Zdjęcie Olesia Dmytrenki tym, którzy stali się zaporą przeciwko neoimperialnej ekspansji i zagrożeniu dyktaturą. Oddajmy sprawiedliwość obecnemu Prezydentowi, który wytrwale i konsekwentnie broni państwowej pozycji języka ukraińskiego we wszystkich sferach użycia, momentami aż nadto tolerancyjnie deklarując jego prawa, ale i tym wywołuje niemal zoologiczną wściekłość zarówno u swoich oponentów wewnątrz kraju, jak i spadkobierców wielkomocarstwowych ambicji Moskwy. Nie tylko słowa, ale i czyny jego świadczą o tym, co zrobiono na niwie odrodzenia pamięci historycznej, oczyszczenia duchowych studni z naniesionego mułu, inicjatywy w rozwoju kultury, w szczególności idei stworzenia „Arsenału Artystycznego”. Właśnie Prezydentowi Wiktorowi Juszczence zawdzięczamy wolność słowa, z której aż nadto bezkarnie korzystają ci, którzy z podłą bezczelnością obrzucają Wiktora Juszczenkę błotem. Nie przekupieni śpiewacy i ich piosenki-jednodniówki będą wpływać na nasz wybór, a odpowiedzialność przed założycielami Matki-Proświty z jej 140-letnią historią i drogą walki o wysoką ideę narodową. Zwracamy się do prośwician Ukrainy z ostrzeżeniem, by nie ulegali pokusie obietnic, które składają chciwi władzy, nieodpowiedzialni pretendenci do prezydenckiego fotela: „ochronić”, „uratować”, „wzbogacić”, rzucając miliony na własną reklamę w zubożałym społeczeństwie. Wierzymy, że rozpoznacie dwulicowców, sługusów „piątej kolumny”, którzy lekceważą wzmacnianie zdolności obronnych kraju, chcą przeforsować przez parlament język rosyjski jako drugi państwowy, przedłużyć termin pobytu Wybory — to zawsze przyszłość naszych dzieci. Pamiętajmy o tym, Ukraińcy! 100 LAT „PROŚWITY” NA ZIEMI ŚNIATYŃSKIEJ
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…bywanie rosyjskiej Floty Czarnomorskiej, oddać północnemu sąsiadowi system gazociągowy Ukrainy, a w konsekwencji także samą Ukrainę. Niech nie zaciemniają naszych głów technologie PR zagranicznych centrów informacyjnych, gęste zasłony dymne „pozytywu” i „negatywu”, za którymi kryje się tylko jeden cel — zdobycie stanowiska prezydenta. Oceniajmy ich po czynach, a nie po słowach, pamiętajmy lekcje historii, kiedy rozdźwięk ukraińskich patriotów prowadził do klęski Ukrainy.
Drodzy członkowie Proświty! W czasach walki o niepodległość Ukrainy ułożyliśmy jedenaste przykazanie: „Nie bójmy się!” Siły i męstwa dodaje nam wiara w swoje przeznaczenie — ugruntować ukraińską Ukrainę. Nie protegowani klanów oligarchicznych, lecz ci, którzy są ciałem z ciała narodu; nie żywioł rozdrobnionej ludności, lecz naród jednolity w duchu; nie terytorium, lecz potężne państwo, w którym panują prawda i wolność, silna gospodarka, duchowość i kultura — oto nasz cel. Zapamiętajcie: ludność uboga duchowo i wiedzą najłatwiej zamienić się w żebraków, co też czynili z nami ci, którzy dziś obiecują dobrobyt i rozkwit. Wierzymy w moralność społeczeństwa ukraińskiego, jego nietolerancję wobec wszelkich przejawów kłamstwa, amoralności i chciwości polityków. Nasze sztandary są narodowe, nasze serca ukraińskie, a naszym Prezydentem będzie człowiek, dla którego Bóg i Ukraina są ponad wszystko!
Paweł MOWCZAN, Iwan JUSZCZUK, Mykoła NESTERCZUK, Wasyl FOLWAROCZNYJ, Leonid MUŻUK, Wołodymyr KMETYK, Jurij HANDZIUK, Ljubow HOŁOTA, Wasyl KLICZAK, Mykoła BURAWSKYJ, Dmytro ŁOMACZUK 19 października 2009 roku
10–11
Tłumaczenie maszynowe
Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” zwraca się do członków Proświty na Ukrainie z apelem o poparcie tego kandydata na Prezydenta: — W którego programie najważniejszym elementem będzie składowa ukraińsko-patriotyczna, skierowana na utwierdzenie i wzmocnienie niepodległości Ukrainy; — Kto będzie przeciwstawiał się samowoli panujących klanów komuno-oligarchicznych, kto zatrzyma dalsze rozkradanie bogactw należących do całego narodu, pokona korupcję, samowolę urzędników, doprowadzi do zniesienia immunitetu poselskiego; — Kto przede wszystkim będzie wyznawał ducha wolności naszego narodu; — Kto będzie bronił państwowotwórczych pozycji języka ukraińskiego we wszystkich sferach jego użycia — edukacji, nauce, kulturze, sztuce, życiu codziennym; — Kto będzie pamiętał, że od pełnowartościowego przywrócenia językowego zdrowia Ukrainy zależy narodowe odrodzenie wszystkich najgłębszych twórczych, budowniczych i kulturalnych sił narodu ukraińskiego; — Kto zatrzyma agresywną rosyjskojęzyczną ekspansję w przestrzeni informacyjnej, wydawnictwach książkowych; — Kto wyda wśród pierwszych dekretów Dekret „O ochronie, rozwoju i roli języka ukraińskiego w życiu człowieka, społeczeństwa, państwa, jego konsolidującej roli na Ukrainie”; — Kto będzie sprzyjał temu, aby na Ukrainie panowała zgoda międzywyznaniowa, będzie bronił utworzenia Jednej Lokalnej Cerkwi Ukraińskiej, która będzie stała na pozycjach państwowotwórczych. „Proświta” poprze tego, kto w napięciu powszechnej rywalizacji informacyjnej w zglobalizowanym świecie zdoła odnaleźć punkty oparcia w idei narodowej, pokonując obcy wpływ, aby nasz kraj rozwijał się skutecznie, samowystarczalnie, oryginalnie, niezależnie, samodzielnie, bez szarpania w różne strony na korzyść czy żądanie sąsiadów, znalazł należne mu miejsce wśród narodów europejskich. Należy dokonać obiektywnej oceny tego, co zrobili poprzedni przywódcy państwa oraz obecny Prezydent i porównać programy tych, którzy pretendują do najwyższego urzędu, aby sądzić o nich nie po deklaratywnych oświadczeniach, obietnicach, a po dokonaniach, wszak wszyscy oni zajmowali lub zajmują wysokie stanowiska. Pamiętajmy, komu zawdzięcza naród ukraiński prawdę o naszych heroicznych i tragicznych kartach historii. Dzięki komu czcimy bojowników o wolność Ukrainy — Bohdana Chmielnickiego, Iwana Mazepę, Iwana Wyhowskiego, Filipa Orlika, Bohaterów spod Krut, zwycięzców epoki UPA na czele ze Stepanem Banderą i Romanem Szuchewyczem, kto odkrył prawdę o ukraińskich Holokaustach i Hołodomorze-Ludobójstwie, pakcie Mołotow-Ribbentrop i stalinowskich represjach
Tłumaczenie maszynowe
WYBORY@2010: DZIEŃ PO DNIU WEKTOR — NA WYBORCZE SHOW Ledwie prawo dało „strzał startowy” kampanii wyborczej, a ona gwałtownie popędziła po trzymiesięcznej bieżni, tak jakby zasiedziała się na starcie. Ciekawe, że najbardziej zręcznym, rejestrując się jako pierwszy, okazał się dotąd nieznany szerokiemu ogółowi wyborców niejaki Ołeh Riabokoń, 36-letni prawnik. Albo u nas prawnicy nieźle zarabiają w gąszczu praw, że mogą wnosić miliony kaucji kandydackiej (która, bez wątpienia, w danym przypadku przepadnie), albo mamy już technologię wyborczą. Istota jej w tym, że bogaci kandydaci (siły polityczne, klany) wystawiają jeszcze kilku „kandydatów”. I częściej celem będzie nie tyle odebranie komuś głosów, choć i nie bez tego, co „sprywatyzowanie” okręgowych komisji wyborczych. Wszak, zgodnie z nowym prawem, każdy kandydat ma prawo wysunąć do OKW dwóch członków komisji. I liczebność tych bezwymiarowych komisji, jak i kandydatów, niczym nie jest ograniczona. Więc im więcej tam „swoich”, tym lepiej. Ale przejdźmy od technologii do normalnej kampanii. Jeśli między innymi na wyborach będą debatować także w kwestii wektora polityki zagranicznej Ukrainy, to w kampanii wyborczej on już się wyrysował. Przynajmniej co do jej form. Do uzbrojenia wzięto dawno sprawdzoną w USA metodę wielkich show wyborczych, zwłaszcza podczas wysuwania kandydatów. Centrum wystawowe na Lewobrzeżu stolicy, wygląda na to, staje się tradycyjnym miejscem akcji politycznych. W ubiegłym tygodniu właśnie tutaj przeprowadziły swoje zjazdy w sprawie wysunięcia kandydatów Partia Ludowa, której przewodzi Łytwyn, oraz Partia Regionów na czele z Janukowyczem. Wbrew rankingom, ludowcy znacznie przewyższyli rozmachem regionalnych. Przypomniał się przeprowadzony tutaj przed dwoma laty przedwyborczy zjazd Bloku Julii Tymoszenko. Teraz znów ogromna, przypominająca kryty stadion sala była wypełniona po brzegi — mówią, że z całej Ukrainy przybyło około 10 tysięcy partyjców. Wszystkich wyprzedzili ziomkowie spikera z Żytomierszczyzny, którzy przywieźli mu na zjazd prezent od matki — wyszywany ręcznik. Tym wzruszyli swojego kandydata tak, że ten, zazwyczaj powściągliwy, po prostu na trybunie wycierał ręcznikiem łzy wzruszenia. W każdym razie regionalni postanowili wziąć pompatycznością, zwłaszcza co do momentu oczekiwania na swojego lidera, którego i wysunęli na kandydata. Złe języki porównały to z oczekiwaniem latem przez pielgrzymów Patriarchatu Moskiewskiego. Po takich widowiskach co pozostawało robić Julii Tymoszenko? Przeprowadzić zjazd partii „Batkiwszczyna” na Majdanie stolicy w obecności ponad 200 tysięcy ludzi. Z transmisją na kilku kanałach telewizyjnych i luksusowym koncertem. A coż było w sobotę — Majdan-2? „Wtórny” Majdan? Od polityków-ciężarowców, pomijając wysunięcie całego szeregu prognozowanych i nie tylko kandydatów, przejdźmy do lekkowagowców. W realiach — dwa zjazdy dwóch partii niegdyś jednolitego Ruchu, dwoje kandydatów na wyborach, wśród których nie ma tego, któremu ruchowcy tak zawzięcie klaskali na jubileuszu w Pałacu. Ludowy Ruch podjął decyzję nie wysuwać własnego kandydata, ponieważ nazwał jedynym kandydatem od sił demokratycznych Julię Tymoszenko. I właśnie o poparciu jej na wyborach zjazd podjął decyzję. Warto przypomnieć, że jeszcze niedawno kierownictwo Ruchu deklarowało: partia zmuszona będzie wysunąć własnego kandydata (oczywiście, swojego przewodniczącego), jeśli narodowo-demokratyczne siły nie zgodzą się na jedyną kandydaturę na wybory. Czyżby w NRU uważali, że wszyscy już się „zgodzili”? Na ile się zgodzili, widać choćby po tym, że w samym Ludowym Ruchu — prawie rozłam w kwestii wyborów. A o jakiej jedynej kandydaturze mówić, kiedy inny, potężniejszy odłamek byłego Ruchu — Ukraińska Partia Ludowa — wysunęła własnego kandydata, przewodniczącego partii Jurija Kostenkę. Główna motywacja: partia musi brać aktywny udział w życiu politycznym, trzymać sztandar sił prawicowych (właśnie tak pozycjonuje się UPL). Tym bardziej, oprócz prezydenckich, będą też lokalne i parlamentarne wybory. Czy nie dominującą tezą Kostenki na zjeździe była taka: siły prawicowe kiedyś tam odniosą zwycięstwo na wyborach, parlamentarnych i prezydenckich. Ale czas leci. Niedługo już i dwie dekady niepodległego państwa. To co, nas nastawiają jeszcze na 15—20 lat? Naprawdę, po co mówić o zjednoczeniu narodowo-demokratycznych sił, kiedy za jakieś 20 lat wszystko i tak „się ułoży”… Wracając do motywacji partii, chce się mieć nadzieję, że UPL będzie zdobywać głosy, walcząc na wyborach z ukrainożercami, których, niestety, nie brakuje, a nie kosztem wszystkich, którzy są bardziej na lewo od niej.
Rada Najwyższa Ukrainy również w czasie kampanii wyborczej na urząd prezydenta pozostanie jednym z centrów wielkiej polityki, właściwie centrum tej kampanii. Po pierwsze, parlament przez trzy miesiące będzie placem wiecowym kampanii wyborczej z nieukrywaną agitacją kandydatów i nic na to nie poradzisz. Po drugie, wszystkie przyjęte (lub nieprzyjęte) przez parlament decyzje będą niosły ze sobą nieukrywane „obciążenie” wyborcze. Potwierdził to również pierwszy tydzień kampanii wyborczej, który w parlamencie także okazał się ożywiony. Żadnego blokowania, dziesiątki pytań w porządku obrad. Niektóre bardzo wymowne. Na przykład w miniony czwartek jako pierwsze rozpatrywano dwa projekty ustaw: o dziecięcej pornografii i o obozie „Artek”. Przyczyna jest znana. Dodajcie jeszcze półzamknięte wieczorne wysłuchanie w sprawie „Arteku”, gdzie raportowali prokurator generalny i minister spraw wewnętrznych. Stenogram tej „politycznej pedofilii”, wraz ze wszystkimi jej pomyjami, od razu pojawił się w Internecie. To też są wybory. A spośród licznych tematów parlamentarnych warto wyróżnić następujące. Rada Najwyższa nie przyjęła nawet w pierwszym czytaniu żadnego z projektów ustaw dotyczących wprowadzenia zmian do Konstytucji. Ani projektu wniesionego przez Prezydenta, ani kilku innych, w szczególności od Partii Regionów. Najwyraźniej główne siły polityczne blokują się nawzajem i uważają, że nie warto zmieniać Konstytucji przed wyborami, których wyników (i one to czują) trudno jest przewidzieć. Parlament przyjął w drugim czytaniu projekt ustawy o podwyższeniu gwarancji socjalnych, wokół którego było tyle hałasu, aż do blokowania sesji. Zasadnicze jest to, że po raz pierwszy poziom płacy minimalnej ustalono powyżej poziomu minimum socjalnego. I wszystkie te wskaźniki, oczywiście, wzrastają: już od 1 listopada, a dalej — co kwartał. Oto pierwsza i ostatnia z zaplanowanych pozycji. Ustanawia się minimum socjalne na jedną osobę w przeliczeniu na miesiąc: od 1 listopada 2009 roku — 701 hrywien, od 1 grudnia 2010 roku — 875 hrywien. Minimalne wynagrodzenie za pracę — odpowiednio 744 i 922 hrywny. Czy oznacza to jakąś poprawę poziomu życia ludzi, czy nowy zwrot inflacji? Wyborcy są już skołowani całkowicie sprzecznymi interpretacjami polityków. I to też są wybory. Jeszcze jedno wydarzenie tygodnia: kilka postanowień Ustawy „O wyborach Prezydenta Ukrainy”, przyjętej przez Radę Najwyższą 21 sierpnia tego roku, które były sprzeczne z Konstytucją. Na nie, jako na niedemokratyczne, wielokrotnie wskazywała opinia publiczna. Teraz decyzją Sądu Konstytucyjnego przywrócono prawo do zaskarżania wyników liczenia głosów i ustalania wyników głosowania w granicach okręgu w sądach oraz w Centralnej Komisji Wyborczej. Uchylono dziwne postanowienie, zgodnie z którym sądom na rozpatrzenie skarg wyznaczano zaledwie dwa (!) dni, a skargi, które nie zostały rozpatrzone, mogły być pozostawione bez rozpoznania. Teraz wszystkie skargi muszą zostać rozpatrzone i decyzje wydane. Uchylono normę, która pozwalała głosować tylko tym Ukraińcom za granicą, którzy są wpisani do rejestru konsularnego. W sprawie kilku innych ważnych postanowień Sąd Konstytucyjny nie podjął decyzji o ich niekonstytucyjności. Przede wszystkim jest to zezwolenie komisjom obwodowym na wprowadzanie zmian do listy wyborców w dniu głosowania, niemal do jego zakończenia; „bezwymiarowe” komisje wyborcze; daleki od demokratycznego tryb ogłaszania wyników wyborów. W każdym razie parlament ma jeszcze czas, aby samemu wprowadzić pewne zmiany do ustawy. Jeśli będzie wola… Stronę przygotował Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
W TYM PRZEKONANY JEST LIDER WO „SWOBODA” OLEG TIAHNYBOK, KTÓREGO ZJAZD PARTII WYSUNĄŁ NA KANDYDATA NA STANOWISKO PREZYDENTA
Zjazd odbył się w jednym z pierwszych dni kampanii wyborczej. „Swoboda” po raz pierwszy wysuwa swojego kandydata na głowę państwa. Choć był to już XXI zjazd partii. Sama zaś ta siła polityczna wywodzi swój rodowód od października 1991 roku, od utworzenia swojego poprzednika — Narodowo-Socjalistycznej Partii Ukrainy. O tym, że partii przekształconej w WO „Swoboda” jest już 18 lat, mówiono również na zjeździe. I podobnie jak jej poprzedniczka, partia obecnie także pozycjonuje się jako prawdziwie nacjonalistyczna siła, uważając przedstawicieli innych narodowo-demokratycznych sił albo za niedostatecznie narodowych, albo za niedostatecznie radykalnych w obronie ukraińskich interesów. Cóż, to ich prawo: jest to wyraźnie wyrażone prawe skrzydło naszego świata politycznego. Tak czy inaczej, sam przewodniczący partii w swoim wystąpieniu na zjeździe zaznaczył: „Po raz pierwszy od lat Niepodległości siła nacjonalistyczna wysuwa własnego kandydata na stanowisko głowy państwa. To — narodowa alternatywa dla rządzącej fałszywej elity”. Ostro zabrzmiała na zjeździe również kolejna teza przewodniczącego partii: „Dziś pod zagrożeniem znajdują się integralność terytorialna Ukrainy, tożsamość narodowa i suwerenność gospodarcza, przyszłość milionów Ukraińców. Zdajemy sobie sprawę, że tylko nacjonaliści mogą ochronić Ukraińców przed samowolą nieukraińskiej władzy, przywrócić im godność i pewność jutra, zapewnić możliwość stania się gospodarzami własnego losu i nieczucia się obcymi na rodzinnej ziemi. Trzeba oddać władzę Ukraińcom i zatrzymać eksterminację narodu tytularnego na Ukrainie. Trzeba usunąć kosmopolityczną pseudoelitę, która dziś odbiera Ukraińcom przyszłość, a także ukarać zbrodniarzy, którzy niszczyli naszą nację w przeszłości. Można to zrealizować tylko poprzez radykalne oczyszczenie władzy za pomocą lustracji i zmianę systemu władzy”. Wśród programowych zasad partii, z którymi idzie ona do wyborów, jej lider wymienił stworzenie silnej i zamożnej klasy średniej, wsparcie gospodarki narodowej. Partia domaga się pełnej demontażu pozostałości totalitarnego systemu komunistycznego, uznania weteranów OUN-UPA za bojowników o wolność i niepodległość Ukrainy. A ponadto proponuje, aby 14 października, dzień Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy, utworzenie UPA ogłosić świętem państwowym — Dniem ukraińskiej broni. W sferze humanitarnej i duchowej wyraźnie zadeklarowano priorytet wartości narodowych. Partia domaga się funkcjonowania wyłącznie państwowego języka ukraińskiego w życiu publicznym, obowiązkowej znajomości i używania go przez wszystkich urzędników, egzaminu z języka państwowego wszystkich kandydatów na stanowiska wybieralne oraz na stanowiska w administracji wykonawczej. Na briefingu Oleh Tiahnybok wyjaśnił niektóre kwestie kampanii wyborczej partii. Tak więc na pytanie o środki na kaucję dla kandydata oświadczył, że zarówno na ten cel, jak i ogólnie na prowadzenie kampanii wyborczej partyjni działacze zebrali i nadal zbierają środki własnymi siłami. Jednym z głównych źródeł jest wsparcie partii przez małych i średnich przedsiębiorców. Jeszcze trzy lata temu „Swoboda” utworzyła przy partii radę ekonomiczną, która zajmuje się rozwojem krajowej przedsiębiorczości, a ta z kolei wspiera partię. Ponadto stale trwa zbiórka środków podczas akcji partii, wpływają datki. Istotnym było pytanie o szanse partii i jej kandydata w wyborach. Na nie przewodniczący partii odpowiedział tak: „Nacjonaliści nie pytają o szanse, oni je zdobywają. Powiedzcie, gdzie bylibyśmy dziś, gdyby nasi poprzednicy kierowali się nie wielkim celem, lecz narzuconymi przez kogoś „szansami”? Czy gdyby konspiratorzy OUN, żołnierze UPA pytali, czy są szanse na zwycięstwo w wojnie przeciw tylu wrogom, przeciw faszystowskiemu i komunistycznemu imperiom? Czy mielibyśmy dziś Niepodległość? Czy w ogóle mówilibyśmy o wyborach Prezydenta Ukrainy i o tym, kto ma jakie „szanse”? Ale przecież UPA w końcu odniosła zwycięstwo w walce o niepodległą Ukrainę. Nie ma nic bardziej chwiejnego niż poleganie na domniemanych „szansach”. Wiecie, jak różni eksperci oceniali możliwości „Swobody” przed niedawnymi przedterminowymi wyborami w obwodzie tarnopolskim? Ale idąc na te wybory, powiedzieliśmy: „Ukraińskie zwycięstwa zaczną się od Tarnopolszczyzny”. I rzeczywiście się zaczęły: po raz pierwszy w latach niepodległości obwodową radę kierował przedstawiciel siły nacjonalistycznej. I to — dopiero pierwszy krok”.
Tłumaczenie maszynowe
„Ukraina jako państwo może zaistnieć tylko pod jednym warunkiem: kiedy będzie demokratyczna” — podkreślił Głowa państwa. Zaznaczył on w szczególności te pozytywne osiągnięcia, które dokonały się na drodze budowy demokracji narodowej w ciągu ostatnich czterech lat — utwierdzenie wolności słowa i wyboru itp. Prezydent zwrócił szczególną uwagę na stały rozwój gospodarki Ukrainy w tym okresie, odrodzenie pamięci historycznej i sprawiedliwości, aktywizację dialogu z Unią Europejską itp. „Chcę, aby ziścił się ukraiński los — powiedział Głowa państwa. — Odrodzenie narodowe, proces demokratyczny jako tlen dla Ukrainy i sposób naszego życia, integracja europejska — to te trzy zadania, które spoczywają na barkach każdego Ukraińca, jeśli dbamy o swoje dzieci, o ukraińską przyszłość. Dlatego kandyduję na Prezydenta”. „demokratyczne, socjalne, prawne państwo”. Obrazowo mówiąc, naród Ukrainy to naród ukraiński plus mniejszości narodowe. Zatem preambułę projektu Konstytucji Ukrainy proponuję sformułować w następującym brzmieniu: „Naród ukraiński, wyrażając swoją suwerenną wolę, opierając się na wielowiekowej historii ukraińskiego państwowotwórstwa oraz na podstawie zrealizowanego przez naród ukraiński, przez cały naród Ukrainy prawa do samostanowienia”… i dalej zgodnie z tekstem. Taki zapis będzie zgodny z naukową interpretacją pojęć. W części trzeciej artykułu 10 obowiązującej Konstytucji zaznaczono: „Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych Ukrainy”. W projekcie Ustawy Zasadniczej Prezydent w artykule 13 powtarza to samo sformułowanie. Proponuję część trzecią artykułu 13 projektu Konstytucji sformułować w następującym brzmieniu: „Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języków mniejszości narodowych”. Trzeba jasno zapisać prawo narodu do priorytetu języka ojczystego. Dlaczego wstydliwie mówimy o tym w Ustawie Zasadniczej, a w paszporcie nie wskazujemy narodowości? Ukrainy: wesprzyjcie swoich kijowskich przyjaciół, którzy podpisali Apel! Zwracamy się do dziennikarzy, naukowców, edukatorów, pracowników kultury, artystów i literatów, członków związków twórczych, medyków, wojskowych, funkcjonariuszy organów ścigania, urzędników państwowych: wesprzyjcie nasz Apel! Zwracamy się do stowarzyszeń społeczeństwa obywatelskiego i mniejszości narodowych Ukrainy: wesprzyjcie nasz Apel! Zwracamy się do zagranicznych społeczności Ukraińców: wesprzyjcie nasz Apel! Będziemy współpracować ze wszystkimi organizacjami politycznymi i społecznymi, których celem jest wzmocnienie państwowości Ukrainy oraz jej demokratyczny rozwój. Proponujemy, aby do 20 listopada 2009 r. w centrach obwodowych, rejonowych oraz we wszystkich organizacjach, które poprą nasz Apel, przeprowadzić zebrania w celu wyboru delegatów na zjazd założycielski Ukraińskiej Rady Narodowej. Datę i miejsce przeprowadzenia zjazdu założycielskiego komitet inicjatywny ogłosi oddzielnie. Uważamy za swój obowiązek stworzenie autorytatywnej organizacji, trybuny ludowej, która ma odpowiadać na niepokojące sygnały czasu głosem dojrzałego do życia państwowego wielkiego narodu ukraińskiego i całego światowego ukraiństwa. 19 października 2009 r., m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Ihor OLIJNYK, m. Kijów
W wirze współczesnych procesów globalizacyjnych Ukraina, uznana za niepodległe państwo przez wiele wiodących krajów świata, w pewien sposób i na własnej skórze, a także w swoich obywatelach odczuła wyraźny wpływ obcego na rodzime, narodowe istnienie. Pojawienie się tych wpływów — politycznych, gospodarczych, kulturalnych i innych — przede wszystkim jest warunkowane polityką zewnętrzną dwóch potężnych supermocarstw — Stanów Zjednoczonych i Rosji, nieprzejednanych przeciwników od czasów zimnej wojny i ideologicznej wrogości między przeciwstawnymi systemami. Niewidoczna wojna informacyjna toczy się w czasach niełatwych dla państwa ukraińskiego. Polem bitew stają się inne państwa świata, przed którymi staje wybór: albo stanąć po stronie Zachodu, albo uznać siebie za mankurta Wschodu. Ukraina — kraj, którego integralności terytorialnej przez wszystkie czasy jej istnienia zazdrośnie strzegli żarłoczni sąsiedzi, starając się odebrać narodowi wolę, wiarę i prawo bycia gospodarzem na własnej ziemi. Naród rdzenny — Ukraińcy przez wieki musieli żyć pod jarzmem obcych ciemiężycieli — polskich panów czy moskiewskich cesarzy (a później — zwierzęcych wodzów reżimu bolszewickiego). Historia powinna nas czegoś nauczyć, przestrzegać przed przyszłymi błędami, aby naród ukraiński zbudował silne i niepodległe, suwerenne państwo prawne. A co mamy teraz? W dziewiętnastym roku niepodległości zamiast państwa — ciągły nieład, zamiast prawa — rozpasanie samowoli społecznej i chaos. O przestrzeń informacyjną Ukrainy znów walczą te same strony — Zachód i Wschód, których głównym celem jest ostateczne podporządkowanie naszego kraju własnym interesom i władzy. Amerykanizacja z jednej strony, zrusyfikowanie — z drugiej. Ukraina tak przekształca się w zwykłe okupowane terytorium, a jej „sterynicy”, przekonując nas o beznadziejności rozwoju Państwa Ukraińskiego, chętnie chwytają się możliwości oddania Ukrainy władcom państw sąsiednich. Metody wpływu obcych państw mają na celu zniszczenie w naszych ludziach tego, co ukraińskie, stłumienie poczucia rodzimości. A co z naszym językiem? Dlaczego, posługując się nim w zrusyfikowanym lub „modnym” społeczeństwie narodowo oślepionych „nastolatków”, natrafiasz na pełne niezrozumienie, otwartą pogardę dla własnej osobowości? Dają o sobie znać stulecia niszczenia języka ukraińskiego, a wpajana przez obcych najeźdźców idea jego „niepotrzebności” w codziennym życiu staje się główną i postępową ideą zrusyfikowanej młodzieży. Ukraińską pieśń lekceważąco nazywa się „anachronizmem”, a rosyjską czy amerykańską popkulturę uznaje się za najlepszą, niepowtarzalną. Trwa walka, okrutna, antyhumanitarna i bezlitosna. Nie będziemy zadawać pytań: czy w tej walce ostoi się to, co ukraińskie, czy zdobędzie prawdziwą państwowość na rodzimej ziemi? Będziemy walczyć, pracować dla dobra tego, co swojskie, rodzime, z mocną wiarą w zwycięstwo, zdobywając ukraińską Ukrainę.
Tłumaczenie maszynowe
Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko złożył dokumenty w Centralnej Komisji Wyborczej w celu udziału w procesie wyborczym. Na plac przed CWK, by go poprzeć, przyszło około 5 tysięcy ludzi. Mówiąc obecnym o motywach swojej decyzji o kandydowaniu, Wiktor Juszczenko podkreślił: obecne wydarzenia w ukraińskim świecie politycznym, polityka parlamentarna i rządowa najwyraźniej stanowią zagrożenie dla dwóch najważniejszych dla każdego obywatela Ukrainy spraw — niepodległości naszego państwa i wolności. „Są dla mnie dwie rzeczy, które kierują mną jako obywatelem Ukrainy i jako politykiem: to ukraińska niepodległość i nasza wolność. Tych dwóch rzeczy można dosięgnąć jednym kursem polityki” — powiedział W. Juszczenko.
Tłumaczenie maszynowe
OMAWIAMY PROJEKT KONSTYTUCJI
Bohdan RODCZYN, kierownik wydziału oświaty Hoszczańskiej Administracji Rejonowej obwodu rówieńskiego, członek „Proświty”
Zapoznałem się z projektem Konstytucji Ukrainy, zaproponowanym przez Prezydenta Ukrainy. Już w preambule zadziwia wątpliwe rozumienie pojęcia „naród ukraiński”. W projekcie Prezydenta Ukrainy, podobnie jak w obowiązującej Konstytucji, zapisano: „Naród ukraiński — obywatele Ukrainy wszystkich narodowości”. Nauka o narodzie (etnologia) rozróżnia takie pojęcia jak „naród Ukrainy” i „naród ukraiński”. Naród — ludność państwa, mieszkańcy kraju (w tym przypadku Ukrainy) wszystkich narodowości. A naród ukraiński — for-
My, inicjatywny komitet założycieli apartyjnej organizacji społecznej — Ukraińskiej Rady Narodowej, którą tworzymy w celu rozwoju i utwierdzenia demokratycznej ukraińskiej państwowości, zwracamy się do obywateli z apelem o poparcie naszej inicjatywy. Cele Ukraińskiej Rady Narodowej: — zjednoczyć obywateli, którzy dążą do realizacji swoich zdolności i potencjału intelektualnego w budowie europejskiej Ukraińskiej Rzeczypospolitej; — sprzyjać tworzeniu instytucji społecznych oraz stowarzyszeń i organizacji, walczących o zdrowy styl życia, o obywatelską przyzwoitość i antykorupcyjność, o zachowanie tradycji narodowych, o czystość Kościoła, o oczyszczenie naturalnej przestrzeni życiowej; — podtrzymywać ducha braterstwa i ożywiać chrześcijańską podstawę wzajemnego wsparcia i współpracy; — wspierać inicjatywę i osobisty przykład — podstawową zasadę tworzenia związków społecznych; — walczyć z konsumpcyjnym materializmem, moralnym upadkiem i duchowym kryzysem człowieka, bronić chrześcijańskich, narodotwórczych wartości ukraińskich, tolerancyjnego stosunku do wyznań religijnych mniejszości narodowych Ukrainy;
ność narodowa i etniczna z charakterystycznymi cechami języka, obyczajów, kultury, które historycznie się ukształtowały i mają spójność społeczną oraz oryginalny stereotyp zachowania niezależnie od kraju zamieszkania. Innymi słowy, naród ukraiński to Ukraińcy na Ukrainie i w innych krajach, gdzie Ukraińcy stanowią mniejszość narodowo-kulturową, ponieważ wchodzą w skład narodu (obywateli, ludności) tych krajów. Na przykład Kanady, Argentyny, Australii itd. I mimo to pozostają częścią narodu ukraińskiego, ponieważ identyfikują się z nim i zachowują tradycje językowe, kulturowe i obyczajowe. To właśnie naród ukraiński jest nosicielem dawnych dóbr kulturowych epoki Rusi Kijowskiej i kozaczyzny i ma prawo do funkcji budowania państwowości. W dalszym wykładzie w preambule wszystko jest logiczne. Zrozumienie tego, że naród ukraiński jest narodem tytularnym na Ukrainie, który wraz z mniejszościami narodowymi rozwija i umacnia
Tłumaczenie maszynowe
— jednoczyć regiony Ukrainy o różnych doświadczeniach niewoli na podstawie prawdziwej informacji o przeszłości naszego narodu; — wypracowywać uchwały w najważniejszych kwestiach politycznego, kulturalnego i duchowego rozwoju naszego narodu; — wzmacniać wysiłki i wpływ społeczeństwa obywatelskiego na działalność instytucji państwowych; — sprawować kontrolę społeczną nad działalnością organów władzy wszystkich szczebli w celu uzdrowienia zdegradowanych mechanizmów państwowych; — bronić i rozwijać język ukraiński jako duszę naszej odrodzonej państwowości. Na drodze do utwierdzenia ukraińskiej państwowości stoją siły prokomunistyczne oraz pełne rabskich przyzwyczajeń zaciekłe małorosyjstwo. Stawiają one opór ukraińskiej идei narodowej, starają się narzucić suwerennemu budownictwu państwowemu plan podporządkowania nowoimperialnym interesom reakcyjnych sił Rosji. W Ukrainie panuje kryminalno-oligarchiczna pseudodemokracja, która gardzi narodem i narodowymi formami życia. Rozwój państwa ukraińskiego hamują także samozakochani wodzowie, którzy dla wychwalania własnej osoby mnożą drobne partyjki i podsycają niezgodę między nimi. Obecnie w Ukrainie odczuwalny jest brak Ruchu, który działał jako organizacja ogólnonarodowa, nie stawiając sobie za cel wpływania na władzę wyłącznie głosami w parlamencie, lecz napełniał atmosferę pozaparlamentarnego życia politycznego duchem ukraińskiej jedności. W nowych warunkach historycznych pragniemy skorzystać z doświadczeń działalności Ruchu. W Ukrainie odczuwalny jest brak wysokiego ducha, zdolnego tworzyć organizacje i towarzystwa samoobrony, które działałyby jak narodowy parlament. Uważamy, że główną siłą Ukraińskiej Rady Narodowej powinna być młodzież, która będzie działać w organizacji wspólnie ze starszymi pokoleniami, wyrażając poglądy i nadzieje całego naszego narodu. Zwracamy się do młodzieży, a przede wszystkim do studentów Ukra-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Jewhen BUKET
Zgodnie z artykułem 13 Ustawy Ukrainy „O samorządzie terytorialnym na Ukrainie” wspólnota terytorialna ma prawo nie rzadziej niż raz w roku organizować konsultacje społeczne — spotykać się z deputowanymi odpowiedniej rady i z urzędnikami samorządu terytorialnego. Propozycje zgłoszone w wyniku konsultacji podlegają obowiązkowemu rozpatrzeniu przez organy samorządu terytorialnego. Jednak zazwyczaj konsultacje we wsi odbywają się bardzo rzadko. W Hruzkim na mojej pamięci takie wydarzenie miało miejsce po raz pierwszy. Mieszkańców Hruzkiego zmusiło do porzucenia wszystkich spraw i przyjścia na zebranie niezwykłe wydarzenie, o którym inicjatywna grupa miejscowych mieszkańców, utworzona na początku roku, wielokrotnie informowała społeczność za pośrednictwem rejonowej gazety „Macarowskie Wiadomości”, komunikatów informacyjnych rozklejanych w zatłoczonych miejscach oraz zebrań wiejskich. W Hruzkim rozpoczęto budowę wielkiej fermy świń, na której planuje się utrzymywać dziesiątki tysięcy sztuk świń, rzeźnię oraz zakłady przetwórstwa. Trochę historii. W 1974 roku miejscowy kołchoz „Sztandar Komunizmu” rozpoczął budowę kompleksu do tuczu jałówek na 10 tysięcy sztuk. W pierwszych latach po oddaniu obiektu do eksploatacji był on głównym miejscem zarobku większości kołchoźników, wyprowadził gospodarstwo na czołowe miejsca w socjalistycznej rywalizacji i pomógł mu zarobić pierwszy milion. Jednak bardzo szybko zaczęły pojawiać się negatywne skutki funkcjonowania kompleksu, a mianowicie: zniszczono asfaltową nawierzchnię na głównej ulicy wsi — jedynej drodze do fermy (w 2005 roku z budżetu państwa przydzielono 100 tysięcy hrywien na remont tej drogi, jednak środki do dziś „wiszą w powietrzu”); wszystkie sześć stawów położonych na terenie wsi zostało zanieczyszczonych ściekami, wcześniej w stawach prano i kąpano się, później zaczęła ginąć ryba (ekosystem rzeki Syiwky, płynącej przez Hruzkie, zaczął powoli się odradzać dopiero na początku XXI wieku); dół z padliną, zanieczyszczenie studni, stały odór — to tylko niektóre skutki ostatnich lat życia kołchozowego, które mieszkańcy Hruzkiego, jak straszny sen, starali się zapomnieć po zamknięciu kompleksu w połowie lat 90. Władza radziecka nigdy szczególnie nie przejmowała się problemami ekologicznymi. Najważniejsze było zapewnienie krajowi żywności, wykonanie i przekroczenie planów produkcyjnych. Ukrainę nieprzypadkowo nazywano „spichlerzem całego Związku” — nasza wieś dawała lwią część produkcji rolnej. Kompleks zwierzęcy zajmował w życiu kołchozowym czołowe miejsce. W rezultacie zanieczyszczono setki małych rzek, wiele z nich po prostu przestało istnieć. Taki problem dla Ukrainy, niestety, nie jest odosobniony. Relikt systemu radzieckiego — kołchoz „Świtanok”, przekształcony w agrofirmę, powoli obumierał przez prawie półtora dziesięciolecia. Stopniowo ograniczano areały zasiewów, sprzedawano sprzęt itd. Pensja w wysokości 20 hrywien była normą w drugiej połowie lat 90. dla przeciętnego kołchoźnika, podczas gdy kierownicy gospodarstwa kupowali nowe samochody, tytuły, mieszkania w Kijowie itd. Nie będę zagłębiać się w ten temat — takie historie, niestety, były typowe także dla większości ukraińskich wsi w ostatniej dekadzie XX wieku. Kropkę, a dokładniej kropki, postawiono w 2001 roku, kiedy 50 członków przekształconego po raz kolejny gospodarstwa TOV „Świtanok” podzieliło między siebie udziały majątkowe. Od tego czasu przedsiębiorstwo rolnicze nadal istnieje „na papierze”, zajmując się odsprzedażą resztek dawnej majątku kolektywnego. Jeszcze w 2007 roku kierownicy TOV „Świtanok” postanowili sprzedać półzrujnowane budynki kompleksu do chowu jałówek pod budowę-
19 września 2009 roku mieszkańcy wsi Gruzke w rejonie makarowskim, na Kijowszczyźnie, zebrali się całą wsią w Domu Kultury na wydarzenie, jakiego dotąd nie było — publiczne wysłuchanie.
...ego świniarni. Już wtedy zebrano ponad 70 % podpisów mieszkańców wsi przeciwko tej budowie. Proces wstrzymano, jednak nie na długo. Na początku tego roku, jak twierdzi grupa inicjatywna grużczańców w otwartym liście, gospodarstwo rolne, „wiedząc, że mieszkańcy wsi są przeciw, dokonało podwójnej odsprzedaży majątku TOWARZYSTWA Z O.O. «Switanok» i to właśnie pod budowę świniarni”. Mieszkańcy Gruźkiego są przekonani, że kierownicy przedsiębiorstwa, których we wsi, delikatnie mówiąc, nie lubią za dotychczasowe uczynki, postanowili po prostu się im zemścić. Bo to nie pierwszy protest wiejskiej społeczności przeciwko samowolnym decyzjom kierownictwa agrofirmy. Tak, jeszcze kilka lat temu wszyscy mówili o sprawie nielegalnego włączenia do udziałów majątkowych domów niektórych byłych kołchoźników. Dopiero w 2006 roku, gdy w czasie kolejnych wyborów przewodniczącym rady wiejskiej wybrano rodowitego mieszkańca wsi Leonida Karana, problem z domami rozwiązano (choć nie do końca sprawiedliwie wobec ludzi, którzy w nich mieszkają). Poprzedni przewodniczący wsi (nie podam nazwiska, tak jak nazwisk kierownictwa „Switanku”), człowiek przyjezdny, piastował stanowisko ponad 15 lat i najprawdopodobniej był uwikłany w korupcyjne schematy. Wieś wtedy faktycznie kierowana była przez kierownika gospodarstwa rolnego. Jego słowo miało największą wagę, decyzje wszyscy posłusznie wykonywali (mimowolnie nasuwa się porównanie z dawnym panem-ziemianinem). Moim zdaniem — znów typowy obraz. Dlaczego ludzie milczeli? Oczywiście: bali się. Bo we wsi wtedy nie wiedziano, czym jest społeczeństwo obywatelskie. W 2002 roku w Gruźkiem powstała komórka „Młodej Proświty”, która stała się pierwszą organizacją społeczną we wsi, na początku 2004 roku — Gruzieckie Zemlatstwo im. Iwana Bondarenki, które zjednoczyło mieszkańców i pochodzących ze wsi w walce o wolność od stereotypów podczas pomarańczowej rewolucji (właśnie dzięki zemlatstwu, na czele którego stoi Wasyl Buket, w użytkowaniu gromady pozostał staw przy wiejskim szpitalu). Później powstały inne komórki ruchów obywatelskich, ludzie zaczęli aktywniej bronić swoich praw. Na publicznych przesłuchaniach mieszkańców Gruźkiego w dyskusji nad sytuacją, która powstała wokół budowy, przebudowy i eksploatacji kompleksu hodowli bydła na terenie Gruźczańskiej Rady Wiejskiej, udział wzięli koordynator przedstawicielstwa OPO „Obywatelskie Stanowisko” w rejonie makarowskim Ołeksij Koba, zastępca koordynatora przedstawicielstwa „Obywatelskiego Stanowiska” w rejonie, deputowany Makarowskiej Rady Rejonowej Mychajło Hołowczenko, a także przewodniczący Gruźczańskiej Rady Wiejskiej Leonid Karan, których zaprosiła grupa inicjatywna. W porządku obrad publicznych przesłuchań, które były rezultatem wystąpienia grupy inicjatywnej mieszkańców Gruźkiego do posła do Rady Najwyższej Ukrainy, lidera OPO „Obywatelskie Stanowisko” Anatolija Hrycenki, było jedno zagadnienie: omówienie sytuacji, która powstała w Gruźkiem wokół budowy, przebudowy i eksploatacji kompleksu hodowli bydła na świnię, oraz negatywnych skutków, jakie mogą spowodować i wyrządzić szkodę zdrowiu mieszkańców, środowisku i ziemiom rady wiejskiej. Spróbujmy wyjaśnić, jakie ukryte niebezpieczeństwo niosą „nowoczesne technologie”. Zdaniem międzynarodowych ekspertów odpady z masowej produkcji wieprzowiny według technologii europejskich są niebezpieczne. Cudzoziemcy prorokują Ukrainie problemy ekologiczne. Dają do zrozumienia, że w naszym kraju stosuje się sposób hodowli świń, który wyparły kraje z surowym ustawodawstwem ekologicznym. Świnie jedzą dużo, w związku z tym odchodów po nich jest sporo. Okazuje się, że jeden „ryjek” wytwarza pięć–osiem kilogramów odpadów na dobę. To mniej więcej dwie–trzy tony rocznie. A jeśli świń są dziesiątki tysięcy?.. Zanim wywiezie się świński obornik na pola, trzeba go odstać. W tym czasie znikają szkodliwe składniki. Jednak dotyczy to świń, które hoduje w wiejskim chlewie dobry gospodarz. Jeśli zaś chodzi o odpady z dużych ferm świń, to nie zaleca się ich używania jako nawozu. Jest tam zbyt wiele różnego brudu. Specjaliści twierdzą, że taki gnój może zawierać nawet czynniki wywołujące pomór świń, salmonelle, chorobę aftową lub różyczkę świń. Nieznośny smród z osadników rozprzestrzenia się na dziesiątki kilometrów, zatem staje się problemem dla całego regionu (w naszym przypadku nie tylko Gruźkiego, ale też sąsiednich wsi: Wiesiołej Słobody, Kozyczanki, Wilnego, Jurówki, Sosniwki, Byszewa, Paszkiwki, Fasowej, Marjanówki, Jastrzębnej, Jastrzębieńki, Starickiego, Łazarówki). Jeszcze jedno pytanie: czym będzie się karmić świnie? I czy ten proces nie będzie przebiegał według zasady „pięciolatka w trzy lata”? W sprzyjających warunkach przez pół roku świnia przybiera około 120 kilogramów. Przy pomocy różnych dodatków paszowych ten proces można przyspieszyć… Przedstawiciele grupy inicjatywnej poinformowali gromadę, że kierownictwo TOWARZYSTWA Z O.O. SP „Agrofirma «Switanok»” przy wsparciu miejscowych władz i wbrew woli mieszkańców Gruźkiego rozparcelowało i sprzedało pozostałości kompleksu hodowli bydła nowemu właścicielowi. Nowy właściciel Dawid Erikjan prowadzi budowę świniarni bez istniejącej i uzgodnionej dokumentacji projektowej, bez zezwolenia na wykonywanie prac, bez pozytywnej opinii państwowej ekspertyzy ekologicznej. Tak, nie zważając na naruszenie norm sanitarnych, rozpoczął budowę świniarni na terenie Gruźczańskiej Rady Wiejskiej. Budynki świniarni, w których nowy właściciel planuje hodować 10 tysięcy świń, są położone w odległości od 50 do 150 metrów od zabudowy mieszkalnej Gruźkiego, co jest sprzeczne z wymogami DBN 360-92 oraz Państwowych zasad sanitarnych planowania i zabudowy miejscowości. Ołena Diehtiarewa, upoważniona przez zebrania mieszkańców wsi, ogłosiła wyniki pracy grupy inicjatywnej mieszkańców Gruźkiego: „W tym czasie przygotowano apel mieszkańców wsi Gruźke do upoważnionych organów i urzędników w sprawie nielegalnej budowy świniarni i zebrano prawie 400 podpisów. Apel ten skierowano m.in. do Generalnej Prokuratury Ukrainy, Ministerstwa Ochrony Środowiska Naturalnego, premiera, a także do wielu posłów do Rady Najwyższej Ukrainy. Najskuteczniejszą pomoc mieszkańcom okazał poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Anatolij Hrycenko”. Po rozpatrzeniu apelu A. Hrycenko złożył zapytanie do Generalnej Prokuratury Ukrainy i do Ministerstwa Zdrowia Ukrainy, w wyniku czego kontrola przeprowadzona przez Generalną Prokuraturę Ukrainy stwierdziła bezprawność budowy świniarni, a także wydała zalecenia do Inspekcji Państwowej Kontroli Architektoniczno-Budowlanej w obwodzie kijowskim oraz Państwowej Inspekcji Ekologicznej w obwodzie kijowskim z wymogiem natychmiastowego podjęcia działań w celu usunięcia stwierdzonych naruszeń ustawodawstwa o ochronie przyrody i urbanistyce. Główny lekarz sanitarny rejonu makarowskiego w lipcu 2009 roku wydał postanowienie o zakazie prowadzenia prac przebudowy pomieszczeń fermy, o czym również poinformował prokuraturę rejonu makarowskiego i Makarowską Rejonową Administrację Państwową. W rezultacie budowę wstrzymano, uznano ją za bezprawną. Przewodniczący rady wiejskiej Leonid Karan poinformował, że 11.09.2009 r. na 24. nadzwyczajnej sesji Gruźczańskiej Rady Wiejskiej podjęto uchwałę o odmowieD. Erikjanowi wydania zezwolenia na opracowanie projektu uzasadnienia urbanistycznego dotyczącego kształtowania terytorium produkcyjnego kompleksu hodowli zwierząt na mięso, a także o odmowie wydania zezwolenia na opracowanie projektu urządzenia terenu dla działki we wsi Gruźke, na której znajduje się kompleks hodowlany. Wcześniej jednak poprzedziła ją uchwała o zezwoleniu na przeprowadzenie przebudowy. Również przedstawiciele nowego właściciela i agrofirmy „Switanok” nie pozostali bez słowa, jednak ich „starania, by się obronić” nie wpłynęły na rezolucję, którą przyjęli uczestnicy publicznych przesłuchań zgodnie z artykułem 13 Ustawy Ukrainy „O samorządzie lokalnym na Ukrainie”, a mianowicie: 1. Budowa, przebudowa i eksploatacja świniarni w miejscu kompleksu hodowli bydła na terenie Gruźczańskiej Rady Wiejskiej nieuchronnie doprowadzi do pogorszenia stanu środowiska naturalnego i pogorszenia zdrowia mieszkańców wsi Gruźke, wyrządzi szkodę środowisku i ziemiom. 2. Odmówić wyrażenia zgody na budowę, przebudowę i eksploatację świniarni w miejscu kompleksu hodowli bydła. 3. W związku z podjęciem na publicznych przesłuchaniach uchwały o odmowie wyrażenia zgody na budowę, przebudowę i eksploatację świniarni w miejscu kompleksu hodowli bydła na terenie Gruźczańskiej Rady Wiejskiej, skierować uchwałę przyjętą na publicznych przesłuchaniach 19.09.2009 r. do reakcji organów władzy państwowej Ukrainy i społeczeństwa. Chciałoby się wierzyć, że ta historia będzie miała szczęśliwe zakończenie: właściciel udziałów zostanie zmuszony do odstąpienia od zamiaru budowy fermy świń w Gruźkiem. Jednak, jak podpowiada doświadczenie, publiczne przesłuchania to tylko początek długiej walki o prawo do życia na ojcowskiej ziemi, do oddychania świeżym powietrzem, picia czystej wody. Być może będą samowolne przejęcia, prowokacje… Jak informuje oficjalna strona internetowa Makarowskiej Rejonowej Administracji Państwowej, 23 września D. Erikjan spotkał się z przewodniczącym administracji W. Horbykiem i obiecał mu wsparcie finansowe dziecięco-młodzieżowej szkoły sportowej w Makarowie, rejestrację przedsiębiorstwa w mieście rejonowym oraz miejsca pracy (najwyraźniej również dla mieszkańców Makarowa, bo na przesłuchaniach stało się wiadomo, że żadna osoba z Gruźkiego nie dostanie pracy w świniarni). Jednak doświadczenie walki u gruźczańców już jest, i to niemałe. Najważniejsze — rada wiejska i gromada wiejska są jednomyślne w swoim celu. Mam nadzieję, że lokalne władze nie będą prowadzić podwójnej gry. Ojczyzna zaczyna się od ojca i matki, od domu, w którym po raz pierwszy ujrzało się świat, od języka, którym mówią rodzice, od podwórka, po którym biegało się, od wsi czy miasta, w którym się urodziło. Przyszłość zależy od każdego z nas. Pamiętajmy o tym i róbmy wszystko, na co nas stać, dla jasnej przyszłości. Tak, jak robią to w Gruźkiem.
Tłumaczenie maszynowe
PAMIĘCI OFIAR GŁODU
Anatolij KONDRATIUK, m. Berdyczów, obwód żytomierski
Młodość zawsze jest czarująca. Choćby uwieczniona na zdjęciu, które ma 77 lat. A przecież tak! Spójrzcie na fotografię, której data jest podana na odwrocie: 24.IX.32 r. Czarujące panny patrzą na was z udawaną powagą. Jednak w ich oczach kryje się stłumiony śmiech i niepohamowane pragnienie życia. Wszystko wygląda wspaniale!.. Gdyby nie jedno „ale”. Te dziewczyny przed chwilą (zanim się sfotografowały) wygrzebały cały chleb z jakiejś wiejskiej rodziny, przeszukały wszystkie kąty, sprawdziły zaostrzonym metalowym prętem ogród wokół chaty, załadowały chlebowy „łup” na furmankę i wysłały do miasta. Kraj się uprzemysławiał… A wieś wymierała. I pewnie, nie zdając sobie z tego sprawy, nasze okrągłolice wenus przed chwilą skazały jakiegoś rówieśnika lub rówieśnicę na śmierć głodową. A same zasłużyły na prawo, by sfotografować się jako „Brygada udarowa do wywożenia chleba we wsi Niźgurce”. Szkoda, że za ich plecami nie stoją — nie utrwaliły swoich twarzy dla przyszłych pokoleń — prawdziwi zbrodniarze: ich partyjni natchnieniodawcy, bolszewiccy wychowawcy tysięcy pawlików Morozowów, których młodymi rękami partyjni sekretarze i pełnomocnicy w skórzanych kurtkach z bronią w ręku dokonywali najstraszliwszego w dziejach ludzkości ludobójstwa przeciwko chłopstwu. Te dziewczyny uczyły się wtedy w szkole FZU przy cukrowni w Berdyczowie. Brygady udarowe formowali sekretarz komitetu partyjnego Nudel i wojenruk Sawiczew (można ich zobaczyć na fotografii VII rocznika tej szkoły). Na rozkładach lekcji dla uczniów FZU przyklejali rozkazy bojowe. A następnie
Ołeksandra RUDNICKA, uczestniczka Ludowej Dziecięco-Młodzieżowej Kapeli Chóralnej „Żurawlik”
W mieście Vranov na Słowacji odbył się VI Międzynarodowy Festiwal Muzyki Duchowej „Bóg jest miłością”, zorganizowany przez Stowarzyszenie Wspólnoty Chrześcijańskich Kultur. Celem tego festiwalu jest zjednoczenie ludzi różnych wyznań na podstawie chrześcijańskiej moralności. Na nas, młodych chórzystkach „Żurawlika”, spoczęła potrójna odpowiedzialność: rywalizować o honor zespołu, miasta, a nawet Ukrainy. Nasze starania zostały nagrodzone w pełni — chór otrzymywał na koncertach gromkie oklaski i szczere uśmiechy. Zaprezentowaliśmy wraz z tradycyjnymi utworami duchowymi kolędy i pieśni wielkanocne. Wydaje się, że podczas naszego śpiewu ikony stawały się jaśniejsze, a z okien lało się błogosławione światło. Na otwarciu festiwalu „Żurawlik” wystąpił na najwyższym profesjonalnym poziomie. Po występie organizatorzy wręczyli nam honorowy dyplom festiwalu i upominek.
Wiktor LEWI, Dniepropetrowsk
ZAŚWIADCZENIE Sprawa karna przeciwko obywatelowi KLUVE Eduardowi Gustawowiczowi, ur. 1893, została ponownie rozpatrzona przez Trybunał Wojskowy Przykarpackiego Okręgu Wojskowego 18 czerwca 1957 roku. Pociągnięcie obywatela KLUVE E. G. do odpowiedzialności karnej uznano za bezpodstawne, w związku z czym postanowienie trójki UNKWD obwodu żytomierskiego z 28 września 1938 roku uchylono, a postępowanie umorzono z powodu braku znamion przestępstwa. Obywatel KLUVE Eduard Gustawowicz został w wyżej wymienionej sprawie zrehabilitowany pośmiertnie. Na podstawie Uchwały Rady Ministrów ZSRR z 8 września 1955 roku nr 1655 jego żona KLUVE Ahafija Sylwiestrowna ma prawo do otrzymania dwumiesięcznej płacy, obliczonej według miesięcznego uposażenia, jakie w dniu rehabilitacji przysługiwało na stanowisku zajmowanym przez jej męża KLUVE E. G. przed aresztowaniem przez organy NKWD”.
Ciekawe, że ten dokument dotyczy jednej z uczestniczek „brygady udarowej do wywózki zboża”. Walec systemu przejechał także po jej losie, nie biorąc pod uwagę jej „udarnej” pracy. Ojca represjonowano i rozstrzelano… Dlatego tych dziewcząt nie można nazywać przestępczyniami. Są one również ofiarami systemu, ponieważ stawały się narzędziem w rękach nienawidzących ludzi, sług szatana.
Tłumaczenie maszynowe
Olha Hruszko, m. Torez, obw. donecki
Od urodzenia mieszkam na Doniecczyźnie, w mieście Czystiakowe (obecnie Torez), uczyłam się i pracuję w rosyjskojęzycznym otoczeniu. Rodzice pochodzą z Połtawszczyzny. W wyniku „sowieckiego” wychowania nie rozmawialiśmy po ukraińsku, a babcia z dziadkiem więcej milczeli „po ukraińsku”. Przeżyli straszne czasy — rozkułaczanie, wielkie głody, utratę bliskich, żebractwo, przeprowadzki w poszukiwaniu lepszego losu. Babciną matkę Warwarę Tychtyło oraz jej najmłodszą córkę Ustynę, które pozostały we wsi Stowpyna Dołyna w rejonie nowosanżarskim obwodu połtawskiego, w Wielkim Głodzie zjedli ludzie. Siostra Oksana, ratując od głodu półtorarocznego synka Leńkę, zostawiła go na dworcu kolejowym w mieście Debalcewe — tam zabierano dzieci do domów dziecka. Potem długo szukała, płakała. Podczas wojny zginęła podczas ewakuacji przedszkola, którego była kierowniczką. Pociąg trafił pod bombardowanie. Los innych krewnych i rodaków był bardzo ciężki. Pozostały tylko ci, którzy przeżyli przypadkowo, i ich dzieci. Po okruchach zbierałam wspomnienia o tamtych wydarzeniach, coś słyszałam od ciotek — nauczycielek Ołeksandry i Halyny Zymowiec, które tylko w domu rozmawiały ojczystym językiem. Tak też przeżyły jako panny, bo pokolenie ich mężczyzn zginęło na wojnie. Uczyły cudze dzieci. Los wielu krewnych jest nieznany. A ród był wielki, niezwykle pracowity i utalentowany. Bracia babci Pelagii, Petro i Hryhorij, siali zboże, kopali stawy, budowali młyny po wsiach, stawiali domy jak prawdziwi architekci, choć mieli wykształcenie trzyklasowej cerkiewno-parafialnej szkoły, a sześć sióstr tkało płótno, szyło, haftowało, zdobiło dom, hodowało kwiaty i warzywa. A żyli po rewolucji tak biednie, że nie było nawet w czym chodzić do szkoły i cerkwi. Jesienią trzeba było ciągnąć bronę boso po zmarzniętych bryłach. Babcia, już w Kramatorsku, w baraku przy zakładzie, gdzie mieszkali przed wojną, na stole pod obrusem namalowała dom, który im z dziadkiem odebrano — chutor Stowpy (Chabły). Wspominali, jak ich jedyną trzyletnią córeczkę Zofię wrzucono na furmankę i, żeby nie krzyczała, zatkano jej usta szmatką. To była moja matka Zofia Ilarionówna, której 31 maja 2008 roku zabrakło. W dzieciństwie ze swoją babcią Kateryną musiała żebrać, o mało nie umarła na żółtaczkę, matka już szukała jej miejsca na cmentarzu. Jako nastolatka, podczas wojny, szła pieszo na Połtawszczyznę, gdzie mieszkała u obcych ludzi, a jej matkę zostawiono, by kopała okopy w Kramatorsku. Przez dwa lata nie wiedziała, gdzie jest córka, potem już razem przeprowadzały się w wagonach towarowych między kłodami, szukając miejsca do życia, a ojciec był na wojnie sanitariuszem, miał ranę. Po wojnie moja babcia, jak jaskółka, ulepiła swoją chatkę obok bratowej w mieście Czystiakowe. Bardzo kochała swoje podwórko, ogródek, którym opiekował się dziadek Ilarion, powrócony z wojny. Stawiała w izbie bukiety z słoneczników i liści winorośli. To była ukraińska oaza na Doniecczyźnie, gdzie upłynęło moje dzieciństwo. Ale i tu moich krewnych prześladowały strachy, nieszczęścia i represje. W rodzinie zakazano nawet śpiewać, żeby „nie zapeszyć”. Przez wszystkie lata poniewierki i przesiedleń babcia zachowała wyszywankę (jedyną rzecz, która pozostała), zrobioną jej własnymi rękami: i płótno, i szycie, i niezwykle piękny połtawski wzór. Być może była to jej koszula weselna. Niestety, z powodu przeżytego babcia zmarła wcześnie. Dała mi imię i bardzo mnie kochała, ale nie zdążyła nic przekazać. Sama znalazłam i przechowuję tę wyszywankę, a kiedy ją wkładam, czuję ciepło babcinych rąk, które zakodowały w wzorze przesłanie naszego rodu przyszłym pokoleniom. Wiersze zaczęły do mnie przychodzić niespodziewanie, kiedy minęło już czterdzieści lat, i tylko po ukraińsku. Dla mnie to do dziś dziwność, choć przychodzą rzadko. Coraz bardziej przekonuję się, że rusyfikacja, asymilacja — to nie jest taka niewinna rzecz, jak ktoś chce ją przedstawić. Aż duszę boli od tej świadomości. Pewnie po babci odziedziczyłam zdolności malarskie. Pracuję od 15 lat jako dekorator, artysta-plastyk, kierownik pracowni artystycznej, ostatnie 25 lat — artystka państwowego przedsiębiorstwa „Torezantracyt”, mimo wad wzroku (obecnie inwalidka II grupy). Opanowałam pracę z nowymi, współczesnymi materiałami. Uczyłam się w Zaocznym Ludowym Uniwersytecie Sztuk na wydziale malarstwa sztalugowego i grafiki. Ukończyłam go w zawodzie „kierownik zespołu plastycznego”. Brałam udział w miejskich i obwodowych wystawach — akwarela, pastel. Mój mąż Wołodymyr Szyjan — utalentowany artysta, zafascynowany malarstwem. Miał dwie wystawy indywidualne w Doniecku. Córka Marina ukończyła Artemiwskie Szkoły Muzyczne w klasie fortepianu. Pracuje jako dyrektor artystyczny w firmie reklamowej w Kijowie. Latem jeździmy na małą daczę na przylądku Fiolent (m. Sewastopol), położoną w sosnowym borze nad morzem. Tam między drzewami i kwiatami staramy się poprawić zdrowie, pracujemy w ogrodzie, tworzymy. Są dobre prace, ale potrzebna jest pomoc w zorganizowaniu wystawy „Donbas-Krym — barwy ojczystego kraju”. Boli mnie los mojej ojczyzny. W 2004 roku byłam z przyjaciółką Nadiją na Majdanie w Kijowie, jestem członkiem partii „Nasza Ukraina”, popieram program Prezydenta W. Juszczenki, choć z takim światopoglądem i przekonaniami trudno żyć i pracować w zasymilowanym środowisku. W zeszłym roku zabrakło Nadiji… W Sewastopolu odwiedzam Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Marzę, żeby Ukraina stała się ukraińska, żeby wszyscy etniczni Ukraińcy obudzili się ze snu i zombizowania, przypomnieli sobie własny ród, żeby dzieci znały prawdziwą historię swojego narodu, żeby miały godnych nauczycieli. I jeszcze trzeba, by w każdym domu zawsze, jak kiedyś w dzieciństwie, „mówiło i śpiewało” radio, żeby wszyscy mogli słuchać Pierwszego Narodowego Kanału Radiowego, który niesie niezależną, państwową informację. Trzeba pilnie w całej Ukrainie odbudować przewodową sieć radiową, ponieważ to środek nie tylko duchowej, ale i cywilnej obrony. To niedrogo. Ponieważ na Ukrainie od dawna nie produkuje się głośników radiowych, ich produkcję warto byłoby powierzyć Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu Niewidomych. To odpowiednia praca dla ludzi z wadami wzroku, która poszerzy możliwości komunikacji i zapewni tym ludziom to, czego bardzo potrzebują.
Tłumaczenie maszynowe
Chce się szczerze podziękować naszemu kierownikowi Iwanowi Netece, koncertmistrzyni Oldze Pastuch i chórmistrzyni Irynie Drahan, którzy przygotowali nas do festiwalu, który stanie się dla „Żurawlika” jeszcze jednym stopniem do profesjonalnego wzrostu, do harmonii w świecie duchowym. Zdjęcie Jarosława Neteki
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
zanim zaciągali się na służbę do europejskich monarchów, a nie tak, jak później, gdy musieli służyć jednemu carowi. Prawobrzeżna Ukraina pozostawała krajem europejskim aż do końca XVIII wieku, a Zachodnia – do połowy XX wieku. Natomiast Lewobrzeżna dwukrotnie straciła szansę powrotu do Europy, kiedy nie poparła Wyhowskiego i Mazepy. Oczywiście imperialni historiografowie wychodzą ze skóry, żeby wymazać to z pamięci Ukraińców. Może więc zacznijmy od odbudowy pamięci historycznej? Żeby zrozumieć: nie siłą ciągnie się nas do Europy, lecz przywraca się nas tam!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ustrów URSR. Tak powstało pierwsze legalne, niezależne od Komunistycznej Partii organizacja społeczna, która stała się podstawą dla późniejszego utworzenia Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy. Albowiem to właśnie działacze Towarzystwa Języka Ukraińskiego stali się założycielami Ruchu. I to właśnie z mandatów Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki wybrano większość posłów ludowych, którzy weszli do Rady Ludowej w Radzie Najwyższej Ukrainy I kadencji i doprowadzili do proklamowania w 1991 roku niepodległości Ukrainy. Niestety, z czasem kierownictwo i działacze Ludowego Ruchu w większości przypadków odeszli od Towarzystwa Języka Ukraińskiego, które później przejęło tradycyjną, lecz w swoim czasie zakazaną nazwę „Proświta”. Sam Ruch, przekształcony w partię, przestał pełnić swoją pierwotną rolę konsolidacyjną. Jeśli radziecka Rada Najwyższa Ukraińskiej SRR 28 października 1989 roku przyjęła jeszcze półkolonialną „Ustawę o językach w Ukraińskiej SRR” i proklamowała język ukraiński językiem państwowym na Ukrainie, to kolejne Rady Najwyższe w warunkach już państwowej niepodległości do dziś nie zdołały nawet poprawić ani udoskonalić tej Ustawy i doprowadzić do jej wykonania. A Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki na skutek różnych nieporozumień i waśni między dawnymi uczestnikami jednego Ruchu okazało się osłabione z powodu braku dawnych swoich entuzjastów. Ale „Proświta” jako organizacja pozapartyjna wciąż pozostaje jedyną ogólnoukraińską organizacją, która może zjednoczyć narodowo-demokratyczne siły Ukrainy. Bo dotychczas żadna z partii nie jest zdolna tego dokonać, tak jak kiedyś zrobił to Ruch.
Przypatruję się młodej twarzy. Czy nie ze wsi? Nie, mieszczka. Wśród wiejskich zdarzają się i tacy, którzy z furią nienawidzą samego wspomnienia o wsi. Nasze spotkania trwają prawie codziennie. Dialogi się zaostrzają. Obok przepływa strumień pasażerów, równie obojętnych na to, jakim językiem ogłaszają przyjazd pociągu. Czy im naprawdę wszystko jedno? Czy to same „fitzgeraldy”? W końcu nie wytrzymuję, idę do dyżurnego stacji. Dowiaduję się: Tamara Fisan. Ukrainka. Dzwonię do przełożonych. Pan Nazarenko. Wysłuchał. Obiecał. Pewnie skłamał, jak cała ta zgraja urzędników radzieckiego pokroju. Ale się pomylił. W myślach przepraszam, panie Nazarenko!
Wieczorem dzwoni telefon:
— Przepraszam, kiedy pan znowu będzie na stacji „Kłowska”?
— Dlaczego tak nagle? Bywam tam dwa, a nawet trzy razy dziennie.
— Przepraszam, mam kłopoty. Muszę pana przeprosić, bo mnie kierują na kursy języka ukraińskiego…
Panie Nazarenko, jak Pan ukoił moją duszę! Dziękuję Panu od siebie, a jeszcze trochę od mojego ojca — tego, który jest „Ignatjewiczem”…
— Uważajcie, że już pani przeprosiła. Życzę nauki języka ukraińskiego. Panie Nazarenko, powinien pan trafić do Rady Najwyższej, a jeszcze lepiej — na prezydenta niepodległego, niezależnego państwa Ukraina!
Tłumaczenie maszynowe
Iwan JUSZCZUK, członek Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Do powstania pierwszej niezależnej od władz organizacji politycznej w sowieckiej Ukrainie — Ruchu Ludowego — nasze społeczeństwo szło stopniowo. Jednym z takich pierwszych legalnych ośrodków dążenia do utworzenia ogólnodemokratycznej organizacji stał się Klub Miłośników Języka Ukraińskiego, założony przez Serhija Placzyndę w marcu 1987 roku przy Związku Pisarzy Ukrainy. Pracą Klubu, która trwała prawie cztery lata, kierował i prowadził autor tych słów. Impulsem do powstania tego dziś zapomnianego Klubu stał się artykuł Serhija Placzyndy „A język — jak morze…”, opublikowany 5 marca 1987 roku w
„Literaturna Ukraina”. W niej, z jednej strony, było autentyczne zachwycenie bogactwem naszego języka, a z drugiej — ból i niepokój o jego los. Autor artykułu wzywał m.in. do tworzenia legalnych amatorskich klubów, które sprzyjałyby rozwojowi i zachowaniu ojczystego języka, gromadzeniu jego najbogatszego słownictwa. Informacje o posiedzeniach Klubu Miłośników Języka Ukraińskiego przy Związku Pisarzy Ukrainy z tytułami tematów do dyskusji regularnie drukowano w gazecie „Literaturna Ukraina”. Posiedzenia Klubu odbywały się nie tylko w Związku Pisarzy, lecz także w różnych uczelniach wyższych, w instytutach badawczych, w zakładach pracy Kijowa, i to przyciągało uwagę do narodowych problemów coraz szerszego kręgu ludzi — nie tylko kijowian, lecz także przyjezdnych. Zbierało się często 200 i więcej nieobojętnych — wśród nich byli Ołeś Szewczenko, Iwan Zajec, Witalij Dończyk, Jurij Hnatkiewycz, Wołodymyr Mulawa i Ołeksandr Mosijuk — przyszli organizatorzy Ruchu. Na posiedzeniach Klubu Miłośników Języka Ukraińskiego, które odbywały się niemal co miesiąc, coraz ostrzej stawiano społecznie ważne kwestie, związane nie tylko z funkcjonowaniem języka ukraińskiego. Dlatego w KC Komunistycznej Partii Ukrainy zaproponowano przewodniczącemu Związku Pisarzy Ukrainy Jurijowi Muszkietykowi, by na posiedzenia Klubu wpuszczano wyłącznie członków Związku, za legitymacjami związkowymi, na co Jurij Muszkietyk, oczywiście, się nie zgodził.
Na jednym z takich posiedzeń Wiktor Teren ogłosił, że następnego dnia w budynku Związku Pisarzy zbiera się inicjatywna grupa do utworzenia Ludowego Frontu Ukrainy. Podobne kluby i stowarzyszenia z czasem zaczęły powstawać na całej Ukrainie. Od października 1987 roku działał klub „Rodne słowo” w Połtawie, kierowany przez Mykołę Kulczynskiego. Na początku 1988 roku powstaje krąg o narodowo-demokratycznym kierunku „Krynycia” w Perejasławiu-Chmielnickim. W tym samym roku Wasyl Czerwonyj w Równem gromadzi „Miłośników ojczystego języka”, a Wasyl Czepurnyj jednoczy nieobojętnych w Czernihowie. W czerwcu 1988 roku zorganizowano lwowskie Towarzystwo Języka Ojczystego, którego przewodniczącym został Roman Iwaniczuk. W listopadzie 1988 roku powstało tarnopolskie Towarzystwo Języka Ojczystego, kierowane przez Romana Hromiaka, odeskie Towarzystwo Języka i Kultury Ukraińskiej im. T. Szewczenki „Południowa Hromada” oraz inne. Aktywny udział w organizowaniu tych kręgów, klubów i stowarzyszeń brali ludzie, którzy później organizowali Ludowy Ruch Ukrainy. Wreszcie 11–12 lutego 1989 roku odbył się zjazd założycielski Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki pod przewodnictwem Dmytra Pawlyczka, które zjednoczyło w jedną organizację wszystkie rozproszone patriotyczne kręgi i stowarzyszenia Ukrainy. Już 20 maja statut Towarzystwa Języka Ukraińskiego został zarejestrowany przez Radę Mi-
Tłumaczenie maszynowe
Lidia ŻELEZNA, m. Nowodniestrowsk, obw. czerniowiecki
Niespodziewanie dla siebie dowiedziałam się niedawno o istnieniu w kalendarzu Dnia Piśmiennictwa. Przyznaję, że nigdy wcześniej o nim nie słyszałam, a tu w porannym programie jednego z popularnych rozrywkowych programów telewizyjnych pojawiła się wiadomość: okazuje się, że początek kampanii likwidacji analfabetyzmu UNESCO ogłosiło 8 września już w 1966 roku na zalecenie Światowej Konferencji Ministrów Oświaty ds. Likwidacji Analfabetyzmu. A dlaczego by nie: warto przypomnieć raz jeszcze (przede wszystkim sobie), że człowiek to istota rozumna, a więc myśląca i piśmienna. Prawda, że obecnie mamy pod ręką duży wybór specjalistycznych programów językowych do komputera, które szybko podpowiedzą, jak poprawnie napisać albo postawić akcent w wyrazie i tym podobne. Jedna sprawa, gdy człowiek już opanował podstawy nauki, ale waha się i nie jest pewien swojej wiedzy — wtedy „lingwa” rzeczywiście jest nam przyjacielem i pomocnikiem, a jeśli takimi programami co chwila nieświadomie posługuje się uczeń, który, że tak powiem, oszczędza czas na nauce potrzebnej zasady? To już jest problem. Bo piśmienny różni się od niepiśmiennego tym, że pierwszy, wątpiąc w coś, sprawdzi to w słowniku, a drugi, z reguły, nigdy nie ma wątpliwości. Jako alternatywę dla procesu globalnej komputeryzacji, w celu podniesienia poziomu wykształcenia, filolodzy radzą drukować teksty na komputerze jak najmniej, a czytać więcej literatury klasycznej. Bo czytając książkę, a priori zapamiętujemy poprawny wariant, formę wyrazu, i w odpowiedniej chwili skorzystamy z tej „podpowiedzi”. Osobny akapit tego pseudopouczającego eseju poświęcam napisom w stylu „krzyku duszy na płocie”, choć tych właśnie napisów można dziś zobaczyć coraz mniej. Najczęściej młodzież „praktykuje” współczesną arteterapię w gatunku rysunków-graffiti. Może to i lepiej, bo oglądanie dziwacznych kolorowych obrazów jest znacznie przyjemniejsze niż jadowite wyzwiska nabazgrane na ścianach klatek schodowych. Dlatego proponuję swoje dwa warianty widzenia, jak pozbyć się analfabetyzmu: pierwszy — nauczyć się malować graffiti, aby nie zdradzać swoich przykrych potknięć w znajomości języka (choćby obcego), drugi (alternatywny) — nauczyć się poprawnie myśleć i pisać, aby potem nie musieć zamalowywać jaskrawymi, drażniącymi kolorami graffiti swojego wstydliwego analfabetyzmu.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeś Hryb
Osoba nieokreślonej płci w okularach, nie odrywając oczu od przepustki, którą wypisywała, zaskrzeczała: — Olesь… Kak eto budiet pa-ruski? Przez sekundę wpatruję się w twarz radzieckiego MSW i czuję, jak we mnie wzbiera złość. Jak jej powiedzieć, że nazwisk własnych się nie tłumaczy? Jak po rosyjsku będzie „Southampton”, „Fitzgerald”? Ale czy radzieccy urzędnicy potrzebują dowodów?
— Fitzgerald. Milicjantka przestała pisać, ale oczu od blankietu nie podniosła. Czeka. Kątem oka widzę, jak z boku, na ławie, redaktor audycji dla dzieci i młodzieży w telewizji, z którym przyszliśmy do MSW w sprawie organizacji audycji „Zielony ogonek”, bezgłośnie trzęsie się ze śmiechu, łapiąc niesforne okulary. Surowa osoba płci milicyjnej podsunęła przepustkę. Czytam: „Olesь”. Ach, ta moja „Olesь”! Od lat dziecinnych we wszystkich powojennych szkołach, do których mi przyszło chodzić, niejeden gapił się: — Jak?! Trzeba było dla zgody i pokoju zgodzić się na „Aleksandra” — tak już się nie dziwili. We wszystkich oficjalnych dokumentach, nawet w dyplomie instytutu teatralnego, stałem się dla wszystkich zrozumiałym „Aleksandrem” — wszystko jedno, że to imię greckie, byle nie nasze. Czemu im tak dokuczają nasze imiona? Oto „rozstrzelna” mojego ojca, Hryhorija Marka Hnatowycza. Rozstrzelany 10 listopada 1937 roku w dalekim Chabarowsku. Jakiś Zawiałow — przewodniczący „trójki” — własnoręcznie wpisał: „Mark Ignatjewicz”, choć mojego dziada zwano Hnatem, a ojca Markiem. Czy im było obojętne, jak rozstrzeliwać „Ignatjewicza” czy „Hnatowycza”? Porządek.
Już w latach niepodległości, w szpitalu na ulicy Pidwysoćkiego, w rejestracji słyszę znajome: — A kak eto budiet pa-ruski? No i nagadałem im wszystkiego, aż do dziś niezręcznie wspominać, nie zapomniałem o „chochłach” i „małorosach”. Pospiesznie wpisali do karty „Olesia”, byle tylko pozbyć się wybuchowego klienta — widać, jak człowieka nagle naszło. 10-y czy 11-y rok niepodległości. Szpital na bulwarze Szewczenki, naprzeciwko soboru Włodzimierskiego. Na ścianie tablica pamiątkowa informuje, że właśnie tu leczył się kiedyś znany ukraiński pisarz Mychajło Kocjubynski. Ale i tu: — A kak eto pa-ruski? Spokojnie wymieniam Fitzgeralda. Młoda siostra marszczy czoło, usta rozchylone w niedowierzającym uśmiechu. Myśli. Myśl, dziecko niepodległości.
— Panie Wołodymyrze — zwracam się do kierownika szpitala — pan pięknie mówi po ukraińsku, a pański personel, poza sanitariuszkami, szczebiocze „fitzgeraldowską gwarą”. Pan Wołodymyr zmieszany się uśmiecha: — To, wie pan, trzeba zacząć od Rady Najwyższej, a potem już… Ściskamy sobie dłonie na pożegnanie. Uśmiecham się i ja. Czekać, to czekać. Dopóki na moskiewskiej wierzbie Rady Najwyższej nie wyrosną ukraińskie gruszki. Będę milczał i czekał. Stoicko. Niezłomnie. Niezależnie. Więc nie — znowu ten przeklęty „Fitzgerald”!
Na stacji metra „Kłowska” młoda dziewczyna w mundurowej szynelu i okrągłym kapeluszu ogłasza przez megafon po rosyjsku nadjazd pociągu. Podchodzę. — Czy słyszała pani coś o państwowości języka ukraińskiego? — A u nas dwa gosudarstwiennych jazyka, ruskij w tom czisle!
Tłumaczenie maszynowe
Valerian TYNCZUK, m. Kiwerce, obw. wołyński
Jesienią Lubeszów, stolica rejonu na Wołyniu, obchodził 525. rocznicę pierwszej wzmianki o tej niewielkiej osadzie. Radość ze święta podzielili też sąsiedzi. Byli przedstawiciele rejonów obwodu wołyńskiego, obwodu iwanofrankiwskiego, obwodu lwowskiego, posłowie do Rady Najwyższej Ukrainy, od szefa rządu… Nadeszły też życzenia od Prezydenta Ukrainy. Moje ucho jednak podczas powitań przykro uraziły już pierwsze słowa, wygłoszone przez przedstawiciela delegacji sąsiedniego rejonu iwanowskiego Białorusi, zamieszkanego zresztą przez etnicznych Ukraińców. Powitanie z jakiegoś powodu zabrzmiało po rosyjsku. Przypomniałem sobie, że w czasach sowieckich, gdy tu odbywały się przyjacielskie spotkania z siabrami, mieszkańcy Lubeszowa prosili mówców: „Po białorusku! Po białorusku!” Oratorzy chętnie kontynuowali wystąpienia w języku swojego narodu. A tutaj mój okrzyk „po białorusku” wywołał u gościa niechęć i drażliwe usprawiedliwienie: „A ja mogu i po ukrainski!” I kontynuował powitanie, tak jak je zaczął. Ktoś z przyjezdnych wyjaśnił mi, że mówca to rodem z obwodu lwowskiego, Ukrainiec. Pomyślałem jednak: „Jaki on tam Ukrainiec — małorosjanin, pół-Ukrainiec, który nie uznaje ani języka ukraińskiego, ani białoruskiego”. A na Białorusi, dla wiadomości czytelników, wprowadzono dwujęzyczność — to, co wrogowie ukraińskiej niepodległości chcą narzucić także nam. Przypadek w Lubeszowie jest zaś jasnym potwierdzeniem możliwego finału polityki językowej również na Ukrainie, podobnego do tej, która zwyciężyła u sąsiadów. Ten „Białorusin” powinien się uczyć od kierowników zagranicznych delegacji, którzy choćby pierwsze zdanie wygłaszają po ukraińsku, okazując szacunek dla naszego państwa i narodu, a nie wierność „jedinoj i niedielimoj”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
stytucyjna, podaje w wątpliwość samo istnienie Ukrainy jako państwa Ukraińskiego. Tutaj, moim zdaniem, działa sowiecki, pełen kompleksów niższości moment, kiedy wszystko co ukraińskie uważano za nieperspektywiczne. Ale przecież naród ukraiński stanowi około 80 procent ogółu ludności Ukrainy, zatem pytanie o wąskość jest retoryczne. Zatem ukrainizacja to przestrzeganie ustawodawstwa. Tutaj problem nawet nie leży w ustawach. Gdyby obowiązujące ustawy wykonywano, to problemów ubyłoby o 80—90 %. Gdyby wszyscy, którzy przebywają w służbie państwowej (od najwyższych osób aż po najdrobniejszego urzędnika gdzieś w rejonie), rozmawiali, przynajmniej w godzinach pracy, językiem państwa, któremu służą, to nie byłaby przekręcana Konstytucja, a państwo, ze swojej strony, nie traciłoby swojej treści. Zatem wszystko rozbija się o wolę polityczną poszczególnych (czy wszystkich) mężów stanu współczesnej Ukrainy. Bo przecież minister nie może powiedzieć, że zgodnie z ustawą i Konstytucją nakazuje wszystkim porozumiewać się w języku państwowym. Kto miałby to robić — rosyjskojęzyczni, czy przynajmniej dwujęzyczni (w zależności od regionu) ministrowie?! Wszyscy przymykają oczy na to, że poszczególni członkowie rządu w ogóle nie władają językiem państwowym. Oto gdzie zagorzali obrońcy Ustawy Zasadniczej mogliby się wykazać. A co z gwarantem? Kiedy Juszczenko doszedł do władzy, szczerze wierzyłem, że nastąpi rewolucja kadrowa, gdzie wszystkie stanowiska państwowe, zwłaszcza na wschodzie i południu, obejmą narodowo świadomi ludzie. Gdzie tam! Jedyny raz, jeśli się nie mylę, Prezydent zwrócił się do przewodniczących obwodowych administracji państwowych, najwyraźniej niezbyt przekonująco, aby wszyscy porozumiewali się w języku państwowym. W państwach europejskich odrodzenie narodowe, również w sensie językowym, nabierało tempa w armii, oświacie i telewizji. W naszym wojsku, gdzie, wydawałoby się, powinna być kuźnia patriotyzmu, brakuje wychowania narodowego. Ukraińskie zmagania wyzwoleńcze, przynajmniej w kwestii narodowej, nie są zakończone. Kto może zagwarantować obecnie prawa językowe i kulturowe Ukraińca w jakimkolwiek zakątku państwa Ukraińskiego? A nikt! Przewodniczący administracji państwowych, w odróżnieniu od przewodniczących wspólnot terytorialnych, powinni dbać przede wszystkim o prawa Ukraińców, a nie sprzyjać w imieniu państwa Ukraińskiego rusyfikacji wszystkich dziedzin. Podczas II wojny światowej popularne były tabliczki z napisem “nur fur deutsche”, czyli tylko dla Niemców. Coś podobnego można obserwować i teraz: aktualny napis nie dla Ukraińców. Kto odpowie za zbrodnie przeciwko Ukraińcom, które dzieją się, jakkolwiek paradoksalnie to brzmi, na Ukrainie? Być może te zbrodnie nie mają charakteru aktywnego, ale bierność w danym przypadku równa się zamiarowi niewykonywania ustaw i naruszania zasad państwa Ukraińskiego. Sądzę, że nadszedł czas wprowadzić odpowiedzialność za naruszenie ustawodawstwa językowego — aż do pozbawienia wolności. Ważna w tej kwestii jest postawa obywatelska. Gdyby za każde zuchwałe wystąpienie czy nieprzestrzeganie ustawodawstwa językowego wysocy urzędnicy odpowiadali, i każde niepaństwowe słówko takiego “wujka ojczyzny cudzej” brałyby na celownik środki masowego przekazu, to sprawa, na moje przekonanie, ruszyłaby z martwego punktu. Więc niestety aktualnymi pozostają słowa Szewczenki: Za coż borоłyś my z lachamy? Za coż my rizałys' z ordamy? Za coż skorodyły spysamy Moskowśki rebra?? źródła napełniła się “studzienka szczodrości” ojca chrzestnego. Zrozumiałe, że przeciąganie ludzi pod sklepienia swojego kościoła przez duchowieństwo odbywa się daleko nie według Bożych Przykazań. A w murach tego kościoła ani dzieci, ani ich rodzice nie usłyszą ani ukraińskiego słowa, ani słowa “Ukraina”, ani wezwań miłości do nich. Dlatego z taką przyjemnością podzielił radość z współmyślicielami na chersońskim święcie i kandydat na Prezydenta Wiktor Janukowycz. Dokąd stoczymy nasz wóz, jeśli będziemy nadal milczeć i tym przyczynimy się do dojścia do władzy tych, którzy “zrobią wszystko”, aby status państwowego otrzymał język rosyjski, a ukraiński został zagnany w głębokie podziemie? Niedawno spotkałem znajomego niedoukraińca, który zapytał: “Na kogo będziesz głosował?” Odpowiedziałem: “Na Juszczenkę”. — “W żadnym wypadku”, — usłyszałem w odpowiedzi. Oto wam i skutki naszego milczenia.
Tłumaczenie maszynowe
Petro HNYDA, m. Lwów — Kto pośród was jest Ukraińcem, podnieście rękę do góry! — Podniosło się nie więcej niż trzysta rąk. — Małorosjanie! Podnieście ręce! — Podniosła ręce prawie połowa obecnych. — Chachły! Podnieście ręce! — Znowu podniosła ręce dobra jedna trzecia. — Ukraińcy, Małorosjanie i Chachły! Wszyscy razem podnieście ręce! To odezwa Jurka Tiutiunnyka do żołnierzy-Ukraińców na Krymie na początku 1917 roku. Tak zaczynała się Ukraina, ściślej mówiąc, jej odrodzenie, uświadomienie sobie przez jej mieszkańców bycia odrębnym narodem, nacją. I ja już dawno nie dziwię się tak przyjemnemu okresowi w ukraińskiej historii jak ukrainizacja, którą przeprowadzali w USRR nacjonal-komuniści. Czytając utwory zakazanych niegdyś pisarzy, łapię się na myśli, jak to wspaniale, kiedy wszystkich urzędników państwowych zmuszano do nauki języka ukraińskiego i zanim przystąpili do wykonywania swoich obowiązków, trzeba było zdać obowiązkowy egzamin z jego znajomości. Oto widzę, jak siedzi w prezydium zukrainizowany bolszewik, a naprzeciw niego tęgi urzędnik — Żyd czy Rosjanin, wczorajszy monarchista, który na słowo „Ukraina” zawsze klął i pluł, i sili się, by przetłumaczyć na ukraiński choćby jedno zdanie z „Kapitału” Marksa. Wyobrazić sobie takie coś dzisiaj jest trudno. Fala tego śmiecia i szumowin, których nie udało się zgarnąć w 91-ym, już teraz krzyczy o „nasilstwiennoj ukrainizacji”. Choć, jak dla mnie, wystarczy woli politycznej i odpowiedzialności, aby już po pewnym czasie urzędnicy przeszli na państwowy. Aby ci wczorajsi niedoukraińcy i Małorosjanie poczuli, że żyją właśnie w państwie ukraińskim, a nie w jakiejś tam małorosyjskiej guberni. Co oznacza ukrainizacja państwa? To przede wszystkim przestrzeganie Konstytucji Ukrainy. Kiedy niektórzy działacze polityczni zasłaniają się Ustawą Zasadniczą, z najwyższych trybun lejąc brud w obcym języku, — to jest to hipokryzja. Polityk, który przysięga na Konstytucji, łamiąc jeden z najważniejszych jej artykułów, — jest kłamcą i chamem. Po 24 sierpnia 1991 roku były wszelkie szanse stworzenia właśnie ukraińskiego państwa narodowego. Mówię narodowego w treści, a nie w formie, bo Konstytucja Ukrainy, przyjęta, jak wiadomo, na podstawie Deklaracji o państwowej niepodległości, przewiduje stworzenie właśnie ukraińskiego państwa Ukraina, czyli państwa o treści narodowej. Oczywiście, ze zwycięstwem w wyborach prezydenckich Hnat BIZHYK, m. Nowa Kachowka, obwód chersoński To dlaczego milczymy, kiedy z duszy wyrywa się krzyk? Ale gdzie krzyczeć? Gazety naszego miasta (a i obwodu) myśli w obronie ukraińskich świętości i wartości nie wydrukują. Majdany do tego jeszcze nie są gotowe. Dlatego zwracam się przez waszą gazetę do proświtian, ruchowców, członków innych sił narodowo-patriotycznych, którzy żyją w Chersoniu i obwodzie. Chersoń obchodzi (prazdnujet) kolejną rocznicę założenia miasta. Święto nazwano „S lubowju k Chersonu”. Organizatorzy święta kompletnie zapomnieli, że Chersoń — to ukraińskie miasto, a wydarzenia odbywają się w państwie ukraińskim. Odnosi się wrażenie, że w Chersoniu go nie ma. Główną wielbiącą postacią świąt jest faworyt Katarzyny II, która „dokończyła wdowę-sierotę”, Potiomkin, który brał aktywny udział w niszczeniu Siczy Zaporoskiej. Ma-kandydata nomenklaturowego nie warto było spodziewać się budowy państwa typu europejskiego. Ci, którzy jeszcze wczoraj ze strachu chowali się po krzakach, stali się równoprawnymi uczestnikami na politycznej szachownicy Ukrainy. Zamiast tego, by zakazać wszelkiego rodzaju antypaństwowych i antyukraińskich przejawów, nowa liberalna władza pasywnością jedynie sprzyjała ich rozwojowi i rozmnażaniu. Nowa nadzieja, nowy zwrot ukraińskiej sprawy wybuchł w 2004 roku, kiedy hasła pomarańczowej rewolucji były obywatelskie i narodowe. Ale co było dalej, bardzo dobrze wiadomo. Z powodu ekonomicznych niepowodzeń władza absolutnie odwróciła się od takich fundamentalnych warunków rozbudowy państwa jak odrodzenie narodowe. Ukrainizację obecnie uważają niemal za obelgę. A warto było stworzyć ministerstwo odrodzenia narodowego czy zdobyć się choćby na postanowienie Gabinetu Ministrów o ukrainizacji (czy „korenizacji”), które opierałoby się na 10 artykule Konstytucji. Wydawałoby się, że wraz ze stworzeniem przez państwo warunków dla wszechstronnego rozwoju mniejszości narodowych z porządku dziennego zniknęło pytanie o wszechstronny rozwój i odrodzenie właściwie ukraińskiej nacji — rdzennej, tytularnej. Bo jeśli to się nie wydarzy, powstaje logiczne pytanie: dla kogo stworzono to państwo? Jeśli nie dla etnicznych Ukraińców, to szkoda zachodu. Chodzi o to, że państwo nie wykonuje jednej z pierwszych i naturalnych funkcji, a mianowicie — wspierania wszechstronnego rozwoju własnej nacji. Bo bardzo prosto można odpowiedzieć w tej sytuacji na pseudoobywatelskie wypowiedzi poszczególnych działaczy prostym i, jak dla mnie, dla nas problematycznym pytaniem filozoficznym: dla kogo to państwo i po co ono? Jeśli tylko dla zaspokojenia potrzeb obywateli, to w 1991 roku można było go nie tworzyć, wystarczyło przeformatować ZSRR. Drugie pytanie dotyczy tak zwanych doktorów politycznego klonowania. U nas w Ustawie Zasadniczej zapisano, że Naród Ukraiński — to obywatele Ukrainy wszystkich narodowości. I według mojego przekonania, ten termin, zgodnie z obecnymi realiami, sformułowano trafnie. Inna rzecz, kiedy chodzi o krętactwo na poziomie politycznym. Pojęcie narodowości, kiedy odpowiednia rubryka zniknęła z paszportów obywateli Ukrainy, nie istnieje. Zdjęcie Olesia Dmytrenki Co więcej, z tej kwestii tworzą taką sobie matrioszkę, kiedy wszystkich obywateli, niezależnie od narodowości, języka, koloru skóry, sprowadzono do jednego pojęcia Naród Ukraiński. Ale kiedy na poziomie poszczególnych polityków i politologów mowa o tak skrajnie niejednoznacznym pojęciu jak naród polityczny, to tutaj już, jak mówią, przyjechaliśmy. Wychodzi na to, że Naród Ukraiński dzieli się przede wszystkim na ukraińską nację, która i tworzy, jako tytularna, jego rdzeń, oraz inne nacje. Potem, wychodzi na to (nawet z ust Prezydenta Juszczenki niejednokrotnie brzmiały takie intonacje), ukraińska nacja i w swojej kolejności też dzieli się na różne nacje i narodowości, które zamieszkują Ukrainę. Tylko nacja w danym przypadku nazywana jest „polityczną”. Rdzenna zaś ludność, właściwie Ukraińcy, sprowadzani są do, wydawałoby się, wąskoetnicznej warstwy „narodowo zatroskanych” obywateli. Ta tendencja, uważam, jest skrajnie niebezpieczna. Mało tego, jest ona antykon-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...być, na podziękowanie za to w Chersoniu postawiono mu pomnik. Tu przyprowadza się pierwszoklasistów przed rozpoczęciem nauki w szkole, a w tym roku każdemu, kto po raz pierwszy przekroczył próg szkoły, wręczono książkę „Potiomkin — założyciel Chersonia”. I choć w mieście stoi popiersie T. Szewczenki, nie on był w centrum uwagi. Na święcie nie szukano dawnej chwały Ukrainy, nie rozbrzmiewały wezwania do jej pomnażania. Słychać tam było inne okrzyki uwielbienia: „Chwała Potiomkinowi!”, „Chwała Czarnomorskiej Flocie!” Dzieje się tak dlatego, że ta flota ignoruje ukraińskie prawa i ukraińskie organy władzy na Półwyspie Krymskim, który stał się przedmiotem napięcia międzypaństwowego. Wszystkie uroczystości zaplanowano tak, by wychować zaślepionych, pozbawionych ojczyzny, czcicieli obcych wodzów, którzy wobec tych wodzów mają nie tylko płaszczyć się, ale też wypełniać ich wolę. Dlaczego zatem patriotyczne organizacje społeczne, partie, świadomi obywatele nie protestują przeciw poniżaniu Ukrainy? Czyżby nie rozumieli, że takie systematyczne „wychowawcze” działania prowadzą do likwidacji państwowości Ukrainy bez wystrzałów z dział? Dlaczego obwodowa administracja państwowa spokojnie przygląda się takim działaniom? Jeśli do tego dodać, że w imprezach brali udział ukraińscy wojskowi, a nie ostatnią rolę w organizacji świętowania odegrała Cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego, rodzi się nieprzypadkowe pytanie: „Czy długo jeszcze przetrwa państwo Ukraina?” Czy młoda Ukraina wytrzyma w warunkach szeroko zakrojonej, zaplanowanej przeciw niej propagandowo-ideologicznej wojny na jej terytorium oraz nieskrywanych gróźb i pretensji północnego sąsiada? Na terytorium Autonomicznej Republiki Krym na oczach wszystkich tak zwani „kozacy”, jak donosi prasa, pod flagami sąsiedniego państwa przygotowują przyszłych napastników na Ukrainę spośród jej młodych obywateli. Z dala od tego procesu przemiany Ukrainy w „przedmieście wielkiej ojczyzny” nie stoi też Cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego. W jej sidła wpadają ci, którzy nie mają wyraźnych stanowisk w kwestiach narodowego i religijnego światopoglądu. Niedawno jedna z moich znajomych ochrzciła swoje dzieci w Cerkwi Moskiewskiej (wcześniej przyjęły chrzest w UAPC). I nie bez korzyści. Kum (wierny UPC MP) wziął na siebie nie tylko koszty związane z ponownym chrztem, ale także kupił rodzinie lodówkę, zapłacił za pobyt dzieci w przedszkolu, pomógł ubrać je i obuć. Sprawa wydaje się szlachetna, choć nie wiadomo, z jakiego
Tłumaczenie maszynowe
Teofil WYNOHRADNYK, członek honorowy Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Kulturę każdego narodu tworzą nie tylko specjaliści… Tworzy ją, tę kulturę, każdy człowiek, który ma duchową potrzebę bycia twórczym. Światosław Hordynskyj. Wśród towarzystw społecznych Ukrainy najpopularniejszą była „Proświta”. Zapoczątkowała ona przekształcenie Galicji w ogólnoukraińskie centrum odrodzenia narodowego. Dzięki ruchowi oświatowemu, inspirowanemu przez ośrodek lwowski i Towarzystwo Naukowe im. Tarasa Szewczenki, w kraju tworzono czytelnie „Proświty”. Aktywnymi ośrodkami na Śniatyńszczyźnie były czytelnie we wsi Prutówka (założona w 1884 roku, przewodniczący Iwan Sandulak — działacz społeczny, poeta, doświadczony rolnik) oraz we wsi Uście (przewodniczący — pisarz Dmytro Solanycz). Znanymi działaczami „Proświty” byli Kyryło Hamorak ze Stecewy, Hryhorij Zaparyniuk z Wołczkowiec, Jarosław Barnycz z Balyńców, Porfyrij Bażanskyj z Bełełuї, Mychajło Bażanskyj ze Śniatyna. Aktywnym członkiem „Proświty” był Iwan Kejwan — grafik, malarz, historyk sztuki, uczestnik światowych wystaw sztuki ukraińskiej w Detroit (USA) i Toronto (Kanada). Liczne czytelnie „Proświty” przygotowały grunt pod utworzenie filii „Proświty” na Śniatyńszczyźnie. Jej założycielami byli Wasyl Stefanyk, Mychajło Wachniuk, Todor Łyczuk, Semen Bodczuk, Iwan Hojiw, Ołena oraz Iwan Hołubowyczowie. Sto lat temu, w 1909 roku, na przewodniczącego nowo utworzonej filii wybrano Wasyla Rawluka. Urodził się on 7 września 1872 roku we wsi Orełeć. Po ukończeniu ludowej szkoły wiejskiej rodzice posłali go do gimnazjum w Kołomyi, gdzie zaprzyjaźnił się z Wasylem Stefanykiem, Lesiem Martowyczem, Iwanem Semaniukiem (Markiem Czeremszyną). W 1887 roku stworzyli tajne kółko, którego członkowie „przygotowywali się do pracy kulturalno-oświatowej na rzecz własnego narodu”. W wolnym czasie chodzili po wsiach Śniatyńszczyzny i Kołomyjszczyzny, zbierali folklor, czytali utwory Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, włączali chłopów do aktywnego życia społeczno-kulturalnego. W gimnazjum, dowiedziawszy się o nielegalnej pracy agitacyjnej uczniów, usunięto ich z placówki. Les Martowycz i Wasyl Stefanyk przenieśli się do gimnazjum w Drohobyczu, Wasyl Rawluk — do Stanisławowa, a później do seminarium nauczycielskiego. Tam został członkiem polskiego towarzystwa socjalistycznego. W seminarium W. Rawluk ponownie zorganizował tajne kółko. Policja dowiedziała się o tym, jednak nie zebrała odpowiednich dowodów podczas śledztwa i nie mogła aresztować studenta. W 1895 roku ukończył z wyróżnieniem seminarium, lecz nie mógł znaleźć pracy w zawodzie. Dopiero po długich staraniach przyjęto go do pracy jako nauczyciela w Radziechowie na Lwowszczyźnie, gdzie kontynuował działalność społeczną — założył czytelnię „Proświty”, chór męski i kółko dramatyczne. W 1900 roku do W. Rawluka przyjechał mieszkaniec Wołczkowiec na Śniatyńszczyźnie Hryćko Zapareniuk z propozycją mieszkańców tej wsi, by objął stanowisko kierownika szkoły, w której w tamtym czasie pracowało tylko dwoje nauczycieli. Wraz z przyjściem W. Rawluka szkoła rozszerzyła się do czteroklasowej, liczba nauczycieli wzrosła do ośmiu, uczyły się tu wszystkie dzieci ze wsi. Wasyl Rawluk wpajał uczniom miłość nie tylko do nauki, ale także do
Tłumaczenie maszynowe
Natalija POPADIUK, studentka V roku Wydziału Ekonomicznego Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Iu. Fedkowycza
Od chwili założenia «Proświta» zrobiła wiele ważnych dla Ukrainy spraw, zachowując język jako duszę narodu. Wszyscy jesteśmy świadkami tego, że jak funkcjonuje język, tak żyje państwo. W czasach bezpaństwowości Ukraina żyła w sercach tego pokolenia, które już dożywa swojego wieku. To pokolenie zachowało język i dzięki niemu zdołaliśmy odrodzić się jako naród, mimo gładomorów, represji, ucisku, i zdobyć niepodległość. «Proświta» ma piękną cechę — nie żyje w niej duch ruiny, ona jednoczy, a nie niszczy, zbiera wokół ukraińskiej idei narodowej patriotów, świadomych swojego życiowego przeznaczenia, którzy związali własny los z Ukrainą. Wielkimi gwiazdami na historycznym firmamencie narodu ukraińskiego świecą nam imiona Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Olony Pcziłki, Iwana Karpenki-Karoho, Jurija Fedkowycza, Zofii Rusowej, Natalii Kobryńskiej i wielu innych sławnych synów i córek Ukrainy. «Młoda Proświta» jest częścią «Proświty» Ukrainy. Młodzież, która urodziła się w niepodległym państwie Ukrainie, nie zejdzie z wybranej drogi, nie zechce nowego niewolnictwa. Młodzież pragnie zmian, odrodzenia kultury narodowej. Młodzież nosi wyszywanki, rozmawia po ukraińsku. Młodzież szanuje tradycje przodków i przygląda się wszystkiemu, co wraca do nas na Ukrainę. Święto Mikołaja — najbardziej pamiętne święto dla dzieci, które organizuje «Proświta». Dobrze uświadamiamy sobie nasze dzisiejsze zadania. Najpilniejsze z nich — obronić na Ukrainie język ukraiński przed atakami rosyjskich szowinistów. Ponieważ język jest nośnikiem kultury, nauki, kodem i paszportem narodu, nasi wrogowie chcieliby uwięzić go w lochu zapomnienia. Ale czy można uwięzić słowo? A ducha? Człowieka można zakuć w kajdany. A w jakie kajdany zakuć język? Więc nasi wrogowie wrzeszczą, że go nie ma, że to dialekt. I przytakują im nasi zaprzedańcy-janczarzy, o których jeszcze Taras Szewczenko mówił: „za kawałek zgniłej kiełbasy o matkę byś prosił, a oddacie…” Oto i Ukrainy ubywa Ukrainy, ducha narodowego. Z tym wszystkim walczy «Proświta»: wydaje książki, wystawia spektakle, organizuje wycieczki, urządza spotkania, konferencje, tematyczne „okrągłe stoły”. Wszystko to po to, by nasze słowo nie zginęło, by zachować Państwo Ukraińskie, by nie zniknęła świadomość narodowa, kultura ukraińska i naród ukraiński.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
fizycznej pracy. Przy szkole założył poletko doświadczalne, sad, pasiekę — uczył dzieci rolnictwa, sadownictwa i pszczelarstwa. Stworzył szkolny i cerkiewny chór. Z jego wielkiej domowej biblioteki, w której było wiele materiałów etnograficznych, korzystali nie tylko uczniowie, ale cała wiejska społeczność. Jedna z największych bibliotek należała również do prawnika i pisarza Marka Czeremszyny, działacza „Proświty”. Po jego śmierci, zgodnie z testamentem, biblioteka przeszła na własność syna Wasyla Stefanyka, Semena. W. Rawlyuk stworzył kursy dla analfabetów wśród chłopów. Jego nowatorskie pomysły i propozycje dotyczące ruchu oświatowego i procesu nauczania popierali autorytatywni i wykształceni pedagodzy — Iwan Fedoraк, Mychajło Klitećkyj, Wołodymyr Chronowycz, Mychajło Strileckyj. Nie na darmo pisarz S. Kolesnyk zauważał: „Tam, gdzie umiera szkoła, tam umiera wieś, bo szkoła to Świątynia duszy i świętości. Szkoła to zapora, która trzyma ludzi na wsi. Drzewo, które nie zna nieurodzajnych sezonów, bo co roku daje owoce. Rozkwit szkół to wielka polityka państwowa!” Na wszystkich konferencjach w powiecie W. Rawlyuk przemawiał po ukraińsku. Zaczęli go naśladować inni nauczyciele. Praca oświatowa przyniosła rezultat. Już w 1911 roku filia „Proświty” liczyła 30 czytelni, które prowadziły stałą pracę kulturalno-oświatową. Tylko w ciągu dwóch lat pokazano 21 przedstawień teatralnych, przeprowadzono 27 wykładów, a także obchodzono dni urodzin T. Szewczenki, M. Szaszkewycza i innych wybitnych ukraińskich postaci. W 1912 roku wiceprzewodniczącym snjatyńskiej „Proświty” wybrano Marka Czeremszynę, który wiele wysiłku włożył w jej rozwój. W 1913 roku filię kierował Wasyl Stefanyk; w jej skład wchodzili W. Rawlyuk, I. Hołubowycz, A. Oniszczuk, W. Poliatynskyj. Chłopi, pragnąc nauczyć się czytać i pisać, wstępowali do „Proświty”.
Wasyl Rawlyuk i Myrosław Popadiuk. Rysunek Mychajła Steciaka
W latach 1911–1914 wraz z Wasylem Stefanykiem i Mykołą Czeremszyną Wołodymyr Rawluk organizował w powiecie sniatyńskim obchody jubileuszów działaczy kultury oraz 40-lecia działalności literackiej Iwana Franki, który gościł u niego w Wołczkiwcach. Iwan Franko wielokrotnie występował z referatami „O rządowych i ludowych gazetach”, „O szkołach ludowych i położeniu ukraińskiego nauczyciela”. Nauczycielstwo powiatu wybrało Wołodymyra Rawluka inspektorem szkolnym, a obywatele — posłem do parlamentu ZUNR w Stanisławowie. W 1919 roku władze rumuńskie zwolniły Wołodymyra Rawluka i jego żonę Annę z posad nauczycielskich. Za wystąpienie przeciwko polskiej władzy okupacyjnej w 1920 roku go aresztowano, a rodzinę wysiedlono z budynku szkolnego. Tylko dzięki staraniom Wasyla Stefanyka Rawluka zwolniono z aresztu. W. Rawluk kierował filią Proświty w Sniatyniu przez prawie 30 lat. Oprócz pracy w „Proświcie” pisał artykuły publicystyczne i naukowo-pedagogiczne: „Wasyl Stefanyk”, „Marko Czeremszyna”, „Lesio Martowycz”. Stefanyka i Rawluka jako aktywnych członków walne zebranie Towarzystwa „Proświta” we Lwowie 25
W grudniu 1925 roku nadano im tytuł członków honorowych. Podczas wręczania Wasylowi Rawlukowi dyplomu Marko Czeremszyna powiedział: „Szli wy prosto i tylko drogą pracy dla swego narodu, nie zbaczając na bok ani na krok, choć ta prosta wasza życiowa droga była cierniowa. Nigdy nie kryliście duszy i nigdy nie zakurzyliście testamentu Kobzarza: wierni i odważni stalise najlepszym synem tej ziemi, jej solą, jej pszenicą”. Odnowiono pracę Sniatyńskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki dopiero w 1999 roku dzięki znanemu pedagogowi, poecie, regionaliście Myrosławowi Popadiukowi, który kieruje nim już od 20 lat. M. Popadiuk na rodzinnej Snятynszczyźnie przez 22 lata był dyrektorem szkół, przez 12 lat kierował rejonowym wydziałem oświaty. Wydał zbiory wierszy „Wielkanoc”, „Boże Narodzenie”, „Wesoły abecadlnik”, „Promyczek”, „Imiona”, „Skarby”, „Pokucka chrestomatia” i in. Laureat literackich nagród im. Marijki Pidhiriańskiej, im. Marka Czeremszyny, honorowy członek „Proświty”, odznaczony Honorowym Dyplomem Gabinetu Ministrów Ukrainy i medalem „Budowniczy Ukrainy”. Aktywny działacz społeczny, uczestnik duchowego odrodzenia narodowego kraju, kieruje klubem „Młoda Proświta”, redaktor wielu wydawnictw literacko-pedagogicznych. Za czasów działalności „Proświty” w rejonie wyrosło wielu aktywnych członków, wśród których Hryhorij Dutczak, Petro Korż, Maria Fuszto, Jarosław Rudaniec, Iwan Hrekuliak, Ruslana Kiriejewa, Wołodymyr Karyj, Jarosław Romaniuk, Wasyl Charyton, Roman Kasijan, Dmytro Mochoruk i inni.
Znany dziennikarz, regionalista, redaktor naczelny czasopisma „Snятyn” Wasyl Charyton opracował i napisał przedmowę do książki „Wasyl Rawluk. Wspomnienia o „Pokuckiej Trójcy”. Uwzględniając wielkie zasługi Wasyla Rawluka w założeniu i działalności „Proświty” na Snятynszczyźnie, wykonawczy komitet Wołczkiwskiej rady wiejskiej nadał jednej z ulic wsi jego imię. Z okazji 100-lecia powstania „Proświty” Snятynska administracja rejonowa, wykonawczy komitet rady rejonowej i zarząd „Proświty” ufundują na budynku szkoły w Wołczkowie tablicę pamiątkową z płaskorzeźbą ku czci Wasyla Rawluka, którą wykonał znany na Prykarpaciu członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Wołodymyr Dowbeniuk.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła... Luiza CZUMAK, wieś Szariwka, rejon jarmolinecki, obwód chmielnicki
Nareszcie stało się! Minister edukacji i nauki podjął decyzję, że szkoła ukraińska musi być ukraińska. To tak samo naturalne, jak to, że woda musi być mokra. Zwracałam się do nauczycieli i do czterech ministrów edukacji z pytaniem: kto nauczy ukraińskie dzieci języka ukraińskiego? Kiedy pracowałam w Konotopie, w wydziale edukacji odpowiadano: „Rodzice”. Jacy rodzice? Ci, którzy zostali zrusyfikowani przez radziecką szkołę? Bardzo dziwią wypowiedzi niektórych nauczycieli w telewizji o „naruszeniu praw”. Jakich praw? Pracujesz w szkole ukraińskiej — proszę, prowadź przedmiot, rozmawiaj z dziećmi i kolegami po ukraińsku. Dzieci każdego państwa muszą znać język państwowy — to bezsporny fakt. W każdym miejskim komitecie wykonawczym działa komisja do kontroli wykonywania Ustawy Ukrainy o językach. Członkiem tej komisji jest przewodniczący miejscowej Proświty. A członkowie Proświty mogą, odwiedzając szkoły, kontrolować wykonanie zarządzenia ministra edukacji. Zarządzie Proświty! Aktywizujcie członków Proświty na miejscach!
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET “Apostoł ukraińskiego Słowa” — właśnie takim tytułem obdarzyli liczni wielbiciele Bohatera Ukrainy, artysty ludowego Ukrainy Anatolija Nestorowycza Pałamarenkę podczas jego wieczoru jubileuszowego, który odbył się 22 października w Sali Kolumnowej im. M. Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy. Koncert był poświęcony 70-leciu wybitnego artysty. Anatolij Pałamarenko należy do tej grupy artystów, którzy nie tylko są oficjalnie uwieńczeni honorowymi tytułami, ale także z ducha, z istoty są prawdziwie ludowi. Nikt inny, oprócz niego, tak głęboko i subtelnie nie zna życia narodu, jego psychologii i języka. Posiadając z natury wyrazistą, atrakcyjną aparycję, prawdziwy aktorski temperament, nienaganne władanie pięknym w barwie głosem, bogatym w różnorodne modulacje, artysta potrafi subtelnie przekazać słuchaczowi styl i myśl każdego autora. Jego emocje są wyraziste, miękkie, szczere. Dziś nikomu nie udaje się przewyższyć go w głębokim odczytywaniu dzieł klasyków literatury pięknej. W koncercie wzięły udział Narodowa Zasłużona Kapela Bandurzystów im. H. Majborody, Narodowa Orkiestra Instrumentów Ludowych. W programie wieczoru w wykonaniu Ludmiła ILJENKO Zdjęcie Olesia DMYTRENKI 22 października na Placu Lwowskim w Kijowie obchodzono Święto ukraińskiego słownika, które przeprowadzili Ukraiński Fundusz Językowo-Informacyjny NAN Ukrainy wraz z wydawnictwami “Dowira”, “Naukowa dumka” oraz specjalistycznym sklepem “Słowniki-samobranki”, który znajduje się obok Domu Artysty. Wśród dorobku książkowego każdego narodu szczególne miejsce zajmują słowniki jako świadectwo duchowego potencjału narodu i bogactwa jego języka. Właśnie dlatego organizatorzy już po raz trzeci przeprowadzają Święto ukraińskiego słownika. W wydarzeniu wzięli udział naukowcy, działacze literatury i sztuki, wydawcy, edukatorzy, zagraniczne centra kulturalne oraz przedstawiciele ambasad na Ukrainie. Księgarnię “Słowniki-Samobranki” otwarto w lipcu 2007 roku. Tutaj szeroko zaprezentowane są prace krajowych i zagranicznych leksykografów: słowniki, informatory, encyklopedie — zarówno tradycyjne, jak i na nośnikach elektronicznych. Wśród nich wydania tak znanych ukraińskich wydawnictw jak “Naukowa dumka”, “Dowira”, “Dżereła”, “Dnipr”, “AST” i wielu innych. Obecnie w księgarni jest ponad 40 000 tytułów. Wśród nich także współczesna literatura dziecięca i albumy artystyczne, w szczególności Marii Prymaczenko, zestawy prezentowe pocztówek ze zdjęciami — pejzażami Kijowa, i jeszcze wiele produktów książkowych, które mogłyby posłużyć za książkowy portret współczesnej Ukrainy. Pracownik sklepu Ołena Luta opowiedziała jubilata zabrzmiały utwory Tarasa Szewczenki (“Chłodny jar”, “Perebendia”, “Prorok”, “Gogolowi”), fragmenty powieści “Taras Bulba” Mykoły Gogola, “Nauka” Stepana Rudanśkiego, niedoścignione humoreski “Dziki odyniec lub wieprz” oraz “Jarmark” Ostapa Wyszni. Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko w słowie powitalnym zaznaczył, że ustami Anatolija Nestorowycza dziś przemawiają prorocy — Taras Szewczenko, Mykoła Gogol i inni. Swoim gorącym słowem jest on w stanie zapalić miłością do Ukrainy wielu ludzi. Prezydent podkreślił osobisty wkład Anatolija Pałamarenki w utwierdzanie ukraińskiego słowa. “Dziś nie ma nic ważniejszego, niż obronić nasz język, naszą kulturę”, — powiedział W. Juszczenko. Życzył jubilatowi zdrowia, szczęścia, dalszych sukcesów twórczych. Anatolija Pałamarenkę witali minister kultury i turystyki Ukrainy Wasyl Wowkun, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury Borys Olijnyk, przewodniczący WUT “Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, przyjaciele i rodacy. Szczególnie spodobał się Anatolijowi Pałamarence i obecnym na sali prezent od rodaka, zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Marczuka — obraz, na którym przedstawiono starożytny kurhan obok miasteczka Makarowa na Kijowszczyźnie. Właśnie tam Anatolij Nestorowycz w dzieciństwie pasał krowy. Anatolij Pałamarenko — oddany patriota rodzinnego poleskiego kraju. Jest częstym gościem w Makarowie, gdzie się urodził, dorastał i rozpoczynał swoją drogę twórczą, w sąsiedniej wsi Hawrowszczyźnie, skąd pochodzi jego mama, na wielu wydarzeniach kulturalno-artystycznych regionu. Jego życie — to wysoka sztuka, ciągłe poszukiwanie twórcze, miłość do rodziny, do Ukrainy, do narodu, a zwłaszcza — do ukraińskiego Słowa. Oto i dziś chyba najważniejsza sprawa jego życia — wychowanie przyszłego pokolenia. Anatolij Nestorowycz czyta cykl wykładów studentom Narodowych uniwersytetów im. T. Szewczenki i M. Drahomanowa, akademii muzycznej im. P. Czajkowskiego. Swój przedmiot artysta tak właśnie nazwał: “Słowo”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
mówi: “Pracuję w sklepie od samego początku. Zajmuję się zarówno sprzedażą, jak i zamówieniami. Dlatego wiem, że obecnie bardzo potrzebne są słowniki-poradniki dla osób w różnym wieku. I mamy je. Wiele przekładowej literatury edukacyjnej w języku ukraińskim dla dzieci. Popularna jest “Pierwsza encyklopedia” dla trzylatków. Kiedy dziecko nauczy się już pracować z ilustrowaną encyklopedią, przechodzi do słowników. Cieszę się, że rodzice przychodzą do nas i dobierają słowniki, książki językoznawcze, zwłaszcza obcojęzyczne. Obecnie jest bardzo duży popyt na słowniki obcojęzyczne. Pracujemy z całą Ukrainą. Po Lwowskim Forum nawiązałam kontakty z prawie wszystkimi wydawnictwami, które tam były. Mam produkty z Ukrainy Zachodniej — Lwów, Tarnopol, Iwano-Frankiwsk, reprezentowane są także Charków i Donieck oraz kijowskie wydawnictwa. Popularne jest ukraińskie malarstwo, sztuka użytkowa. Wiele literatury o okresie przedchrześcijańskim, o latach 1930—40. Każdy znajduje dla siebie prawdę w książkach. Święto rozpoczęło się występem Orkiestry Prezydenckiej, która pomogła zgromadzić przechodniów wokół obchodów. Część uroczystą otworzył dyrektor Funduszu Informacyjnego NAN Ukrainy, człowiek, który pomógł ujrzeć światło dzienne wielu słownikom, Wołodymyr Szyrokow. Przedstawił on Tetiankę Żmendyk, która przeczytała wiersze poświęcone naszemu językowi, a także zagrała na sopiłce. Tetianka jest stałą klientką. “Bardzo lubię czytać i mam w domu wiele książek — podzieliła się. — A jeszcze lubię wycinać z papieru i kupuję tutaj specjalne książki”. Jak zauważył klasyk, “Twórcą książki jest autor, twórcą jej losu — społeczeństwo”. Właśnie o tym opowiadał dziennikarzom dyrektor wydawnictwa “Słowniki-samobranki” Serhij Panczenko: “Zajmujemy się rozpowszechnianiem słowników. Obecnie jest to jedyna wyspecjalizowana księgarnia na Ukrainie. Napisaliśmy list do przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, aby przeprowadzić tutaj renowację. Chciałbym zwrócić uwagę władz na problemy wydawnictwa słownikowego. Oto tutaj przedstawione są słowniki branżowe, które zostały wydane jeszcze w czasach radzieckich. Trzeba je wznawiać. Opracowywane są także nowe wydania. Oto tutaj 8. wydanie ukraińskiego słownika ortograficznego w nakładzie dwóch i pół tysiąca egzemplarzy. A taki słownik powinien być na biurku każdego urzędnika. Program wydawniczy na lata 2009—2015 został opracowany, ale nie ma komu zapewnić jego wykonania. W tych warunkach ukraińscy leksykografowie robią wszystko, co mogą. W ostatnich latach opracowano i wydano ponad 60 tytułów słowników, co w rzeczywistości jest liczbą małą. Wśród wydań są i takie, które mają skomplikowane losy. Oto słownik etymologiczny, którego wydawanie rozpoczęto jeszcze w czasach radzieckich. Ukazało się pięć tomów, praca do dziś nie została zakończona”. Z programem “Misterium słownika” wystąpili studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Karego. W programie połączono wiersze i skrzydlate słowa poświęcone kulturze komunikacji. Zabrzmiały wypowiedzi Rilkego, Szekspira, Franki, Puszkina, Préverta, Mirabeau i innych tytanów światowej literatury. Redaktor naczelny wydawnictwa “Perun”, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wiaczesław Busel opowiedział o tym, jak wiedzie się autorom słowników: “Rozpoczęliśmy nową serię słowników, które nazywamy słownikami półmilionowymi, czyli 250 tysięcy słów “z języka” i tyle samo “na język”, dwujęzyczne. Pierwszy taki słownik ukazał się rosyjski, niedawno zaprezentowano go w Moskwie. W tym roku wychodzą słowniki angielski i francuski. Mamy również zawarte umowy z wydawnictwami Francji i Niemiec, przygotowujemy słowniki włoski, hiszpański i portugalski. Słowniki 40-tysięczne już wydaliśmy, a teraz powtarzamy to wszystko w 10-krotnym nakładzie. Jeśli omawiać problemy o charakterze ogólnopaństwowym, to uważam, że na Ukrainie od dnia śmierci naszych wybitnych leksykografów Żłuktenki i Biłodida ustało słownikarstwo i zaczęła się jego surogatowa zamiana. Fizyk Szyrokow i wasz pokorny sługa, który również z wykształcenia jest fizykiem, wykładowcą mechaniki teoretycznej w języku angielskim i autorem bajek dla dzieci, ciągnąc ten wózek, zetknęliśmy się z takim problemem: trzeba tworzyć terminologię branżową”. Problemy istniejące w ukraińskiej leksykografii wymagają, jak osłabione dziecko, czułego i uważnego traktowania. I każde osiągnięcie w tej dziedzinie to wielkie święto. Dyrektor wydawnictwa “Słowniki-samobranki” Serhij Panczenko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
14 października 2009 r. w sali posiedzeń plenarnych Rady Najwyższej Ukrainy odbyły się parlamentarne wysłuchania „Ukraińcy za granicą: stan obecny i perspektywy współpracy”. Ale w istocie były to wysłuchania publiczne w budynku parlamentu, bo cóż to za wysłuchania parlamentarne bez deputowanych (było ich zaledwie pięciu). Prawda, w lożach siedziało kilku ministrów, przewodniczących komitetów państwowych lub ich zastępców, a ambasadorów Ukrainy za granicą było więcej. Na sali zaś — około pół setki przedstawicieli ukraińskich wspólnot z zagranicy, aktyw społeczny z Ukrainy, a przeważnie studenci Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Przedstawicieli mediów było bardzo mało, toteż te wysłuchania nie zyskały rezonansu społecznego. Ponadto w nazwie wysłuchań nie odzwierciedlono obecności za granicą obywateli Ukrainy. Przedstawiciele licznych organizacji społecznych czwartej fali migracyjnej w swoich wystąpieniach zwrócili uwagę właśnie na ten aspekt ukraińskiej obecności za granicą, poruszając złożony kompleks palących problemów, które wymagają pilnego rozwiązania wspólnymi siłami Prezydenta, Rady Najwyższej i Gabinetu Ministrów Ukrainy.
Podsumowując wysłuchania, wicespiker Mykoła TOMENKO podkreślił, że należy przeprowadzić osobne parlamentarne wysłuchania na temat problemów ukraińskiej migracji zarobkowej.
Prezentujemy uwadze czytelników wystąpienie na wysłuchaniach przewodniczącego Międzynarodowej Organizacji Społecznej Ukraińców „Czwarta Fala” Ołeksandra SZOKAŁA, w którym skupiono się na problematyce ukraińskich procesów migracyjnych, a także artykuł przedstawiciela ukraińskiej diaspory — koordynatora Zrzeszenia Ukraińców Rosji w obwodzie tiumeńskim i Zachodniej Syberii Wołodymyra CHALIMONCZUKA.
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej
Aleksander Szokało i Wołodymyr Chalimończuk – społecznych praw Ukraińców na Ukrainie i za granicą, zachowania, odnowienia duchowo-intelektualnego i fizyczno-genetycznego zasobu oraz struktury społecznej narodu. (Podobną strategię z powodzeniem realizuje Kazachstan). Zwlekanie z rozwiązaniem tego pilnego problemu, a także nieodpowiedzialne decyzje rządu o wprowadzeniu opodatkowania pracujących migrantów prowadzą do przejścia obywateli Ukrainy w status emigrantów i do utraty przez Ukrainę kolejnego pokolenia. 3. MGOU „Czwarta Fala” domaga się od Rady Najwyższej niezwłocznego stworzenia na Ukrainie należytej bazy prawnej w zakresie migracji, która uchroni państwo przed niekontrolowanymi napływami nielegalnych imigrantów, a także ochroni obywateli Ukrainy przed transnarodowymi siatkami przestępczymi zajmującymi się nielegalnym zatrudnianiem i handlem ludźmi oraz zagwarantuje swoim pracującym migrantom legalizację na podstawie dwustronnych umów o czasowym zatrudnieniu i ochronie socjalnej za granicą, a co najważniejsze – zapewni im możliwość powrotu do domu. Przy opracowywaniu międzyrządowych umów między Ukrainą a krajami pobytu Ukraińców obowiązkowo angażować przedstawicieli ukraińskich organizacji społecznych za granicą. 4. MGOU „Czwarta Fala” popiera projekt ustawy Ukrainy „O statusie prawnym ukraińskich pracujących migrantów”, opracowany przez Komisję UKGK ds. migrantów. Przezwyciężanie kompleksu problemów związanych z migracją zarobkową należy rozpocząć od uznania samego faktu istnienia tego negatywnego zjawiska społecznego oraz jego określenia prawnego. Projekt ustawy określa status prawny ukraińskich pracujących migrantów i członków ich rodzin, ustanawia prawne i społeczne gwarancje ich ochrony. 5. Konieczne jest zapewnienie przez państwo włączenia wszystkich inicjatyw kulturalno-oświatowych Ukraińców za granicą w systemy ukraińskiej oświaty i nauki oraz gromadzenie w Ukrainie ich duchowo-intelektualnego dorobku dla rozwoju rodzimej oświaty i nauki. Aby usystematyzować sferę informacyjno-kulturalną życia w Ukrainie i Ukraińców za granicą oraz należycie zapewnić rozwój kulturalny społeczeństwa ukraińskiego w jednolitej przestrzeni informacyjnej, należy wprowadzić państwowy strategiczny program informacyjnego wsparcia światowego ukraińskości oraz utworzyć w Kijowie Centrum Informacyjne Światowej Ukraińskości z mocną bazą zasobów, wykorzystującą najnowocześniejsze technologie. Obecnie brak systemowej troski państwa o ukraiński in-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «MISJA „CZWARTEJ FALI”», s. 1
Oleksander Szokało
Szanowni współobywatele! Będę mówić zarówno o problemach, jak i o mechanizmach ich przezwyciężania. Zwracała uwagę, między innymi, Ninа Iwaniwna Karpaczowa, że nazwa naszych wysłuchań nie obejmuje całej problematyki ukraińskiego pobytu za granicą, a mianowicie problemów ukraińskich migrantów. Dzieje się tak, ponieważ status prawny ukraińskich obywateli za granicą, czyli emigrantów, którzy są obywatelami innych państw, jest określony ustawowo. A status prawny obywateli Ukrainy za granicą, czyli ukraińskich migrantów, do tej pory nie został określony, jakby w naszym kraju nie istniało takie zjawisko społeczne. A dzisiejsi ukraińscy migranci to jutrzejsi emigranci. Ukraińską ambicję łechcze się lirycznym stereotypem „Naszego kwiatu po całym świecie”. Kwiat rzeczywiście jest nasz, ale owoce już nie są nasze. Ukraińcy stają się „przepadłą siłą” dla Ukrainy. „…Rozsypujemy się jak liście klonu” — z żalem pisał Iwan Franko w 1907 roku w związku z masowym wyjazdem Ukraińców za ocean. Od tamtej pory minęło ponad sto lat, a fale migracyjno-emigracyjne równie dobrze wyrzucają nasz lud na obcą ziemię. I z każdą nową falą Ukraina traci znaczną część nowego pokolenia. Z potrzeby zachowania Ukraińców dla Ukrainy w 2006 roku powstała Międzynarodowa Organizacja Społeczna Ukraińców „Czwarta Fala”. Nasza ideologema — „Ukraińcy — dla Ukrainy!”, przewiduje prawo i obowiązek każdego Ukraińca do tworzenia samodzielnego Państwa Ukraińskiego. Ten nakaz naszej wspólnej woli i działania obywatelskiego jest odpowiedzią na duchowe wezwanie Franki — „…Nam pora dla Ukrainy żyć”. Misją MOOU „Czwarta Fala” jest zachowanie i odbudowa integralności narodu ukraińskiego jako wspólnoty osób, odtworzenie samodzielnej, samoorganizującej się siły naszej narodowej istoty. Nasze zasadnicze zadanie: czwarta fala migracyjna musi stać się ostatnią falą odpływu i pierwszą falą powrotu Ukraińców do Ojczyzny. Niektórzy uspokajają: procesy migracyjno-emigracyjne to nieuniknione zjawisko współczesnego zglobalizowanego świata. Istotnie, obecnie na świecie, według różnych danych, od 150 do 175 mln osób (ponad 3 % ludności planety) mieszka poza granicami krajów swojego pochodzenia. Spośród nich około 70 mln to migranci. Ale udział Ukraińców w globalnych światowych procesach migracyjnych zdumiewa: ukraińscy migranci zarobkowi stanowią ponad 10 % (około 8 mln, a w szczytowym sezonie ich liczba prawie się podwaja) ogólnej liczby migrantów na świecie. Odsetek ukraińskich emigrantów i migrantów zarobkowych w stosunku do ogólnej liczby Ukraińców (około 65 mln) jest najwyższy na świecie. Ogółem ponad 45 % ukraińskiej społeczności etnicznej żyje poza granicami Ukrainy. Ukraińska istota społeczna jest faktycznie rozdwojona, a opróżnioną niszę społeczną zajmują imigranci z krajów trzecich (ich u nas jest około 7 mln), którzy deformują środowisko sociokulturowe Ukrainy. Ten wskaźnik jest szczególnie niepokojący na tle depopulacji narodu ukraińskiego — niskiej dzietności i wysokiej umieralności. Tylko niewielka część (około 25 %) ukraińskich migrantów pracuje za granicą legalnie, posiadając zezwolenie na pracę — to właśnie są migranci zarobkowi, a reszta pracuje nielegalnie — to społeczni wygnańcy (uchodźcy), pozbawieni wszystkich praw obywatelskich. Migracja legalna to straty gospodarcze państwa i straty intelektualne społeczeństwa, a migracja nielegalna to dodatkowo nieewidencjonowane szkody moralne całego narodu ukraińskiego, ponieważ ukraińscy nielegalni należą do najbardziej dyskryminowanych i pozbawionych ochrony. Państwowe struktury krajów pobytu Ukraińców martwią się wyłącznie problemami integracji mniejszości narodowych na swoim terytorium, ponieważ mniejszości narodowe to kategoria polityczna. Pracodawcy naszych zarobkowiczów dziwią się: jesteście tacy pracowici, cóż to za państwo, które wypuściło was z domu? Według wniosków socjologów ukraińska klasa średnia obecnie kształtuje się za granicą. Ale ta klasa średnia nie należy do społeczeństwa ukraińskiego, ponieważ nie zapewnia samodzielnej siły ukraińskiego kształtowania narodu i budowania państwa, a jest narzędziem pracodawców w innych krajach. A te dziesiątki miliardów euro i dolarów, które rocznie zarabiają Ukraińcy na obczyźnie, nie rekompensują duchowo-intelektualnego i genetyczno-fizycznego zasobu klasy średniej, który Ukraina stale traci. Migracja ukraińska, zwłaszcza nielegalna, obniża oficjalne wskaźniki bezrobocia, ubóstwa i innych chorób społecznych (gdyby teraz wszyscy ukraińscy migranci wrócili na Ukrainę, mielibyśmy do 12 mln bezrobotnych). A ogółem migracja za granicę i jej skutki na Ukrainie —
to jest katastrofalne pogorszenie społeczno-demograficznej sytuacji w naszym społeczeństwie. Jakie więc są przyczyny masowej migracji i społeczno-demograficznego kryzysu ukraińskiego społeczeństwa? Wymienię główne: brak na Ukrainie ideologii państwowej, strategii rozwoju i ich społeczno-ekonomicznego programowego zabezpieczenia oraz dewaluacja na tym tle pracy ludzkiej. Wszystko to rodzi szarą gospodarkę, korupcję, bezrobocie, deprofesjonalizację, lumpenizację, masową migrację i inne negatywne zjawiska społeczne. Całe ukraińskie społeczeństwo, przekształcone z produkcyjnego w konsumpcyjne, jest ogarnięte totalnym zarobkowym wyjazdownictwem — od państwowego urzędnika, który kupuje sobie stanowisko, po społecznie wykluczonego, który kupuje sobie miejsce pracy najemnej na obcej ziemi. Paradoksalność najnowszej migracji polega na tym, że podczas gdy pierwsza fala masowego przesiedlenia Ukraińców przypadła na epokę naszej bezpaństwowości, czwarta fala powstała w Ukraińskim państwie. Tę paradoksalność dostrzegamy również we wspólnej przyczynie pierwszej i czwartej fali migracyjnej — w motywacji społeczno-ekonomicznej, w biedzie, w niemożności samorealizacji na Ojczyźnie. Wynika z tego, że przez 130 lat niemal nic nie zmieniło się w społeczno-ekonomicznym położeniu Ukraińców. Tylko wtedy Ukraina miała najwyższy przyrost ludności w Europie, a obecnie — najniższy! A kiedy wśród pozytywnych aspektów migracji zarobkowej główne wskazuje się dodatkowy napływ do Ukrainy znacznych strumieni pieniędzy zarobionych przez naszych obywateli oraz przyswajanie przez nich kultury produkcji, budzi to oburzenie, ponieważ pieniądze nie rekompensują szkód moralno-psychologicznych, a ludzie z wyższym wykształceniem zatrudnieni na najem to nie przyswajanie kultury produkcji, lecz deprofesjonalizacja i lumpenizacja. Wskutek czwartej fali migracji Ukraina stale traci znaczny potencjał genetyczny, duchowo-intelektualny, fizyczny, reprodukcyjny, twórczo-naukowy, ekonomiczny. Ukraina stała się krajem-dawcą, ponieważ dostarcza światu, oprócz zasobów naturalnych, nieocenioną narodową wartość — ludzi: od niemowląt po dziewczęta na wydaniu, od robotników po naukowców. Tylko w związku z wyjazdem naukowców i wysoko wykwalifikowanych specjalistów straty Ukrainy wynoszą ponad 1 miliard dolarów USA rocznie. A straty duchowo-moralne są niezliczone. Ukraina jako dawca inwestuje żywy kapitał ludzki w gospodarkę niemal wszystkich rozwiniętych krajów świata, na własną szkodę. Kiedy w XX wieku naród ukraiński był narodem deportowanych, to w XXI wieku stał się narodem migrantów. Według konkluzji Komisji do walki z nielegalnym handlem Ukraińcami przy Światowym Kongresie Ukraińców, ogłoszonej na 48. sesji ONZ jeszcze pięć lat temu, „Ukraina jest jednym z największych źródeł ludzi, którzy stają się ofiarami handlu”. MOOG „Czwarta Fala” zwraca uwagę społeczeństwa i wszystkich gałęzi władzy na Ukrainie na problemy związane z masową ukraińską migracją. Obecne antyludowe stanowisko polityków wobec tych problemów jest równoznaczne z polityką wynarodowienia. Zwracamy uwagę na rażącą niezgodność polityki na Ukrainie z życiowymi dążeniami ukraińskich obywateli na ojczystej ziemi i za granicą. Biorąc pod uwagę dotkliwość poruszonych problemów, MOOG „Czwarta Fala” zwraca się do Prezydenta, Rady Najwyższej, Gabinetu Ministrów Ukrainy z następującymi żądaniami: 1. Ponieważ ogólna liczba obywateli Ukrainy za granicą stanowi około 25 % wszystkich ukraińskich wyborców, należy wprowadzić zmiany do ustawy Ukrainy „O wyborach”, ustawowo zapewniając wszystkim obywatelom Ukrainy, zarówno na Ukrainie, jak i za granicą, możliwość udziału w procesie wyborczym z czynnym i biernym prawem wyborczym (prawo wybierania i bycia wybranym) oraz wprowadzeniem praktyki głosowania pocztowego dla obywateli Ukrainy za granicą (z tego doświadczenia szeroko korzystają kraje, których obywatele tymczasowo przebywają za granicą). Zgodnie z normą obowiązującej ustawy prawo wyboru mają tylko ci obywatele Ukrainy za granicą, którzy są zarejestrowani w ewidencji konsularnej, a to 1 % ich ogólnej liczby. Obowiązkiem państwa ukraińskiego nie jest jednak wyłącznie zapewnienie swoim obywatelom warunków do realizacji prawa wyborczego poza Ojczyzną oraz wspieranie ich integracji w innych społeczeństwach, lecz przede wszystkim maksymalne zagwarantowanie każdemu obywatelowi zabezpieczenia socjalnego i wszystkich praw człowieka u siebie w domu. 2. Dlatego należy niezwłocznie uchwalić społeczno-ekonomiczny Państwowy program „Powrót ukraińskich migrantów na ojczyznę” w celu zapewnienia
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przestrzeń informacyjną za granicą nadrabia na zasadach społecznych Ukraińska Światowa Sieć Informacyjna (USIM) MGOO „Czwarta Fala”. 6. MGOO „Czwarta Fala” żąda zatrzymania rujnowania ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Politykę informacyjną państwa ukraińskiego należy skierować na ochronę rodzimej przestrzeni informacyjnej oraz pełnowartościowe wejście w światową przestrzeń informacyjną pod warunkiem zapewnienia dostępu wszystkich przedstawicieli ukraińskiego społeczeństwa do zasobów informacyjnych swojego kraju. Rodzime media to strategiczny nośnik języka państwowego. 7. MGOO „Czwarta Fala” proponuje projekt utworzenia przy urzędach konsularnych Ukrainy za granicą służby patronackiej w celu udzielania pomocy informacyjno-konsultacyjnej swoim obywatelom. Realizacja tego projektu stanie się pierwszym krokiem do systemowego rozwiązania szeregu problemów społecznych związanych z pracą zarobkową za pomocą społeczeństwa obywatelskiego oraz ważnym krokiem Ukrainy w stronę europejskich standardów w dziedzinie zapewnienia międzynarodowych norm praw człowieka. 8. Zgodnie z Rezolucją I Forum Ekonomicznego Ukraińców Świata, konieczne jest stworzenie systemu ochrony prawnej inwestycji Ukraińców z zagranicy w rozwój wszystkich sfer życia społeczeństwa ukraińskiego. 9. Wiodącą ze wszystkich tych zgłoszonych przez nas kwestii jest kwestia usankcjonowania w Konstytucji Ukrainy narodowej ideologii państwowotwórczej. Tylko ideologia państwowotwórcza jako system duchowo-społeczno-prawnych orientacji jest w stanie zjednoczyć wszystkich ukraińskich obywateli w Ojczyźnie i za granicą w interesie Ukrainy, niezależnie od ich przynależności wyznaniowej i partyjnej. Zgodnie z Rezolucją I Forum Ekonomicznego Ukraińców Świata, MGOO „Czwarta Fala” występuje z inicjatywą usankcjonowania w Konstytucji Ukrainy narodowej ideologii państwowotwórczej, przyjęcia na jej zasadach strategii zgodnego rozwoju Ukrainy oraz wprowadzenia nowej ideologii zarządzania społeczeństwem i gospodarką według celów i wyników. Tylko na podstawie takiej systemowości społeczeństwo ukraińskie będzie w stanie samoorganizować się i uchronić Ukrainę przed zewnętrznymi negatywnymi wpływami globalizacji oraz wewnętrznymi zagrożeniami zastąpienia państwa strukturami niepaństwowymi (enklawy, socjopolisy itp.), które funkcjonują w granicach państwa poza narodowym środowiskiem socjokulturowym wyłącznie w interesach korporacyjnych. Obywatele ukraińscy, którzy zmuszeni byli znaleźć się poza granicami Ojczyzny, mają nadzieję, że państwo ukraińskie wreszcie zajmie się rozwiązaniem życiowych problemów całego ukraińskiego ludu w Ukrainie i poza jej granicami, aby Ukraińcy nie porzucali swojej macierzy dla obczyzny, a sami nie szukali losu na obczyźnie. Tak jak ziemia nasza ma stać się głównym strategicznym zasobem społeczeństwa ukraińskiego, tak i troska o naszych ludzi ma stać się głównym narodowym priorytetem strategicznym w państwie. Przypomnijmy, jak na początku lat 90. piewcy demokracji z entuzjazmem wzywali: zbudujmy takie państwo, żeby w Ukrainie nawet Żydom żyło się lepiej niż w Izraelu! Obecnie zadaniem całego społeczeństwa ukraińskiego jest zrobienie wszystkiego, aby Ukraińcom w domu żyło się lepiej niż na obczyźnie. „Ukraińcy – dla Ukrainy!” – wsłuchajmy się w to wołanie ukraińskiego serca. Wołodymyr CHALIMONCZUK, koordynator Zjednoczenia Ukraińców Rosji w obwodzie tiumeńskim, w okręgach autonomicznych Chanty-Mansyjskim i Jamalsko-Nienieckim, przewodniczący rady towarzystwa kulturalno-oświatowego „Ukraińska rodzina” miasta Surgut, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Przykro, ale właśnie problemy edukacji są najaktualniejsze dzisiaj dla wielotysięcznej ukraińskiej diaspory Zachodniej Syberii. W obwodzie tiumeńskim, okręgach autonomicznych Chanty-Mansyjskim i Jamalsko-Nienieckim mieszka obecnie prawie pół miliona naszych rodaków. Jest to jedna z najmłodszych i najbardziej dynamicznych części ukraińskiej diaspory Rosji. Na terytorium Tiumeńszczyzny większość naszych ziomków przeprowadziła się w związku z rozwojem kompleksu naftowo-gazowego Zachodniej Syberii. W 2002 roku, podczas wizyty Prezydenta Ukrainy L. Kuczmy w obwodzie tiumeńskim, mer miasta Surgut L. Sidorow zaznaczył, że ponad połowę miasta zbudowali Ukraińcy. Ale nie tylko w budownictwie, w przemyśle naftowym i energetycznym, niemal we wszystkich innych gałęziach gospodarki narodowej pracują nasi rodacy. Ukraińcy słyną także z osiągnięć pedagogicznych i naukowych. Jak wiadomo, edukację na Syberii zapoczątkowali właśnie Ukraińcy – wychowankowie Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Jeden z nich, metropolita Filoteusz (Leszczyński), którego później nazwano apostołem Syberii, przybył w 1702 roku do Tobolska, ówczesnej stolicy Syberii. Jednym z głównych kierunków swojej działalności wyznaczył rozwój edukacji wśród ludności rdzennej „na obraz i podobieństwo” szkół kijowskich. Powiadomił Moskwę, że przed nim nie prowadzono żadnej budowy i dopiero teraz buduje się szkołę, zbiera dzieci do nauki. Filoteusz poprosił o przysłanie podręczników. W 1703 roku z Kijowa na zaproszenie metropolity przyjechało pięciu uczonych mnichów – nauczycieli szkolnych, którzy przywieźli ze sobą 206 książek do nauki: czasosłowy, gramatykę ruską, psałterze, akatysty, trebnik. Kierownictwo eparchii tobolsko-syberyjskiej przez pierwszą połowę XVIII wieku znajdowało się pod patronatem wysoko wykształconego duchowieństwa ukraińskiego, więc szkoła duchowna w Tobolsku jako pierwsza placówka oświatowa Syberii nie tylko swojemu istnieniu, ale i przekształceniu w pełne seminarium ma być wdzięczna wychowankom Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. W 1743 roku na bazie szkoły archierejskiej założono Tobolskie Seminarium Duchowne – pierwszą szkołę średnią na Syberii. Otworzył seminarium nasz ziomek metropolita Antoni (Narożnicki). Metropolita, uświadamiając sobie, „że duchowe potrzeby najobszerniejszej eparchii, wypełnionej raskolnikami, mahometanami i poganami, przy tym z ludnością prawosławną, również nieoświeconą i grubiańską, wymagają pełnego seminarium z filozofią i teologią”, wezwał z Kijowa wykwalifikowanych nauczycieli i studentów, którzy wypełnili kursy tej szkoły duchownej, przekształcając ją w pełne seminarium. Z Kijowa przybyli wykładowcy J. Wołyński, Iw. Błażecki, H. Hrynewycz, hieromnich Pafnucy (Danewski), student filozofii W. Rusanowicz. W 1749 roku z Kijowa wezwano studenta filozofii Matwija Mytkewycza, którego w 1751 roku mianowano na stanowisko prefekta seminarium tobolskiego, później został on jego pierwszym rektorem. Jego następca – metropolita Paweł (Koniuskiewicz), również przedstawiciel kijowskiego duchowieństwa, zarządził otwarcie w całej Syberii początkowych klas łacińskich przy klasztorach i cerkwiach. W 1759 roku takie szkoły otwarto w Krasnojarsku, Barnaule, Troicku i Wierchoturju; w latach 1760–1761 – w klasztorach Dalmatowskim i Rafajłowskim, w Tiumeni, Jekaterynburgu, Tarze, Tomsku, Samarowie, a później także w Turinsku. Ogółem w Zachodniej Syberii otwarto 15 szkół łacińskich. Ale daleko nie dla wszystkich udało się znaleźć nauczycieli, dlatego z czasem szkoły łacińskie zastąpiono słowiańsko-ruskimi. Przy seminarium tobolskim zgromadzono znaczne zasoby biblioteczne, przede wszystkim Starsze uczennice Ukraińskiej szkoły niedzielnej z rodzicami
Zespół „Komaryky-ziubryky” — najmłodsi uczniowie Ukraińskiej Szkoły Niedzielnej, m. Surgut zachowanie dziedzictwa kulturowego. Po „epoce jelcynowskiej”, wraz z przyjściem nowej urzędniczo-biurokratycznej administracji, rozpoczęło się stopniowe ograniczanie finansowania ukraińskich szkół niedzielnych, a od lat 2005–2006 finansowanie wstrzymano. 1 września 2009 roku ukraińskie szkoły niedzielne w miastach obwodu tiumeńskiego: Nowy Urengoj, Nojabrsk, Niżniewartowsk, Nieftiejugansk, Tiumeń i Jałutorowsk — zamknięto. Z funduszy rodzicielskich i sponsorskich utrzymuje się na razie Ukraińska Szkoła Niedzielna w Surgucie oraz kółko nauki języka ukraińskiego przy ukraińskiej wspólnocie w Tobolsku. Więcej w obwodzie tiumeńskim i okręgach autonomicznych nie ma żadnych ukraińskich placówek oświatowych, struktury władzy nie są zainteresowane wspieraniem rozwoju ukraińskiej edukacji. Ukraińcy w regionie zachodniosyberyjskim są faktycznie pozbawieni prawa do otrzymywania edukacji w języku ojczystym. Obecnie w Ukrainie na rozwój edukacji w języku rosyjskim z budżetów wszystkich szczebli przeznacza się ponad trzy miliardy hrywien, a w Federacji Rosyjskiej na rozwój ukraińskiej edukacji nie przeznaczono ani kopiejki. Istnieje tylko jeden fakt historyczny, kiedy władza była zainteresowana tworzeniem szkół narodowych w obwodzie tiumeńskim. Po wojnie domowej, w czasie „rozruchy”, aby zyskać przychylność ludności w południowych rejonach, zasiedlonych przez przesiedleńców z Ukrainy z czasów stołypinowskich, otwarto 18 ukraińskich szkół, chaty-czytelnie, kółka amatorskiego ruchu artystycznego. Wraz z nabraniem siły przez władzę bolszewicką, w okresie kolektywizacji i rozkułaczania, ośrodki ukraińskiej edukacji rozpędzono. Obecnie sytuacja z ukraińską edukacją na Zachodniej Syberii, zamieszkanej przez setki tysięcy Ukraińców, jest tragiczna, ale nie beznadziejna. Potrzebna jest tylko wola i wytrwałość ukraińskiej diaspory, zwłaszcza kierownictwa ukraińskich organizacji społecznych, oraz wsparcie państwa ukraińskiego, a podstawy prawne ku temu istnieją. Jeszcze jeden, być może główny problem, który wymaga niezwłocznego rozwiązania, to swobodny dostęp Ukraińców w Rosji do prawdziwej informacji o Ukrainie. W obwodzie tiumeńskim prawie nie ma ukraińskiej telewizji. W celu rozwiązania problemów zabezpieczenia edukacyjnego i informacyjnego Ukraińców obwodu tiumeńskiego i Zachodniej Syberii ukraińskie wspólnoty zwróciły się z listem do prezydentów Ukrainy i Rosji. przywiezione z Kijowa, gdzie przechowywano nie tylko książki w językach słowiańskich i obcych, ale także unikalne rękopisy. Nie tylko edukację, ale i życie kulturalne Syberii zapoczątkowali nasi rodacy. Tak, pierwszą bibliotekę i pierwszy teatr („na obraz i podobieństwo” kijowskich) założył metropolita Filoteusz. Minęło 300 lat od początku tytanicznej pracy oświatowej pierwszych Sybiraków-Ukraińców, a my i dzisiaj stoimy przed tym samym problemem: brakuje entuzjastów oświecenia. Wraz z powstaniem niepodległego państwa ukraińskiego u Ukraińców na Syberii pojawiła się nadzieja na odpowiednie warunki dla wszechstronnego rozwoju ukraińskiej diaspory. Rozpoczęły pracę organizacje społeczne w Niżniewartowsku, Surgucie, Nojabrsku, Nowym Urengoju, Nieftiejugansku, Tiumeni, Tobolsku i Jałutorowsku; założono ukraińskie szkoły niedzielne i kółka nauki języka ukraińskiego. Między administracjami miast a organizacjami zawarto umowy o finansowaniu szkół z budżetów miejskich, opracowano regulaminy narodowych szkół niedzielnych. Nauczyciele otrzymywali niewielką pensję, ale ten czynnik nie był główny. Głównym, czym kierowali się pierwsi entuzjaści ukraińskiej edukacji, była przynależność do szlachetnej sprawy ze
Tłumaczenie maszynowe
Nina HNATIUK Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ Na III Międzynarodowy Kongres „Ukraińska edukacja w światowej czasoprzestrzeni”, który odbył się 21—22 października w Kijowie, przybyli znani znawcy ludoznawstwa, pedagodzy, naukowcy, działacze społeczni nie tylko z różnych regionów naszego kraju, ale także z wielu ukraińskich społeczności świata. Jeszcze przed rozpoczęciem poważnego zgromadzenia delegaci ze Lwowa i Sewastopola, Doniecka i Tarnopola, Rosji i Portugalii, Mołdawii i USA, innych krajów i regionów Ukrainy poznawali się, wymieniali adresami i wizytówkami, opowiadali o tym, co najbardziej skryte, wszak wszyscy żyją jednym celem — przekazać młodym pokoleniom wszystko to, co najdroższe, najbardziej znaczące z doświadczeń, dorobku minionych stuleci, wychować młodzieńców i dziewczęta na prawdziwych patriotów, świadomych budowniczych nowej Ukrainy. Witając dostojne zgromadzenie, wiceminister edukacji i nauki Ukrainy Maksym Stricha zaznaczył, że kongres jest znaczącym wydarzeniem w życiu światowego ukraiństwa. Jest okazja, by przemyśleć samych siebie, wytyczyć te drogi, które musi pokonać współczesna edukacja, cały kulturalno-artystyczny kompleks wychowania człowieka z ukraińską duszą na wszystkich kontynentach. Jak mamy odpowiadać na wyzwania czasu, co możemy przeciwstawić procesom globalizacji, jak skorzystać ze swoich wielowiekowych tradycji i dorobku? Nie tylko żyzne czarnoziemy, ale i ukraiński rozum oraz rozsądek, ukraińską duchowość mamy uczynić swoimi atutami, dzięki nim zająć czołowe miejsce w światowej wspólnocie. Zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy, niedawno naukowo-badawczy instytut ukrainoznawstwa uzyskał status narodowego. To nie tylko wielki zaszczyt, ale i wielka odpowiedzialność, nowe zadania. W szczególności trwa praca nad stworzeniem elektronicznej biblioteki „Ukraina — trzecie tysiąclecie”. Wchłonie ona w siebie cały ogrom literatury historycznej, naukowo-technicznej, artystycznej, która należy do rozumu i serca wielu pokoleń naszych poprzedników i współczesnych. To projekt nie na jedną dekadę. Jednym z głównych problemów jest informacyjna odrębność, brak należytej liczby i jakości podręczników, małe nakłady książek, gazet i czasopism, które często nie docierają do ukraińskich społeczności, szkół w innych państwach. M. Stricha przekonał się o tym, występując przed nauczycielami w Lizbonie (Portugalia). Dodam od siebie: w ukraińskich szkołach pracuje niemało prawdziwych mistrzów w swoim fachu, nauczycieli z powołania. Jestem przekonana, że doświadczenie Borysa Netupśkiego z Baru w obwodzie winnickim, Niny Horyk z Łucka zasługuje na to, aby szerzej zapoznać z nim nie tylko kolegów ze swoich obwodów, ale i zagranicznych pobratymców. Wszak ci krzewiciele edukacji pragną wychować młodzież na wysokich humanistycznych ideałach, zaszczepić jej poczucie piękna, ludzkości, wychować na prawdziwych twórców. Wśród wychowanków tych nauczycieli są utalentowani poeci, którzy mają już własne wydania, zostali członkami Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, niemało absolwentów również wybrało zawód pedagoga. W referacie doktor nauk filologicznych, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, dyrektor Narodowego Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Petro Kononenko podkreślał: musimy uczciwie wyjaśnić, jaka jest dzisiaj ukraińska edukacja, czy wypełnia ona swoją wysoką misję. Ludmiła Czołanu (Mołdawia) Iwan Dracz Jeszcze 20 lat temu edukacja na Ukrainie była częścią radzieckiej ideologii, była denacjonalizowana, wszystko co narodowo-patriotyczne było wyjaławiane. Przede wszystkim system wychowywał zrusyfikowanych internacjonalistów. 18 lat temu Ukraina stała się niepodległa, a rodzima szkoła, niestety, pracuje do dziś według starych podejść. Na pierwszym planie w wielu placówkach oświatowych nie jest narodowo-patriotyczne wychowanie, nie język ukraiński i tradycje oraz zwyczaje narodu, nie historia i literatura, bez których nie wychowa się człowieka wysokich humanistycznych ideałów, a gadanie, bezmyślne zakuwanie pewnych dyscyplin. Na jakich ideałach wychowujecie swoich uczniów — na to pytanie 44 procent nauczycieli odpowiada: „Ideałów nie mamy”. Czy nie dlatego większość absolwentów szkół i uczelni wyższych chce żyć i pracować za granicą? Międzynarodowy kongres otwiera Petro Kononenko Choć brzmi to dziwnie, ale w resortowym ministerstwie do tej pory nie było sektora edukacji humanistycznej. Stworzono go całkiem niedawno. Dlatego wszystkie siły trzeba skierować na to, aby nauka historii i języka ukraińskiego była pierwszorzędnym zadaniem szkoły średniej i wyższej. W Rosji język jest główną oznaką identyfikacji narodu, motorem postępu. Na Ukrainie język ukraiński to język literatury, jeden ze szkolnych przedmiotów. Dla wyższej szkoły nie ma nawet podręczników do języka ukraińskiego. Dopóki wszyscy w naszym państwie — od wysokich urzędników po zwykłego obywatela — w pełni nie zrozumieją państwowotwórczego znaczenia języka ukraińskiego jako największego czynnika identyfikacji narodu, kształtowania jedności społeczeństwa, głosu, charakteru i duszy narodu, dopóty nie staniemy się silnym, kwitnącym europejskim narodem. Nadeszła dobra wiadomość: na Uniwersytecie w Cambridge zaczęto uczyć języka i literatury ukraińskiej. A w wielu naszych uczelniach wyższych takie katedry jeszcze nie powstały. Dotyczy to również nauki ukrainoznawstwa. Kiedyś mówiono: „Kadry decydują o wszystkim”. To stwierdzenie nie zestarzało się. Inteligent to nie po prostu człowiek z wyższym wykształceniem, a nosiciel ducha narodowego, przekonań, wiary. Tego, niestety, nie można powiedzieć obecnie o wielu. W jakim języku rozmawiają nauczyciele, wykładowcy uczelni wyższych poza lekcjami, a często i na wykładach? W Gabinecie Ministrów był kiedyś wydział języka ukraińskiego. Gdzie on teraz jest? Instytut Ludoznawstwa zaproponował stworzenie takiego wydziału także w Sekretariacie Prezydenta. Wasyl Kuszereć, profesor, przewodniczący zarządu Towarzystwa „Znannia”, podkreślił, że naszym głównym wspólnym zadaniem jest oświecenie. Dlatego trzeba iść do ludzi nie tylko przez radio i telewizję, ale i przez żywe słowo wpływać na każdego. Za granicą rozwinięta jest sieć edukacji dla dorosłych. U nas miliony ludzi nie mają wystarczającej wiedzy z historii, ekologii — co tu mówić o języku, literaturze, sztuce. Dlatego trzeba wspólnymi siłami docierać do ludzi — inaczej będziemy mieć nadal zdenacjonalizowaną ludność, która będzie głosować nie za przyszłością Ukrainy, a za paczki żywnościowe. Wałentyna Kapłun (USA, New Jersey) poświęciła wystąpienie pracy sobotnich szkół ukraińskich. Przekazała pozdrowienia od Jewhena Fedorenki, Przewodniczącego Zarządu Rady Szkolnej przy Ukraińskim Kongresowym Komitecie Ameryki, uczonego sekretarza Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA. Wałerij Leonow (Rosja) Wałentyna Kapłun (USA)
Ciekawym było wystąpienie Walerija Leonowa, profesora, doktora nauk pedagogicznych, dyrektora Biblioteki Rosyjskiej Akademii Nauk z Petersburga. Opowiedział on nie tylko o bibliotece, która w listopadzie kończy 290 lat, ale także o najwybitniejszych Ukraińcach, którzy tam pracowali. Byli to nie tylko uczeni o światowych nazwiskach, ale także godni synowie i córki swojej ziemi. Wielu z nich zniszczył radziecki system represyjny. Warto byłoby, aby „Proświta” nawiązała kontakt roboczy z Ukraińskim Ziemstwem w mieście nad Newą, z Biblioteką RAN i wydała książkę o tych działaczach, których nazwiska wymienił Walerij Leonow. Jak poinformował profesor, prezydent Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy Mykoła Drobnochod, Walerijowi Leonowowi nadano tytuł Honorowego Akademika. Jest to uznanie tej wielkiej pracy, którą wykonuje ten szlachetny człowiek na rzecz umocnienia ukraińskości w Rosji. Pracować ludziom nauki i kultury z ukraińskim sercem w Rosji jest ciężko. Robi się tam wszystko, aby Ukraińcy wyrzekli się swoich narodowych korzeni, zapomnieli języka, zwyczajów ojczystej ziemi. I dlatego w Federacji Rosyjskiej jest obecnie tylko 3 miliony Ukraińców, a w rzeczywistości wśród obywateli sąsiedniego państwa jest ich znacznie więcej. Kandydat nauk pedagogicznych, przewodnicząca Stowarzyszenia Kierowników Szkół m. Kijowa, dyrektor Kijowskiego Liceum „Krok” Ludmyła Paraszczenko podkreśliła potrzebę utworzenia rady dyrektorów placówek oświatowych przy Gabinecie Ministrów. Żaden dokument dotyczący polityki oświatowej nie powinien być przyjmowany bez ekspertyzy pedagogów. Należy demokratyzować edukację szkolną, przybliżyć ją do potrzeb życia, przywrócić w szkole kształcenie zawodowo-techniczne. Uczniom przekazuje się wiele zbędnego materiału, a na przedmioty podstawowe i najważniejsze tematy z historii Ukrainy przeznacza się zbyt mało godzin. Podręczniki są niedoskonałe, język ich jest skomplikowany, docierają do szkół z opóźnieniem. Treść i jakość edukacji kształtują oblicze państwa. Jeśli chcemy żyć według światowych standardów, mieć zdrowe środowisko, być gospodarzami na własnej ziemi, musimy mieć również odpowiednią edukację. Kandydat nauk pedagogicznych, zastępca dyrektora Liceum w Skwirze w obwodzie kijowskim Wasyl Cymbaliuk od pół wieku pracuje w jednej placówce oświatowej. Liceum słynie ze swoich absolwentów, wśród których jest czterech mistrzów Igrzysk Olimpijskich. Ale liceum szczyci się nie tylko osiągnięciami sportowymi. Wśród ulubionych przedmiotów jest ukrainoznawstwo, które wykłada się już od dwóch dekad. Pracują tu trzy pokolenia wspaniałych filologów. Jednym z nich jest Ołeksandr Zabołotnyj, zwycięzca konkursu nauczycieli Ukrainy na najlepszy podręcznik do języka ukraińskiego. Liceum to wielka ukraińska rodzina. Na szkolne święta dzieci przychodzą z rodzicami, którzy są nieodłączni od procesu nauczania i wychowania. Kierownikiem katedry filologii jest kandydat nauk pedagogicznych Kateryna Pliwaczuk. Wychowała ponad stu laureatów olimpiad obwodowych. Historia liceum związana jest z nazwiskami Maksyma Rylskiego, Arkadija Lubczenki, którzy w swoim czasie wiele zrobili dla tej stuletniej placówki oświatowej, w szczególności w zakresie przejścia na język ukraiński, organizacji muzeum. Kandydat nauk pedagogicznych Kateryna Pliwaczuk podzieliła się doświadczeniem pracy pozalekcyjnej, organizacji ciekawego i treściwego wypoczynku dzieci i młodzieży. Kandydat nauk filozoficznych, zastępca dyrektora Narodowego Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Taras Kononenko podkreślił konieczność wprowadzenia ukrainoznawstwa we wszystkich wyższych uczelniach o profilu niehumanistycznym. Bez studiowania tego przedmiotu nie może być mowy o wysokiej kulturze naszego myślenia, pracy, życia codziennego. Bez głębokiej znajomości ukrainoznawstwa nie umocnimy ukraińskiej tożsamości. Na posiedzeniu plenarnym oraz podczas pracy sekcji działacze społeczni, naukowcy, pedagodzy podzielili się doświadczeniem pracy, a w Uchwale kongresu wyznaczyli te drogi, dzięki którym nie tylko ukraińska edukacja, ale i całe nasze niepodległe państwo powinno zająć należne miejsce w światowej wspólnocie.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna CZERNIJENKO, docent Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, tłumaczka Prawdziwy tłumacz to człowiek, który zachwycając się pięknem i doskonałością języka obcego, stara się za pomocą środków języka ojczystego przekazać czytelnikom to piękno w jego współdziałaniu z treścią tłumaczonych utworów. Prawdziwy interpretator stara się odnaleźć więź z obcojęzycznym autorem, którego dzieła ma wyjaśnić, tylko wtedy powstaje ta niezwykła przestrzeń, w której dokonuje się mistyczny kontakt dwóch języków. Jego rezultatem staje się jakościowo wykonany przekład. Tłumacz jest powołany do tego, by zlać się z intelektualnym polem autora, aby „odgadnąć” jego zagadkę i oddać autorowy ogień ludziom. Taki kontakt to sztuka pomnożona przez naukę, czyli kunszt tłumacza lub jego dar do słowa, znajomość przynajmniej dwóch języków, wyczucie taktu, rytmu i co najważniejsze — miłość do swojej pracy. Tylko pod takim warunkiem możliwy jest dobry, godny genialnego prozaika czy poety przekład. Właśnie do takich tłumaczy-poetów należy znany na Ukrainie i w wielu krajach francuskojęzycznych tłumacz poezji z języka francuskiego Wsewołod Iwanowycz Tkaczenko. Obecnie dorobek translatorski Wsewołoda Tkaczenki przypomina szeroką i różnorodną panoramę poezji światowej — utwory 156 autorów, przetłumaczonych z 10 języków, reprezentujących 34 literatury narodowe. Geograficznie to obszary sześciu kontynentów (Europa, Azja, Afryka, Australia, Ameryka Północna i Południowa), a chronologicznie — tysiąclecia poezji światowej. Lwia część tych utworów to przekłady poezji francuskojęzycznej. Za ukraińskie przekłady W. Tkaczenko został uhonorowany ukraińsko-francuską nagrodą literacką im. Mykoły Zerowa (1993) oraz dwiema międzynarodowymi nagrodami literackimi: im. Mykoły Hohola („Triumf”) oraz „Sad boskich pieśni” im. Hryhorija Skoworody (obie — 2008 r.). Przetłumaczone przez niego wiersze licznych francuskojęzycznych poetów tworzą obecnie wielką osobistą antologię tematyczną, która zawiera Hanna DENYSKO Zdjęcie Julii KARPACZOWEJ, m. Połtawa Przewodniczący Połtawskiego Miejskiego Oddziału Towarzystwa „Proświta” Taras Pustowit, rozpoczynając zebranie społeczności, podkreślił, że na Pokrowę wspomina się sławną przeszłość, czci nasze rycerstwo. Petro Rotacz był rycerzem ukraińskiej idei w nowych czasach: „To unikalny człowiek, który miał talent uczonego, badacza, cechy rycerskie — wielkie poczucie patriotyzmu i wysokie cnoty”. Słowo o Petrze Rotaczu wygłosił rektor Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego profesor Mykoła Stepanenko: „Petro Rotacz należy do plejady największych osobistości końca XX–początku XXI wieku. Mówimy o nim jako o utalentowanym poecie i prozaiku, ale był to także wybitny tłumacz, krajoznawca, człowiek bezgranicznie oddany Ukrainie. Ukrainą żył, Ukrainie służył, nie zdradził jej ani na chwilę. Petro Rotacz pisał: Szedłem wśród czarnej złości, Kręte, kręte drogi się ścieliły. Wkoło chylili się niewolnicy, A dumni rzadko się spotykali. Ten człowiek był dumny z natury. Na naszym ukraińskim horyzoncie kulturowym, naukowym i duchowym ta postać na wieki pozostanie znacząca. Petro Rotacz był i pozostaje przykładem tego, jak ma żyć i działać prawdziwy ukraiński inteligent. Często skarżyliśmy się na niesprzyjające warunki do twórczości, pracy, duchowego rozwoju”. Petra Rotacza w latach sowieckich stale „zapraszano” do KGB, prześladowano w prasie, nie drukowano jako „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalistę”, który rzekomo swoim przykładem sprowadza na manowce poetycką młodzież. Ale w okresie pieriestrojki okazało się, że szuflady biurek wielu ukraińskich pisarzy arcydzieła i najbardziej reprezentatywne przykłady liryki miłosnej francuskojęzycznych poetów świata, począwszy od średniowiecza, a kończąc na XX wieku. Tutaj wszystkimi włóknami swojej szczodrej duszy tłumacz odczuwa poezję europejską i światową, bogactwo naszego języka ukraińskiego. W 2007 roku w Wydawnictwie „Proświta” przy wsparciu Programu wspierania działalności wydawniczej „Skoworoda” Ambasady Francji na Ukrainie ukazała się książeczka dla maluchów w przekładzie Wsewołoda Tkaczenki „Bajkopiosenki i kwiatopiosenki” znanego francuskiego poety-antynazisty Roberta Desnosa. Już od pierwszych wersów tych niezwykłych poezji zachwycasz się ich melodyjnością, delikatnością i pięknem i pytasz siebie, jaką duszę trzeba mieć, żeby na takim poziomie wykonywać przekłady. Kiedy Wsewołod Iwanowycz szczodrze dzieli się swoimi translatorskimi tajemnicami i subtelnościami — coś eterycznego, delikatnego, zagadkowo-dziecięcego otacza nie tylko dziecko, ale i dorosłego swoją cichą radością dalekiego dzieciństwa, gdzie żywa jest wiara, nadzieja i miłość. Przekonajcie się sami: Aligator W rozlewiskach Missisipi Aligator mruży ślepia. On, ujrzawszy murzyniątko, „Dobrego — woła — dnia”. „Dobry wieczór — mówi murzyn. — Wkrótce noc i ciemny zmierzch. Więc nie wypada mi, malcowi, Z krokodylem rozmawiać”. W rozlewiskach Missisipi Aligator zaczął sapać: On chciał w środku dnia Połknąć murzyniątko. Kiedy masz możliwość porównać przekład z oryginałem, czujesz i rozumiesz, z jaką drżącą czcią, z jakim godnym podziwu taktem tłumacz podszedł do pierwowzoru — zachował jego francuski charm, nadając przetłumaczonej bajce ukraińskiego uroku. Wydaje się, że gdyby francuski czy ukraiński chłopiec lub dziewczynka pisali wiersze, zrobiliby to właśnie takim językiem! Dzięki Bogu, że zdarzają się ludzie, którzy czują, że ukraińskim dzieciom, a zwłaszcza tym duchowo pokrzywdzonym miejskim, które wyrastają na asfalcie, skrajnie potrzebne są te z miłością wykonane kwiatobajki, bajkopiosenki, aby włączały się w harmonię świata i nie wyrastały na bezduchowych egoistów, których pielęgnuje światowy przemysł bezdusznych gier komputerowych i „jednorękich bandytów”. Każdy utwór można przetłumaczyć, posługując się słownikiem, starannie dobierając odpowiednie słowa, i ten utwór będzie poprawny, a można spróbować wyobrazić sobie to, o czym pisał autor pierwowzoru, jako obraz, i starać się opisać go, wtedy w wyobraźni czytelnika, w naszym przypadku — dziecięcej, powstanie także obraz wizualny. A jeśli do tych obrazków dodać jeszcze fonetycznie współbrzmiące słowa, to powstaje niezwykle żywy i przekonujący obraz dźwiękowy. Kiedy czytasz przekłady wierszyków Desnosa, odczuwasz tylko przyjemność, radość i rozumiesz, że do poczucia szczęścia czasem i dorosłemu człowiekowi, i dziecku wystarczy ładny wierszyk. Wtedy pojawia się pragnienie, by nauczyć się go na pamięć, żeby przekazać komuś i podzielić się tą radością. A nasze maluchy potrzebują jakościowych utworów, przecież one są naszą przyszłością, więc musimy zastanowić się, jakimi będą. Musimy dziękować Wsewołodowi Iwanowyczowi za jego duchową szczodrość, kiedy dzieli się z naszymi dziećmi swoimi duchowymi skarbami. Wszyscy rozumiemy, że przyszłość dziecka zaczyna się, kiedy „lala” leży w poprzek ławy, czyli dopiero zaczyna uświadamiać sobie siebie, więc wychowywać „lalę” należy na dobrych przykładach — „Boże stworzenie do upodobania wszystkim”! W przedszkolach, młodszych klasach, kiedy dziecięca dusza jest otwarta i czeka na napełnienie, należy jej proponować wysokiej jakości produkcję: poezję, dzieła sztuki muzycznej, malarstwa, kina, czyli to, co wpaja miłość do ideałów dobra, sprawiedliwości, koleżeńskości, wtedy będziemy pewni naszych dzieci i ich otoczenia.
puste, a u Petra Rotacza — i badania nad pisarzami diaspory, i szewczenkiana, i petliuriana, i odważne wiersze, pełne miłości do Ukrainy i nienawiści do jej katów. Brać przykład z Petra Rotacza w niezłomności i uczciwości wobec Ukrainy i siebie wzywali zastępca przewodniczącego Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Serhij Sołowiej, deputowany rady obwodowej, dziennikarz Wasyl Nejiżmak. Żona Petra Rotacza Ałła Ołeksandriwna i syn Ołeksandr szczerze podziękowali wszystkim, którzy przyczynili się do odsłonięcia tablicy pamiątkowej — artyście Mykole Pospolitakowi, kierownikowi organizacji budowlanej Ołeksejowi Łandariowi oraz wielu innym. Tablicę pamiątkową poświęcił mitroforny protojerej UCP Patriarchatu Kijowskiego Mykoła (Chrapacz). Na Pokrowę w Połtawie na ulicy, niestety wciąż jeszcze Żowtnewej, pod numerem 66-a odsłonięto tablicę pamiątkową pisarzowi, literaturoznawcy, wiernemu synowi Ukrainy Petrowi Rotaczowi (24.01.1925—13.06.2007).
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET Kto teraz nie jest bandziorem? Najważniejsze to żyć zgodnie z sumieniem i być gotowym odpowiadać za własne czyny. A ludzki los czasem robi ostre zwroty i w rezultacie trudno uwierzyć w to, że wszystkie te życia należą do jednego człowieka. Czternastoletniego wiejskiego chłopca Kostię Kacapczuka w 1941 roku na podstawie zmyślonych oskarżeń bez sądu i śledztwa wysłano na Syberię. W łagrze poznał „złodzieja w prawie” Wołodymyra Iwanowicza Wasylczenkę, który zastąpił mu ojca i nauczyciela. Po ucieczce z łagru główny bohater otrzymał nowe imię i nazwisko — Mykoła Rudźko. Życie rzucało go po wszystkich zakątkach „wielkiego i potężnego”. Ważnym etapem kształtowania osobowości był pobyt w Zachodniej Ukrainie w okresie „czystek” OUN-UPA. Znalazłszy się za sprawą kaprysu losu w jednym z oddziałów karnych NKWD, bohater pragnął nie stracić ludzkiego oblicza. Uratowana przez niego dziewczyna ostatecznie została jego żoną, z którą wyemigrował do Europy. Ale nie znalazłszy szczęścia w życiu rodzinnym, pojechał do Ameryki. W zachodnim świecie Mykole nie wiodło się w niczym. Dlatego z nowym nazwiskiem Danylin powrócił do ZSRR. Na Dalekim Wschodzie znów spotkał wujka Wołodę… Ileż to w życiu bywało: i awantury wystawne, i hulaszcze kolacje w restauracjach, i krwawe starcia, i przyjemne chwile z kobietami… O tym wszystkim opowiada dziennikarzowi Kostiantynowi Chrystoforowowi sędziwy autorytet kryminalny Rudolf Karłowycz Leszczyński, który marzy, by przy jego pomocy wydać wspomnienia. Ale mimo poważnego wieku, Leszczyński, a w dalekiej przeszłości — Kostia Kacapczuk, kontynuuje sprawne kierowanie kryminalnym imperium, wirtuozersko pociągając, niczym za sznurki, swoich „podopiecznych”, przeliczając wszystkie ich kroki daleko naprzód. Jego, jako niedoścignionego i sprawiedliwego autorytetu, szanują i boją się wszyscy, z którymi styka go los. Jeśli zaś ktoś ośmiela się wystąpić przeciwko — niechybnie otrzymuje zasłużoną karę. W tym czytelnik będzie mógł się wielokrotnie przekonać. I żadnych mistyfikacji — tylko życiowe doświadczenie. Jednocześnie książka Wołodymyra Koskina nasycona jest faktami ze znanej i niezbyt znanej historii jednej szóstej kuli ziemskiej. Tutaj żadnych sensacji — tylko opis tego, co działo się tutaj w ciągu minionego stulecia. Prawda, bez cenzury i niedomówień. Wszystko tak, jak było naprawdę, o czym wszyscy wiedzieli, ale nigdy nie mówili na głos, a do tego przez pryzmat ludzkich losów. Autor przekazał kluczową myśl: niezniszczalni są ci ludzie, którzy przez powłokę ogólnej nieprawości przebijają się do prawdy miłości i dobra. W wirze wydarzeń dorastali także przyszli Wasyle Stusowie i Iwanowie Dziubowie, którzy mimo terroru otoczenia tworzyli nową Ukrainę — wolną i niepodległą. Życiowo dokładnie Wołodymyr Koskin opowiada na stronach powieści o „bohaterach naszych czasów” — przedsiębiorcach, dziennikarzach, lekarzach, sportowcach, wojskowych, artystach, politykach, urzędnikach, narkomanach, drobnych przestępcach… Kogo tu tylko nie ma! Jakże nieprzewidywalny i zdumiewająco realny jest los każdego z nich, że mimowolnie nasuwają się analogie z życia. Ale autor na końcu książki przezornie zaznacza — wszelkie zbieżności z realnymi osobami i wydarzeniami są przypadkowe. Desperackie życie w kraju bez prawa, w kraju, gdzie każdy jest mistyfikatorem własnego losu, każdy jest bandziorem w swojej dziedzinie, każdy przeżywa, jak może… Wszystko na wskroś przesiąknięte dowcipnym kryminałem, który jednak jest środkiem wymuszonym w okresie współistnienia z antynarodową władzą, który trwa na Ukrainie do dziś i kiedy się skończy — nie wiadomo. Nawet „ludowi mściciele”, którzy od czasu do czasu „pojawiają” się w tym systemie, z biegiem czasu i tak stają się częścią zgodnego mechanizmu. Czy znany jest komuś sekret jego działania? Odpowiedź na to pytanie być może znajdzie dociekliwy czytelnik w przygodowo-detektywistycznej powieści kijowskiego literata Wołodymyra Koskina „Mistyfikator”. Brzmiały pod jesiennym niebem kozackie pieśni w wykonaniu zespołu pieśni i tańca „Połtawa” Połtawskiej Obwodowej Filharmonii (kierownik artystyczny — zasłużony pracownik kultury Fedir Krywenko), które tak kochał Petro Petrowycz. …Dawni Galowie kiedyś najbardziej bali się, żeby niebo nie spadło im na gło- wy. Na połtawskim niebie od wieków sterczy drapieżny sąsiedzki orzeł, co dzień dziobie nam żebra, serca rozbija. Jednak tacy ludzie, jak Petro Rotacz, trzymali ukraińskie niebo tak wysoko, że imperialnym drapieżnikom nie było tam dosięgnąć i nie było jak zwalić go nam na głowy. Trzymajmyż wysoko ukraińskie niebo i my!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
miał rację, bo to poszerza paletę aktora. Nie można grać samego siebie, dlatego teraz moje role są przeciwne pod względem charakterów: Petruchio („Poskromienie złośnicy” Szekspira), Iwan Karamazow („Bracia Karamazow” według Dostojewskiego), „dziwny człowiek” Podkolesin, Cziczikow według Gogola — to królowie, to „mali ludzie”. To dobrze, bo grając takie role, aktor rozwija się, rośnie. — Kieruje Pan kijowską organizacją Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy. Czy to pomaga, czy przeszkadza w pracy aktorskiej? — Aktorowi nie wolno oddzielać się od procesu teatralnego. Ponieważ pracuję w komitecie organizacyjnym nagrody „Kijowska Pektoral”, muszę wiedzieć, co dzieje się w sąsiednich teatrach. Często bywam na spektaklach, dlatego znam główne kierunki kijowskich teatrów. Daje mi to pewne doświadczenie, widzę, co i jak wystawiają koledzy. Znowuż, obserwując innych, wyciągasz pewne wnioski dotyczące własnego kunsztu. — Ma Pan wiele tytułów, nagród. Czy one Pana nie obciążają? — Uważam, że człowiekowi powinno się przyznawać tytuły i nagrody na początku jego drogi, jeśli na to zasługuje. Otrzymałem Nagrodę Szewczenkowską jako 32-latek, wtedy nawet nie byłem zasłużonym artystą. To trochę oszołomiło, ale dodało sił. Teraz do tytułów podchodzę spokojnie, one mnie nie obciążają. Aktorzy to osoby publiczne i trzeba umieć podobać się publiczności. Jeśli nie będą cię kochać, to na twoje spektakle nie będą chodzić. Dlatego często trzeba robić to, czego od ciebie oczekują. — Czy rozpoznają Pana na ulicy? — Rozpoznają przede wszystkim po serialach. Są ludzie, którzy rozpoznają po prostu jako twarz z ekranu, a są tacy, którzy rozpoznają po tym, co zrobiłeś, bo im się to podoba. To zupełnie inne rozpoznawanie: tutaj jest szacunek, pietyzm. Świadczy to o tym, że swoją pracą dołączyłeś do poważnej kultury. Kiedy leciał film „Pięć minut do metra”, to była katastrofa: nie można było wyjść z domu. Teraz już trochę zapomniano, stało się spokojniej. — Wyobraża Pan sobie swoje życie poza teatrem? — Rodzice nie są związani ze sztuką, radzili wybrać jakiś „męski” zawód, na przykład lekarza. Ojciec był ekonomistą, jest przekonany, że gdybym zdobył zawód ekonomisty, to byłbym szczęśliwy. Ale nie mogę od rana do wieczora wykonywać tej samej pracy, potrzebuję wolności, ważne, żeby to ja sam planował własne życie, a nie ktoś robił to za mnie. Tym bardziej, teraz mogę pozwolić sobie na wybieranie i ról, i stylu życia. — Komu zawdzięcza Pan kunszt na scenie? — Jestem bardzo wdzięczny wykładowcy Instytutu Teatralnego Leonidowi Artemowyczowi Olijnykowi, u którego się uczyłem. Ada Mykołajiwna Rohowcewa również była moją wykładowczynią i jako rodaka wyróżniała mnie spośród współstudentów. Jestem wdzięczny także Serhijowi Danczence, wpłynął na mój los twórczy. Jeszcze wcześniej była szkoła — dobre czasy. Uczyłem się nieźle, ale pilnym uczniem nie byłem. Niektóre przedmioty ze szkolnego kursu w ogóle się nie przydały, zwłaszcza matematyka. Stawiano mi wysokie oceny, choć na to nie zasługiwałem. Mieliśmy wspaniałą nauczycielkę języka rosyjskiego i literatury, naszą wychowawczynię Walentynę Mykołajiwnę Sławko. Dzięki niej z powodzeniem zdałem egzamin wstępny do instytutu, zawsze pisałem bez błędów. Kiedy widzę, jak pisze młodzież, robi się przykro: nie znają ani ukraińskiego, ani rosyjskiego. To wielki problem całego narodu, przecież młodzież powinna być wykształcona, żeby pchać państwo do przodu. Rozmawiała Ołena Szułha
Tłumaczenie maszynowe
— Panie Ołeksiju, od czego zaczynała się Pana droga w sztuce? — Po ukończeniu wydziału teatru dramatycznego i filmu Instytutu imienia Iwana Karpenki-Karego zaproszono mnie do teatru imienia Iwana Franki. Tam od 25 roku życia zacząłem pracować jako aktor. Reżyserzy zwrócili uwagę na nową twarz. Wtedy aktywnie działało studio filmowe imienia Ołeksandra Dowżenki, kręcono wiele filmów. Po raz pierwszy mnie, początkującego aktora, zauważył Mykoła Maszczenko. Zaproponował dużą i odpowiedzialną rolę w obrazie „Wszystko zwycięża miłość”. Od tamtej pory, dzięki lekkiej ręce Mykoły Pawłowycza, zagrałem w ponad 30 filmach. — Co Pan bardziej lubi — kino czy teatr? — Tak pytania nie stawiam. Dla mnie to różne formy pracy i różne podejście do niej. Kiedy jest ciekawa praca w teatrze, ciekawy reżyser, profesjonalni partnerzy, zachwycam się nią i kocham teatr. Jeśli dobra praca w kinie — oddaję się jej. Kiedy zaś zdarza się nieudana praca w teatrze, to bardziej kocham kino i odwrotnie. Ważne, aby w pracy — czy to na scenie, czy w kadrze — było komfortowo, wtedy przyjdzie sukces. Dlatego nigdy nie rozdzielam dla siebie kina i teatru: to różne kategorie. — Czy ma Pan wątpliwości, kiedy proponują Panu rolę? — Wątpią chyba wszyscy. Nigdy nie myślę, że wszystko umiem, wszystko wiem, osiągnąłem szczyty. Jak u każdego człowieka, są wątpliwości przede wszystkim w sobie: czy zdołasz, czy pokażesz coś nowego, czego od ciebie nie oczekiwano, czy zadziwisz publiczność, czy będziesz przyciągać ją do siebie, jakim językiem będziesz rozmawiać z widzem i o czym. Takie pytania pojawiają się często. Wielu aktorów mówi, że przed rozpoczęciem pracy nad nowym materiałem czują się przynajmniej studentami instytutu teatralnego, pomimo regaliów, tytułów, doświadczenia. Wszystko zaczyna się jakby po raz pierwszy. Nowa rola to spotkanie z nieznanym: wyjdzie czy nie wyjdzie, co ty będziesz mógł nowego wnieść w tę rolę. I choć zawsze są wątpliwości, rzucasz się w pracę i zaczynasz uczyć się pływać. — Czy specjalnie przygotowuje się Pan do ról? — Nie mam żadnych sekretów, staram się przygotowywać tradycyjnie. Przecież rola to nie tylko tekst. Trzeba wiedzieć, co to za postać, w jakiej epoce żył, jakie wtedy noszono kostiumy, jakie namiętności buzowały. To znaczy trzeba wyuczyć się roli, żeby myśleć jak ten człowiek, którego trzeba zagrać. Trzeba zanurzyć się w jego czas, okoliczności, które go otaczały. Aktor to nie głowa, która rozmawia, czyli należy wykonać pewien zakres pracy, przeformatować własną osobowość. I im głębiej zanurzysz się w tę atmosferę, tym bardziej wiarygodnie będziesz mógł zagrać rolę. Innych sekretów nie ma. Jaka jest formuła sukcesu? To 90 procent pracy, 5 — talentu i 5 — szczęścia. Profesja aktorska zakłada ciągłą pracę nad sobą. Najtrudniej jest przed premierą. Z czasem wypracowujesz pewne chwyty, znasz reakcję publiczności. Ale mimo wszystko trzeba pracować, bo wychodzisz do publiczności niezależnie od nastroju, okoliczności rodzinnych i trzeba przekonać widza o tym, że nie na darmo kupił bilet. Nawet po dziesiątkach spektakli wydatkujesz ogromną energię, żeby tysiące ludzi usłyszało to, co ty chcesz do nich przekazać. To znaczy, że na scenie nie można „chodzić powoli”, profesji trzeba oddawać się całkowicie. Praca aktorska nie przewiduje odpoczynku. — Pamięta Pan, swego czasu krążyła opinia, że teatr wyprze telewizja. Jak Pan uważa, teatr żyje czy dogorywa? — Myślę, że teatr nie po prostu nie dogorywa, on pełnowartościowo żyje. Obecnie sale teatralne są wypełnione. Na spektakle chodzi wielu ludzi, więc oznak śmiertelnej choroby nie widzę. Człowiek męczy się od telewizora, pustych gadek polityków i nieskończonych seriali. Teatr to wyjście w świat, kiedy kobiety zakładają wieczorowe suknie, mężczyźni — świąteczne kostiumy, odpowiednio się nastawiają i przychodzą popatrzeć na żywe emocje, które nie przebijają się do widza przez ekran. Emocjonalnie teatr to zupełnie co innego niż telewizor, właśnie dlatego, moim zdaniem, śmierć teatrowi nie grozi. — A jednak, grał Pan w serialach? — Zagrałem w serialu „Pięć minut do metra” i nie żałuję. Nowa praca to nowe doświadczenie. Właśnie w tamtym okresie pracy w teatrze było niewiele, trafił się serial i zgodziłem się w nim popracować. Co więcej, człowiekowi właściwy jest awanturnictwo: czemu by nie spróbować? Nowe jest zawsze ciekawe, choć próba była ryzykowna w tym sensie, że mogła stać się nieudaną. Teraz, chyba już nie przyjąłbym propozycji zagrania w serialu. Serial to nie sztuka, a raczej sport, do tego ekstremalny. Trzeba robić wszystko bardzo szybko, nikt z tobą nie próbuje, grasz, jak uważasz za stosowne. Scenariusz dają rano przed zdjęciami, bo kręcimy z opóźnieniem — na antenie już leci film. Jednak praca w serialu dała pewne pozytywy: nowe twarze, okoliczności, doświadczenie, krąg kontaktów. To był ogromny projekt — na 100 odcinków. — Ale miał Pan doświadczenie pracy w wieloodcinkowych obrazach, na przykład „Zbrodnia z wieloma niewiadomymi” Ołeha Bijmy. — „Zbrodnia z wieloma niewiadomymi” to nie serial, a film telewizyjny, to inny format. Seriale kręci się tak: 45-minutowy odcinek w dzień. W filmach telewizyjnych jest inaczej: odcinek kręci się dni z 10, starannie dopracowując każdą scenę, a to inne podejście. „Zbrodnię…” kręcili około pół roku. To poważna praca, a serial to nie sztuka, a produkcja, prawie taśmociąg. Przykro, że tacy reżyserzy jak Bijma nie kręcą kina, a czasem kręcą ci, którym robić tego kategorycznie nie wolno. A utalentowanym ludziom, którzy wiele zrobili dla ukraińskiej kultury, nie daje się możliwości pracować. — Podeszliśmy do nieprostego pytania: ukraińskie kino na Ukrainie. Gdzie można je zobaczyć? — Ukraińskie kino było i jest. Ale obecnie kręcenie filmów to wielki luksus, kino narodowe jest drogie. To, co teraz kręcą, robią nie tylko na Ukrainę, ale i na Rosję, Białoruś, Kazachstan, żeby pokryć koszty. Więc wychodzi jakiś „średni produkt”. Kręcenie kina narodowego to wielkie ryzyko, które może się nie opłacić. Niestety, chętnych do inwestowania pieniędzy w kinematografię narodową nie ma. Państwo jest wobec tego obojętne: ustawy o kinie tak i nie uchwalono, choć było kilkanaście redakcji. Żeby kinematografia się rozwijała, musi być strategia państwowa. Ukraińskie filmy pokazują późno w nocy. My sami przyzwyczajamy widza do fast foodu — do lekkiego odbioru, gdzie jedno wydarzenie ogrywa się przez dziesięć odcinków, obrazki zmieniają się, a myśleć w tym Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Iwana Franki dołączył do obchodów 200-lecia od dnia urodzin Mykoły Gogola spektaklem według jego sztuki „Ożenek” w przekładzie Ostapa Wyszni. Mnie, nie-teatralnej osobie, ciekawie było zobaczyć, co to takiego — „zupełnie nieprawdopodobne wydarzenie w dwóch aktach”, jak zaznaczono na afiszach. Ponieważ główną rolę Podkolesina wykonywał artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Ołeksij Bohdanowycz, nie mogłam pokonać pokusy obejrzenia premiery spektaklu. I nie pożałowałam. W spektaklu zaangażowana jest plejada rodzimych aktorów: artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Bohdan Beniuk, artysta ludowy Ukrainy Łeś Serdiuk, artystka ludowa Iryna Doroszenko, zasłużona artystka Lubow Kubiuk. Więc spektakl stał się niezapomniany. Wkrótce nadarzyła się okazja porozmawiać z aktorem teatru imienia Iwana Franki Ołeksijem BOHDANOWYCZEM. Ponieważ jest on nie tylko aktorem teatralnym, ale i artystą kina, pierwszeństwa jakiemuś z gatunków nie nadawał.
czasu nie potrzeba. Widz ostygł do poważnego kina. Nawet widz teatralny pragnie lżejszego wariantu, komediowych spektakli. Rozkwit kina narodowego, miejmy nadzieję, jest w przyszłości. — Czy lubi pan grać w komediach? — Uważałem się za aktora dramatycznego, do pewnego czasu nie wyobrażając sobie, że mogę zagrać w komedii. Tak się złożyło jeszcze od czasu nauki w instytucie teatralnym: role społeczne, sentymentalne, amanci. Zapłakać było łatwo, a zmusić publiczność do śmiechu… Jednym słowem, nie lubiłem komedii. Na trzecim roku reżyser dał mi rolę komediową w spektaklu według sztuki Antona Czechowa. Niepokoiłem się, że nic z tego nie wyjdzie, ale z czasem zrozumiałem, że potrafię i to. Kiedy świętej pamięci Serhij Danczenko zobaczył mnie w tej roli, uwierzył we mnie jako w aktora wieloplanowego. Po tym hipotetycznie przyjął mnie do swojej trupy, a na czwartym roku już grałem w teatrze. Z czasem Serhij Danczenko dawał mi role charakterystyczne, bo uważał, że dramatyczne już potrafię grać. I on
Tłumaczenie maszynowe
Iryna Piatczanyn
Centrum Sztuki Pawła Hudimowa otworzyło na Podolu przy ulicy Chorewej nową galerię sztuki projektem artystycznym „Ludowe aktualne. Portret w naiwnej i współczesnej sztuce ukraińskiej”. Architekt z wykształcenia, Hudimow już dawno dał się poznać jako galerzysta z oryginalną wizją procesu artystycznego, smakiem i umiejętnością oddzielenia prawdziwej sztuki od drugorzędnych zjawisk kulturowych. Głównym konceptem projektu „Ludowe aktualne” jest dialog naiwnej/ludowej i współczesnej sztuki ukraińskiej. Częścią projektu są dzieła znanych współczesnych ukraińskich artystów, uczestników i naśladowców artystycznego wzlotu „nowej ukraińskiej fali” lat 80.—90., których sztuka reprezentowana jest przez różnorodność aktualnych szkół artystycznych, stylów i koncepcji, ale też naznaczona indywidualną odrębnością. Są to Ołeksandr Babak, Artem Wołokidin, Włada Rałko, Jewhen Rajewski, przedstawiciele lwowskiej szkoły malarstwa Wład Kostyrko i Andrij Sahajdakowski. Dzieła tych artystów reprezentują ukraińską sztukę współczesną na zagranicznych wystawach, znajdują się w kolekcjach znanych muzeów i osób prywatnych, z powodzeniem sprzedają się na aukcjach sztuki. Z drugiej strony na wystawie zaprezentowano dzieła malarskie mistrzów ludowych (z kolekcji „Rodowid-galerii”, kurator Lidia Łychacz), którzy całe życie przeżyli w swojej wsi i są nosicielami ukraińskiej ludowej tradycji artystycznej. Przetwarzając zgodnie z ludowymi wyobrażeniami o pięknie tradycje profesjonalnego malarstwa klasycystycznego, mistrzowie ci tworzyli prawdziwe arcydzieła. Wśród tych dzieł widzimy obrazy Kateryny Biłokur, Hryhorija Ksonza, Panasa Jarmołenki i jego córki Jakyłyny Jarmołenko. Zaprezentowane na wystawie portrety (w dalszej kolejności będą pejzaże i martwe natury) świadczą o jakoby przeciwstawnych zadaniach artystycznych, które stawiali przed sobą artyści. Współcześni twórcy nie dążą do stworzenia portretu konkretnego człowieka. Według praw współczesnej aktualnej sztuki przedstawiają symbol, znak, asocjacyjny szereg wizualny, gest artystyczny poprzez wizerunek człowieka. Czasami wizerunek i nazwa dzieła w żaden sposób się nie przecinają: na przykład „Szewc” A. Sahajdakowskiego. Proponując swoistą grę artystyczną, artysta interpretację przedstawianego najczęściej pozostawia osądowi widza, jego wiedzy artystycznej, bagażowi kulturowemu. Ta sztuka wymaga pewnego przygotowania, przyjęło się nazywać ją elitarną, jest adresowana do wybranych. Mistrzowie ludowi, którzy żyli i tworzyli w drugiej połowie XIX — pierwszej połowie XX wieku, wszystkie wysiłki kierowali na to, aby jak najdokładniej oddać zewnętrzne i wewnętrzne cechy konkretnego człowieka, jak najkorzystniej zaprezentować go widzowi.
Czego wart jest na przykład portret podwójny matki i córki, który stworzyła Jakyłyna Jarmołenko! Starając się zaakcentować to, że dwie piękne kobiety są podobne jak dwie krople wody, przedstawia je w absolutnie jednakowych strojach, w jednakowym otoczeniu — pejzażu z rzeką, symbolem przemijalności życia, w pobliżu studni (symbol źródeł rodu), ale córkę przy krzaku dzikiej róży z kwiatem w dłoni (beztroska kwitnącej młodości), a nieco już zwiędłą na twarzy matkę z opuszczonymi rękami, z krową nieopodal (symbol niełatwych obowiązków życiowych i codziennej pracy). Powierzchowny widz może się uśmiechnąć: „Znajdź dziesięć różnic!”. Uważnie oglądając dzieła, rozumiesz filozoficzną myśl autora o powtarzalności cyklu życiowego, dziedziczności rodu, naśladowaniu rodzicielskich zwyczajów. Albo portrety dwóch braci, wiejskich chłopaków, ale ubranych „po miejsku” — w czapkach z daszkiem i z bałałajkami (to także znak pewnego zamożności, wyższego statusu społecznego). Dzieła te ilustrują także zmiany społeczne na wsi, napór przemysłowego miasta, wpływ nizinnej kultury miejskiej — rosyjskiego lubbka, portretu mieszczańskiego — na ukraińską tradycyjną kulturę wiejską. Oto małżeństwo z dzieckiem na tle własnej chaty: wszyscy stoją na drodze, która znika w oddali, ojciec trzyma konia — zapewne czeka go daleka droga. Wygląda na to, że autorowi udało się widzieć romantyczne portrety rodzinne profesjonalnych artystów. A symboliczność wizerunku to nie tylko hołd dla cech stylowych romantyzmu, ale także zabieg, który sięga tradycji tworzenia dawnych ikon. Malarstwo ludowe rozwija się według własnych praw. W nim każda tradycja profesjonalnego stylu artystycznego ulega transformacji. Mistrz sztuki naiwnej swoim dziełem może opowiedzieć uważnemu widzowi bardzo wiele. Gra on z widzem, ale jest to gra w odgadywanie symboli, znaków sakralnych, dodatkowej informacji o portretowanym, która jest zaszyfrowana w wizerunku. Ale odbiór naiwnego malarstwa ludowego też wymaga przygotowania. Aby należycie ocenić atrakcyjność tych dzieł, trzeba być, tak jak mistrz ludowy, nosicielem (częściowo podświadomym) mentalności narodowej, ludowej tradycji kulturowo-artystycznej, która wychodzi z głębi wieków i jednocześnie potwierdza wartości ogólnoludzkie. Zatem te jakoby przeciwstawne bieguny ukraińskiej tożsamości artystycznej schodzą się, ponieważ obydwa łączą globalne/ogólnoludzkie i narodowe/autentyczne: zawsze aktualną sztukę ludową i narodowe szkoły aktualnej sztuki współczesnej.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
Interesujące, a moim zdaniem znaczące wydawnictwo zostało niedawno zaprezentowane w kijowskim ratuszu. Jego tytuł brzmi: „Na przełomie II i III tysiąclecia: Artyści Kijowa. Z drzewa życia ukraińskiej sztuki plastycznej”. Praca nad nim trwała 10 lat i, jak podkreślił podczas prezentacji prezes Akademii Sztuk Ukrainy, Narodowy Artysta Ukrainy Andrij Czebykin, w jego pamięci nie było jeszcze tak poważnego wydawnictwa o stołecznych twórcach. Ten wyjątkowy album artystyczny wydawnictwa „Krynycia”, którego dyrektorem jest Narodowy Artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Leonid Andrijewski, zapoznaje miłośników piękna ze sztuką plastyczną Kijowa w znacznym przekroju chronologicznym — od lat 70. XX wieku do 2009 roku. Na 520 stronach wydania znajduje się 1136 dzieł artystycznych, wykonanych w różnych gatunkach — malarstwie, grafice, rzeźbie.
„Artyści Kijowa” to album-badanie, w którym przedstawiono całościowy obraz procesu artystycznego w Kijowie. Po raz pierwszy podano nie tylko katalogowe i biograficzne informacje o prawie 350 twórcach, ale także kwalifikację historyczno-artystyczną ich twórczości: po części albumowej zamieszczono artykuły prawie o każdym z przedstawionych artystów — członkach Narodowego Związku Artystów Ukrainy, a także absolwentach różnych szkół artystycznych, którzy pozostają poza jakimikolwiek związkami i zrzeszeniami twórczymi.
Książkę otwiera dokonany przez kandydata nauk o sztuce Jurija Biełiczko podstawowy przegląd naukowy procesu artystycznego, który rozwijał się na kijowskiej scenie kulturalnej na przełomie XX i XXI wieku. „Redaktorce Wiktorii Andrijewskiej udało się stworzyć pełny obraz stanu i osiągnięć kijowskiego ośrodka artystycznego, składu osobowego jego mistrzów, ich upodobań i niepowtarzalnych manier. Z albumu można zaczerpnąć różnorodne informacje, w tym o treści tematyczno-fabularnej, proporcjach gatunków, nowych tendencjach, które dojrzewają obecnie i mogą przynieść obfite owoce w przyszłości” — zaznaczył J. Biełiczko.
To, że album „Artyści Kijowa” wywiera wrażenie uroczystej, majestatycznej budowli i jest wybitną książką, podkreślił nawet miejski głowa Leonid Czerniwiecki. W kuluarach kijowscy artyści żywo dyskutowali, że tą książką „burmistrz wszystkich kijowian” próbuje przeprosić artystów za niedawne skandaliczne wydarzenia wokół Andrijiwskiego Uzwozu albo po prostu przekupić ich… Lecz jakkolwiek by było, sztuka jest wieczna, a takie znaczące wydawnictwa powstają i są publikowane niezależnie od jakiejkolwiek władzy. „Artyści Kijowa” — to kolejny wspaniały prezent dla nas i przyszłych pokoleń.
Tłumaczenie maszynowe
Iryna Piatczanyn
Z okazji 15. rocznicy założenia Ambasady Gruzji na Ukrainie otwarto galerię „Gruzińskie malarstwo”. Wystawa prezentuje najsłynniejszych mistrzów współczesnego gruzińskiego malarstwa, których prace wielokrotnie eksponowano za granicą. Dzieła gruzińskich artystów wyróżniają się nasyceniem kolorystycznym i obrazowym, dekoracyjnością. Wszyscy artyści są absolwentami Państwowej Akademii Sztuk Pięknych w Tbilisi, ale każdy z nich ma własny styl artystyczny i upodobania gatunkowe. Ważа Meschi przedstawia romantyczny świat dawnego Tbilisi: dwupiętrowe domki tradycyjnej gruzińskiej architektury, scenki spokojnego życia miejskiego — stali bywalcy karczmy przyglądają się walce kogutów; osiołek z wózkiem; miejscowi mieszczanie; konka, którą ciągnie para koni. U Zuraba Hakaszwiliego miasto jest surrealistyczne: jednolity mur-forteca, obdrapany, z obojętnym blaskiem szyb w dawnych oknach-strzelnicach, odizolowany od ludzi. O obecności mieszkańców świadczy jedynie bielizna rozwieszona na nagich drzewach. U Zwiada Hogolauriego — wesołe współczesne miasto: białe budynki na tle błękitnego nieba. Podobnie indywidualność wyczuwalna jest także w gatunku portretu. Jest to portret intymny — „Kobieta z kotem i ptaszkiem o zmierzchu” Dawida Popiaszwiliego lub „Dziewczyna ze skrzypcami w dawnym gruzińskim stroju” Zwiada Hogolauriego, ironiczno-reprezentacyjny portret myśliwego z trofeum Emzara Chabuluaniego. W portretach rodzinnych Otar Imerliszwili nieco ironizuje nad postaciami, ale także zaprasza widza, by podziwiał piękno i bogactwo barw otoczenia. Mamuka Didebaszwili przedstawia fantastyczne postacie palące fajkę wodną lub tańczące zdumiewający taniec. Jego żona Maja Ramiszwili w swoich dziełach (podobnie jak niegdyś Degas czy Toulouse-Lautrec) zachwyca się egzotycznym światem baletnic, tancerek i cyrkowców — światem pociągającym, lekko erotycznym, nieco zabawnym. Postacie Meraba Hagiladzego zachwycają subtelnością detali, czystymi, otwartymi, kontrastowymi barwami oraz tajemniczą, syntetyczno-symboliczną atmosferą obrazów. W dziełach gruzińskich twórców splatają się tradycje wschodniej miniatury i europejskie tradycje modernistyczne. Lecz zawsze obecna jest nasycona, optymistyczna kolorystyka i subtelny narodowy humor z filozoficznym, miejscami przypowieściowym podtekstem — to cecha gruzińskiej sztuki. Dlatego chce się wierzyć, że przyszłość Gruzji będzie równie piękna i życiodajna, jak prace jej artystów.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Taisa BRATCZENKO. Chyba żaden z narodów świata nie ma tylu pieśni związanych z tym wiernym zwierzęciem, co Ukraińcy. Oczywiście w wielu rosyjskich pieśniach i romansach wspomniano o koniach. U Rosjan są to przeważnie „ruska trojka” lub zwierzęta w liczbie mnogiej: „Jamszczyk, nie goni łoszadiej”, „Wot mczitsia trojka udałaja”, „Trojka mczitsia, trojka skacziet”, „Para gniodych” itd. Ale to nie ten jedyny oddany i niezawodny towarzysz, wypróbowany w bitwach lub po prostu pomocnik w pracy chłopskiej. Przypomnijmy nasze pieśni ludowe o koniu: Oj, czyj to koń stoi, jedwabna grzywka, Spodobała mi się ta dziewczyna… Po ogródku chodzę, konika prowadzę, Przez swoją matkę nieżonaty chodzę… Worony koniu, graj ty pode mną I rozbij ty tęsknotę moją… Oj, puszczę ja konika w sadzie, A sam pójdę do ojca po radę… U mnie koń worony, ja — kozak młody, To da Bóg, nie zginę! Oj, koniu mój worony, Towarzyszu mój wierny, Nie płacz, koniu, nade mną, Nie bij ziemi pod sobą… Kozaka niosą I konia prowadzą, Koń główeczkę chyli, A za nim, a za nim jego dziewczyna białe ręce łamie… To urywki z różnych pieśni ludowych. Ale wydaje się, że minęło całe życie: miłość, cierpienie przez nią, rozłąka, wyjazd, walka z wrogami, zranienie, śmierć… I wszędzie jest koń: to już nie po prostu zwierzę domowe, a wierny kozacki przyjaciel, sprawdzony i zahartowany w bojach i na drogach. Wymieniono tylko kilka najsłynniejszych pieśni, bo ich lista może zająć dużo miejsca i czasu. Szczególnie dużo pieśni i dum układali o koniach Ukraińcy w epoce kozackiej. O stosunku kozaków do tego zwierzęcia wymownie świadczy wers z pieśni o kozaku, który „zamienił dziewkę na konia i fajkę — nierozważny…” W ukraińskim folklorze koń to nie tylko wierny towarzysz, ale i uosobienie wolności. To nieśmiertelny symbol niepokorności naszego narodu. Nie na darmo Kozaka Mamaja, którego folklorystyczny wizerunek uważa się za amulet kozactwa, wszędzie przedstawiano z koniem. I nie jest to dziwne. Wszak każdy kozak uważał swojego konia za brata, niech nie po krwi, ale po wolności. I potwierdzają to liczne pieśnie epoki kozackiej. Jak twierdzą badacze, tylko u trzech narodów świata istniały cmentarze, gdzie chowano konie: u Scytów, starożytnych Greków i u ukraińskich kozaków. Uroczystym w ukraińskich rodzinach był obrzęd, kiedy chłopca, który osiągnął 14 lat, po raz pierwszy sadzano na konia. Wcześniej uczono go siodłać, kiełznać i odkiełznywać, zaprzęgać i wyprzęgać. Obrzęd, kiedy chłopak po raz pierwszy siadał na konia, odbywał się jak święto: w obecności krewnych, chrzestnych rodziców. Na cześć tego wydarzenia chrzestny ojciec obowiązkowo darował chrześniakowi jakąś rzecz związaną z koniem: siodło, uzdę itd. I właśnie od tego momentu chłopca uważano za chłopaka, czyli stawał się dorosłym. Obecnie, kiedy odradzamy kozactwo, w niektórych regionach bywa to komiczne. Nie trzeba mianować osaułami, chorążymi naczelników rejonowych, którzy tak już wysiedzieli swoje „państwowe” miejsca w fotelach, że nie są zdolni nawet wsiąść na konia, a co dopiero jechać na nim! Oczywiście chodzi o tych, którzy pchają się do kozaków, nie wiedząc o nich nic i nie będąc tego godnymi. W odróżnieniu od takich „pseudokozaków”, u nas istnieją prawdziwe formacje kozackie, na przykład w Kijowie i innych miastach, i oczywiście w Białej Cerkwi. Tam uczą jazdy konnej, walki i władania bronią białą. Ale najważniejsze to nie zewnętrzne atrybuty, a kodeks honorowy, według którego każdy przedstawiciel kozactwa ma być gotowym oddać życie za Boga, Ojczyznę i towarzysza. Stosunki w takiej kozackiej wspólnocie zbudowane są na chrześcijańskiej moralności i patriotyzmie. Trzeba odnosić się do kozactwa nie jak do modnej zabawy, a jak do naszej sławnej historii. I jeśli ją odradzać, to należy to robić taktownie, z miłością i, oczywiście, ze znajomością rzeczy. Dobrze byłoby, żeby postulaty ukraińskiego rycerstwa były znane naszym chłopcom od małego. Niestety, dzieci „wychowują” zagraniczne filmy akcji i kowbojskie, a nie rodzime, związane z historią Ukrainy. Niekoniecznie, żeby wszyscy uczniowie umieli jeździć konno lub władali bronią białą. Ale sądzę, że dla nich za mało jest lekcji krajoznawstwa i literatury ukraińskiej. Należy dobrze znać folklor, starodawne obrzędy swojej miejscowości, a nie tylko te, o których przeczytali w podręcznikach i poradnikach. Nie na darmo przecież przekazywali je nasi przodkowie potomnym z kołysanką matki, z dumą dziada-bandurzysty, z pieśnią ślubną, kiedy młodzi wsiadali do weselnej bryczki, zaprzężonej końmi. Nawiasem mówiąc, ten wspaniały romantyczny zwyczaj, który zachował się tylko w niektórych karpackich wsiach, warto odrodzić. Chyba jest to lepsze niż przejażdżka samochodem, przyozdobionym cudzoziemskimi lalkami Barbie. Taka przejażdżka na weselnych koniach pozostałaby w pamięci krewnych i gości, szczególnie młodych, którzy zachowaliby fotografie z tego wydarzenia i pokazywaliby je swoim dorosłym dzieciom i wnukom. I zapewne przez odrodzenie obrzędów ludowych, starodawnych ukraińskich dum i pieśni będzie przekazywana potomnym pamięć o sławnych przodkach.
Tłumaczenie maszynowe
0 9 0 4 3
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
23 hrywny 42 kopiejki. 12 hrywien 36 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelny Ljubow GOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow GOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego
Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Dyżurny redaktor Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301243 Nakład w październiku — 28 400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 UAH na 3 miesiące — 12,36 UAH. 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe