Strona · s. 13strona oryginału ↗
«KRONIKI» TO PRZEDE WSZYSTKIM UNIWERSALNOŚĆ…
Слово Просвіти, №43 за 2007 рік
W rękach trzymam czasopismo kulturoznawcze „Kroniki”. Jest to tematyczny kwartalnik, który pojawia się w ukraińskiej przestrzeni pod różnorodnymi okładkami. Almanach obejmuje kilka kierunków koncepcyjnych: ukraińską kulturę regionów, ukraińską kulturę w kontekście europejskim i światowym oraz wybitne osobistości. Tym razem mamy „Dniepropietrowsk: wymiary historycznego losu”. Redaktor naczelny almanachu Jurij BURIAK opowiada…
— Wszystko zaczęło się jeszcze przed niepodległą Ukrainą. Entuzjazm pierestrojki, morze informacji, które przez długi czas były zamknięte… Wtedy właśnie zrodziła się idea „Ukraińskich propylejów”, czyli kompleksowych kierunków wydawniczych: poezja, literatura przekładowa, proza, pamiętnikarstwo… Z czasem zaproponowałem wydawanie nie serii książek, a czasopisma kulturoznawczego. Wzorem było „Nasze nasledije” — wszechzwiązkowy popularny magazyn. Dążyliśmy do stworzenia czegoś podobnego. Tak pojawiły się „Kroniki”. W tamtym czasie za tym projektem kulturoznawczym stał znany człowiek mediów, pan Kiczihin. — Dość dwuznaczna postać… — Właściwie to jest to, co nazywam „ponad barierami”. Czyli jeśli do dobrej sprawy potrzebne są środki, to jest mi obojętne, skąd one pochodzą i kto je daje — to wszystko ukraińskie pieniądze. Wystarczająco popracowaliśmy. Ni mniej, ni więcej — 15 lat… Biblioteka Parlamentarna przygotowała bibliografię „Kronik” na nie mniej niż trzysta stron. — Ostatnie „Kroniki” są o Dniepropietrowsku. Proszę opowiedzieć o koncepcji tego wydania, jego zawartości, ujęciu historycznym, uszczegółowieniu współczesnego procesu kulturoznawczego… — Zdaje się, że Garri Kasparow mówił o szachach jako o modelu życia. Ja sparafrazowałbym tę tezę: poezja jako model życia. Właśnie ten model nakłada się na „Kroniki”. Bo czym jest poezja? To przede wszystkim uniwersalność. Zatem „Kroniki” to historiografia, językoznawstwo, kulturoznawstwo, religioznawstwo, pamiętnikarstwo, traktaty artystyczne. I oczywiście sama poezja. Wrócę nieco w przeszłość, aby czytelnicy „Słowa Proświty” lepiej zrozumieli, czym są „Kroniki”. Koncepcja czasopisma obejmuje kilka kierunków: ukraińską kulturę regionów, ukraińską kulturę w kontekście europejskim i światowym oraz wybitne osobistości. Zrobiliśmy „regionalne” wydanie o tysiącletniej kulturze Krymu, wyszło czasopismo o Czerkaszczyźnie. Potem był dwutomnik „Kijów — ziemia święta”. Zrealizowaliśmy projekt o tysiącletnim kontakcie Ukrainy i Francji: związki dynastyczne, ukraińsko-francuskie doświadczenia czasów wojny wyzwoleńczej Bohdana Chmielnickiego, ukraińscy artyści we Francji, Archypenko w Paryżu. Jesteśmy dumni z naszego ukraińsko-czeskiego czasopisma, w którym chyba po raz pierwszy opowiedzieliśmy o wybitnym polityku i humaniście XX wieku Tomaszu Masaryku. To właśnie on uratował ukraiński intelekt, bo po bolszewickim przewrocie i totalnym terrorze przygarnął naszą inteligencję w Pradze, dał jej możliwość pracy i rozwoju. Za trzytomowe wydanie o tysiącletnich związkach Ukrainy i Gruzji ja oraz autorzy projektu otrzymaliśmy najwyższe odznaczenie od rządu Gruzji — „Order Honoru”. I wreszcie trzeci kierunek — wybitne osobistości. Jeden numer w całości był poświęcony Wołodymyrowi Wernadskiemu, jak powiedziała Ołena Opanowycz, największemu intelektualiście XXI wieku. Z czasem ukraiński czytelnik miał możliwość dowiedzieć się więcej o założycielach życia monastycznego i zakonu wielebnych ojców naszych Antoniego i Teodozjusza. Bo czym jest życie klasztorne na Ukrainie? To była cytadela ukraińskiej duchowości, gdzie koncentrowało się całe dziedzictwo kulturowe: muzyka, malarstwo, architektura… Potem był numer poświęcony metropolicie Piotrowi Mohyle. Właściwie to tylko w dwóch słowach o tym, co zrobiono, jako przedmowa do dniepropietrowskich „Kronik”. Ten numer planowano jeszcze 15 lat temu i dobrze, że wtedy go nie wydaliśmy, bo pojawili się nowi, niezwykle interesujący autorzy i materiały. A także przyszli „nowi ludzie” ze wschodu. Z ich pomocą wydaliśmy „Dniepropietrowsk: wymiary historycznego losu”. — Chyba ten numer jest na czasie… Przecież o Dniepropietrowsku powstały niedobre mity. Jakoby to miasto było nie tylko wschodnią prowincją, ale i złą wschodnią prowincją… Antyukraińskie miasto… — Nigdy tak nie myślałem. Jak może być antyukraińskim miasto, w którym był ośrodek kozackiego życia? Miasto, obok którego znajduje się kozacki klasztor, nazywany w ludzie „kozacką Jerozolimą”. Miasto, osiemdziesiąt kilometrów od którego położona jest sławna Petrykiwka, znana na cały świat ze swojego malarstwa. Miasto, które dało Ukrainie historyka Dmytra Jawornyckiego, klasyka historiografii Dmytra Doroszenkę, profesora Uniwersytetu Praskiego Wasyla Bidnowa, księgarza Jewhena Wyrowego, sławnych uczestników zmagań wyzwoleńczych Izaaka Mazepę, braci Mazurenków, których dzieci również stały się wybitnymi artystami. Hala Mazurenko, wybitna poetka i malarka, niedawno zmarła w Londynie. Hałyna Mazepa rozsławiła swoim malarstwem Wenezuelę. To wszystko Dniepropietrowsk. A wokół — Chortyca, Czortomłyk, Bazawłuk, Kilczeń, Samara… — Nikt przecież nie sprzecza się, że cała Ukraina może być dumna z ludzi, którzy tam wyrośli i pozostawili potężne dziedzictwo… Ja o czymś innym… Czy przeszłość Dniepropietrowska może być dzisiaj siłą życiodajną dla niego samego? Jak teraz czuje się jego kultura? Przecież o tym, że miasto jest zrusyfikowane, nie będzie Pan dyskutował? — Oczywiście, to była celowa polityka. Sam uczyłem się w rosyjskiej szkole. Ale kultura to rzecz niezniszczalna. I to nie jest tylko poetycki obraz. Przy pewnym wsparciu informacyjnym wiele można przywrócić. Przede wszystkim pamięć historyczną, ludzką świadomość i godność. Kiedy wyjeżdżałem z Dniepropietrowska, wydawało się, że jestem ostatnim z Mohikanów. A dzisiaj, wracając do rodzinnego miasta, spotykam o wiele więcej świadomych ukraińskich intelektualistów i patriotów. — Panie Juriju, wiem o Pana pieczołowitości wobec Dniepropietrowska i o tym, że zalicza Pan go do tak zwanych miast gwiezdnych. Czyli tych, które wnoszą istotny wkład w formowanie państwa… Ale czy nie zawodzi takie „nieznaczące” radzieckie imię? — Wypowiadając Dnie-pro-pietrowsk, mam na myśli nie rewolucjonistę Pietrowa, a pisarza Wiktora Pietrowa… — Tajemniczego Pietrowa-Domontowycza? — Tę wersję o jego tajemniczości na wszelkie sposoby neguje największy ukraiński intelektualista XX wieku Jurij Szewelow. Zdaje się, że w drugim tomie jego wspomnień „Ja—mnie—mnie” opowiada o tym, jak porwano Pietrowa z Monachium, kto go porywał i jaka była motywacja tego porwania. Szewelow uważał, że ten człowiek nigdy nie mógł być ani czekistą, ani enkawudzistą, ani agentem. — Panu pewnie bolało, gdy podczas ostatnich kampanii wyborczych wypłynął ów podział „zachód—wschód”?
— To bardzo niesprawiedliwe, by tak dzielić kraj. Oczywiście, to brudne technologie polityczne, polityczny cynizm, który może drogo kosztować. Rozerwać jest łatwo, a zszyć trudniej. Ale jestem przekonany, że prawdziwa sztuka i prawdziwa kultura są niezależne. Zwłaszcza w mieście, które ma natchnienie do rodzenia geniuszy. Miasto Mychajła Jangela i Pawła Zahrebelnego, Wałeriana Pidmohylnego i Wadyma Sydura, Olesia Honczara i Mili Jovovich… A ilu sławnych artystów wyszło z jego penatów! Hłuszczenko, Borodaj, Kałasznyk, F. Humeniuk, tegoroczny laureat Nagrody Szewczenkowskiej Borys Płaksij… A inżynierowie, architekci… Rozproszeni po całym świecie… — Na początku naszej rozmowy wymienił Pan wiele projektów wydawniczych. Gdzie ukraiński czytelnik może je znaleźć? — Byłem zdziwiony, kiedy los rzucił mnie do Kanady i na Uniwersytecie w Toronto zobaczyłem cały zestaw „Kronik”, z wyjątkiem kilku wydań. Prenumerują nas europejskie uniwersytety, które mają wydziały slawistyki, wielkie biblioteki… A nasz czytelnik… Coś można znaleźć w „Naukowej dumce”. Wiecie przecież, co stało się z systemem dystrybucji książek! Jest zrujnowany. Wydawcy zostali pozostawieni sami sobie i przeżywają, chyba dzięki zwierzęcym instynktom. Intuicyjnie wiedzą, skąd czekać „najazdu”… Trzeba mieć silną wolę, by zajmować się tą sprawą. Ale kiedy uświadamiasz sobie, że poezja to model życia, to staje się łatwiej nieść ciężar codzienności. W tym kulturotwórczym ekstremum nabyłem jeszcze jedną ważną cechę: stałem się prawdziwie wierzącym człowiekiem. Kiedy pracowałem nad książką o Piotrze Mohyle oraz sprawiedliwych Antonim i Teodozjuszu, czułem ich wsparcie. — Wybaczy Pan tak przyziemne pytanie, ale czy ma Pan finansowy zwrot z projektów wydawniczych? — Kiedyś moi przyjaciele-biznesmeni, którzy pomagali na początku mojemu wydawnictwu, zapytali o coś podobnego: czy wrócą pieniądze, które włożyli w projekt wydawniczy… I odpowiedziałem, że gdybym handlował mazutem albo winił, albo wydawał „czarnuchę”, wtedy miałbym zysk finansowy… Ale wtedy moje życie byłoby pozbawione sensu… Rozmawiała Ulana HLIBCZUK
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
