Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

PEREJASŁAW-CHMIELNICKI — MIASTO-MUZEUM

Слово Просвіти, №43 за 2007 рік

Wasyl WOŹNIAK Perejasław-Chmielnicki słynie nie tylko ze swojej bogatej historii, lecz także z dużej liczby muzeów. Jedno z największych, położone na peryferiach miasta, to skansen architektury ludowej i obyczajowości Środkowego Naddnieprzańskiego Regionu, należący do Narodowego Historyczno-Etnograficznego Rezerwatu „Perejasław”. Na terenie rezerwatu, a jest to około 33 hektarów, skupiono ponad tuzin muzeów, a także odtworzono chaty i dwory reprezentujące wsie Perejasławszczyzny. Oprócz muzeów można tu zobaczyć i odwiedzić (bezpłatnie) podwórza kapłana, garncarza, olejarza, farbiarza, tkacza, stolarza, biedaka, wdowy, bezrolnego itp. Narodowy Historyczno-Etnograficzny Rezerwat znajduje się na dawnym cmentarzu żydowskim, dlatego odwiedzenie muzeum znanego żydowskiego pisarza Szolema Alejchema, który, nota bene, urodził się w Perejasławiu, każdy turysta uważa za punkt honoru. Szczególnej uwagi zasługuje muzeum „Ukraiński ręcznik”, w którym wystawiono znaczną kolekcję ręczników Słobożanszczyzny z XIX–XX wieku, o najrozmaitszym tkactwie: bawełnianym, konopnym, lnianym. Len jest jedną z najdawniejszych roślin uprawnych, które hodowano na naszych ziemiach jeszcze w epoce przedchrześcijańskiej. Konopie nasi przodkowie zapożyczyli od Irańczyków. Wełnę owczą i tkaniny wełniane wspomniano w zabytkach literackich XI wieku. Pozostałości wełnianych i lnianych tkanin często znajdują archeolodzy, rozkopując mogiły dawnych słowiańskich pochówków na terytorium Ukrainy. Większość ręczników odzwierciedla sztukę haftu wschodniopołtawskiego regionu, tzn. charakteryzuje ją haft w kolorze czerwonym, który tylko na niektórych eksponatach przesycony jest czarnymi konturami. Ręczniki prezentowane na wystawie wyhaftowano różnymi technikami, m.in. połtawskim gładkim ściegiem, znanym na całej Ukrainie. Nim haftowano jedwabiem ryzy cerkiewne, przedmioty użytku codziennego i odzież szlachty. Ten haft najczęściej jest ciemnoczerwony. Haft połtawskim gładkim ściegiem czasem obwodzi się obrysami tego samego koloru. Ta technika przypomina ścieg uprzykrip. Różnica polega na tym, że nastelenie i przesiągi wyszywa się tą samą nicią, nastelając od lewej do prawej i przekłuwając od prawej do lewej. Połtawską mereżkę wykonuje się techniką uprzykrip. W tym celu wyciąga się nici z płótna. Wyszywa się wzdłuż krawędzi mereżkę-patyczek, a następnie główną część środkową. Całą pracę wykonuje się białą nicią. Zdumiewają ornamenty ręczników, wśród których najjaśniejsze to drzewo życia, geometryczne i stylizowane roślinne. Z ukraińskiego chłopskiego lnianego płótna do dziś chętnie szyje się męskie koszule i kobiece suknie nie tylko na Ukrainie, lecz także za granicą. Odwiedzając rezerwat, nie pominiemy także muzeum transportu lądowego, gdzie można zobaczyć unikatowe eksponaty XX wieku: szaraban, taczankę, linijkę, bezтarkę, hrabarkę i wiele odmian sań. Środki przemieszczania się wskazywały na stan gospodarczy i wpływały na sposób życia oraz codzienność naszych przodków. Na Ukrainie przez stulecia istniała gęsta sieć szlaków transportowych — wodnych i lądowych. Już w XVI–XVIII wieku ukształtowały się główne szlaki lądowe: tak zwany Muraweński, czyli Solny, łączący Ukrainę z Krymem; na Lewobrzeżu — Romanowski, Sahajdaczny, Hetmański i Ukraiński. Ten ostatni prowadził do Moskwy. Głównymi środkami transportu Ukraińców od najdawniejszych czasów były sanie i wozy. Do przewozu zboża używano bezтarek — wozów z deskowym prostokątnym pudłem (skrzynią), zwężającym się w dolnej części i rozszerzającym ku górze. Zbliżone kształtem nadwozia do bezтarki były hrabarki, w których przewożono piasek, ziemię, tłuczeń, czasem węgiel. Skrzynie i beczki w południowych miastach, zwłaszcza w Odessie, przewożono na biendiukach — wozach o szerokich płaskich nadwoziach. Do szybkiego przemieszczania się natomiast używano lżejszych i wygodniej wyposażonych wozów — linijek, taczanek. W muzeum znajduje się wóz strażacki, przeznaczony do gaszenia pożarów. Nawiasem mówiąc, taczankę, która pojawiła się najpierw na południu Ukrainy, szeroko stosowano podczas wojny domowej. Na wystawie eksponowane są również sanie wyjazdowe i sanie z daszkiem. Swoją unikatowością robi wrażenie memorialne muzeum Mykoły Mykołajowicza Benardosa — rosyjskiego uczonego i wynalazcy pierwszego na świecie spawania łukiem elektrycznym. W Perejasławiu są także muzeum ukraińskich obrzędów i zwyczajów, muzeum pszczelarstwa, muzeum sztuki ludowo-użytkowej, muzeum pokojowego opanowania kosmosu, muzeum chleba i inne. Perejasławski rezerwat w porównaniu z podobnym muzeum pod gołym niebem we wsi Pyrohiw w obwodzie kijowskim bez wątpienia wygrywa powierzchnią i liczbą eksponatów, czystością, zadbaniem, a oczywiście liczbą muzeów.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn