, „informatywne”, „pełne dialogicznych intencji, otwarte na interpretację na gruncie tego,
tego, co człowiek potrafi, może, musi zarówno mówić, jak i milczeć: jedno i drugie mogą być równorzędnymi składnikami dyskursu”. W. Swidziński dokonał swojego egzystencjalnego wyboru – niebezpiecznego w warunkach reżimu totalitarnego tylko dlatego, że „zamykał się ostatecznie w swojej niewylewności, samotności, nieszczęściu” (Eleonora Sołowej), mimo że introwertyczne zagłębianie się nie zawsze go uspokajało, czasami sprawiało niewypowiedziany ból, nawet nieznośność ciągłego przebywania w sobie, o czym wyznawał w jednym z koktebelskich wierszy: „Jak bardzo chce się opuścić siebie, / Swoje trwogi, wspomnienia, pragnienia…”. Zagłębiał się w ezoterykę tajemnych znaków przyrody, ucieleśnionych w duchowo pojemnym, zawsze świeżym słowie, gdzie panuje harmonia sfer, nieco odmienna od Tyczyny. Tu zbędne jest szukanie przejawów panmuzyczności, jednak migocze potężna muzyczna tonalność obrazu dźwiękowego, często skoncentrowanego w akwarelowo przejrzystej synestezji i delikatnej plastyczności. Poeta „w czasie i przestrzeni czuje się wyjątkowo swobodnie, one go nie determinują, natomiast często same stają się obiektem jego poetyckiej obserwacji i refleksji” (N. Plachotnik), dlatego nieustannie przesuwa płaszczyzny chronotopu, odnajduje absolut w chwilowych rzeczach: „O dziwna chwilo! Jak przez koralowe korale, / Przez ciebie przechodzi nić czasu, / To złota, to czarna, to bezbarwna. / Nic nie istnieje oprócz ciebie, / Lecz i ciebie nie ma”. Wizje historiozoficzne nieuchronnie ujawniają względność, a zarazem odwieczną obecność czasu, co uniemożliwia zanik historycznej i etnomentalnej pamięci („W moją przeszłość zanurzam pamięć…”), zniesienie metafizycznego harmonijnego światoobrazu, uniwersalnej przyrody, która w liryce W. Swidzińskiego jest postrzegana jako „cały ośrodek życiotwórczości, gdzie człowiek jest zakorzeniony w przyrodzie całkowicie i niewidocznie” (I. Dziuba). W symbolicznym kodowaniu poety dostrzega się kolisty proces stawania się świata, nie zamknięty w sobie, lecz otwarty na wielowymiarowy egzystencjalny czasoprzestrzeń, odczytywany przez pryzmat mitologemów, zintegrowanych w „symultaniczny” trop, jak w wierszu „Czarownik”. Autor nie tylko posługiwał się poetyką zaklęć (cykl „Zdrada”), ludowych
Wzywa także duchowieństwo do zaprzestania sporów i ostatecznego zjednoczenia wszystkich gałęzi prawosławia Ukrainy w jedną niezależną Pomiestną Cerkiew; podkreśla, że ten Sobór ma się odbyć w Kijowie jako duchowym centrum państwa ukraińskiego; potwierdza swój wybór na Predstojatela UPC Kijowskiego Patriarchatu w 1995 roku i zobowiązuje się zachować Kijowski Patriarchat jako formę cerkiewnego zarządzania. Osobno zarządza, aby po jego śmierci pogrzeb i odprawienie żałobnej modlitwy (widspiwuwannia) odbyły się w soborze Włodzimierskim w Kijowie i aby dokonali tego biskupi UPC Kijowskiego Patriarchatu, a nie PCU. Zwraca się do Ukraińców z prośbą o strzeżenie wiary, tradycji i niezależności Cerkwi – „to najwyższa droga służenia Bogu i Ukrainie”. Dokument Honorowy Patriarcha podpisał własnoręcznie, z końcową formułą „Bożą łaską, Filaret, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy”.
idiomu („Tam ja miły był gość – / Białe ciało, / Krew czerwona, / Żółta kość”), żył nimi tak samo naturalnie, jak ptak niebem („Kukułka”), dlatego sięgał po poetycką transformację stylistyki folklorystycznej, która stała się nieodłączną częścią idiostylu poety, otwartego na pierwotne odczuwanie świata, właściwe poetyce folklorystycznej, zachowującej odłamki mitów: „Obejdę cię, zakreślę. Wokoło / Postawię osikowy płot. / Przystrzeszcza, uroczyska, uroki / Będą nas strzec przed ludźmi. / Przy twojej główce zaśpiewam: / «Nie wyjdziesz już, mój mrówko biały!»”. Jego odwoływanie się do ustnie-poetyckiej magii było podparte własnymi obserwacjami etnograficznymi, studiowaniem jeszcze podczas nauki na Uniwersytecie Kamienieckim rzadkiego w tamtych latach wydawnictwa „Sborniki małorossijskich zaklinanij” (1874) P. Jefimenki, kontaktami z etnografem Wolą (Wsewołodem) Daszkiewiczem oraz współpracą z W. Hagenmeisterem. Zdaniem Eleonory Sołowej „«folkloryzacja» rzeczywistości u W. Swidzinskiego ma właśnie charakter światotwórczy – światopoznawczy, filozoficzny”. Poeta, zanurzając się medytacyjnie w głębiny mikrokosmosu, starał się wykroczyć poza pozorny świat w inny, transcendentny, niedostępny rozumowi ani zmysłom: „I boję się, że wstanę i pójdę, / Płaski liść rozłożę rękami, / I w głębinę kuszącą zanurzę się, / I póki wieku, cicho, bez przerwy, / Ciągle będę zanurzał się tam, / Gdzie chmury stały się w bezmiarze wody”. Wydarzenia lirycznej fabuły w liryce W. Swidzinskiego nabierają metafizycznego, „wszechczasowego” znaczenia, głębokiej, niezmiennej, istotnej esencji, uwypuklając symboliczną, odmienną semantykę „miniaturowego mitu” („mitonimii”), jak w przypadku bezbronnej ptaszynki-cudu („Tylko zalany krwią puch / Czerwieniał rozsypany w błękicie”), gdzie „zwyczajne zjawisko atmosferyczne – chmury, podświetlone zachodzącym słońcem – staje się tragicznym finałem mitycznego polowania” (K. Moskalec). Liryka naturfilozoficzna, nabierając uniwersalnego znaczenia, zanurzona w życiową konkretykę, w żywioł przyrody, nie odgradzała się od urbanistycznych realiów, niekiedy oddalonych od lirycznego bohatera („Czerwony, żółty i zielony blask…”), przeważnie nocnych, przepełnionych dziwacznymi widziadłami („Nad miastem noc i sen…”, „W kręgu światła elektrycznego…”), rzadko przeniknionych eschatologicznymi wizjami, aluzjami do zagłady Atlantydy („Pada miasto w mglisty morze…”). Negując patologię fantomowej „nowej ery”, technokrację odduchowionej cywilizacji, W. Swidzinski zwracał się ku wartościom metafizycznym, utrwalonym w aluzjach do „antologicznej” liryki epoki antycznej. Uosobiona przyroda, w przeciwieństwie do urbsu, posiada mądrość, której przekraczanie bywa niebezpieczne, dlatego określającą wytyczną natурfilozoficzną poety stała się harmonia jako uniwersalna prawidłowość, która przekracza granice łagodnej idylli: „Jak tu cicho: ziemia i słońce! / Już leszczyna rozpuściła / Swoje latarnie podłużne, / I kruche rozkwita kokorycz”. Pejzażowe miniatury jakby „wychodzą” poza ramy gatunkowe, ponieważ „rozwinięta wrażliwość na widzialny świat czyni poetę medatorem światów niewidzialnych, zapoza-ziemskich, gdzie działa inna logika, inne prawa” (Eleonora Sołowej), niekiedy uskrzydlona oni-
snach rzeczywistościowych, jak w „Przedmowie do bajki”: „I um tracił swoją zwykłą władzę / Nad działaniem, a widziadła dziwne, / Jak letnie chmury zza zielonego sadu, / Zrywały się lub zjawiały mi się”. Sny były rzeczywistością, pełniły fabularnie kształtotwórczą funkcję liryki, nadając jej tajemną wiedzę. Tak więc w wierszu „Pod moim oknem żółty burkun…” oniryczne atrybuty tajemniczego wieczora, niespokojnej nocy, wizyty sąsiada-czarownika przekształcają się w znakowe kody ekstatycznego uniesienia, chociaż mogą mieć także przeciwną perspektywę znaczeniową, ostro ironiczną, jak w poezji „Jadę-pojadę na szybkim koniu…”, gdzie przedstawiono misteryjną próbę bohatera, który dla uwolnienia carewny-jeńca nie gardzi rabunkami, a ona dla „wdzięczności” zamienia jego przyjaciół w śniegowe słupki i znika na jego koniu. Sny kryły w sobie także aluzje do tragicznej rzeczywistości lat 30. z jej represjami, realiami GUŁagu i syberyjskiego antyświata („Zrywa się chmura…”, „Już zorzało. Mglisto purpurowiał…”): „Tylko sosny i sosny. / I jak kwiatem, mróz / Pobielił szczyty. / Zgiń, mro!”. Senne olśnienia, transplantacja struktur mitemowych w metaforyczne związki w hermetycznej liryce poety nie są oddzielone od tragicznego otoczenia. Przynajmniej w cytowanym już wierszu „Chłód idzie, żelazo niesie…” (1936) przebijały się kasandryczne przewidywania nie tylko wojny, która niebawem ogarnęła Europę, ale także dotyczyły „stalinowskich więzień”, „tragedii całego narodu”: „Niedbali przyjdą rębacze, / …Uderzą w serce dłutem, / I głowę przebiją gwoździami […], / Nad otworem zgniłego dołu / Rozpną cię jak trumnę”. Określony cechami „czystej poezji” idiostyl W. Swidzińskiego wygląda na nieoczekiwany wyjątek w kontekście „socrealizmu”. Poeta udowodnił, że można znajdować się w sytuacji literackiej podziemia, być nieznanym szerokiemu czytelnikowi, nie wpisywać się w kontekst epoki literackiej, a nawet z niej wypadać, lecz pozostawać w niej, bez rozgłosu, sławy i innych, dalekich od sztuki atrybutów. W każdym razie bez hermetycznej liryki W. Swidzińskiego nie sposób wyobrazić sobie ani procesu literackiego lat 30., ani historii literatury ukraińskiej, w której rozstrzygająca nie był „socrealizm”, lecz wysoka „czysta poezja” (poésie pure). Było to intuicyjnie podpowiedziane wyjście z labiryntu literatury, kiedy mowa ezopowa, do której sporadycznie sięgał poeta („Nałożył na łuk trzcinę…”, „Wybiega na morze mój czółen…”, „Gdziekolwiek spojrzysz, twoje bruzdy…”, „Fujarka”, „Nigdzie dzień nie może się rozszerzyć…” itp.), nie była skuteczna. W. Swidziński kontynuował tradycję „sztuki dla sztuki” T. Gautiera, Ch. Baudelaire’a, E. A. Poego, S. Mallarmégo, P. Valéry’ego, opata A. Bremonda – autora pojęcia czystej poezji (1925), nieprzyjętego przez „socrealizm”, podobnie jak twórczość włoskich hermetyków (G. Ungaretti, S. Quasimodo, U. Saba, M. Luzi i in.) z okresu dwudziestolecia międzywojennego. Włoscy poeci przeciwstawiali się oficjalnej sztuce reżimu faszystowskiego, broniąc immanentnych kryteriów artystycznych, niezgodnych z ideologicznym dyskursem totalitaryzmu czy iluzjonistycznym gładkopisarstwem, traktowali liryka jako spowiedź samowystarczalnej, samotnej duszy poza funkcjami komunikacyjnymi, posługiwali się słowem jako kodem tajemnej wiedzy, który wymaga adekwatnego, dla wszystkich niedostępnego klucza odczytania.
Tłumaczenie maszynowe
Honorowy Patriarcha Filaret oficjalnie sporządził testament duchowy – dokument, w którym zapisał swoją wizję przyszłości Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego oraz własne dyspozycje na wypadek śmierci. Pisze o tym „Komersant Ukraiński”. W dokumencie zwierzchnik Filaret podkreśla, że całe życie poświęcił budowie niezależnego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego i wierzy w pełne zjednoczenie ukraińskiego prawosławia, niezależnego od Moskwy.
Tłumaczenie maszynowe
Wiadomo, że Taras Szewczenko od kwietnia 1845 roku do kwietnia 1847 roku, kiedy został aresztowany na przeprawie przez Dniepr w Kijowie i wysłany do Petersburga, do kazamatów III Oddziału, żył i pracował na Ukrainie, był nawet zameldowany w Kijowie. Nie poruszając ani trochę tego bezkresnego tematu, zaznaczę jedynie, że znany jest zaledwie jeden list Szewczenki z tego okresu w 1845 roku – z Mirhorodu z 23 października do ziemian Arkadija i Nadiji Rodzianków, u których poeta gościł na początku sierpnia 1845 roku we wsi Wesełyj Podił w powiecie horolskim na Połtawszczyźnie. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Najpierw ten list zainteresował mnie frazą, na którą nie zwracano należytej uwagi, a z nią powiązane są pewne inne dziwności, o czym powiem dalej. Ponieważ mowa o twórczości poetyckiej Szewczenki, przypomnę, że w minionym 1844 roku Szewczenko napisał w Moskwie przełomowe „Czyhrynie, Czyhrynie…” (luty) z jego „moskiewskimi żebrami” i w lipcu – poemat „Sen” (Komedia) z pierwszym bezpośrednim oskarżeniem Moskwy o niszczenie Ukrainy – „Ukrainy dalekiej, / Może już nie ma / Może Moskwa wypaliła / I Dniepr spuściła / W sine morze…”. Tamten rok zakończyły dwa błyskotliwe pod względem głębi poetyckiej myśli utwory: „Zaczaruj mi, wołchwie…” (13 grudnia) i „Gogolowi” (30 grudnia). Po tym przez dziewięć miesięcy Szewczenko nie stworzył ani jednego wiersza, wydaje się, że, jakby to ująć, ani pochwały, ani nagany nie snuję… Jednak wiemy, że w rzeczywistości podczas podróży po Ukrainie te miesiące były napięte, w szczególności w tworzeniu wielu dzieł malarskich i wykonywaniu zadań Komisji Archeograficznej. Według trafnego podsumowania Iwana Dziuby, „praca w Komisji dawała Szewczence możliwość zaspokajania swoich zainteresowań poznawczych i twórczych, pomogła wzbogacić wyobrażenie o ukraińskiej historii, swoistości różnych ukraińskich ziem; zrobił wiele cennych zapisów folklorystycznych, miał okazję profesjonalnie ćwiczyć się w rysunku i malarstwie”. Oczywiście, że wszystkie te cenne wrażenia z czasem odezwały się także w utworach poetyckich… Ale o wszystkim po kolei. Wśród ważnych momentów wspomnianego pobytu Szewczenki u Rodzianków należy odnotować jego znajomość z domowym nauczycielem muzyki dzieci ziemianina Wacławem Jedliczką i stworzenie wzruszającego portretu dwuletniego syna Rodzianków, Hawryła, w… stroju kozaka. Spójrzcie na małego z jasnymi oczkami w niepomiernie wielkiej dla niego czapce-kubance, szerokich jak morze szarawarach, wszystko zakrywającym płaszczu na ramionach i czerwonych butach. A biała koszula! Przypominają się wersy Szewczenki: „Chatki bielutkie wyglądają, / Jak dzieci w białych koszulach…” A także: „Czyż ja ci nie kozak, nie kozak?”. W lewej ręce Hawryło trzyma fajkę, a w prawej – jabłko… Ciekawe, że u ukraińskiego historyka sztuki Serhija Rajewskiego (1905–1980) portret wspomniano pod tytułem „Karykatura na ziemianina H. Rodziankę”. Nawiasem mówiąc, właśnie Hawryło Rodzianko po raz pierwszy opublikował w 1887 roku list Szewczenki, o którym mowa, jemu należą się poszczególne informacje o pobycie poety w Wesełym Podole, przekazane ze słów naocznych świadków. Teraz – o kontaktach Szewczenki z czeskim i ukraińskim muzykiem i pedagogiem Wacławem Jedliczką (1817–1880), zainteresowanie którym wynikało z tego, że osobiście znał czeskich historyków-slawistów, działaczy czeskiego i słowackiego odrodzenia Václava Hankę i Pavla-Jozefa Šafárika, znanych także Szewczence z opowieści.
dzieła Osypa Bodianskiego. Właśnie znajomość i kontakty z tym pochodzącym z ukraińskiej Warwy historykiem i filologiem-slawistą w Moskwie w lutym 1844 roku skłoniły Tarasa Szewczenkę do zamysłu i stworzenia poematu „Heretyk”, który początkowo nosił tytuł „Jan Hus”, z późniejszą dedykacją dla Šafárika. Główną pracę nad poematem ukończono na Ukrainie 10 października 1845 roku, czyli na dwa tygodnie przed napisaniem wspomnianego listu do Rodzianków. Ważne znaczenie miało to, że Szewczenko, dzięki przekładom Bodianskiego, był zaznajomiony z pracami Šafárika „Słowiańskie starożytności” i „Słowiański ludoznawstwo”, przeczytał artykuł ucznia Bodianskiego Spiridona Pałauzowa „Jan Hus i jego zwolennicy” oraz artykuł „Husyci, Hus” w leksykonie encyklopedycznym A. Pluszara. Dedykacja Szewczenki „Šafárikowi”, napisana 22 listopada w Perejasławiu, która otwierała poemat, poruszyła wszystkich, a sam Šafárik, jak zaznaczył Wasyl Biłozerski, „płakał łzami wdzięczności”: Sława tobie, Šafáriku, Po wieki wieków! Że zwołałeś w jedno morze Słowiańskie rzeki! W ramach tego artykułu nawet takiej informacji wystarczy, aby się przekonać: niespodziewane spotkanie Szewczenki z Jedličką zainteresowało poetę. Właściwie i list, który rozpatrzymy, jest bezpośrednio z nim związany… Taras Szewczenko przebywał u Arkadija Rodzianki niedługo, choć zapamiętał go, najwyraźniej, na długo, bo po aż 12 latach Taras Hryhorowycz nazwał go w „Dzienniku” „wstrętnym staruszkiem” i „słoninowym wierszopisem”: „On mnie w ciągu kilku godzin tak znudził swoją głupią estetyką i małorosyjskimi najbrudniejszymi i najgłupszymi wierszami, że uciekłem do jego brata Platona…”. Portretowany przez Szewczenkę Hawryło Rodzianko później zeznawał, powołując się na opowieść matki, że poeta opuścił ich majątek, gdy tylko zobaczył „policzek lub kuksańca”, danego przez kamerdynera jednemu z dworskich chłopców. Widocznie poeta przypomniał sobie, jak on – uczeń-popychadło – cierpiał od okrutnego diaka – gorzkiego pijaka… Ale co tam! Szewczenko i przed Arkadijem Rodzianką wcześniej przeniósł się od właściciela wsi Wasyliwka Witalija Rodzianki, kiedy zobaczył rozprawę nad chłopem pańszczyźnianym… Tak czy inaczej, we wspomnianym liście z 23 października do Rodzianków Taras Hryhorowycz zwracał się do nich bardzo szanownie: „Drodzy moi Arkadiju Hawryłowiczu i Nadijo Akimiwno. Jak ja teraz żałuję, że opuściłem wasze strony. Od czasu, jak przyjechałem do Myrhorodu, ani razu jeszcze nie wychodziłem z pokoju, a do tego wszystkiego jeszcze nie ma co czytać. Gdyby nie Biblia, to można by z rozumu zboczyć. Strasznie się przeziębiłem, jadąc z Chorola, i czy wierzycie, że słynny Myrhorod nie ma ani lekarza, ani apteki, a szpital miejski pyszni się na głównej ulicy; odnośnie Myrhorodu Gogol trochę ma rację, dziwne tylko, że tak spostrzegawcze oko nie zauważyło jednej bardzo ciekawej strofy. Urzędnicy, zakończywszy dzienne służenie w sądach ziemskim i powiatowym, udają się kompanią o dziesięć wiorst na wolną (czyli wolną sprzedaż wódki) i, wypiwszy po kieliszku, wracają do domu na obiad. Czyż nie prawda, oryginalnie?”. Och, ten Taras Hryhorowycz! Przecież nie przypadkiem wplótł w tekst listu wzmiankę o Gogolu – według świadectwa Szewczenki w „Dzienniku”, Rodzianko „łajał na czym świat stoi brudnego cynika Gogola, i zwłaszcza „Martwe dusze” karał niemiłosiernie…”. Jak to było słuchać poecie, który uważał, że „przed Gogolem trzeba błogościerpieć”, i prosił Warwarę Riepninę wysłać mu na zesłanie „Martwe dusze”, bo „taka książka, jak „Martwe dusze”, będzie dla mnie przyjacielem w moim osamotnieniu!”. Między innymi w liście Szewczenki jest zdanie, napisane jakby mimochodem: „Kiedy zobaczycie Fanny Iwaniwnę i Osypa Iwanowycza, to życzcie im ode mnie tego, czego oni sami sobie życzą”. Chodzi o małżeństwo Drechslerów, z którymi poeta poznał się w Zajencach. Jak się uważa, stali się oni pierwowzorem Prechtelów w powieści Szewczenki „Spacer z przyjemnością i nie bez morału” oraz, być może, postaci Antona Adamowycza i Mariany Jakiwny w powieści „Muzykant”, co odnotowali jeszcze Petro Zajcew i Serhij Jefremow. W każdym razie kontynuuję cytowanie listu frazą, w której zmieszano, rzec by można, „pokorę obłudną” i gorzką rzeczywistość: „Wiele bym dał choć za jedną godzinę rozmowy z wami, ale, niestety, nastały dni prób… Na szybki powrót do zdrowia nie liczę”. Oczywiste jest, że w tamtym momencie Szewczenko był w złym nastroju, a nawet w rozpaczy. Bo inaczej nie dodałby jeszcze i takiego zdania: „Próbowałem było wiersze pisać, ale takie nie wiadomo co wylazło spod pióra, że wstyd w ręce wziąć…”. W komentarzu akademickim powiedziano tylko: „O jakie wiersze chodzi, nie wiadomo”. Dlaczego nie wiadomo? W poprzednim przyjeździe do Myrhorodu Szewczenko napisał 4 października pierwsze w 1845 roku wiersze „Nie zazdrość bogatemu…” i „Nie żeń się z bogatą…”, w których, według słów Petra Żury, czuć nastrój wywołany nieudanymi swatami do córki księdza Koszycia – Teodozji podczas pobytu w Kyryliwce pod koniec września 1845 roku. W głębokiej interpretacji Iwana Dziuby te liryczne perły są mimowolnymi poetyckimi refleksjami: w pierwszym przypadku – z powodu przyjętych w społeczeństwach orientacji jednostki na zewnętrzne wobec niej wartości (bogactwo, władza, sława) i przeciwstawienia im samopoczucia niezależności od tych miraży; w drugim – niemal apologia samotności jako stanu (choćby i wymuszonego), który zapewnia prawdziwą niezależność od cudzych sądów. Po tym, jak już zaznaczono, Szewczenko ukończył we wsi Mariańskie (Marijśke) powiatu myrhorodzkiego guberni połtawskiej pracę nad poematem „Heretyk” i pracował nad poematem „Ślepiec”, a misterium „Wielki loch” datuje się na 21 października 1845 roku; tutaj stworzono i epilog do misterium „Stoi we wsi Subotowie…”. Powstanie Ukraina. I rozwieje ciemność niewoli, Światło prawdy zaświeci, I pomodlą się na wolności Niewolnicze dzieci!.. W takich ognisto-twórczych okolicznościach naiwnie byłoby przypuszczać, że Szewczenko rzeczywiście zdawał raport przed Rodziankami o jakichś poetyckich głupstwach, które rzekomo „wylazły spod pióra”. To ten uderzająco rzadki przypadek, kiedy słów Szewczenki nie trzeba przyjmować dosłownie. Być może w emfatycznym porywie na tle choroby, braku książek i samotności na chwilę przyszła mu do głowy marność jego niedawnych duchowych wysiłków… Ale zapewne Taras Hryhorowycz miał i praktyczny interes. Przecież kiedy pod koniec listu do Rodzianków, wysłanego z posłańcem, niespodziewanie zapewnił, że „całuje cały dom wasz”, to było to, oczywiście, udawane. Powiedzmy, w listach do naprawdę szanowanej przez Szewczenkę rodziny Riepninów pisał: „Kłaniam się całemu domowi waszemu”. Tak samo prosił i dobrego znajomego Andrija Łyzohuba: „Pokłońcie się całemu domowi waszemu”. I w czymże interes? Jak się okazuje: „W tym pokoju, z którego uciekłem (uciekłem, mimo wszystko! – W. M.), na półce zapomniałem zeszyt. Ten sam, który dałem Mieczysławowi (poprawnie – Wacławowi. – W. M.) Wiaczesławowyczowi, ten proszę doręczycielowi niniejszego wręczyć owego, choć sprawa i nieważna, ale mimo wszystko potrzebna”. Nie ma wątpliwości, że list Szewczenki do nielubianego Arkadija Rodzianki został napisany tylko dla tych dwóch fraz. W rzeczywistości sprawa była skrajnie, jednoznacznie ważna i potrzebna, bo w tym zeszycie Szewczenko zapisał pierwszy wariant poematu „Heretyk”, który dał Jedliczce przeczytać, jednak ukrył to przed Rodziankami. Jeśli zważyć, że rękopiśmienny zbiór „Trzy lata” Szewczenko sformował dopiero w Kijowie w ciągu kwietnia–czerwca 1846 roku, to chodziło o wcześniejszy zeszyt, do którego poeta zapisywał swoje utwory. Widocznie posłaniec przyniósł Szewczence zapomniany zeszyt, przynajmniej Mykoła Kostomarow wspominał, że podczas pierwszego spotkania z nim w kwietniu 1846 roku „Szewczenko przyniósł ze sobą w kieszeni niezszyty zeszyt swoich nigdzie nie drukowanych wierszy, czytał je, doprowadził mnie do pełnego zachwytu…”. Jeszcze raz: o jakie takie specjalne poetyckie nie wiadomo co mogło naprawdę chodzić w liście Szewczenki do Rodzianków?! Nie było go! Nie było u Szewczenki żadnego tekstu, który on, rzekomo… „wstyd w ręce wziąć”! W rzeczywistości geniusz Tarasa Szewczenki
T. Szewczenko. Portret Hawryła Rodzianki. 1845 r. czenki był w tamtym czasie w zenicie. Świadczą o tym, oprócz wspomnianych, także utwory napisane w 1845 roku niedługo później, a mianowicie: poematy „Najmyczka” (13 listopada), „Kaukaz” (18 listopada); „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie” (14 grudnia); „Chołodnyj Jar” (17 grudnia); „Psalmy Dawidowe” (19 grudnia); „Mijają dni” (21 grudnia); „Trzy lata” (22 grudnia); „Jak umrę, to pochowajcie…” (25 grudnia). Ogółem w ciągu października–grudnia 1845 roku napisano pięć wybitnych poematów i szereg wierszy. Oczywiste jest, że był to najbardziej płodny czas w genialnej twórczości poetyckiej Tarasa Szewczenki. Muza-czarodziejka nie opuszczała młodego poety… ________________ 1 Zauważę, że na 1846 rok nie datowano żadnego listu, a w okresie przedzesłaniowym w 1847 roku Szewczenko napisał jedynie do Mykoły Kostomarowa 1 lutego z Borzny. 2 Dziuba I. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. Kijów, 2008. S. 261. 3 Z drugiej strony, Bodianski właśnie w sierpniu 1845 roku wysłał Szafarzykowi „Kobziarza” i „Hajdamaków” Szewczenki. 4 Chodziło o ziemianina Platona Rodziankę we wsi Zajiczynci. 5 Chodziło o gogolowską „Opowieść o tym, jak pokłócili się Iwan Iwanowicz z Iwanem Nikiforowiczem”, w której opisano miasto, byt i zwyczaje jego mieszkańców: „Cudowne miasto Mirgorod!”. 6 Zaniepokojenie dotyczące tekstu poematu, po raz pierwszy ujawnione wtedy, jakby przewidziało jego wieloletnie poszukiwania przez Szewczenkę. Jak wiadomo, poemat został przepisany do zbioru „Trzy lata” z nieznanego autografu w kwietniu–czerwcu 1846 roku w Kijowie, przy aresztowaniu poety w 1847 roku ten osobny tekst został odebrany razem z albumem „Trzy lata”. Pod koniec grudnia 1857 roku Szewczenko prosił w liście do Pantelejmona Kulisza: „Dobrze byłoby, gdybyś znalazł, a to szkoda będzie, jak przepadnie”. Po powrocie z zesłania do Petersburga poeta otrzymał 28 marca 1858 roku od Mychajła Maksymowycza przez Hryhorija Gałagana odpis „Heretyka”, odnaleziony przez historyka i bibliografa Petra Bartieniewa: „Przekazał mi… mojego w Moskwie odnalezionego „Heretyka”, czyli „Jana Husa”, którego uważałem za bezpowrotnie straconego”. Jednak już 5 kwietnia Szewczenko pisał do Maksymowycza: „„Heretyk” mój nie cały, tutaj go i połowy nie ma. Podziękuj za mnie Bartieniewowi i poproś go, czy nie dostanie gdziekolwiek drugiej połowy…”. Lecz reszty tekstu nie odnaleziono. Pełny tekst „Heretyka” znaleziono w archiwum III Oddziału na początku XX wieku, został on wydrukowany według redakcji Wasyla Domanickiego w „Kobziarzu” w 1907 roku.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
harmonią”, kiedy linie i tony rodzinnego krajobrazu przypominały mu “coś z potężnych akordów Haydna”. Tak wyrafinowana i szlachetna była natura Szewczenki, która, według świadectwa wielu badaczy, znała “Beethovena, Bacha, Mozarta, Rossiniego, Webera, Schuberta, Chopina, Bortniańskiego, Rubensa i Canovę…”. Nic bliższego i prawdziwszego dla niego nie było, aniżeli mowa serca, duszewne drżenie, kiedy Stwórca obdarowywał go “uczuciem Człowieka”. Właśnie przez tę “boską sztukę” Szewczenko poznawał Boga, a “motywy naszych śpiewów cerkiewnych podnosiły duszę wyżej niebios, czyniły ją krzepką i mężną”. Kochał się w sztuce, ubóstwiał artystów, twórców, nazywając ich jedynie “braćmi w ciele”, ponieważ kryła się w nich jakaś “niepojęta Boża tajemnica”. Tak Poeta wypowiadał się o tych wtajemniczonych, którzy są zdolni potężną siłą wpływać na delikatne struny ludzkiego serca. Jednak on z pewnością sam był jednym z tych, u których “dusza rwała się, dusza szlochała, a rozum płonął”, uświadamiając sobie, że były to chwile, kiedy “w duszy twórcy dojrzewają genialne koncepcje, kiedy, niczym błyskawica, przychodzą poszukiwane idee, kiedy rodzą się dzieła Beethovena albo Goethego, albo Szewczenki”. Ten nieco uproszczony światopoglądowy, kulturotwórczy i psychologiczny pogląd mimo wszystko skłania do poszukiwania optymalnych dróg i wartości, którymi powinna posługiwać się ukraińska edukacja, aby kształtować u naszej młodzieży wysoką kulturę duchową, emocjonalno-wolitywną, intelektualną i obywatelską. Aby ten, kto zwie się ukraińskim Nauczycielem (strażnik naszej Tożsamości i Państwowości), “uświadomił sobie”, że wysoka emocja “poczucia jedynej rodziny”, miłości do Ukrainy (“Nie ma na świecie Ukrainy, / Nie ma drugiego Dniepru”) rodzi się jedynie z Muz niezrównanego piękna, zewu Serca, oratorium Duszy, zakochania w czarach rodzinnej Przyrody i przejmującej promienergetyki Szewczenki. Jego twórczość życiowa jest tego potwierdzeniem, bo on poprzez swoją “kontemplację (oglądanie) przyrody, poprzez święte księgi ławrowe Kijowa, poprzez Skoworodę, poprzez sztukę widział “świat niewidzialny”, widział to, czego inni nie widzieli i nie słyszeli, czując się “odnowionym człowiekiem”. Wszak w tym niepokojącym dla Narodu czasie edukacja właśnie poprzez wysoką gamę uczuć musi dotrzeć do istoty każdego wychowanka oraz ich nauczycieli i mentorów, dowodząc, że poznawać Prawdę, słyszeć Słowo Prawdy, stworzyć dla ukraińskości “braterstwo” można jedynie dzięki biciu i duszewnemu żalowi Serca, wyhodowanego, w szczególności, mądrą, etyczną, narodową interakcją psychopedagogiczną, duchem proroczego Słowa Szewczenki: Powstanie Ukraina. I rozwieje ciemność niewoli, Świat prawdy rozświeci. Sława Ukrainie!
Tłumaczenie maszynowe
Obdarowując rektora Rusłana Biłoskurśkiego od „Proświty” na chwalebny jubileusz Uniwersytetu im. Fedkowycza Księgą ksiąg – „Kobziarzem” Tarasa Szewczenki, wspominałem, że ostatni za życia „Kobziarz” naszego genialnego Poety i Artysty ukazał się nakładem Platona Symyrenki po jego wizycie w Mlijowie latem 1859 r. oraz goszczeniu u Symyrenków i Ołeksija Chropala – zarządcy Mlijowskiej fabryki znanej firmy „Bracia Jachnenko i Symyrenko”.
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
Te promieniste chwile wspomnień życia prześladują do dziś, kiedy pośród chaosu i tragedii wojny udaje się znów „słuchać” Szewczenki razem z Muzami, narodową i światową Muzyką. Właśnie w tym emocjonalnym splocie jakoś szczególnie odczuwa się siłę prawdy ukraińskiego serca. Bo ten osiowy promień daje odpowiedź na odwieczne pytanie: skąd biorą się wysoko rozwinięte narody? Oczywiście, że z duchowej przestrzeni języka ojczystego, kultury ojczystej, osobistej i narodowej godności. Z uzdrawiających źródeł ludowych, natchnionych życiodajną energią wysokich przykładów życia sławnych Ukraińców. I już nie ma wątpliwości, że nasza współczesna ukraińska polityka i pedagogika dotycząca wychowania Narodu musi opierać się na ideałach Szewczenki, Franki, Fedkowycza, Suchomłynskiego, Waszczenki, Ohijenki, Rusowej, Antonowycza, Hruszewskiego, Hrinczenki, Smal-Stockiego, Wołoszyna, Popowycza oraz wielu innych znaczących Ukraińców, którzy wyznawali najwyższe ideały ukraińskości, narodowej tożsamości. Przecież polityczny i duchowy ideał Ukraińskiej Państwowości ostatecznie utwierdzi się tylko wtedy, gdy Ukraiński Naród uformuje siebie jako wykształcony, świadomy, naciokulturowy organizm (nie na poziomie „świadomości” truchanowych), poznawszy prawdziwie swoją historyczną misję. Iwan Dziuba swego czasu prawdziwie powie: „Przyszłość Ukrainy rozstrzygać się będzie w sferze kultury”. Rzeczywiście, kultura narodowa w obecnych tragicznych i heroicznych czasach jest naszą najpotężniejszą bronią, decydującym czynnikiem naszego bytu. Właśnie dlatego ukrainoznawstwo, szewczenkoznawstwo jako system wartości i wiedzy o Ukrainie oraz Ukraińskim narodzie muszą stawać się najbardziej znaczącym składnikiem w tworzeniu Narodu. Jedynie ukrainocentryczność życiodziałalności i twórczości życiowej uniemożliwi przejawy rudymentów „kulturalno-oświatowego imperializmu” moskiewszczyzny, realizując najwyższą misję – Wychowanie szacunku do własnego „Ja”, swojego Rodu, Narodu, Ukrainy, służąc duchowym, społeczno-politycznym czynnikiem konsolidacji i rozwoju Ukraińskiego Narodu. Więc Szewczenkowe „nie wierz moskalowi” próbują zatrzeć bardziej neutralnymi, amorficznymi sentencjami, proponując „staw, młyn, wiśniowy sad”, świadomie niedoczytując Poety, nie chcąc odczuwać głębi jego Słowa o duchu Wolności i ludzkiej Godności Ukraińców, wszystkich narodów, gdzie „czurek i sakla – wszystko twoje, / Ono nie proszone, nie dane”. Bo to on do dziś uczy nas nie zagrywać się w „bratanie” i „jednanie” z moskwinem, co nigdy nie przynosiło pożądanej wolności i dobrego losu, a tylko ukrainofobię, nienawiść, bezpaństwowość, narodową „niemość”, upokorzenie, niepamięć, wydeptanie ludowej kultury, historii, cerkwi. Przecież wieczna chciwość moskowii – zniszczyć Ukrainę. Poszczególne fakty historyczne są tego potwierdzeniem. Wymownie tę ludożerczą (piotra wielkiego) paradygmatę („małą rosję do rąk przybrać”) opisał I. Ohijenko w „Ukraińskiej kulturze” (1918 r.). A w przededniu czarnosetniczna gazeta „Kijewlanin” wygłaszała z wściekłością o niebezpieczeństwie ukraińskości: „Ukraiński ruch dla rosji bardziej niebezpieczny, niż wszystkie (europejskie) razem”. A „doktryna trockiego” na tej samej ukrainonienawistnej (już bolszewickiej) platformie twierdziła, że „Ukraina będzie nasza wtedy, kiedy Petlura na zawsze zostanie wybity z pamięci narodu”. Już po Drugiej wojnie światowej, podczas trzeciego głodomoru (1947 r.) pojawia się moskiewska partyjna (tajna) instrukcja na 157 stron o zniszczeniu 3600 książek (tytułów) ukraińskich autorów… I to duchowe ludobójstwo trwa. Dlatego dziś Szewczenkowy światopogląd i proroczy głos dotyczący bytu
Konkurs „Ja – dziennikarz!”
Rozpoczęto przyjmowanie prac na XVI ogólnoukraiński konkurs prac twórczych „Ja – dziennikarz!”. Do udziału zapraszani są uczniowie klas 5-11, studenci kolegiów, szkół zawodowych i uniwersytetów, a także nauczyciele i wykładowcy. Na konkurs przyjmowane są utwory, zdjęcia i wideo. Udział jest bezpłatny.
Nowością tegorocznego konkursu jest osobna nominacja dla nauczycieli/nauczycielek oraz wykładowców/wykładowczyń. Będą oni mogli przesyłać własne prace twórcze i pretendować do nagród za nie, a nie tylko występować jako opiekunowie prac uczniów i studentów. Temat konkursu roku szkolnego 2025/2026 – „Będę pamiętać”. W ramach tego tematu uczestnicy mogą opowiadać o ludziach, wydarzeniach, zjawiskach, które pozostaną w ich pamięci lub zbiorowej pamięci Ukraińców, zasługują na to, by zostać zapamiętane. Tematyka prac konkursowych może obejmować wydarzenia i bohaterów rosyjsko-ukraińskiej wojny, ale nie wyczerpywać się nimi. Bohaterami utworów mogą być zarówno wojskowi, jak i cywile. Przy ocenianiu jury będzie dawać pierwszeństwo pracom przygotowanym na podstawie własnego doświadczenia konkursowiczów lub bezpośredniego kontaktu z bohaterami, a nie opracowania ogólnodostępnych źródeł internetowych. Nagrodzenie zwycięzców odbędzie się w Kijowie w kwietniu 2026 roku. W tym roku po raz pierwszy oficjalnie będą wyróżniani także laureaci szczebla regionalnego, dla nagrodzenia których przeprowadzane będą osobne wydarzenia w różnych miastach Ukrainy. Organizatorem konkursu jest sekretarz Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, założyciel Szkoły Uniwersalnego Dziennikarza Witalij Hołubiew. Z pytaniami dotyczącymi udziału można zwracać się do organizatora osobiście pod numerami telefonów (050) 339-39-85, (098) 500-47-60 lub na adres elektroniczny [kontakt ukryty]. Szczegółowe warunki konkursu dostępne są pod linkiem: https://bit.ly/3W1DARj
obszary Ukrainy, wysokie ideały ukraińskości są szczególnie pożądane, stając się naszym narodowym sztandarem walki o wolność i prawdę, drogowskazem Wolności, blaskiem „Góry” i stoicyzmu moralnego oporu. Współczesne „odczytanie” przez Ukraińców w XXI wieku życiotwórczych ideałów Tarasa Szewczenki – to jeden z największych społecznych postulatów w obecnych warunkach egzystencjalnej wojny. Ponieważ właśnie On jest znakomitą Osobowością, która naucza, doucza, inspiruje, konsoliduje Naród i Państwo, nasyca wszystkie segmenty życiowej aktywności prawym słowem, dumą, przestrogą i testamentami. Polityka, literatura, historia, pedagogika, muzealnictwo, sztuka, prawo, filozofia potrzebują obecnie istotnego przemyślenia życiowych prawd i rzeczywistości, zwłaszcza w naszym czasie historycznych tektonicznych wstrząsów narodowego bytu ukraińskości. Rola i misja ludzi zajętych w tych sferach będą zawsze nikczemne dla Narodu, jeśli nie będą zdolni zorientować się w koordynatach współczesnego ukraińskiego świata, ignorując prawdę Szewczenki. Za każdym razem dokonywać się będzie sprawiedliwe triumfowanie prawdy, a takich ludzi („artystów, twórców, kupców i polityków”) zawsze będzie otaczać atmosfera narodowego, kulturowego, naukowego niebytu i zapomnienia, ponieważ zaczęli „modlić się do cudzych bogów”. Mądrze w tej kwestii pisał wielki krzewiciel oświaty i wielbiciel Szewczenki Sydir Worobkewycz w „Rodzimej mowie”: „Swoi go (takich) się wyrzekają, / Do chaty nie wpuszczają, / A obcy, jak zarazę, / Dżumę omijają”. Zaprawdę, droga duszy, zagarniętej przez cudze wartości, tradycje, ideały, prowadzi człowieka w zapomnienie, bo „Nie widzą Boga nad sobą, / Nie wiedzą, co czynią”. Więc musimy codziennie wspominać przenikliwe słowo Szewczenki, kiedy „na duszę moją wstali / Silni obcy...”, nieustannie „iść” do Szewczenki, żeby nie zbaczać na manowce, żeby on dotknął obywatelskiego sumienia i w Człowieku „przemówiła” godność, narodowe uczucie, ukraińskość. I im bardziej natarczywie Kobziarz będzie pukał do drzwi każdej jednostki społecznej, tym silniejszy, bardziej zjednoczony będzie stawał się organizm narodowy, silniej będzie wyrabiał się immunitet państwa i narodu, chroniąc przed nowymi zagrożeniami i wyzwaniami. Właśnie wychowanie narodowe jest najpewniejszym fundamentem w sprawie wzmocnienia sił moralnych i odnowienia, odrodzenia duszy narodu. Musimy także opierać się na historycznym doświadczeniu, pedagogice takich silnych narodów, jak Niemcy, Anglia, Japonia, które najlepiej wprowadziły do edukacji swoje znaczące narodowe skarby, a „narodowej psychologii dały wolny rozwój”. Niestety, takie idee, światopoglądowe decyzje, podejścia