Strona · s. 6strona oryginału ↗
CZEMU, CZEMU, ZIEMIO MOJA, STAJESZ SIĘ JARZMEM, czyli ROZWAŻANIA OBOJĘTNEGO
Слово Просвіти, №43 за 2007 рік
Minęło dziesięć lat od czasu parcelacji (zakończonej w 1997 r.) dawnych gruntów kołchozowych. Rozdrobnienie użytków rolnych doprowadziło do degradacji niedawno jeszcze urodzajnych gleb. W wielu wsiach obwodu lwowskiego (skąd pochodzę), iwanofrankowskiego (gdzie mieszkam), winnickiego (skąd pochodzi moja żona i gdzie często bywam) widzę, jak ciężko wegetują chłopi. Są wsie, gdzie 90 % ludzi zdolnych do pracy przebywa na zarobkach. A ci, którzy zostali, nie myślą już o ziemi, chcieliby raczej utrzymać zagrodę i doglądać wnuków. Dziczenie ukraińskich czarnoziomów przekłada się na upadek i pustoszenie wiejskich terenów, ubóstwo, bezrobocie, przyspieszone wymieranie starszych ludzi i beznadziejne pijaństwo młodzieży.
ru i t. in. za symboliczne ceny. Zaopatrywaliśmy się w 40 l oleju konopnego, 20 l oleju rzepakowego, trzymaliśmy trzy krowy, konia, 3—4 świnie, 50 kur i indyków, 50 gęsi. My, dzieci, już od wieku szkolnego pomagaliśmy rodzicom. Co soboty woziliśmy do Lwowa ziemniaki, kaszę, olej, gęsi, mleko, śmietanę, wszystko było tanie i ekologicznie czyste. Ale system kołchozowy szybko to wszystko zniszczył, a chłopów oderwał od ziemi. Ja wszystko umiem robić: kosić, siać, a moje dzieci — pod żadnym pozorem. Moje pokolenie odeszło z powodu wieku, średnie uciekło do miast, a młodzież wiejska teraz jest na zarobkach. Jak zarobią pieniądze, kupują mieszkania w mieście, a na wsi zostają starzy rodzice. Co więc osiągnięto w wyniku reformy rolnej? Nie tylko rozdrobniono grunty rolne, ale w większości wsi rozkradziono także budynki kołchozowych biur, ferm, warsztatów, magazyny, sprzęt, narzędzia. Wszystko to sprzedali hurtem i detalicznie kierownicy-nieudacznicy, którym wczorajsi kołchoźnicy powierzyli swoje udziały i prawo własności do wspólnie dorobkowanej kolektywnej nieruchomości. Słowem, zniszczono doszczętnie nie tylko stary system stosunków produkcyjnych, ale i infrastrukturę na wsi. Zamiast tego przez całą dekadę tak zwanych przemian nie stworzono niczego nowego. Nie działają ani spółdzielnie, ani artele, ani punkty skupu. Nie zbudowano żadnej nowej kuźni, tartaku ani warsztatu stolarskiego. Brakuje agronomów, zootechników, nawet traktorzystów i tokarzy. Zniknęły odwieczne wiejskie rzemiosła — nikt nie zaleje metalowej beczki ani bidonu na mleko, nie wykona z blachy przedmiotu użytkowego, nie zrobi koła do wozu, dzieży na kapustę. Już nie mówię o tym, by postawić wiejski piec… Co roku pojawiają się nowe preferencje w rolnictwie. Na Prykarpaciu ogromne areały zasiewów rzepaku doprowadziły do zmniejszenia produkcji zbóż, które zdrożały, co wpłynęło na produkcję mąki, kasz, mięsa. Za 1 ha rzepaku dotacja — 100 hrywien. Co z tego mamy, skoro 85 % plonu rzepaku sprzedaje się za granicę?
GŁÓWNE OSIĄGNIĘCIE Jedyne, co pojawiło się nowego we wsiach w ciągu pierwszej dekady, która upłynęła od zakończenia parcelacji gruntów kołchozowych, to obfitość prywatnych sklepików, w których handluje się wszelkim drobiazgiem, dokładniej mówiąc, odsprzedaje się produkty i towary przemysłowe pierwszej potrzeby, zakupione u hurtowników. Na pierwszy rzut oka to dobrze, bo kiedyś był jeden sklep na wieś, i to o ograniczonym asortymencie. Więc emerytom wiejskim (a to do 70 % mieszkańców wsi) nie trzeba iść kilometr–półtora, żeby kupić paczkę zapałek czy bochenek chleba. Teraz po ten towar – rzut beretem. Lecz nieszczęście w tym, że jak kiedyś w karczmie, tak dziś w niemal każdym takim „handliku” sprzedaje się jeszcze wódkę na wynos (poza tym, że w wielu wsiach działają już bary i kawiarnie). I właśnie taki handel przynosi niemałe zyski sprytnym właścicielom tych lokali. Dla wielu rodzin „nowy porządek” na wsi zamienia się w dramat. Prawda, że w wielu wsiach księża, inteligencja, „Proświta”, dyrektorzy szkół, nauczyciele zaczynają bić na alarm, żądając od sołtysów i radnych rad lokalnych zaprowadzenia porządku w powodzi handlowo-wódczanej. Lecz rady wiejskie nie mają uprawnień, a rejonowe i obwodowe bardzo długo „badają sytuację” – tak odpisują swoim wyborcom. Kiedyś, za Polski, prawie codziennie do każdej wsi o ósmej wieczorem zaglądał konny żandarm z najbliższego posterunku. A na drzwiach karczmy musiał już wisieć zamek, a nasz „handlik” płaciłby solidną grzywnę, aż do zamknięcia. A tych, którzy włóczyli się nocą ulicami, posterunkowy brał na listę, a starosta rozprawiał się z nimi tak, że ci ludzie więcej we wsi nie awanturowali się. A teraz dzielnicowych we wsiach nie widać, chyba że jakiś milicjant przyjedzie na odpust, i to przed zmrokiem znika. We wsi rządzą silni podpici chłopcy, którzy szukają okazji, by się do kogoś przyczepić. A protokoły milicyjne spisuje się dopiero wtedy, gdy kogoś odwieziono do szpitala albo okradziono (innych przypadków, żeby nie zawyżać wskaźników przestępczości, nie protokołuje się). We wsiach wielu jest bezrobotnych, którzy wiążą koniec z końcem dorywczymi robotami. Są też i tacy, którzy pracują w Kijowie za dobre pensje, a we wsi stoją w urzędzie pracy, przyjeżdżają z prezentami – meldują się i znów wracają do Kijowa. Są spryciarze, którzy chodzą po wsiach i za opłatą „przewijają” wskazania liczników elektrycznych i gazowych. W podmiejskich wsiach obwodu iwanofrankiwskiego jesienią pełno Cyganów, którzy rzekomo noszą na sprzedaż zimową odzież, a faktycznie okradają gospodarstwa, a rodziny, których żywiciele zarabiają za granicą, muszą płacić „haracz”, żeby ich dom był bezpieczny. Wieś żyje według innych praw niż państwo, poza jego polem prawnym. W bezradności chłopi uciekają się do samosądów – złapali złodzieja, pobi-
Zdjęcie: Ołeksandr Łytwynenko
li, a ten po jakimś czasie podpala obejście. Te smutne realia wymagają zaangażowania na wieś nie tylko zasobów materialnych, ale także ludzkich. Trzeba działać wspólnotą, tak jak niegdyś nasi ojcowie i dziadowie budowali ludowe szkoły, czytelnie „Proświty”, dbali o czystość ulic i dróg. Zapomniano o ludowej tolokie.
STRACILI PRYMAT
Zatem reforma rolna obecnie odbija się na wsi rozmaitymi kłopotami. Polityka państwa jak dotąd nie daje podstaw do optymizmu nawet agrofirmom, które mają jakieś takie wsparcie z jego strony. Tracenie czasu na reformę na wsi oznacza komplikowanie sytuacji jeszcze bardziej. Ale dlaczego tak stało się właśnie z nami? Przecież Ukraińcy to najstarszy na świecie naród rolników. Świadczą o tym liczne sensacje archeologiczne, w tym pierwsze wyniki wspólnej ekspedycji archeologów brytyjskich, litewskich i ukraińskich, którzy od połowy lipca 2007 roku prowadzą na Ługańszczyźnie wykopaliska unikalnego cmentarzyska epoki neolitu, mającego prawie 40 tysięcy lat. Fragmenty ceramiki, szczątki roślin, zwierząt hodowlanych i inne znaleziska przekonują, że najdawniejsi rolnicy i pasterze mieszkali właśnie tutaj. Na naszych ziemiach narodziło się rolnictwo, a od naszych praojców doświadczenie w tej dziedzinie przejęły także inne narody świata… To doświadczenie rolnicze potwierdza również fakt, że na Ukrainie znajduje się ponad 30 procent światowych czarnoziemów. Te gleby specjaliści jednoznacznie określają jako unikalne bogactwo o znaczeniu ogólnoplanetarnym. Znany kanadyjski botanik Stepan Symko w książce „Wkład ukraińskiej pszenicy w kanadyjskie i światowe rolnictwo” przedstawił ogromny materiał o historii rozpowszechnienia na świecie ukraińskich odmian pszenicy oraz rodzimej technologii stepowej uprawy zbóż. Zgodnie z jego słowami, pierwszy plon pszenicy w kraju klonowego liścia składał się z jednego kłosa odmiany „galicjanka”, który tamtejszy farmer wyhodował z kilku ziaren otrzymanych od przybyszów z Prykarpacia. Do USA ukraińskie zboża dotarły w 1873 roku dzięki mennonitom, którzy przenieśli się z południa Ukrainy, gdzie mieszkali przez 100 lat. Przywieźli ze sobą do USA pszenicę odmiany „krymka” oraz technologię jej uprawy. Bez tych odmian, a także „arnautki” i „kubanki”, które nieco później dotarły na kontynent amerykański i stały się podstawowym materiałem genetycznym dla pracy selekcyjnej, niemożliwy byłby postęp w przemyśle zbożowym. A to blisko 70 % produkcji pszenicy Nowego Świata, twierdzi badacz. Właśnie dobra urodzajność wymienionych odmian pszenicy, a także „poltawki”, „biłoturki”, „charkiwki”, które wchłonęły najlepsze właściwości wyhodowane przez wiele pokoleń ukraińskich rolników — odporność na suszę, wysoka zawartość białka i błonnika, nadająca szczególne walory odżywcze — sprawiły, że w ciągu ostatniego stulecia te i inne wskaźniki najlepszych ukraińskich pszenic przeniesiono do najbardziej produktywnych odmian pszenicy na wszystkich kontynentach.
JARMO POLA MOŻNA SIĘ POZBYĆ
Kanadyjscy badacze twierdzą: ukraińska pszenica i imigranci-rolnicy z Ukrainy w znacznym stopniu przyczynili się do rozwoju życia w Nowym Świecie, do przemiany tamtejszych puszcz w żyzne łany. A teraz w samej Ukrainie żyzne ziemie coraz bardziej zamieniają się w dzikie preria. A wraz z nimi rolnicy stają się bógwiedzkim kim. Nie żyjąc z ziemią jak rolnik, Ukrainiec traci własne korzenie i staje się niezdolny do wznoszenia się ku Bogu, dlatego upada w dół. Mój dziadek, zaczynając pracę, mówił: „Boże, pomóż” i się modlił. Tak robili też moi rodzice. Bo ziemia od dawna była dla naszych przodków nie mniej niż największą świętością. A dzisiejsi agrarni podczas pracy kląą nieprzyzwoicie. Szczególnie było to rozpowszechnione na polach kołchozowych… Ziemia, choć strasznie to powiedzieć, staje się ciężarem dla chłopa. Jedni mówią: niech dadzą ziemię od słupka do słupka na zawsze w jednym miejscu, a nie wirtualnie w udziałach. Inni marzą o „ziemi-towarze”, mianowicie: dokupię jeszcze, bo na dwóch hektarach udziału — co to za gospodarstwo. Trzeci: sprzedam — dzieci wykształcę. Wraz ze zniesieniem na początku 2008 roku moratorium na handel podzielonymi gruntami rolnymi ukraińscy właściciele ziemscy mogą znaleźć się poza konkurencją i stracić swój majątek. Już dziś na Iwano-Frankiwszczyźnie Niemcy, Holendrzy i inni dzierżawią udziały na powierzchni ponad 10 tys. ha na okres 20 lat. A co zrobią nasi chłopi — będą najmować się na własnej ziemi, w niepodległym państwie? Dlatego przede wszystkim należy stworzyć mechanizm prawny niezawodnej ochrony chłopów przed utratą ziemi. To koniecznie potrzebne, bo właśnie na ukraińskich chłopach opiera się wszystko, co ukraińskie…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
