Strona · s. 8strona oryginału ↗
Festiwal obrzędu weselnego «Rożanica»
Слово Просвіти, №43 за 2007 рік
Utworzeniu rodziny Ukraińcy zawsze przypisywali wielkie znaczenie. Odpowiednio do tego kształtowały się obrzędy weselne — prawdziwy ludowy dramat, obejmujący gry, tańce, śpiewy i muzykę. Wesele to starożytny zwyczaj, sięgający swoimi korzeniami dalekiej przeszłości. Jest to wyjątkowe widowisko z elementami teatralności, złożona mieszanka obrzędów różnych epok, w której rozróżnia się elementy epoki rodowej egzogamii, wpływy grecko-bizantyjskie oraz religijno-mistyczne. Jako zjawisko folklorystyczne wesele uosabia ogromny potencjał narodu, odzwierciedlając jego mentalność i priorytety. Na naszych ziemiach wesele obchodzi się już od wielu setek lat, a obecnie w ukraińskiej tradycji folklorystycznej nie traci ono swojej aktualności.
Bohdana MOROZ
Zdjęcia autorki
Przed dniem Pokrowy, świętem patronalnym wsi Bobrycja, ludowy teatr etnograficzny „Czow en” wspólnie z ukraińskim centrum kultury ludowej „Muzeum Iwana Hončara” przy wsparciu rady wiejskiej Bobrycja w rejonie kijowsko-światoszyńskim oraz Bobryckiego Ekologiczno-Rekreacyjnego Rezerwatu „Sintika” zainicjowali i przeprowadzili coroczny Ogólnoukraiński Festiwal Obrzędu Weselnego „Rożanica”. Celem festiwalu jest zachowywanie, popularyzowanie i rozwijanie rodzinno-obyczajowej warstwy ukraińskiej tradycyjnej kultury, w tym ludowego wesela, ukazywanie autentycznych etnoregionalnych osobliwości tego najważniejszego obrzędu, a w konsekwencji — bogactwa jego ogólnonarodowego koloru, poglądów światopoglądowych i etycznych ideałów Ukraińców. Nie bez powodu festiwal odbywa się w tych dniach, gdyż właśnie od Pokrowy rozpoczynał się cykl wesel: „Przyjdzie Pokrowa — dziewczyna głowę zakryje”. Pokrowa jest swoistym wskaźnikiem pogody na zimę. Mówią: do obiadu — jesień, po nim — zima; jeśli wiatr wieje z północy lub ze wschodu, zima będzie mroźna i śnieżna, jeśli z południa — zima ciepła, z zachodu — śnieżna. Przy zmiennym wietrze zima będzie także niestabilna. Mimo wszystkich prognoz, o każdej porze roku obrzęd weselny porusza i ogrzewa nie tylko ciało, ale i duszę. W tym roku pogoda nie sprzyjała zabawom pod gołym niebem, lecz dzięki bogatemu i niezwykle interesującemu programowi nie trzeba było marznąć. Ponadto wszyscy chętni mogli posilić się gorącymi potrawami, które wśród wystawy-sprzedaży wyrobów sztuki ludowej wydawały się jeszcze smaczniejsze. Na jarmarku można było spotkać utalentowanych rzemieślników z różnych malowniczych zakątków naszego kraju. Najbardziej zapadły w pamięć oryginalnością wyroby rzemieślniczki Olena Dzijadewycz — odzież z wełny i bawełny z niepowtarzalnymi wzorami, wykonanymi w stylu artystycznego plecenia. A także kolekcja autentycznego ukraińskiego stroju, zebrana przez starszego pracownika naukowego, członka Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, kierownika studia ukraińskiego haftu ludowego „Arija-na” Jurija Melniczuka. Różnorodne wyroby z drewna, słomy, gliny, kamieni półszlachetnych przywieźli mistrzowie z Kosiwszczyzny. Festiwal „Rożanica” rozpoczął się „nieoficjalnym otwarciem” w UCNK „Muzeum Iwana Hončara” obrzędami „bhannia korowaju” (folk-grupa „Wołodar”), gdyż właśnie w czwartek piekono chleb weselny, oraz „zawywannia hilcia” (folk-grupa „Roksolania”), a także wspólną modlitwą do Bogurodzicy z prośbą o błogosławieństwo dla weselnego działania. W niedzielę odbyło się świąteczne nabożeństwo w cerkwi Świętej Pokrowy Bogurodzicy. Ojciec Rostysław swoim kazaniem przybliżył ludziom historię święta Pokrowy Bożej Matki. Podkreślił, że tylko naród ukraiński tak pobożnie czci Matkę Bożą. Po południu festiwal „Rożanica” uroczyście otwarto poświęceniem „Pokrowskich bram” i rytualnego białego płótna — pokrowy, życzeniami dla dziewcząt. Interesujący jest obrzęd przygotowania posagu, w którym centralne miejsce zajmuje tkanie białego płótna. Płótno przez cały rok, aż do Wielkiego Postu, tkały dziewczęta, śpiewając pieśni zwrócone do Najświętszej Bogurodzicy. A w święto Pokrowy niesiono je do cerkwi i rozkładano od jej progu, ozdobione kwiatami, jesiennymi owocami i jagodami. Po nabożeństwie rozdawano poświęcone dary dzieciom sierotom, a płótno dzielono równo między siebie. Błogosławione przez Bogurodzicę płótno służyło za podstawę weselnego ręcznika, który następnie panna młoda zawiązywała na szyi przyszłemu mężowi. Ogólnie zaś ukraińskie wesele dzieli się na trzy cykle: przedweselny, właściwie weselny i poweselny. Z kolei każdy z cykli składał się z szeregu obrzędów. Obrzędowość przedweselna obejmowała swatanie, umówienia, oglądziny, zaręczyny, bhannia korowaju i wieczór panieński. Samo wesele składało się z zaproszeń, obdarowywania, posagu młodych, rozplatania warkocza, dzielenia korowaju, przewożenia posagu, perezwy, przebierania się. Cykl poweselny poświęcano uczczeniu rodziców przez młodych oraz wprowadzeniu synowej do rodziny męża. Są to obrzędy chlebin, swaszyn i hostyn. Liczne obrzędy związane z zalotami i małżeństwem są piękne i romantyczne. Wiele z nich sięga rytuałów istniejących w dalekiej starożytności, których wykonanie ma jeden cel — związek powinien być trwały i szczęśliwy. U wielu narodów młodych obsypywano ziarnem. Tym rytualnym działaniem wyrażano nie tylko nadzieję, że małżeństwo będzie trwałe, lecz także wiarę, że ziarna przekażą swoją czarodziejską moc parze, na którą spadną, i młodzi będą żyć szczęśliwie, dostatnio i w obfitości. U Rzymian, podobnie jak u Słowian, istniał zwyczaj śpiewania pieśni nowożeńcom do północy. U Rosjan śpiewem towarzyszył cały obrzęd weselny. Ano podczas przedweselnego wieczoru panieńskiego panna młoda, jej przyjaciółki i specjalnie zaproszone babki starały się wylewać łzy według zasad dawnej antypatycznej magii, aby zapewnić radosne życie w przyszłości. Utalentowani uczestnicy festiwalu „Rożanica” („Roksolania”, „Wołodar”, „Bożyczi”, „Łukini rosy” z Kijowa, „Dzikie pole” z Kirowohradu, „Ludzie dobrzy” ze Lwowa, „Bojkowie” z miejscowości Stare Iwano-Frankiwskiej obwodu, Ługański obwodowy dom twórczości ludowej) odtworzyli szereg działań obrzędowych wesela, a każdy obecny mógł poczuć się uczestnikiem tego niepowtarzalnego, niezrównanego wydarzenia — wesela.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