do organizacji procesu edukacyjnego, które przez długi czas (w warunkach braku państwowości) wypracowywane były przez myśl społeczno-pedagogiczną na poziomie najlepszych myślicieli, pedagogów, krzewicieli oświaty, pisarzy, artystów i filozofów, daleko nie zawsze stawały się podstawą metodologii i praktyki naszej polityki oraz pedagogiki. Chociaż właśnie w ich życiotwórczości znajdujemy tę światopoglądową prawdziwość, która jest rdzeniem wychowania narodowego, kiedy młodemu człowiekowi nie odbiera się najważniejszego prawa do indywidualności – bycia Ukraińcem, „kochania się w narodowych skarbcach” swojej narodowej kultury. Bo tenże Szewczenko, jako wielki Nauczyciel narodu ukraińskiego, zawsze „butnemu obcemu przeciwstawił wielkie i potężne swoje” (Doncow D. Niewidzialne tablice Kobziarza). Właśnie swoje, rodzime, przyrodzone najbardziej wrażliwie wpływa na dziecko. I wtedy edukacja, szkoła staje się zdolna wypełniać główną misję – „obudzić wszystkie siły, obudzić chęć do samokształcenia”, ponieważ dochodzi do uczuciowego zrośnięcia, formuje się stan wysokiej emocji szacunku i miłości do macierzy – Ukrainy. Dla współczesnej ukraińskiej szkoły, która mimo wszystko funkcjonuje, rozwija się nawet w warunkach strasznej wojennej agresji Rosji, naglącą staje się realizacja tych zadań psychopedagogiki, które opierają się na fundamencie wartości narodowych. Bo tylko wtedy edukacja (według S. Rusowej) będzie stawała się: 1) indywidualną i wolną, przystosowaną do natury osobowości; 2) narodową; 3) odpowiednią do społeczno-kulturowych wymagań czasu. Ale do tego komponent kulturowy musi być najważniejszym elementem w treści i filozofii edukacji. I kiedy tak wytrwale przez długi czas brzmią natarczywe propozycje dotyczące bardziej aktywnego wprowadzania ukrainoznawstwa, w szczególności szewczenkoznawstwa, do procesu nauczania i wychowania, to jest to przede wszystkim wezwanie do efektywności duchowego, intelektualnego, psychoemocjonalnego, obywatelskiego rozwoju człowieka. Przykład światopoglądu Szewczenki jest jednym z wymownych podejść, kiedy po raz kolejny mowa o roli edukacji kulturalno-artystycznej w wychowaniu obywatela, narodu, wzmocnieniu ukraińskiej państwowości. Poeta, Prorok, Budziciel był „do szaleństwa zakochany w swojej Ukrainie, której drugiej czy równej jej dla niego nie było na świecie”. I jak opisuje ten niepojęcie zmysłowy stan D. Doncow, to „w tym mu pomagała artystyczna, wrażliwa na piękno natura, edukacja artystyczna, oprócz przyrody jego kraju...”. A „widzialny świat dookoła widział on oczami przodków, oczami autora i czytelników „Słowa o wyprawie Igora” („Niewidzialne tablice Kobziarza”). Sztuka, przyroda, echa historii i kultury rodzimego narodu – to, co tworzyło jego duszę, istotę, patriotyzm, bo „na zjawiska przyrody, na dzieła sztuki patrzył on, „wstrzymawszy oddech”, jak na przejaw boskiego piękna, pod jej dobroczynnym wpływem „czuł się odnowionym człowiekiem”. Przykro, że w edukacji mało mówi się o tej wysokości zmysłowej gamy duszy Szewczenki, która postrzegała obraz „złotego słońca” na swojej ziemi jako „oratorium bez dźwięków, przepełnione cudowną
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wielkie znaczenie: dawne mitologiczne skojarzenie kobiety z krową wiąże się z niemal tożsamymi terminami ciąży, a obraz słonecznych koni – z bliskością terminu ciąży klaczy do długości roku słonecznego. Obraz Wielkiej Bogini miał w Trypolu najrozmaitsze przejawy. Jego astronomiczną podstawą było przebywanie punktu letniego przesilenia słonecznego (gdy siła słońca jest największa) w gwiazdozbiorze Panny w VI–V tysiącleciu p.n.e. Wówczas ten gwiazdozbiór był spośród wszystkich zodiakalnych najwyżej nad horyzontem – stąd znany w starożytnej Grecji, na Kaukazie, w Azji Mniejszej obraz górskiej bogini (szczyt zodiaku) jako pani zwierząt (zodiak – „koło zwierząt”). Obraz Bliźniąt był szczególnie aktualny w okresie, gdy w gwiazdozbiorze Bliźniąt znajdował się punkt wiosennego równonocy („epoka Bliźniąt” – z grubsza VI–V tysiąclecie p.n.e.). Znane są wczesnoneolityczne podwójne figurki różnych tradycji – między innymi w składzie trypolskich glinianych modeli foteli. W „epoce Bliźniąt” punkt wiosennego równonocy znajdował się również niedaleko wielkiego gwiazdozbioru Oriona, znanego od epoki kamiennej (wspólnego dla Eurazji i Ameryki) pod postacią Niebiańskiego Myśliwego. Gwiazdozbiór Wielkiego Psa (również znany z paleolitu) – to pies tego myśliwego. Kształt gwiazdozbioru Oriona – dwa trójkąty połączone jak klepsydra. Takie wyobrażenia dobrze są znane w Trypolu. Czasem taki olbrzym przedstawiany jest jako „trzypiętrowy”, „trzykondygnacyjny” – ze względu na jeszcze jeden trójkąt gwiazdozbioru Zająca pod Orionem. Obrazy pierwszoczłowieka-olbrzyma w starożytnoindyjskiej i starochińskiej mitologii (Purusza i Pangu) są związane właśnie z gwiazdozbiorem Oriona i ówczesnym wiosennym równonocą. Kult byka jest znany już z paleolitycznych jaskiń Europy Zachodniej, i już wówczas był on powiązany z wyobrażeniem gwiazdozbioru Byka (badania niemieckiego archeoastronoma Michaela Rappengluecka). Dobrze znany kult byka występuje także w wczesnoneolitycznych osadach na terenie współczesnej Turcji, na wzór Çatalhöyük, które uważa się za praindoeuropejskie (zgodnie z trafną koncepcją, według której praindoeuropejski język rozprzestrzeniał się w Europie wraz z produktywną gospodarką neolityczną). Lecz na początku IV tysiąclecia p.n.e., w czasie rozkwitu Trypola, punkt wiosennego równonocy (głów
Na dzień sonecznego roku w większości sakralnych kalendarzowych tradycji świata wszedł w gwiazdozbiór Byka (nastała „epoka Byka”, mniej więcej IV–III tysiąclecie p.n.e.), znacznie ożywiając kult byka. Do najpopularniejszych boskości trypolskich należy również zaliczyć Węża-Smoka. Ten obraz może mieć kilka astronomicznych wyjaśnień. Po pierwsze, około kilku tysiącleci p.n.e. biegun północny nieba (wokół którego, jak widzimy, obraca się niebiańskie sklepienie) znajdował się w gwiazdozbiorze Smoka. Ma on kształt przypominający chiński znak jin-jang – stąd jednoczesność wizerunków tego symbolu na Trypolu i w dawnych Chinach (jednoczesna obserwacja nieba z różnych miejsc nie zakładała koniecznie kontaktów kulturowych). Po drugie, w różnych kulturach rozpowszechniony jest obraz zaćmienia Słońca lub Księżyca jako pożerania ciała niebieskiego przez potwora – wilka, węża, smoka (stąd we współczesnej astronomii okres zaćmień nazywa się „smoczym”). Po trzecie, niektóre trypolskie wizerunki przedstawiają czaszkę węża, a w dawnej Grecji szkielet węża wiązano z Księżycem (skojarzenie odradzania się Księżyca i węża mogło istnieć od epoki paleolitu). Trypolskie wizerunki psa, związanego z kłosami, mogły odzwierciedlać obserwacje gwiazdozbioru Wielkiego Psa (z bardzo jasną gwiazdą Syriusz, którego wschód rozpoczynał rok w starożytnym Egipcie) latem, gdy dojrzewają zboża. Rytualne spalanie trypolskich domostw, dzielnic miasta, a nawet całych miast mogło być związane ze zjawiskami niebieskimi – obserwacją „spalania” (termin astronomiczny!) planet w promieniach Słońca. Komputerowe modelowanie nieba dla archeologicznie określonych dat spalenia trypolskich osiedli pokazuje ówczesne skupienie planet, które „płonęły” w pobliżu Słońca. Spalanie własnych domostw poświadczone jest ukraińską baśnią „Nazwany ojciec”, w której mowa także o leczniczym wykorzystaniu popiołu z takiego obrzędu. Wreszcie, na naczyniu trypolskim z Krutobarodyncow widzimy szereg gwiazdozbiorów, które interpretujemy jako gwiezdny kalendarz rolniczy z paralelami w starożytnej Sumerze. Tak więc sztuka trypolska odzwierciedla wysoki poziom rozwoju ówczesnej astronomii. Centralna rola kultu Księżyca wynika z nocnej pory odprawiania obrzędów i obserwacji.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij MOSENKIS, doktor nauk filologicznych, zasłużony działacz sztuki Ukrainy W centrum kultów astronomicznych Trypolia znajdował się Księżyc, przedstawiany przede wszystkim na glinianych modelach świątyń i naczyniach. Czerwone koła na naczyniach mogą symbolizować nie Słońce, a „krwawy” Księżyc podczas zaćmienia. Na ścianach szczytowych modeli świątyń trafiają się dwa okrągłe otwory (okna) – większy z jednej strony i mniejszy z drugiej. Biorąc model świątyni na wyciągnięte ręce mniejszym oknem do siebie, możemy zrównać okna przed oczami tak, aby krawędzie obu się zeszły – okna będą miały jednakowy rozmiar kątowy. Można przypuszczać, że obserwowano w nich Księżyc. Obserwacja Słońca, Księżyca i gwiazd w różnych oknach świątyń (wyraźnie pogańskich) jest znana z ukraińskiego folkloru pieśniowego oraz świadectw autorów arabskich. Słynne trypolskie „lornetki” (podwójne naczynia z otworami przelotowymi) w większości mają odległość między otworami około 16 cm. Trzymając „lornetkę” w wyciągniętych rękach przed oczami, otrzymujemy rozmiar kątowy 13o – dobową drogę Księżyca. Zobaczywszy Księżyc w jeden otwór, po dobie możemy zobaczyć go w drugim. Miało to sens nie tylko dla kultu Księżyca (na przykład astronomicznie określonego czasu odprawiania obrzędów), ale także dla możliwego przewidywania zaćmień. Trypolski kult Słońca jest znacznie mniej widoczny, chociaż znany jest przęślik z 12 promieniami, przedstawionymi rzędami dołeczków, a palenie domostw mogło być ofiarami dla Słońca (staroindyjski bóg Agni „ogień”, najczęściej wspominany w Rygwedzie, – imię Słońca). Z kultem Księżyca związany jest trypolski kult ptactwa wodnego: kaczka i gęś wysiadują jaja około 30 dni – cykl księżycowy. Takie zbieżności miały w starożytności Dmytro KOLIADENKO, stypendysta prezydencki 2025 roku, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Olesia Honczara Rekonstrukcja języków praindoeuropejskiego i prasłowiańskiego – przodków ukraińskiego i innych spokrewnionych – pozwala odtworzyć różne sfery kultury materialnej i duchowej ich nosicieli, w szczególności także sakralne wyobrażenia astronomiczne. Nam obecnie trudno sobie wyobrazić, jaką skalę roli odgrywała astronomia w dawnym światopoglądzie, występując jako środek niebiańskiej sakralizacji ziemskich wydarzeń i ich datowania. Wiele mitycznych i baśniowych obrazów zawierało komponent astronomiczny. O roli astronomii w staroukraińskim pogaństwie pisali Ksenofont Sosenko, Ołeksandr Znojko, Jurij Szyłow. Niestety, w odróżnieniu od wielu krajów Europy, na Ukrainie (pomimo licznych materiałów o światowym znaczeniu) archeoastronomia jeszcze nie przyciągnęła należytej uwagi specjalistów. Imię Zeus i spokrewnione z nim pierwotnie oznaczały „jasny dzień”, podczas gdy słowo niebo (*ne<bh< „nie jasne”), spokrewnione z nazwami chmury i mgły, początkowo wskazywało właśnie na pochmurne niebo, mglistą pogodę. Praindoeuropejską „zmianę nieba” tłumaczą jako przesiedlenie – najwyraźniej wraz z produktywną gospodarką (neolitem) z Azji Mniejszej wzdłuż Dunaju do Europy Środkowej. Chodzi o praindoeuropejską kulturę ceramiki wstęgowej, której odgałęzieniem było Trypolie. Obrazy rzeki Ocean, która kołem otacza świat, oraz Drogi Mlecznej jako koła poświadczają obserwację Drogi Mlecznej jako położonego na horyzoncie koła, co jest możliwe tylko na szerokości około 52o. (Porównajmy baśniowy obraz mlecznej rzeki). Właśnie na tej szerokości późni praindoeuropejczycy budowali okrągłe świątynie astronomiczne. A obraz Prometeusza, który przynosi ludziom ogień w patyku oraz metale, poświadcza pojawienie się metalurgii właśnie wtedy, gdy słońce w dni równonocy przecinało Drogę Mleczną (wtedy też budowano okrągłe świątynie). W baśniach Droga Mleczna jawi się jako Drzewo Świata, rzeka (często mleczna), ptasia droga (na niej położone są gwiazdozbiory Orła i Łabędzia). Dzieli ona również roczną drogę Słońca na „dobrą” i „złą” połowy roku (dawne słowo rok, spokrewnione z godzić, godny, początkowo oznaczało tylko dobrą połowę roku). Mitycznemu obrazowi Chaosu (imię oznacza „rozwarta paszcza”) odpowiada baśniowy obraz Lisiczki, która zjada Kołoboka – w obu przypadkach jest to obserwacja słońca w gwiazdozbiorze Strzelca, którego łuk przypomina rozwartą paszczę. A mityczny obraz minionych złotego, srebrnego i miedziano-brązowego pokoleń (później wieków) jest tożsamy z baśniowym obrazem podziemnych złotego, srebrnego i miedzianego królestw. Te obrazy są odziedziczone po Trypoliu i spokrewnionych z nim kulturach. Prasłowianie jako bezpośredni przodkowie Ukraińców na tym samym terytorium (kultura zarubiniecka i kijowska) czcili Słońce i Księżyc jako bóstwa (o kulcie świadczą zdrobniale-pieszczotliwe przyrostki ich imion), wyobrażali gwiazdy jako oczy (zorza – wzrok) i gwoździe (gwiazda – gwóźdź). Prasłowiańskie imiona i obrazy Dażboga-słońca, Peruna-gromu i Welesa-węża uosabiały nie tylko trzy poziomy pogańskiego Wszechświata, ale także trzy pory roku. Jedynie nazwy wiosny, lata i zimy są praindoeuropejskie, a nazwa jesieni – późniejsza, co poświadcza trzysezonowy rok praindoeuropejczyków. Język poświadcza wysoki poziom rozwoju astronomii w prasłowiańskim pogaństwie – znali i tydzień („ten sam dzień”), i nawet to, że księżyc odbija światło słoneczne (echo „odgłos” pochodzi od łuna „Księżyc; odblask”). Synteza świadectw językowych, folklorystycznych i astronomicznych pozwala uzyskać wiele nowej informacji dotyczącej istoty dawnych mitów, obrzędów, dzieł sztuki, zrozumieć ich znaczenie oraz przyczyny długotrwałego zachowania. Warto wiedzieć, że podczas okupacji Chersonia rosyjscy najeźdźcy wywieźli archiwum, według niektórych danych, na Krym. Jednak wiele katolickich metryk, wśród których niemało z kościołów Chersońszczyzny, przechowuje się w Żytomierzu. Część Ługańskiego obwodowego archiwum udało się wywieźć do miasta Dniepr, ale tam dokumenty są tylko począwszy od 1932 roku. Co stało się z dawniejszymi dokumentami – nie wiadomo. Także nie wiadomo, co stało się z archiwami w tymczasowo okupowanym Doniecku. Od genealogii rozpoczyna się zainteresowanie historią. Switłana Budźko już pisze pracę krajoznawczą o rodzinnej wsi Budźki. Pani Switłana prowadzi własny blog, w którym dzieli się doświadczeniem i wynikami poszukiwań genealogicznych. A jeszcze pracuje nad autobiograficzną powieścią, której główna bohaterka szuka siebie i swoich przodków. Tutaj będzie też historia o prababci autorki Melanii, która przeżyła hołodomory, wojnę, kołchozową katorgę, ale urodziła i wychowała czworo dzieci oraz pozostała w pamięci mieszkańców wsi dobrym i godnym człowiekiem. W tej samej książce będzie też opowieść o wiejskiej świątyni, którą w latach 1930. zniszczyli bolszewicy.
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij ZBOROWSKI 17 października w kijowskiej księgarni „Sens” odbyła się prezentacja książki Switłany Stołbiuk „Gdzie bierze początek rzeka, albo Jak napisać historię rodzinną”. Autorka urodziła się w mieście Bar w obwodzie winnickim, a cały jej ród pochodzi ze wsi Budky w tym samym obwodzie. Pani Switłana zdobyła wykształcenie dziennikarskie, obecnie pracuje jako redaktorka prywatnego wydawnictwa „Gutenberg”. Przez dziesięć lat badała historię swojego rodu, dotarła do dziesiątego pokolenia w XVIII wieku i w pół roku napisała książkę „Gdzie bierze początek rzeka”. Nakład książki był mały, ponieważ była ona przeznaczona tylko dla krewnych. Jednak pani Stołbiuk opowiadała o swoich poszukiwaniach w mediach społecznościowych i zaczęli się do niej zwracać o konsultacje ludzie, którzy również badali historię swojego rodu. Tak pojawiła się druga książka Switłany Stołbiuk „Gdzie bierze początek rzeka, albo Jak napisać historię rodzinną”. Jest to podręcznik dla tych, którzy chcą badać swój ród, ale nie wiedzą, od czego zacząć, jak pisać zapytania do archiwów oraz gdzie szukać źródeł w Internecie. Pani Switłana radzi rozpocząć od opowieści babci, dziadka. Warto nagrać ich wspomnienia o przodkach na audio lub wideo, zbadać dokumenty, które znajdują się w domu. W nowej książce badaczka wspomina swoich przodków, ale ta informacja nie jest o nich, lecz o tym, jak napisać historię rodzinną. Switłana Stołbiuk radzi, na jakim etapie jakie dokumenty są potrzebne i gdzie ich szukać. W szczególności ważnym źródłem informacji są stare listy poborowe. Mogą one zawierać dane o wzroście, kolorze oczu czy włosów, obwodzie klatki piersiowej. „To po prostu fantastyka – zachwyca się autorka. – Przecież wtedy zazwyczaj chłopów nikt nie fotografował”. Niezwykle informacyjne są sprawy represjonowanych. Tam czasami można znaleźć dane o rzeczach osobistych tych nieszczęśników. Nawet proste spisy ludności wiele dają. S. Stołbiuk zaznacza, że w jej wsi Budky wiele rosyjskich nazwisk pojawiło się w latach 30. XX wieku i po II wojnie światowej. Hołodomorem i represjami wyniszczano ukraińskich chłopów, a na ich miejsce przywożono Rosjan. Po wojnie rusyfikacja była kontynuowana. Ponieważ Ukraina przez długi czas była rozdarta między różnymi imperiami, dokumenty o wielu przodkach można znaleźć w archiwach Austrii, Węgier, Polski i Rosji. Pani Switłana do rosyjskich archiwów obecnie się nie zwraca, aby nie płacić pieniędzy kra
Tłumaczenie maszynowe
Sześćdziesiąty październik przyszedł do życia zasłużonego artysty Ukrainy, członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy, laureata obwodowej nagrody artystycznej im. Mychajła Bojczuka oraz konkursu „Człowiek Roku Ziemi Tarnopolskiej 2015” Mykoły Szewczuka. Od 1995 roku zajmuje się on również pracą dydaktyczną w Terebowlańskim Kolegium Kultury i Sztuki, gdzie stał się jednym ze współzałożycieli wydziału sztuki dekoracyjno-użytkowej.
Mykoła SOT Zdjęcia autora
W twórczości pan Mykoła jest wieloaspektowy. Zajmuje się malarstwem sztalugowym i monumentalnym, grafiką oraz rzeźbą, pracuje także w technice dekoracyjnej. Miał wiele wystaw indywidualnych. Jego dusza jest wołyńska. W gminie miejskiej Szumsk na ziemi tarnopolskiej znajdują się korzenie rodu Mykoły, chociaż sam urodził się już kilka kilometrów od miejsc pradziadów – w osadzie Smyga na Rówieńszczyźnie. Lata studenckie prowadziły go w poszukiwaniu wiedzy najpierw do Krzemieńca, a potem do Lwowa. Jednak dojrzałe życie osobiste związał z książęcym miastem Terebowla w obwodzie tarnopolskim, skąd pochodzi jego żona Oksana. Być może nie bez powodu pojawiła się w jego losie Terebowla – miasto, które od pierwszej wzmianki pisemnej liczy już ponad dziewięć wieków. Przecież starożytność znalazła jak najszersze odzwierciedlenie w twórczości pana Mykoły. W ikonografii święcie przestrzega bizantyjskiej maniery pisania. O ile tworzy, o tyle fabuły obrazów są związane z ukraińskimi podaniami ludowymi, baśniami, pieśniami, kronikami staroruskimi, epoką przedchrześcijańską. Całe dzieciństwo spędził z dziadkiem i babcią na Szumszczyźnie, wiele legend opowiadali oni wnukowi. Dziecięca pamięć zapamiętała na zawsze bezkresne pola z żytem i pszenicą, z których nie widział świata – jedynie nalany dorodny kłos, płomień czerwonych maków i błękit chabrów. Stał między ziemią a niebem, wsłuchiwał się w śpiew skowronka, przyglądał się, jak skaczą żwawo barwne koniki polne, przez co bywało, że nie raz gubił drogę do domu. Ale strachu nie odczuwał. Na drogę jakoś wychodził, za to przepełniony był pięknem przyrody i lgnął do niej znowu i znowu.
Ten oddźwięk dzieciństwa pozostał obecnie także na płótnach artysty – w pejzażach, kompozycjach kwiatowych. Kwiaty lubi nie tylko odtwarzać pędzlem, ale i uprawiać. Kilka arów własnego ogrodu co roku przeznacza dla nich. Zajmować się nimi nauczyła go matka. Urodziła trzech synów. Marzyła o córce-pomocnicy, ale nie było to dane. Jednak rodzice nauczyli chłopców jednakowo szanować zarówno „męską”, jak i „żeńską” pracę. Dlatego i kwiaty siali bracia, i w kuchni matce pomagali. U samego Mykoły po ślubie z piękną Oksaną urodziła się córka Marijka, obecnie już znana w kraju artystka Marija Tymczuk.
Malarski wszechświat Z Mykołą Szewczukiem poznałem się równo 15 lat temu, kiedy w przeddzień Wielkanocy zawitałem do jego domu, aby przygotować materiał do gazety „Uriadowyj kurjer” o jego cyklu „Pisanki”. Nie tylko odtworzył pisanki na płótnie, ale i przemyślał jej ornamenty, kolory, symbole. W tym celu przeczytał wiele odpowiedniej literatury, studiował naukę pisankarską, tradycje wszystkich ukraińskich regionów, zapoznał się na wystawach, w kolekcjach z pomalowanymi-ozdobionymi jajkami. „Na pisankach znajdziecie nie tylko proste elementy, które symbolizują pewne rzeczy użytkowe – dzielił się przemyśleniami artysta. – Wieje od nich filozofią życia. Dawni myśliciele, zapewne, różnymi znakami zakodowywali lub podawali informacje o własnym rozumieniu istoty człowieka, jego bytu, a także relacji, obrzędów, wszechświata”. Tylko kilka tytułów płócien na ten temat: „Podolska księżna”, „Pokuckie strzały”, „Sito”, „Buj-tur”, „Huculskie ryby”, „Dzwonnica”, „Czterdzieści klinów”. A „Połtawskie gruchanie”, na moją szczerą prośbę, ozdobiło nawet okładkę mojej książki „Żyttiemir”. Oczywiście, o wszystkich dziełach Mykoły Szewczuka nie da się opowiedzieć. Wspomnę tylko te, które wywołały zachwyt, w szczególności u mnie, lub stawały się znaczące dla samego autora. Jak choćby „Pochyliło się niebo”. Do stworzenia tej pracy przyczyniło się radosne wydarzenie w życiu osobistym – artysta został wtedy dziadkiem. Ten obraz to stylizacja na temat ukraińskich baśni ludowych. Dziadek bawi wnuczkę, do jego domu pochyliło się niebo, jako znak szczęścia, pociechy, a łagodna chmurka stała się swoistą zabawką-grzechotką dla niemowlęcia. Pan Mykoła latami staje się jeśli nie uczestnikiem, to organizatorem plenerów. Po raz pierwszy na takim wydarzeniu zobaczyłem go w lipcu 2013 roku we wsi Żukiw koło Brzeżan. Prawdziwy dramat filozoficzny i historyczny naszego narodu powstał wtedy z jego pracy „Na Ukrainie mielą żarna”. To swoisty twórczy odcisk strasznych wydarzeń pierwszej połowy ubiegłego wieku. Lirnik gra i opowiada zarówno o tragizmie własnego życia, jak i losach całego ukraiństwa. Widać krzyż, który w Żukiwie na miejscowym cmentarzu postawili ku pamięci poległych Ukraińskich Strzelców Siczowych i żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii. Obok – krucyfiks i kamień młyński. Na pierwszym planie obrazu autor przedstawił trzy kłosy jęczmienia i pszenicy. Wichura wojen, wielkich głodów trochę je zgięła-pochyliła, ale one nie upadły, a zatem koniecznie podniosą się, zakłoszą się szczerym ziarnem, i co najważniejsze – mały kłos nabierze siły-mocy, zakwitnie życiem, nie będą go w stanie zmielić te nieszczęsne żarna, on da przyszłość razem z oziminą, która już rośnie. Młode kłosy stają się symbolem ukraińskiej młodzieży, której iść w przyszłość jako godnym budowniczym swojego państwa.
Zasłużony artysta Ukrainy Mykoła Szewczuk pracuje nad „Świąteczną martwą naturą”
„Psalmy Jana Teologa” – to był tytuł drugiego obrazu pana Mykoły. On już bardziej skłania się ku tematyce religijnej. Na tle starodawnej żukiwskiej cerkwi, która wzniesiona jest ku czci świętego, apostoła i ewangelisty Jana Teologa, kanty wykonuje lirnik (jego prototypem stał się uczestnik pleneru – znany lwowski artysta Mychajło Bezpałkiw). Spod pędzla Mykoły Szewczuka wyszła wtedy i trzecia „lirnicza”, ale już dekoracyjna praca – „Wielki Dzień”, gdzie autor, między innymi, skupił uwagę także na elementach pisanek różnych regionów etnograficznych Ukrainy. Miejscem plenerowego wszechświata Mykoły stało się prawdziwie Maryjne Centrum Duchowe w Zarwanicy. Tutaj przez lata przywoził swoich kolegów jako organizator plenerowych akcji malarskich „Okno w Niebo. Zarwanica” oraz „Tobie, Bogurodzico!”. Na ten dobry uczynek otrzymał nawet błogosławieństwo od głowy Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Błogosławionego Światosława (Szewczuka). Jeśli plener „Tobie, Bogurodzico!” podjął się zapoczątkowania kolekcji sakralnej Zarwanicy, o której jeszcze kiedyś marzył metropolita Andrzej Szeptycki, to ikonopisarskie „Okno w Niebo. Zarwa”
Pierwszy otwarty na Ukrainie pomnik Niebiańskiej Sotni w mieście Trembowla na Tarnopolszczyźnie, rzeźbiarz Mykoła Szewczuk postawił przed sobą zadanie – tworzyć obrazy dla cerkwi archieparchii tarnopolsko-zborowskiej UKGK. Warto zauważyć, że podczas takich wydarzeń artystycznych malowano także obrazki aniołów stróżów dla ukraińskich wojowników. Osobliwością pleneru „Tobie, Bogurodzico!” stało się również to, że w 2023 roku jego uczestniczkami były tylko artystki. Mykoła Szewczuk lubi malować także portrety ukraińskich światłych postaci. W szczególności pracował nad ucieleśnieniem wizerunków przywódcy opryszków Ołeksy Dowbusza, kozackiego pułkownika Morozenki. A Dmytro Wysznewecki pojawia się od razu na dwóch jego obrazach. Na jednym legendarny wojskowy przedstawiony jest z łukiem na tle rodzinnego pałacu w osadzie Wiszniowiec, w którym się urodził, drugi pokazuje Bajdę na tle Chortycy. Stworzył także portrety hetmana Pawła Skoropadskiego, wybitnej śpiewaczki Sołomii Kruszelnickiej, ukraińskiego poety, radzieckiego więźnia politycznego Wasyla Stusa. Poeta-bojownik namalowany jest na płótnie na tle ciemnych i jasnych kolorów – symboli chłodu i ciepła. A autor dodał do portretu stylizowany obraz kaliny jako znaku Ukrainy, która zawsze była w sercu Wasyla Stusa. Nawet epickiemu kozakowi Mamajowi postanowił nadać wizerunek Mychajła Bojczuka, jednego z założycieli monumentalnej sztuki Ukrainy XX wieku, którego stalinowski reżim represjonował, a następnie stracił. Na portretach Mykoły Szewczuka pojawiają się także obecni obrońcy Ukrainy. Jest wśród takich prac portret poległego Bohatera Wołodymyra Pytaka, którego ciało Mykoła Szewczuk transportował z jednego z kostnic Dniepru do rodzinnej wsi Darachiw na Tarnopolszczyźnie. Warto zaznaczyć, że Wołodymyr dziesięć lat wcześniej dzięki „zielonej karcie” zaczął mieszkać w USA, początkowo w Detroit, a potem w Chicago. W 2014 roku przyjechał odwiedzić rodziców, oddał bilet na lot powrotny i poszedł na front. 25 stycznia 2015 roku w walce o wysokość 307,5 koło wsi Sanżariwka w obwodzie donieckim zginął. Wtedy jemu i jego towarzyszom broni udało się zniszczyć trzy czołgi i niemało żywej siły przeciwnika. Mykoła Szewczuk o ostatniej walce Wołodymyra rozmawiał z dowódcą plutonu, w którym służył Bohater. Więc historię tego historycznego momentu utrwalił pędzlem na płótnie. Portret Wołodymyra Pytaka zakupiono w USA, środki wydano na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Na strunach dobrego serca Mykoła Szewczuk jest energiczny nie tylko na polu artystycznym i duchowym. Jest aktywny także w działalności społecznej. W 1990 roku, studiując w ówczesnym Lwowskim Instytucie Politechnicznym, brał udział w akcjach nieposłuszeństwa, które otrzymały nazwę Studenckiej rewolucji na granicie. Kiedy w 2004 roku rozpoczęła się Pomarańczowa rewolucja, udał się do stolicy, aby stanąć w szeregach protestujących. Oczywiście Rewolucja Godności też wezwała pana Mykołę na barykady. Sumienie, własne przekonania nie pozwoliły mu być z boku strasznych wydarzeń, które po Majdanie przywlokła na naszą ziemię rosyjska agresja. On wraz z niektórymi majdanowcami w 2014 roku zorganizowali się w społeczną organizację wolontariacką „Trembowelska wieża”. Zawsze byli w kontakcie z frontowcami, wiedzieli o wszystkich pilnych potrzebach wojowników. Czego tylko nie dostarczali na ognisty wschód kraju przez lata – od folii, hełmów, butów wojskowych, bielizny termoaktywnej po klucze do naprawy ciężarówek, pojazdów opancerzonych, piecyków typu „koza”, klamer… Artysta jest przekonany, że trzeba samemu zobaczyć, przeżyć jakiekolwiek wydarzenia, aby potem pisać obrazy, tworzyć kompozycje rzeźbiarskie, inaczej będą to nieszczere dzieła. Dlatego był na Majdanie, z frontowcami – na pierwszej linii, rozmawiał z nimi, widział, ile potu i krwi przelewa rzemiosło wojenne. Pan Mykoła został autorem pierwszego na Ukrainie pomnika Niebiańskiej Sotni, który uroczyście otwarto w mieście Trembowla na początku czerwca 2014 roku. Wydaje się, że ta kompozycja rzeźbiarska wchłonęła w siebie wszystkie symbole Rewolucji Godności, więc można ją czytać jak rozłożoną książkę. W 2016 roku Mykoła Szewczuk wraz ze znanymi artystami Bohdanem Tkaczykiem, Ołehem Szuplakiem, Mychajłem Dyrbawką i Bohdanem Bryńskim odpowiedzieli na propozycję władz obwodowych i rejonowych, by napisać ikony w kaplicy, którą wzniesiono dla uczczenia pamięci poległych Ukraińskich Strzelców Siczowych na górze Łysonia w pobliżu miasta Brzeżany. Jeśli nie w szeregach wojskowych, to musisz coś robić dla frontu – tak powinien postanowić sobie każdy Ukrainiec, przekonany jest zasłużony artysta Ukrainy Mykoła Szewczuk z miasta Trembowla na Tarnopolszczyźnie. Przecież tylko razem można zwyciężyć cyniczny i wściekły raszyzm. Za armią musi stać niezawodne zaplecze, a zatem trzeba sumiennie pracować, płacić podatki, zajmować się dobroczynnością. Pan Mykoła jest wierny temu obowiązkowi, jak i twórczości. 30 października, w dniu swoich 60. urodzin zaprosi wielbicieli własnego talentu do Tarnopolskiego Obwodowego Muzeum Sztuki na wystawę indywidualną „W naszym raju na ziemi…”.
Tłumaczenie maszynowe
Hałyna EJSMONT. Za sprawą Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w Kijowie, w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, odbył się wieczór twórczy laureata ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów oraz festiwali, obwodowej nagrody literacko-artystycznej imienia Łesi Ukrainki, oryginalnego piosenkarza i utalentowanego artysty, wolontariusza Ołeksija Budnika z Żytomierza. Wielbiciele nazywają Ołeksija Budnika poleskim słowikiem – ze względu na barwny, swoisty tembr głosu. Już od dwóch dekad ten głos oczarowuje od pierwszych nut, od pierwszych akordów, zyskując niebywałą popularność. Śpiewa szczerze i z głębi duszy, niczym iskierka ciepła i światła, rozgrzewa salę swoją energią, ładuje publiczność pozytywem i przeżywa z nią każdą piosenkę. Repertuar Ołeksij Budnik dobiera starannie i rozważnie, aby utwór był koniecznie z poetyckim zabarwieniem, przypominał o sensie i wartości życia, aby w piosence było coś szczególnego, emocjonalnie wyrażonego, połączonego ze strunami duszy. Aby na każdym koncercie dawać natchnienie, poczucie uskrzydlenia, szczerość i miłość. I te twórcze poszukiwania trwają nieustannie. Pewnego razu natrafił na piosenkę „Daj, Boże, radości” do wiersza naszego słynnego poety-tekściarza Andrija Demydenki. Od razu się nią zachwycił, krystalizował każde słowo, każdą nutę, spróbował dodać tembrowego zabarwienia, nawet zrobił nową aranżację – tak bardzo chciał włączyć ją do swojego repertuaru. Wszak tę piosenkę po Nazariju Jaremczuku, w istocie, nikt nie wykonywał. Ale nie wszystko jest takie proste: potrzebna jest zgoda autorów. Długo przyglądano się Ołeksijowi, gdyż piosenka nie jest łatwa do wykonania. Lecz zgodę uzyskano i teraz ta piosenka stała się ozdobą jego koncertów. Sala wita ją na stojąco. Zazwyczaj na koncertach czy w mediach społecznościowych odbywają się ciekawe spotkania twórcze, znajomości, które skłaniają do wyboru i wykonywania nowych piosenek. Jeśli piosenka się spodobała, artysta zamawia ją, kupuje, aby włączyć do swojego repertuaru. Czasami zdarzają się też niespodzianki. Spotykają się hojni autorzy, którzy swoje utwory uprzejmie darują. Powiedzmy, Anatolij Matwijczuk, artysta ludowy Ukrainy, usłyszawszy kiedyś głos Ołeksija Budnika, napisał i nadał mu prawo do wykonania piosenki „Oj płonęła noc” – o tematyce wojennej. Nakręcono teledysk do tej piosenki, która spodobała się widzom. Również w jego repertuarze pojawiły się liryczne, ludowe, patriotyczne piosenki, które poruszają duszę. Repertuar jest stale odnawiany, staje się różnorodny, wielogatunkowy, aby był interesujący zarówno dla młodzieży, jak i dla osób starszych. Obecnie Ołeksij Budnik ma dość napięty grafik działalności koncertowej. Pracując jako wykładowca szkoły kultury, ma po 10-12 występów miesięcznie. Dopiero co wrócił z obwodu odeskiego, odpracował wieczór twórczy w Kijowie, dalej wyrusza na Dniepropietrowszczyznę. Nie mówiąc już o stałych występach na lokalnych scenach. W obwodzie żytomierskim Ołeksij Budnik był z koncertami niemal we wszystkich rejonowych domach kultury, wsiach i osiedlach, czasami po kilka razy. Przyjmuje zaproszenia, jedzie nawet do tych wspólnot, do których drogę znajduje chyba tylko nawigator. Ale ani razu nie odwołał koncertu, z radością daruje ludziom swoją twórczość. W ciągu ostatnich trzech lat wszystkie koncerty Ołeksija Budnika skierowane są głównie na cele charytatywne, na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy. Datki widzów od razu są konwertowane na pomoc naszym obrońcom. Właśnie w ten sposób na koncertach zebrano środki i udzielono pomocy 95. samodzielnej brygadzie desantowo-szturmowej „Poleskiej” – na samochód. Następnie pojawiały się nowe prośby od chłopaków z linii frontu, którzy dzwonili z różnych brygad, prosząc o pilną pomoc na niezbędny sprzęt. Ołeksij ze swoim zespołem twórczym organizowali koncerty, gdzie zbierali potrzebną sumę i przekazywali wolontariuszom. Bywało, że sami wyruszali w gorące punkty, dostarczali termowizory, generatory inwertorowe, środki medyczne, zestawy żywnościowe, różną pomoc humanitarną. Również wielokrotnie występowali z koncertami dla naszych wojowników-obrońców. Mówią, że piosenka to też broń, nasz gość ma jej cały arsenał. Ukraińskich ludowych, estradowych, lirycznych, patriotycznych piosenek, które tak przejmująco wykonuje na koncertach. I każda piosenka jest pełna głębokich uczuć, szczerości i nadziei, uskrzydla, jednoczy nas, przypomina o wartości życia i wierze w nasze zwycięstwo. Właściwie kiedyś, na początku wojny, właśnie piosenka wyciągnęła Ołeksija ze stanu depresyjnego, pomogła dojść do siebie. Stopniowo z nową siłą odrodziła się też działalność twórcza, która odciągała od strasznych wydarzeń, pomagała cieszyć się, cenić życie i występować, lecząc dusze innym. Artysta nie omija okazji, by brać udział w różnych konkursach i festiwalach, koncertach zbiorowych. Tak, niedawno wrócił z Ogólnoukraińskiego telefestiwalu współczesnej piosenki „Halyćkyj szlaher”, gdzie został laureatem. Następnie dołączył do projektu społecznego „My Ukraińcy – wszyscy jedna rodzina”, z powodzeniem wystąpił w programie „Szlaher roku”. Ma też inne ciekawe propozycje przedświąteczne. Ale chciałoby się przypomnieć te pierwsze, najbardziej pamiętne występy, nagrody i wyróżnienia, które doprowadziły do sukcesu. To Grand Prix na regionalnym festiwalu piosenki estradowej „Zori nad Ubortiu”, który odbywał się na jego rodzinnej Olewszczyźnie. Następnie – „Odkrycie roku” w konkursie obwodowym. Swoją drogą, wtedy imię Ołeksija Budnika zabłysło na łamach niemal wszystkich wydawnictw drukowanych obwodu, w transmisjach telewizyjnych z pochlebnymi recenzjami: unikalny głos, potężne wykonanie. W biografii twórczej Ołeksija Budnika było jeszcze jedno znaczące wydarzenie, które zasługuje na uwagę. Swego czasu zdobył nagrodę publiczności w międzykontynentalnym konkursie piosenki ukraińskiej w mieście Sacramento (stan Kalifornia, USA). W trybie głosowania online jego piosenka „Werbonka” pobiła wszelkie rekordy, zdobywając 7,5 tysiąca wyświetleń. Ołeksij otrzymał dyplom „Ambasadora ukraińskiej piosenki na świecie” i zaproszenie do wystąpienia tam, za oceanem, z koncertem dla ukraińskiej diaspory. Ale, niestety, wojna stanęła na przeszkodzie… Stołeczny wieczór twórczy Ołeksija Budnika to kalejdoskop ulubionych i nowych piosenek. Delikatność i jednocześnie siła głosu dawały potężną energię i ładunek pozytywu. Na koncercie przedstawił trzy bloki: patriotyczny, do którego weszły piosenki napisane podczas wojny; klasyczny – połączenie tradycyjnych piosenek ludowych ze współczesną aranżacją i stworzenie niepowtarzalnego stylu muzycznego. I na zakończenie – popularne piosenki ukraińskie, ciepłe rozmowy z salą. Więc półtorej godziny koncertu minęło jak chwila. Udanym uzupełnieniem koncertu był udział tria wokalnego chóru im. H. Werowki oraz popularnej piosenkarki Leny Dark. Oklaski, morze kwiatów i porywająca feeria muzyczna na scenie tworzyły niepowtarzalną atmosferę twórczości i natchnienia. A widzowie otrzymali porcję szczerości, ciepła duszy i niezapomnianych emocji, po raz kolejny przekonując się: talent i serdeczność, którymi Bóg obdarzył Ołeksija Budnika, potrafią czynić cuda.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe