Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №43 за 2010 рік

16 s. · 41 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 43 (576), 28 października — 3 listopada 2010 15-LECIE PATRIARCHALNEJ INTRONIZACJI

Fotokolaż Olesia Dmytrenki ma największy związek z budową narodu w naszym państwie. Pan, szanowny Panie Prezydencie, swego czasu wspierał konkurs, będąc Premierem Ukrainy. Z Pana inicjatywy i na Pana wniosek fundusz nagród konkursu został zwolniony z opodatkowania, za co przy tej okazji jeszcze raz wyrażamy Panu naszą wdzięczność. Jesteśmy głęboko przekonani: Tabacznyk jest albo ignorantem w sprawach budowy państwa i narodu, albo osobą dotkniętą nieuleczalną nienawiścią do wszystkiego, co ukraińskie, i w tym raczej nie mogą pomóc nawet najbardziej doświadczeni eskulapowie. Zniknięcie Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka z ukraińskiego życia stanie się gigantycznym skandalem, który wywoła głośny rezonans nie tylko na Ukrainie, ale i w światowej diasporze. Co więcej, mówiąc szczerze, tacy tabacznyki komplikują Pana relacje, Panie Prezydencie, ze społecznością narodową i całą światową ukraińską diasporą. W Pana mocy, szanowny Panie Prezydencie, leży położenie kresu przestępczej antyukraińskiej działalności nieszczęsnego ministra i uratowanie wspaniałego, szlachetnego owocu twórczej inicjatywy pedagogów, mecenasów, przedstawicieli społeczeństwa — Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. Z poważaniem Rady, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Iwan DZIUBA, akademik NAN Ukrainy, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Wiaczesław BRIUCHOWECKI, honorowy prezydent Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Bohater Ukrainy; Jurij SZCZERBAK, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Mykoła ŻULYNSKI, akademik NAN Ukrainy, członek Rady Opiekuńczej konkursu, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Pawło MOWCZAN, Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy, członek Rady Opiekuńczej konkursu, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Witalij DONCZYK, akademik NAN Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Bohdan BENIUK, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; PIEŚŃ OD „JASKÓŁKI” NASZ GOŚĆ LEONID HORŁACZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

POWSTRZYMAJMY ANTYUKRAIŃSKI SZABAS TABACZNIKA! Otwarty list do Prezydenta Ukrainy W. F. Janukowycza

Wysoce szanowny Panie Prezydencie! Społeczeństwo Ukrainy jest oburzone takim faktem: przez dziesięć lat Ministerstwo Edukacji Ukrainy wspólnie z Ligą Ukraińskich Mecenasów i szerokimi kręgami społeczności ukraińskiej diaspory świata, przy udziale Ministerstwa Kultury i Turystyki, Ministerstwa Obrony oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych, organizowało Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. Co roku brało w nim udział do pięciu milionów uczniów szkół, studentów, uczniów szkół zawodowych, kursantów i słuchaczy wojskowych zakładów edukacyjnych. Równolegle ten prestiżowy i popularny maraton językowy odbywał się w ponad dwudziestu krajach świata. Zdarzało się, że podczas uroczystego zakończenia konkursu na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki obok flagi Ukrainy stało do trzech tuzinów chorągwi różnych krajów, w których odbywał się znakomity konkurs. Dziesięć lat językowego turnieju uczyniło go nie tylko najbardziej masowym ukraińskim przedsięwzięciem za wszystkie lata istnienia niepodległości Ukrainy, nie tylko realnym przejawem światowej solidarności ukraińskiej, lecz także unikatową marką, na którą zwrócono uwagę w innych krajach (konkurs z języka rosyjskiego zaczęto organizować w Rosji, z kazachskiego w Kazachstanie…). A oto ten konkurs został pochowany jednym pociągnięciem pióra nowo mianowanego ministra edukacji Dmytra Tabacznyka. Jakby zła, okrutna osoba ścięła kwitnące drzewo, wyhodowane przez całe dziesięciolecie. Oczywiście Tabacznyk, nie przesadzając, jest nie tylko najbardziej odiozową postacią w obecnym ukraińskim rządzie, ale także najponurzszym w swoim zoologicznym ukrainofobstwie osobnikiem w całej ukraińskiej polityce, niszczy wszystko, co ma choćby najmniejszy Wołodymyr ZAHORIJ, prezes Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący Rady Nadzorczej ZTA „Firma Farmaceutyczna »Darnica«”, doktor nauk farmaceutycznych, profesor; Mychajło SŁABOSZPYCKI, współprzewodniczący Rady Koordynacyjnej Konkursu, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, sekretarz Rady NSPU; Dmytro PAWŁYCZKO, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej Laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki: Wołodymyr BAZYLEWSKI, Maria MATIOSZ, Liubow HOŁOTA, Anatolij DYMAROW, Dmytro IWANOW, Wasyl SZKLIAR, zastępca przewodniczącego Rady Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, członek Rady Opiekuńczej konkursu; Wiktor BARANOW, przewodniczący Rady Nadzorczej konkursu, przewodniczący Kijowskiej Organizacji NSPU, redaktor naczelny czasopisma „Kijów” UCZNIOWIE – AKADEMICY BENEFIS ANATOLIJA CHOSTIKOJEWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

ARCHIPASTER I ZWIERZCHNIK

UROCZYSTOŚCI Z OKAZJI 15-LECIA PATRIARCHALNEJ INTRONIZACJI 22 października 2010 roku minęło 15 lat od czasu intronizacji na kijowski tron patriarchalny Jego Świątobliwości Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta. Z tej okazji w stolicy 21–22 października odbył się szereg uroczystych wydarzeń. W szczególności 21 października rano na terenie monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach w sali Rady Naukowej Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej odbyło się posiedzenie Soboru Biskupów Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Tego samego dnia od 14.30 do 16.30 w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyła się uroczysta Akademia oraz koncert muzyki duchowej, poświęcone 15-leciu patriarchalnej intronizacji. Członek Świętego Synodu metropolita lwowski i sokalski Dymitr wygłosił referat o osobie i działalności Patriarchy. W imieniu episkopatu Patriarchatu Kijowskiego adres gratulacyjny odczytał sekretarz Świętego Synodu biskup wasylkowski Eustracjusz. Również ze słowami powitania do Jego Świątobliwości zwrócili się Prezydent Ukrainy (2005–2010) Wiktor Juszczenko, przewodniczący partii „Za Ukrainę”, deputowany ludowy Ukrainy Wiaczesław Kyryłenko, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. duchowości i kultury, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyr Jaworiwski, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej Dmytro Pawłyczko i inni. Wcześniej Patriarchę powitali także przewodnicząca partii „Batkiwszczyna” Julia Tymoszenko, przewodniczący Państwowego Komitetu ds. Narodowości i Religii Jurij Bohucki oraz inni działacze polityczni i społeczni. Jego Świątobliwość Patriarcha Filaret podziękował za gratulacje i zwrócił się do obecnych ze słowem. W drugiej części Akademii odbył się koncert chóralny muzyki duchowej. Zabrzmiały utwory w wykonaniu chóru Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej, chóru „Wydubyczi”, miejskiego chóru kameralnego „Kijów” oraz miejskiej kapeli im. L. Rewuckiego. Uroczystości tego dnia zakończyły się przyjęciem w Sali Aktowej Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej. 22 października 2010 r. w soborze katedralnym św. Włodzimierza została odprawiona uroczysta Boska Liturgia, której przewodniczył Jego Świątobliwość Patriarcha Filaret przy współudziale episkopatu Patriarchatu Kijowskiego. Pod koniec nabożeństwa w imieniu całego episkopatu ze słowem powitalnym do Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta zwrócił się metropolita lwowski i sokalski Dymitr. Władyka opowiedział obecnym w świątyni wiernym o niełatwych trudach i działalności naszego Patriarchy. Jego Świątobliwość Patriarcha podziękował episkopatowi i obecnym w świątyni za 15 lat wspólnych modlitw oraz za wiarę w to, że na Ukrainie będzie Jedna Lokalna Cerkiew Prawosławna. Świąteczne nabożeństwo zakończyło się wieloletnią dla Patriarchy Filareta, episkopatu i całego narodu ukraińskiego. UROCZYSTA AKADEMIA Z OKAZJI 15-LECIA INTRONIZACJI JEGO ŚWIĄTOBLIWOŚCI PATRIARCHY FILARETA „Pan daje zmęczonemu siłę i bezsilnemu dodaje mocy, męczą się i młodzieńcy, i upadają z sił, i zdrowi mężowie słabną, a kto w Panu pokłada nadzieję, odnowi się w sile, podniesie skrzydła jak orzeł, poleci i nie zmęczy się, pójdzie i będzie rześki” (Iz. 40.29-31). 22 października 1995 roku Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego, po śmierci błogiej pamięci Patriarchy Włodzimierza, wybrał na swojego Zwierzchnika Jego Świątobliwość Patriarchę Filareta. W 2010 roku nasz Kościół, a także cała Ukraina, obchodzi 15. rocznicę intronizacji Jego Świątobliwości Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta. Z okazji tego doniosłego święta w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyła się uroczysta Akademia oraz świąteczny koncert. Jego Świątobliwość przybyli powitać działacze społeczno-polityczni i kulturalni Ukrainy oraz wierni. Uroczysta Akademia rozpoczęła się wielogłosowym „Z nami Bóg” w wykonaniu Kapeli im. L. Rewuckiego. Obecni oklaskami powitali jubilata, Patriarchę Filareta. Prowadzący uroczystość profesor Dmytro Stepowyk podkreślił, że dzisiaj czcimy tego, kto „nie zważając na zmęczenie tego świata, podnosi skrzydła jak orzeł i pracuje, nie szczędząc sił dla swojego drogiego narodu ukraińskiego, trwając w nieustannej modlitwie do Boga”. Jako pierwszy Jego Świątobliwość powitał stały członek Świętego Synodu metropolita lwowski i sokalski Dymitr. Swoim „Słowem o Patriarsze” władyka nakreślił najważniejsze kamienie milowe i osiągnięcia naszego Kościoła w okresie rządów trzeciego Patriarchy Kijowskiego i dziewięćdziesiątego Zwierzchnika Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego od czasów Rusi Kijowskiej. Z powitaniem do jubilata zwrócił się obecny na święcie Prezydent Ukrainy (2005–2010) Wiktor Juszczenko. Zapewnił wszystkich obecnych o przyszłości Lokalnego Kościoła na Ukrainie: „Z każdym rokiem możemy podsumowywać pozytywnie, jak rozwija się kościelna kwestia ukraińska, chciałoby się mieć tylko większą dynamikę. Ale mimo wszystko, Wasza Świątobliwości, dzięki Waszej tytanicznej pracy, mamy dzisiaj tak silny Kościół Ukraiński”. Wiktor Juszczenko pogratulował Jego Świątobliwości 15-lecia działalności patriarchalnej i życzył, aby społeczeństwo ukraińskie z każdym dniem coraz bardziej przyjmowało te idee duchowe, które Jego Świątobliwość Patriarcha wnosi w społeczeństwo: „Niech Pan Bóg błogosławi Waszą niełatwą drogę, a my, ukraińscy patrioci, będziemy zawsze przy Was”. W imieniu wszystkich hierarchów Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego ze słowem powitalnym do Patriarchy zwrócił się sekretarz Świętego Synodu, biskup wasylkowski Eustracjusz. Władyka opowiedział obecnym o niełatwej pracy Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta na niwie kościelnej – jest to zarówno służba w okresie bezbożnej władzy radzieckiej, jak i nowe wyzwania na katedrze kijowskiej, nieprzespane noce przy tłumaczeniu ksiąg i inne pobożne trudy: „We wszystkim okazujecie się jako prawdziwy sługa Boży w wielkiej cierpliwości, w uciskach i niedostatkach, w ciasnocie, w ranach, w wygnaniach, w trudach, w czuwaniu, w postach, w czystości, w rozumie, w wielkoduszności, w dobroci, w Duchu Świętym, w nieobłudnej miłości, w słowie prawdy, w mocy Bożej, z orężem sprawiedliwości w prawej i lewej ręce, w chwale i bezczci, w niesławie i w pochwałach…”. Również z gratulacjami na cześć wybitnego jubilata, Jego Świątobliwości Patriarchy Filareta, występowali liczni dostojni goście, którzy mieli zaszczyt być obecni na święcie. Na zakończenie odbył się uroczysty koncert. Jego Świątobliwość swoim śpiewem powitali chór „Freski Kijowa”, chór „Wydubyczi” oraz chór Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej. Po uroczystej Akademii w Narodowej Filharmonii Ukrainy w sali aktowej Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej odbyło się świąteczne przyjęcie, podczas którego Jego Świątobliwość Patriarcha Filaret miał możliwość przyjąć gratulacje od dostojników Ukrainy i wszystkich wiernych. ADRES GRATULACYJNY dla Jego Świątobliwości Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy FILARETA od Świętego Synodu i episkopatu Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego z okazji 15-lecia intronizacji na kijowski tron patriarchalny Wasza Świątobliwości! Obecnie mija 15 lat od Waszej intronizacji na Patriarchalny Tron Kijowski, a w przyszłym roku przypada 45-lecie Waszej posługi na starożytnej prawosławnej katedrze kijowskiej. Nie w łatwym czasie i nie w prostych warunkach powołał Was Pan do służby Jemu i Jego Świętej Cerkwi. Od samych pierwszych kroków na tej drodze poznaliście na sobie prawdziwość słów apostoła Pawła: „Wszyscy, którzy chcą żyć pobożnie w Chrystusie Jezusie, będą prześladowani. A ludzie źli i oszuści będą się posuwać ku gorszemu, zwodząc innych i sami zwodząc” (2 Tm 3, 12-13). W młodym wieku odrzuciliście propagowany przez państwo ateizm i całą duszą zwróciliście się do Boga. I tylko jeden Pan, Znawca Serc, wie, ile smutku i prób przyszło Wam znieść z powodu tych ucisków, które Cerkiew cierpiała od bezbożnej władzy. Ale w tym czasie, kiedy wydawało się, że te próby zakończyły się zwycięstwem prawdy, kiedy Cerkiew Prawosławna uwolniła się od okowów i otrzymała zewnętrzną wolność — Pan posłał Was na nową, pełną smutku i odpowiedzialną służbę: bycia Zwierzchnikiem i Patriarchą Lokalnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, walki o uznanie jej autokefalii, budowania jej życia z ruin. Z tego powodu wielu spośród tych, którzy byli Waszymi współsłużebnikami, których powołaliście na wysokie stanowiska i godności — odwróciło się od Was i opuściło swojego Zwierzchnika, ale moc Boża w słabości się doskonali (2 Kor 12, 9), i Pan umocnił Was, zachował choć małą, ale wierną trzodę, z której przez lata Waszego Patriarchatu wyrosła obecna wielka Lokalna Cerkiew Prawosławna na Ukrainie — Patriarchat Kijowski. Swoim życiem i służbą Bogu oraz rodzimemu narodowi ukraińskiemu dajecie przykład wypełniania Pańskiego przykazania miłości do Niego i do bliźnich. Nie zważając ani na więcej niż poważny wiek, ani na zewnętrzne skomplikowane okoliczności, niestrudzenie pracujecie dla dobra Cerkwi i tą pracą dajecie nam oraz wszystkim przykład tego, jakim powinien być prawdziwy arcypasterz i Zwierzchnik. Wasza miłość do narodu ukraińskiego przejawia się nie tylko w słowach i wezwaniach, ale także w czynach — w ciągłej trosce o jego duchowe odrodzenie, a zwłaszcza w codziennej pracy nad przekładami ksiąg liturgicznych, teologicznych i innych duchowo pożytecznych książek w języku ukraińskim. Miłość do „braci moich, rodaków moich według ciała” (Rz 9, 3), tak jak u wielkiego apostoła Pawła, okazała się w Was w takim stopniu, że nie ulękliście się nawet fałszywych „ekskomunik”. Wybraliście cierpienie i znoszenie trudów ze swoim narodem, a nie sławę, zaszczyty i dobrobyt w służbie jego przeciwnikom. Za to przeciwnicy Was hańbią, ale wierzymy, że ta hańba od nich zjedna Wam niewiędnący wieniec chwały. We wszystkim okazujecie się jako prawdziwy sługa Boży: „w wielkiej cierpliwości, w utrapieniach, w potrzebach, w uciskach, w chłostach, w więzieniach, w niepokojach, w trudach, w czuwaniach, w postach, w czystości, w poznaniu, w cierpliwości, w łaskawości, w Duchu Świętym, w miłości nieobłudnej, w słowie prawdy, w mocy Bożej, przez oręż sprawiedliwości zaczepny i odporny, w chwale i hańbie, przez zniesławienie i sławę” (2 Kor 6, 4-8). Przeciwnicy nazywają Was oszustem — ale Wy jesteście prawdomówni, skazują na zapomnienie — ale wszyscy Was znają, oczekują śmierci — ale Wy żyjecie, poddają karom — ale niczego nie osiągają, swoimi czynami zasmucają — ale od Boga macie radość, i w niedostatku materialnym — Wy wielu wzbogacacie. Złorzeczą Wam — a Wy błogosławicie, prześladują — a Wy znosicie, imię Wasze mieszają z błotem i depczą (por. 1 Kor 4, 12-13), ale wierzymy, że tym tylko dodają Wam chwały od Boga. „Pozdrówcie wszystkich waszych przełożonych” (Hbr 13, 24) — poucza nas apostoł Paweł. Dlatego my, Wasze duchowe dzieci, które zrodziliście w Chrystusie Jezusie i powołaliście do arcypasterstwa w Jego Świętej Cerkwi, w imieniu ogólnoukraińskiej trzody w dniu 15-lecia Waszej intronizacji na Tron Patriarchalny Kijowa i całej Rusi-Ukrainy serdecznie Was pozdrawiamy, dziękujemy Wam za miłość, troskę i pracę, świadczymy o naszym głębokim szacunku i synowskiej miłości, życzymy Waszej Świątobliwości wielu i błogosławionych lat Zwierzchniej posługi, a przede wszystkim — dokończenia dzieła budowy, jednoczenia i uznania autokefalii Lokalnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej oraz osiągnięcia zbawienia i błogosławieństwa ze świętymi w Królestwie naszego Niebieskiego Ojca! Na wiele lat, Najświętszy Władyko! — Eis polla eti, Despota! Adres gratulacyjny podpisali wszyscy hierarchowie – uczestnicy obchodów 15-lecia Patriarchalnej intronizacji. Biuro Prasowe Patriarchatu Kijowskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czy nie szanujesz mojego, Ukraińca, prawa, danego mi przez Naturę, przez Boga do mojego ojczystego języka? Czemu wiekami czatujesz nad nim jak dwugłowy sęp? Czy jesteś takim głupcem, że nie możesz pojąć, iż 50 milionów Ukraińców na świecie tak samo, jak ty swoim rosyjskim, chce rozmawiać swoim ojczystym ukraińskim, tak samo, jak ty masz Rosję, swoją Ojczyznę, chce, ma prawo mieć Ukrainę, swoją Ojczyznę? Wam, szanowny, takie coś nigdy nawet na chwilę nie przyszło do głowy, bo jesteście zainfekowani, to znaczy wewnętrznie okupowani przez Rosję, przez rosyjską kulturę, rosyjską duchowość na przestrzeni wieków. Albo oto jeszcze taki namacalny przykład. Prezydent Juszczenko przez 5 lat przekonywał was, szanowny, że Ukraina koniecznie musi wstępować do NATO, że to jedyny sposób, by uchronić się przed naszym najniebezpieczniejszym przeciwnikiem, do tego otwartym, szczerym — przed Rosją, przed rosyjską okupacją. Wy, szanowny, z wewnętrznym przerażeniem słuchaliście tego i nie przyjmowaliście duszą. Nie przyjęliście i wtedy, gdy rosyjskie czołgi parły na Tbilisi, i kiedy Juszczenko, zorganizowawszy głowy państw Litwy, Łotwy, Estonii, Polski, stanął z nimi w poprzek zaborczej polityki Rosji w Gruzji i faktycznie uratował Gruzję przed okupacją, a pośrednio (póki co!) i Ukrainę. Wy, szanowny, tego patriotycznego kroku Juszczenki nie zrozumieliście. Wszystko przez tę samą WRO. ZAGROŻENIE PRZYSPIESZY FORMOWANIE NARODU Przed Ukrainą, przed Ukraińcami, przed każdym Ukraińcem nieubłagany czas postawił twardo nowe, niespotykane wyzwania na wytrzymałość, monolityczność, trwałość, odporność, zdolność do samoobrony. Nagle, po pięciu latach rozluźnienia, rozmagnesowania, życia w cieplarnianych demokratycznych warunkach pod ochroną Prezydenta Juszczenki, przed nami wyłonili się z piekielnego moskiewskiego dna potwory, cała tabakierka szumowin-ukrainofobów i zaczęli dręczyć Ukrainę, niszczyć, poddawać pod moskiewsko-imperialne jarzmo. W oporze wobec tych czarnych zamiarów wrogów Ukrainy, w nieprzejednanej, bezkompromisowej walce o obronę swoich ukraińskich praw do wolnego, państwowego, niezależnego życia Ukrainy musi narodzić się ukraiński naród z ukraińskim językiem, kulturą, tradycjami, pamięcią historyczną, z ukraińską duszą. W narodzinach, formowaniu ukraińskiego narodu jest gwarancja sukcesu projektu „Ukraińskie narodowe demokratyczne, samodzielne państwo”, który, zapoczątkowany przez Bohdana Chmielnickiego, woła o swoje spełnienie do każdego Ukraińca już ponad 350 lat, od czasów złowrogiego Perejasławia. Właśnie pojawienie się na życiowym horyzoncie zagrożenia zniszczenia ma przyspieszyć formowanie ukraińskiego narodu. W takich ekstremalnych warunkach historycznych zaostrza się nie tylko rozum, ale i instynkt samozachowawczy u ludności danego ukraińskiego terytorium. My już się obudziliśmy. Albo zjednoczymy się w naród wreszcie i pójdziemy bojem przeciwko potworom-okupantom i zwyciężymy, albo pozostaniemy nadal po prostu bezliczną ludnością i nas wybiją pojedynczo. Potwory dziczeją. Ale i duch kozacki nasz krzepnie! BĘDZIE, BĘDZIE… JESZCZE BĘDZIE MAJDAN Jestem przekonany, wszystkie te znęcania się okupacyjnej, kolonialnej władzy odkładają się głęboko w pamięci narodowej, boleśnie ranią dusze Ukraińców i z czasem wszystko to wybuchnie nowym ukraińskim Majdanem. Takim, jak w 2004 roku, tylko jeszcze bardziej masowym, bardziej napastliwym, bardziej skutecznym. Nikt tego Majdanu nie będzie organizował specjalnie pod siebie (jak to ostatnimi czasy praktykowała J. Tymoszenko). Ten Majdan wybuchnie sam, znajdzie swoich prawdziwych przywódców i osiągnąwszy zwycięstwo, skontroluje ich pracę po dojściu ich do władzy. Będzie, będzie… Tak wiedzcie, przybysze. Naród wszystko przecież widzi i niczego nie zapomina. Niczego, ani krztyny zniewagi, waszych znęcań się nad jego świętościami nie wybacza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

ZA NAMI — SIŁA UKRAIŃSKIEJ PRAWDY! Z gniewnego dziennika

Wasyl ZACHARCZENKO, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, miasto Czerkasy SZALONY ATAK NA NASZ JĘZYK Trwa szalony, gwałtowny atak na język ukraiński. Nowa władza zwalnia studentów z obowiązkowych egzaminów z języka ukraińskiego, wypiera go z telewizji, ze szkoły, narzuca języki oficjalne w regionach, czyli jeden, rosyjski na południu i wschodzie Ukrainy. Ukraińcy milczą. Ta kolonialna administracja wykonuje wolę Moskwy, robi wszystko, co możliwe, aby nie odrodził się naród ukraiński. A bez narodu czyje państwo będzie na Ukrainie? Jeszcze jedno rosyjskie. I nie ma komu bronić Ukrainy. Czyżby narodowej elity już nie było? Wyrodziła się? Przetrzebiła? Sprzedała?.. CZYŻBY SĘDZIOWIE KS BĘDĄ ZDRAJCAMI KONSTYTUCJI? Na mocy decyzji Sądu Konstytucyjnego, w której uznał on prawo do tworzenia koalicji w parlamencie przez poszczególnych posłów („tuszki”), poseł ludowy Zwarycz nazwał członków Sądu Konstytucyjnego „zdrajcami Konstytucji Ukrainy”, „przestępcami wobec prawa”. Do tej oceny krzywoprzysięstwa KS przyłącza się cała narodowo świadoma Ukraina. Po raz kolejny Sąd Konstytucyjny okrywa się hańbą. Ogólnonarodową hańbą. Ta zbrodnia nie zostanie mu w narodzie nigdy zapomniana. MIŁOŚĆ BEZ WZAJEMNOŚCI Dane sondażu socjologicznego świadczą, że 93% Ukraińców dobrze odnosi się do Rosji. A oto 37% Rosjan przeciwnie, odnosi się do Ukrainy z jakiegoś powodu źle, a 33% uważa, że Ukraina powinna być pod ekonomiczną i polityczną kontrolą Rosji. Z jakiej racji? Co jesteśmy im winni, my — Ukraińcy i Ukraina? Jakie oni mają prawo do nas? Kim oni dla nas są? A zapytajcie Ukraińców, czy choć jeden z nich powie, że Rosja powinna być pod ekonomiczną i polityczną kontrolą Ukrainy? Spojrzą na was jak na człowieka niepełnego rozumu. Dlaczego więc co trzeci Rosjanin zieje na Ukrainę duchem kolonizatorskim? Rozkaż mu jutro iść przeciwko Ukrainie na wojnę — pójdzie, nie zastanawiając się. Znamy tę statystykę i bądźmy ostrożni w swojej miłości bez wzajemności, aby nie stracić wolności. OTO WAM „SILNA RĘKA”. TĘSKNILIŚCIE ZA NIĄ? Trzeba nie bać się otworzyć publicznie ze swoim ukrainofobstwem, oddać Sewastopol do 2042 roku pod rosyjską flotę. A czego się bać, bawić w patriotę? Naszych gapiów, którzy oddali mu władzę? Nam obojętne, co niszczy naszą Niepodległość, ale za to jaki twardy facet, silna ręka, ten zaprowadzi porządek wreszcie. O, jakaż kasza, jaka śmierdząca strawa moskiewska w waszych głowach, naiwni! Jaki porządek zaprowadzi? Dla kogo? Komu będą trzeszczeć kieszenie od ukraińskiego bogactwa? Ale co tu mówić! Wam wszystko jedno, niech choć całą Ukrainę jutro zlikwiduje, odda Rosji, byle był porządek. Będziecie jedli ten porządek, smarowali na chleb zamiast masła? Nie, nie narodem jeszcze jesteśmy, nie nacją! Oto jak zastanowimy się nad losem swoich dzieci, wnuków, wtedy może staniemy się narodem. Ale tylko, żeby nie było za późno. DOTRZEĆ DO UKRAIŃSKIEGO RDZENIA Mówimy: „Do władzy doszli antyukraińcy”. Żadnej reakcji od ogółu, od elektoratu na to. Bo ten nasz elektorat, być może, jeszcze nie stał się Ukraińcem, on jeszcze jest małorusem; a do tego w znacznej mierze sowieckim małorusem. Czyż go przestraszysz antyukraińcami, skoro on sam, mentalnie jeszcze — jest antyukraińcem. Oto gdzie nasze nieszczęście! Okupacyjny antyukraiński reżim zabrał się teraz jeszcze mocniej za małorosyjskość Ukrainy. Zadaniem sił patriotycznych jest dotrzeć, dokopać się przez małorosyjskie nawarstwienia aż do ukraińskiego rdzenia obywateli Ukrainy. On musi być. Chociażby u połowy naszych rodaków. Zaśpiewajcie ukraińską pieśń — słuchają, cieszą się nią, płaczą z rozczulenia. To jest jeszcze nie wymrożona do końca, nie pochwycona wieczną zmarzliną Rosji ukraińskość naszych obywateli. Trzeba ją z poziomu emocjonalnego podnosić do racjonalnego, trzeźwego, rzeczowego. Wtedy zagrzmi milionowy Majdan, sparaliżuje zbrodnicze działania antyukraińców i wyrzuci ich tym razem już ostatecznie na śmietnik historii. PRZYMUSOWA RUSYFIKACJA Skąd biorą się młodzi rosyjskojęzyczni Ukraińcy? Wychowują ich, hodują w niepodległej Ukrainie faktycznie przymusowo, siłą w miastach-megalopolis: Doniecku, Ługańsku, Charkowie, Odessie, Dnieprze, Zaporożu, a także w Chersoniu, Mikołajowie, Symferopolu, Sewastopolu. Przymusowo, mówię, bo w tych miastach (z wyjątkiem krymskich), gdzie 50% i więcej mieszkańców to Ukraińcy, ukraińskojęzycznych szkół czy uzbiera się na 1—2%. Zatem dzieci Ukraińców zmuszone są uczyć się w rosyjskojęzycznych szkołach. Ich faktycznie odłącza się na Ukrainie od Ukrainy i wyrastają między Ukrainą a Rosją. Oni nie są Ukraińcami, ale i nie Rosjanami, a tak, jakimś niczym, choć agresywnie skłonnym do obrony cudzego, rosyjskiego. Z czasem Ukraina, utwierdziwszy się jako narodowe Państwo (utwierdzi ją władza z Ukraińców, a nie z samych mniejszości narodowych, jak obecnie), postawi tych rosyjskojęzycznych przed koniecznością przechodzenia na ukraińskojęzyczność. Wielu z nich przejdzie, ale ich ukraińskość, choć jak to boli, będzie niepełnowartościowa, ułomna. W tym będziemy niewybaczalnie winni my, że już 19 lat godzimy się w Państwie Ukraińskim na dalszą przymusową rusyfikację milionów młodych Ukraińców. GAŁĄZKOWY MAŁORUS Najważniejsze teraz na Ukrainie, przede wszystkim — to jak najszybciej obalić każdemu z nas rosyjską okupację wewnętrzną, która jeszcze od czasów mikołajowskich, a tym bardziej od sowieckich, cierniem głęboko jest osadzona w naszych duszach i paraliżuje nasze myśli, nasze marzenia, dążenia, naszą ukraińską narodową wolę. Jakże to! — Rosja — nasz brat, a jeszcze jacyś „Niemcy mówią”, że i starszy. Ale nie po prostu starszy z nas dwóch (czy trzech z Białorusinami), a nad nami starszy! I nie ruszaj się. Ale ty mimo wszystko rusz się choć raz po prawdziwemu, Ukraińcu, z rosyjskiej klatki i spójrz niezaślepiony na cały świat: nigdzie, u żadnego narodu nie ma żadnych braci — każdy żyje sam dla siebie, w swoich granicach. A „brat”, „młodszy brat”, „braterski związek” — to w języku okupanta-agresora: „kolonialny”, „podległy”, „niewolnik”. Wsłuchaj się, Ukraińcu, co mówi ci przez swój likbez Rosja: ona pragnie przekonać cię, prostodusznego, oto już przez ponad 350 lat, że na świecie nie ma takiego narodu, jak Ukraińcy, a jest jedynie małorosyjska (obok białoruskiej) gałąź jedynego wielkorosyjskiego narodu. Tak więc ty z dzwonnicy Iwana Groźnego nie jesteś żadnym Ukraińcem, a jedynie gałązkowym małorusem (na żer Rosji) i to tymczasowo małorusem, póki nie staniesz się całkiem już Wańką ruskim. Autor idei Iryna Farion. Autor pracy Julia Pecuch WRO Jestem przekonany, że wielu czytelników mojego „Dziennika” nie zgodzi się uznać „odkrytej” przeze mnie jakiejś tam „wewnętrznej rosyjskiej okupacji”, na którą tak dotkliwie cierpimy. Wielu będzie takich, którzy zaczną zapewniać siebie i innych o swoim ukraińskim patriotyzmie, jako największy argument przeciwko tej przeklętej „wewnętrznej rosyjskiej okupacji” (WRO) wysuną swoją znajomość języka ukraińskiego, porozumiewanie się w domu wyłącznie po ukraińsku, a i dzieci swoje oddali do ukraińskiej szkoły. Tak, to prawda, to tak! Ale dlaczego wy, szanowny (szanowna), od razu, mechanicznie przechodzicie na rosyjski, jak tylko ktoś zwróci się do was po rosyjsku? Z jakiej to racji ten jegomość, żyjąc w moim domu (na Ukrainie) „wiele, wiele lat”, nie ma za grosz sumienia, by szanować mnie, Ukraińca, i moją ziemię, która nosi tego jegomościa, cierpi go, ogrzewa i karmi, dlaczego on tak uparcie narzuca mi, tej ziemi, swoje rosyjskojęzyczne porozumiewanie się, a często jeszcze patrzy na mnie, ukraińskojęzycznego Ukraińca, jak na wroga, na wroga jego Rosji, jeszcze wyzywa mnie za moją ukraińskojęzyczność, nie wstydząc się, publicznie od „nazistów”, „faszystów”? Dlaczego wy, szanowny, nawet na jedną, jedyną chwilkę jeszcze ani razu nie pomyśleliście o moralnej ułomności tego często bardzo inteligentnego podmiotu? Przecież on zachowuje się na naszej ukraińskiej ziemi jak zdobywca, jak gwałciciel. Tak właśnie jest w rzeczywistości. Jeśli ty, Rosjaninie czy po prostu rosyjskojęzyczny przybyszu, jesteś taki inteligentny, taki wykształcony, taki prawy, to dlaczegoż Nadzwyczaj budujące i ratujące wywiad Pawła Mowczana w „Słowie Proświty” (nr 37 z 2010 r.) „Ten projekt ustawy jest cynicznie kłamliwy i sowiecki”. Chodzi o zagrożenie dla Ukrainy, dla języka ukraińskiego, które niesie projekt ustawy władz okupacyjnych „O językach na Ukrainie”. Chcą nim zalegalizować na Ukrainie dwujęzyczność. A to nic innego, jak zakorzenienie w ukraińskim życiu języka rosyjskiego z prawami języka państwowego. Paweł Mowczan mówi: „Jestem przekonany, że narzucanie tak zwanej „dwujęzyczności”, która może obrócić się w totalną rusyfikację, obudzi jeszcze nieprzebudzonych. I fala nie protestacyjna, a gniewna, zmyje „brud Moskwy”. (…) Językowy Majdan jest nieunikniony. Na zakończenie chcę powiedzieć: Ukraińcy przeżyli wielkie wstrząsy, wielkie dramaty i tragedie narodowe, wielkich zbrodniarzy i katów nie po to, by spasować przed pigmejami historii”. Zaprawdę przeciwko nam, przeciwko narodowi ukraińskiemu, przeciwko Ukrainie stają pigmeje — szczekające, ujadające moski. Zaledwie historyczne moski. To dlaczego my, mając za sobą taką siłę naszej prawdy, Bożej prawdy obrony Ojczyzny, dlaczego my jesteśmy tacy słabi wobec tych pigmejów, mosków? Dlaczego dajemy im czas, by nabrali swojej wilczej siły przeciwko Ukrainie?.. Zginiemy, jeśli się nie zjednoczymy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nos. I musiałem słuchać i nie śmiałem ani pisnąć. W tym autorytatywnym piśmie nakazano — tak, nakazano mi wyraźnie w imieniu jeszcze wyżej postawionej osoby, — ty, pewnie, domyślasz się jakiej, — mieć baczne oko na zachowanie pana kandydata, ale nie robić mu w żadnym razie żadnej przeszkody. A potem miałem przyjechać do Lwowa i samemu wysokopostawionemu zdać wierną relację. Pojechałem do Lwowa. Rozumie się, że w swojej relacji starałem się jak najjaskrawiej wyrazić swoje oburzenie na tego kandydata. Lecz pomyśl sobie mój przestrach, kiedy wysokopostawiony przy tym tylko uśmiechnął się, łaskawie pokiwał głową i przemówił: — Ładnie! Ładnie! Spryciarz dobrze odegrał swoją rolę. Zatem, pamiętajcie, jego kandydatura stoi. Szlachcicowi musicie obiecać rewanż przy jakiejś innej okazji i skłonić go do odstąpienia, a popowi… — Temu wystarczy tylko skinąć, to on zaraz i sam odstąpi, — ośmieliłem się przerwać. Za to zmierzono mnie od czubka głowy do pięt surowym spojrzeniem, niczym ucznia, który zrobił błąd w abecadle! — Nie plećcie głupstw! Pop musi kandydować i haniebnie upaść, żeby wyjawiła się wyraźnie słabość jego partii. Zrozumieli? Możesz sobie wyobrazić, drogi mój, że z tej audiencji wyszedłem jak w stępie utłuczony, cały oblany potem. Poczułem, że moja gwiazda blednie. Poszedłem do zaprzyjaźnionego ze mną wysokiego urzędnika w najbliższej kancelarii, żeby przed nim otworzyć swoją duszę. On z wielkim współczuciem wypytywał mnie o szczegóły mojej audiencji, o sytuację polityczną w moim powiecie, o nastroje ludności itd. Wyjaśniłem mu, jak to niebezpiecznie wpuszczać do mojej spokojnej owczarni takiego wilka, jak ten młodoruski kandydat. On zgodził się ze mną i obiecał mi fałsz niby to wolnych wyborów na ukraińskiej ziemi pod cudzoziemskim, tamtych czasów Polski, jarzmem. I w danym przypadku widać, że jakiekolwiek zwrócenie się do napisanego przez wielkiego Kamieniarza — to głębsze poznanie okrutnej doli ziemskiej i pobudka do rozmyślań o swoim bycie na białym świecie. Żal tylko, że obecnie skrajnie skąpo propaguje się twórcze dziedzictwo wybitnego ukraińskiego myśliciela. Natomiast codziennie, co godzinę radiosłuchaczom, telewidzom, czytelnikom narzuca się jeśli już nie bezczelnie ukrainożercze, to zwodnicze, obłudne lub, na ostateczne otumanienie, puste. Zaczerpnijmyż choć jakąś cząstkę z naturalnego źródła, z niezamulonej studni. Poznajmy. Jakie ono jest — oko prawa w okaleczonym społeczeństwie. Wadym PEPA zrobić wszystko możliwe, żeby usunąć tę kandydaturę. Ja aż lżej odetchnąłem. Mój przyjaciel — to była bardzo wpływowa osoba, tak powiedzieć, alter ego (drugie “ja”, łac. — Red.) samego wysokopostawionego, i zwykle brał na siebie takie delikatne historie, których wysokopostawiony nie chciał brać na swój karb. W dobrej nadziei pojechałem z powrotem na swoje stanowisko. Zbliżał się dzień wyborów. Ze szlachcicem uporałem się szybko: pomogłem mu zdobyć we Floriance (Krakowskie Towarzystwo Wzajemnych Ubezpieczeń od ognia. — Red.) hipoteczną pożyczkę na jego dobra, i przy tej okazji te dobra oceniono tak wysoko, że szlachcic byłby bardzo zadowolony, gdyby przy sprzedaży otrzymał był tyle pieniędzy, ile teraz dostał w pożyczkę. Zostali teraz obaj Rusini, i z nimi miałem prawdziwy święty krzyż. Raz jeden przybiegał do mnie, to znów drugi, żeby oczerniać przeciwnego kandydata i prosić wyłącznie o protekcję u wysokiego rządu. Ot gdybyś ty to był zobaczył! Mówię ci — ohydztwo! Pop przyniósł mi certyfikat od metropolity, profesor — list polecający od jakiegoś innego dostojnika. Pop mówił o profesorze, że to pijak i bezbożnik; profesor zarzucał popowi, że ciągnie do schizmy i kandyduje za moskiewskie ruble. A ze Lwowa nie przychodziło nic, żadna nowa instrukcja. Ledwie dwa dni przed wyborem nadeszła lakoniczna depesza: “Póki co wszystko po staremu”. Rozumie się, ja już zawczasu poczyniłem wszystkie przygotowania i byłem spokojny. Minął jeszcze dzień. W powiecie kłębiło się, jak w kotle. Odbywały się wiece, obaj kandydaci obrzucali błotem jeden drugiego i przeciwne partie, sypały się korespondencje, napaści, interpelacje i sprostowania, rozgorączkowanie rosło do niesłychanych rozmiarów. Naraz, już po zamknięciu kancelarii, zatem wieczorem przed samym dniem wyborów, nadchodzi szyfrowana depesza ze Lwowa. Chwytam ją drżącą ręką, rozrywam stempel i czytam: “Przy jutrzejszym wyborze muszą obaj ruscy kandydaci haniebnie upaść, a wy sami musicie być wybrani posłem”. A pod tym podpis mojego wpływowego przyjaciela. Możesz sobie pomyśleć, jak mi się zrobiło na duszy. O autentyczności rozkazu nie było co i wątpić, znałem aż nadto dobrze styl takich rozkazów, a w tym specjalnie, zdawało mi się, leżał głęboki polityczny sens. Lecz punkt ciężkości tego rozkazu widziałem zupełnie gdzie indziej. Przecież już był wieczór, jutro miały odbyć się wybory, i to równocześnie w trzech miasteczkach, dość oddalonych jedno od drugiego. Rozkaz przyszedł późno, a mimo to mi polecono odnieść błyskotliwe zwycięstwo. Oczywiście, chcieli zobaczyć próbę mojej politycznej domyślności i mojej administracyjnej energii. Zrozumiałem to: zadano mi ciężkie zadanie, żeby zobaczyć, czy będę zdolny do jeszcze cięższych. Tutaj chodziło o całą moją przyszłość. Znalazłem się niczym ognisty koń-biegun przed barierą. Odwaga rozdymała moje nozdrza. Powziąć postanowienie, ułożyć plan i wyznaczyć sposoby dla jego wykonania — wszystko to było dla mnie dziełem kilku minut. Chciałem pokazać, że mogę i jak daleko sięga moja siła. Jeszcze tej samej nocy pognali konni posłańcy na wszystkie strony, telegraf brzmiał, Żydzi radowali się, cała maszyna poszła w ruch. Drugiego dnia wybrano mnie na posła do krajowego sejmu. Wrażenie, jakie zrobił ten rezultat wyboru… Nie, kto go sam nie przeżył, nie widział, temu go słowami nie opowiedzieć. Pomyśl: w pierwszej chwili pełne osłupienie, potem homerycki śmiech, potem gdzieniegdzie wybuchy wściekłości i okrzyki rozpaczy, a potem… On z lekceważeniem machnął ręką, przepłukał gardło świeżym kuflem i mówił dalej już spokojniej: — Co powiedzieli na to kandydaci? Cóż, pop wzruszył tylko ramionami i wlazł w swoją norę, nie mówiąc ani słowa, a profesor, jak bomba, wleciał do mojej kancelarii. — Panie starosto, — zachrypiał on, ledwie wstrzymując swoją wściekłość, — co to ma znaczyć? Ja milcząc pokazałem mu depeszę. On pobladł na twarzy jak ściana, ukłonił się i poszedł, żeby nie zwlekając gnać do Lwowa. Ja lżej odetchnąłem. Bałem się dożyć z tym człowiekiem jakiejś gorszej sceny…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

OKO PRAWA

Do dyskredytowania Iwana Franki sięgają ludziki równie nikczemne i podłe, jak wielki jest syn narodu ukraińskiego. Jego imię jest w gwiazdozbiorze luminarzy ludzkości. Imponujące owoce twórczej pracy złożone są w skarbcu najcenniejszych duchowych dorobków cywilizacji. Przenikliwość artysty jest zdumiewająca. Jakikolwiek temat by poruszał, zawsze docierał do samej istoty zjawiska, czego dowodzi także poniższy fragment prozy. Z autorem rozmawia nadgorliwy sługa władzy panującej, który dorwał się do stanowiska starosty powiatowego. Cyniczny w swej otwartości, bo nie widzi potrzeby, by ukrywać się przed tym, z kim kiedyś razem studiował. Ustami zbiorowego, najwyraźniej, obrazu pisarz demaskuje życie: tylko swoim rytuałom oraz całemu tuzinowi swoich dzieci, z roku na rok, poza kalendarzem i schematyzmem, nie czytał żadnej książki i z tego powodu uważał się za wiernego i nieugiętego zwolennika partii staroruskiej. Wreszcie miły, gościnny ksiądz, niestrudzony facecjonista, sławny karciarz i namiętny strzelec. Ten ksiądz wydał mi się jakby stworzony na posła ruskiego. Oto jednak przynosi mi kłopot jeszcze trzeci kandydat, również Rusin. Jego spodziewana kandydatura została zapowiedziana w czasopismach. Znałem go już. Wielki ruski patriota, profesor gimnazjalny, fachowy polityk, pisarz i dziennikarz — jednym słowem, luminarz narodu ruskiego. Małorusin, rzecz jasna. Demokrata, opozycjonista, sprytna głowa. „No — pomyślałem, słysząc o jego kandydaturze — prędzej pękniesz, niż w moim powiecie dostaniesz mandat!” … I oto pewnego dnia ten pan, kandydat ze Lwowa, przychodzi do mnie. Przedstawia mi się. Rozmawiamy o tym, o owym. I o polityce. Pan wypowiada zupełnie zdrowe poglądy. Nagle wypalił: „Przychodzę przedstawić się panu jako kandydat rządowy. Proszę, przeczytajcie to!” I podał mi pismo od bardzo, bardzo wysoko postawionej autorytatywnej osoby. Przeczytałem, obstupul (osłupiał – Red.), ukłoniłem się i obiecałem spełnić swój obowiązek. Pojechałem z nowym kandydatem po powiecie. Zwołaliśmy zebranie wyborców, a on przedstawiał się wyborcom. Przemawiał. Mówię ci — strachy straszne. Aż mróz przechodzi po plecach… Prawdziwe buntownicze rzeczy o nędzy, o biedzie, o gwałtach i uciskach! W moim życiu jeszcze nie słyszałem niczego podobnego. Ty pewnie nie potrafiłbyś mówić bardziej po buntowniczemu. A wszystko to ośmielił się ten nieludzki człowiek rozgłaszać po moim powiecie, że tak powiem, wpychać mi osobiście pod

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Iwan Franko, Ostryj i Preostryj starosta (Fragment opowiadania)

Zatem początek tej historii był taki, że przed nadchodzącymi wyborami do Sejmu z kurii wiejskiej mieliśmy trzech kandydatów. Powiat, jak wiesz, jest całkowicie ruski, i dlatego ze strony rządu nastawiono się w pierwszej kolejności na kandydata polskiego. Takim kandydatem okazał się dla nas pan Capcziałański, który wkrótce, złożywszy sumę 3000 guldenów, otrzymał zatwierdzenie swojej kandydatury od polskiego centralnego komitetu wyborczego. Głupi-przegłupi panek, mówię ci! Ignorancja w sprawach politycznych i wszelkich innych, której dorównywała chyba jego szlachecka fuma i nadętość. Lecz mimo wszystko w towarzystwie bardzo miły, zwłaszcza przy damach, dobry tancerz i bardzo dobrze grał w tarota. Jego stosunki majątkowe były oczywiście mocno zaplątane, a mandat do Sejmu miał mu — już nie pamiętam jak — pomóc wygramolić się z kłopotów finansowych. W obozie ruskim, rzecz jasna, było dwóch kandydatów, którzy w swoich przemówieniach wyborczych z całych sił atakowali polskiego kandydata rządowego, wygłaszali bardzo narodowe, bardzo postępowe i bardzo ruskopatriotyczne poglądy, choć przed swoim wystąpieniem jako kandydaci oboje (nie równocześnie) byli u mnie i przedstawiali mi się jako najspokojniejsi i całym sercem przychylni rządowi mężowie. Jeden — był to stary wiejski proboszcz, dziekan, człowiek, który przez cały swój wiek nie troszczył się o żadną politykę i, zdawało się, poświęcał całe

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

KRYCZEWSCY WRACAJĄ DO UKRAINY… OBRAZAMI

Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński Kiedy znana artystka Kateryna Krycewska-Rosandicz zmierzała z Łucka do Równego (a działo się to ponad sześćdziesiąt lat temu), musiała w miasteczku Kliewań zrobić nieprzewidziany, tymczasowy postój. Powodem stał się tamtejszy zamek, związany ze sławnym rodem książąt Czartoryskich. Choć zabytkowa budowla znajdowała się wówczas w niezbyt pociągającym stanie, to jednak tak bardzo przypadła do serca artystce, że od razu powstały szkice. A potem przekształciły się w obraz, którym artystka bardzo się cieszyła i za każdym razem wpisywała go na listę do wystawowej ekspozycji. Tak oto, wędrując po świecie (wystawy sztuki Kateryny Krychewskiej-Rosandicz odbywały się w USA, Kanadzie, Niemczech i wielu innych krajach), obraz „Zamek w Klewaniu” powrócił do rodzinnych korzeni. Dokładniej mówiąc, chodzi o reprodukcję obrazu, która wraz z innymi reprodukcjami stanowiła wystawę prac artystycznych w Riwneńskim Muzeum Ulasa Samczuka. — W naszym muzeum już jest jeden obraz sławnego artystycznego rodu Krychewskich, — opowiada kierowniczka muzeum Inna Nahorna, — to „Połtawski pejzaż” Fiodora Krychewskiego, młodszego brata Wasyla Krychewskiego, dziadka Kateryny. Swego czasu był on własnością pisarza Ulasa Samczuka. Wywiózł go za granicę. A kilka lat temu dzięki Wiktorowi Juszczence wrócił na Ukrainę i zajął zaszczytne miejsce w naszym muzeum. Chciałoby się, aby powrócił także „Zamek w Klewaniu”. Tym bardziej, że Kateryna Krychewska znała Samczuka. Tymczasem, aby zwrócić uwagę na postać znanej artystki, urodzonej w Kijowie, a od 1949 roku mieszkającej w Kalifornii, w muzeum zorganizowano wystawę reprodukcji jej obrazów. Co ciekawe, na prezentację wystawy, oprócz riwneńskich pisarzy, artystów i naukowców, przybył Ronald Nottage z Los Angeles. Jako krytyk sztuki dobrze zna twórczość Krychewskiej, dlatego szeroko nakreślił życiową i twórczą drogę artystki. Najwięcej jednak o malarce, która nawet w podeszłym wieku nie przestaje tworzyć, opowiedziały jej dzieła — głębokie i przenikliwe w treści.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

„LEŚNA” PIEŚŃ ŁĄCZNICZKI „JASKÓŁKI”

Tetiana BUDAR, m. Brzeżany, obwód tarnopolski. Śladem brata do OUN wstąpiła także Natalia. Początkowo była młodą członkinią, wykonywała najprostsze polecenia, a z czasem, stawszy się łączniczką UPA, staniczną (pseudonim „Jaskółka”), zajmowała się poważnymi sprawami konspiracyjnymi. W lasach trostyanieckich, jak wiadomo, przechodzili szkolenie powstańcy, podziemnie działała podoficerska szkoła UPA, przy niej kursy Ukraińskiego Czerwonego Krzyża (UCzK). Łączniczki miały pracy pod dostatkiem. Organizowały dostawy żywności, leków, odzieży, troszczyły się o chorych czy rannych. Nawet po drugiej wojnie światowej (lata 1945—1950) działała w podziemiu, wykonywała polecenia upowców, choć wiedziała, że czujnie śledzą ją enkawudziści. Jeszcze wtedy „Jaskółka” wiele słyszała o sotennym „Dowbuszu”, o „Bondarence”, „Sokole”, „Kruku”, łączniczce głównego dowódcy UPA Romana Szuchewycza („Tarasa Czuprynki”), przewodniczącej UCzK Halynie Dydyk („Annie”). W Trostyancu był także krajowy prowid UPA. Ich czyny, heroiczne wyczyny inspirowały wszystkich uczestników narodowowyzwoleńczej działalności podziemnej do walki o wolność Ukrainy, o wyzwolenie od bolszewickich okupantów. W 1949 roku Natalię schwytali i mocno pobili stalinowscy poplecznicy (ojca wywieźli na Sybir jeszcze w 1945 roku). Później wypuścili. Drugi raz aresztowano ją w lipcu 1950 roku. Zaczęły się straszne przesłuchania, „konfrontacje”, bicie. Skazali „Jaskółkę” na 25 lat łagrów. Wysyłali do Irkucka na wyrąb lasu. Po półtora roku przewieźli do Karagandy, gdzie Natalia zachorowała. Spuchnięte nogi bardzo bolały, nie mogła nawet chodzić. Leczyły ją na fermie mlecznej. Potem dziewczynę wysłali do Kraju Chabarowskiego. Tam również było wiele ukraińskich rodzin, które władza radziecka uważała za wrogów socjalizmu. — W łagrach w tamtym czasie za związki z OUN — wspomina żarliwa patriotka Ukrainy, weteranka OUN-UPA Natalia Mychajluk-Nakoneczna, — pamiętam, przebywały także Maria Potykewycz-Zabołotna, Emilia Skaskiwi ze wsi Bożykiw, Myrosława Borodajko ze wsi Krywe, Anastasija Hanczarska ze wsi Nadriczne i inne. W Kraju Chabarowskim przebywała też rodzina Nakonecznych z Urmania. Tam właśnie wyszłam za mąż za Hryhorija Nakonecznego. Przyjechali do Brzeżan w 1956 roku, jak zwolnili. Rodzinny dom był spalony, nas nigdzie nie chcieli zameldować. Matka moja mieszkała w cudzym domu. Zmęczeni i beznadziejni wróciliśmy do Rosji, do Workuty. Rodzina nasza tułała się, strasznie wycierpieliśmy. W Workucie przebywał też Mykoła Mychajluk, brat Natalii. Z Rosji rodzina przyjechała do wsi Urman w rejonie brzeżańskim, gdzie przeżyli 20 lat. Wychowali dwoje dzieci. W 1987 roku Hryhorija zabrakło. Dzieci i wnuki obecnie mieszkają na Doniecczyźnie. Zaprosili babcię, by z nimi zamieszkała, lecz nie mogła się tam przyzwyczaić, w rosyjskojęzycznym środowisku. Zbyt bolesne wspomnienia wywoływało ono w niej, ropiały rany duszy od przeżytych tułaczek po dalekich zimnych Sybirach, od upokorzeń i pobić okrutnych nadzorców. Powróciła pani Natalia na Brzeżańszczyznę, do rodzinnego Trostyanca. A teraz, odczuwając problemy ze zdrowiem, mieszka w centrum geriatrycznym we wsi Saranczuki. Cieszy się, gdy przyjeżdżają w gości dzieci. Już tutaj zaprzyjaźniła się z innymi mieszkańcami centrum, z pracownikami. Z nimi dzieli się wspomnieniami o przeżytym, z nimi chętnie odwiedza nabożeństwa w kapliczce. — Uczestniczka walki OUN-UPA, moja krajanka Natalia Mychajluk — to unikalna kobieta — szczerze dzieli się przemyśleniami sołtys rady wiejskiej w Trostyancu Hanna Biłous. — Jest przykładem dla nas wszystkich, zwłaszcza dla młodzieży, gdyż pokazuje, jak warto w życiu cenić duchowość, ideę, patriotyzm, wielkoduszność. Natalia Mychajluk lubi śpiewać religijne czy patriotyczne pieśni. Szczególnie wzruszające są pieśni z niewoli, po których rzadko kto może powstrzymać łzy. WIOZĄ NAS W DALEKĄ STRONĘ Wiozą nas w dal — daleki kraj, Na Sybir czy Ałtaj. A miasto Lwów — kochanych snów — Żegnaj, żegnaj, żegnaj. Żegnajcie, przyjaciele moi, Nie wspominajcie złem. Wspomnijcie wy, jak my w więzieniu Dzieliliśmy się sucharem. Dzisiaj my, a jutro wy — Bo dola u nas jedna. Gorzki kielich mąk-cierpień My wypijemy aż do dna. Poznałam „Jaskółkę” w dniu Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy, które moja rozmówczyni szczególnie szanuje, gdyż właśnie w to wielkie chrześcijańskie święto została stworzona sławna Ukraińska Powstańcza Armia, która w losie tej niezwykle silnej duchem kobiety odegrała niebagatelną rolę. Urodzona we wsi Trostyaniec w rejonie brzeżańskim na Tarnopolszczyźnie, 90-letnia Natalia Wasyliwna Mychajluk (po mężu Nakoneczna) często wspomina młode lata, radosne i cierniste ścieżki życiowe. Wychowała się w pobożnej, pracowitej, patriotycznej rodzinie Jewhenii i Wasyla Mychajluków — szanowanych trostyanieckich gospodarzy, u których było pięcioro dzieci — synowie Mykoła, Mychajło, Jarosław oraz córki Natalia i Tekla. Wszyscy oni brali aktywny udział w pracy Towarzystwa „Proświta” i tym samym byli na celowniku ówczesnych polskich władz. Lecz śmiała ukraińska młodzież, która marzyła o samodzielnej Ukrainie, wchodziła nie tylko do „Proświty”, ale i do OUN. Początkowo szeregi wiejskiej komórki OUN zasilił Mykoła, a z czasem także inni bracia i siostry. Mykoła, jak wspomina pani Natalia, pracował w wydziale ziemskim, w wolnej chwili pisał wiersze. Lecz z przyjściem pierwszych „sowietów” schwytali go i wysłali na 25 lat na Sybir, do Workuty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Z RODZIMYM SŁOWEM W PRZYSZŁOŚĆ!

Markijan HUDZ, Obywatelski Ruch „Widsicz” Na Ukrainie przetoczyła się fala ogólnonarodowej akcji: pikiety pod obwodowymi administracjami państwowymi oraz pod komitetami Rady Najwyższej w Kijowie, pod hasłami „Ocal swój język!”, „Zajmijcie się czynami, a nie językiem!”, „Jeden język – jeden kraj!”. Uczestnicy protestów mieli konkretne i kategoryczne żądanie: wycofać z rejestracji projekt ustawy „O językach na Ukrainie”. Akcja nie była przypadkowa. Po pierwsze, osiągnięto wynik sytuacyjno-tymczasowy. Posuwanie się projektu ustawy „O językach na Ukrainie” w Radzie Najwyższej zostało „wyhamowane”, przynajmniej na kilka tygodni, co oznacza kontynuację walki z antyukraińskimi działaniami Partii Regionów, Ludowej Partii Łytwyna i Komunistycznej Partii. Po drugie, decyzja sądu, która nie pozwoliła przeprowadzić pikiet na Krymie, w rzeczywistości wywołuje reakcję odwrotną. Taki zakaz świadczy jedynie o wadze i aktualności protestów językowych oraz wskazuje na niepewność władzy. Po trzecie, znaczne pomniejszanie w prorządowych, a nie tylko, środkach masowego przekazu danych o liczbie uczestników akcji pokazuje przynajmniej ostrzeżenie dla władzy i pozostałych partii przed siłą ruchów obywatelskich. W czasie zagrożenia utratą państwowości, a język jest głównym przyczółkiem państwa narodowego, Ukraińcy, przy wsparciu porządnych obywateli Ukrainy innych narodowości, nie zdradzili samych siebie i duchowo przewyższyli przeciwnika: ludzie śpiewali patriotyczne pieśni, a z dusz płynęły także hasła: „Mowo ojczysta, słowo rodzime, kto was zapomina, ten w piersiach nie serduszko, a tylko kamień ma”, „Język to dusza narodu”, „Nie pozwolimy rozbić Ukrainy!”, „Język to dusza narodu, więc nie pluйcie w naszą duszę!”, „Nie rzucajcie jabłka niezgody!”, „Ręce precz od ukraińskiego języka!”, „Jest język – jest przyszłość. Rusyfikacji – stop”. Zasłużenie protestujący otrzymali ukrainofobów Kolesniczenkę i Tabacznika, którym wskazano miejsce poza granicami Ukrainy. Misja nie została zakończona. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

SYNOWSKA SPOWIEDŹ MATKI

Olesia ZORIANA, Kijów Książka Mykoły Tomenki „Trudowa knyzhka matері” (Książeczka pracy matki), wycierpiana przez poetę w ciągu życia, stała się tetralogią — w nowym wydaniu są to cztery księgi, połączone wspólną tematyką: przenikliwą miłością do Matki, Matki-pracownicy, Matki-strażniczki ogniska, Matki-cierpiętnicy. Tragiczne karty historii Ukrainy, epoka stalinowskiego niewolnictwa kołchozowego, głodne powojenne dzieciństwo, młyny represji — to wszystko staje przed oczami jak żywy obraz, stworzony talentem poety, przenika do kości, mrozi duszę, zamienia się w palącą łzę, wibruje w duszach milionów Ukraińców, którzy potwierdzają: Wielka Prawda wyrasta z każdego wiersza, z każdego słowa poety. Ta okrutna Prawda ciężkich glinianych klepisk, na które zaganiano naszych Matek, bezduszność nadzorców, zakrwawione do krwi dłonie, które w mroźne dni obcinały łodygi z buraków, nienasycona paszcza separatora, która wyciskała ostatnią kroplę mleka — pali duszę, ale ile czułości i dobra wciąż pozostawało w matce dla swoich dzieci. Wracając z pola, gdzie tylko ona miała siłę zebrać w węzełki nasiona, a wiosną w rzędku posadzić szafirki, ugotować z lebiody i kopytnika coś dla głodnych dzieci, a jeszcze, zarzuciwszy na plecy woreczek z żytem, pójść do młyna? Matczyne ciepło ogrzane dzieciństwo poety przerodziło się w czwartą księgę „Jak my Was kochaliśmy, Mamo” — synowską spowiedź Matki, Ukrainy. Cały życiowy szlak poety oświetla obraz matki. Wyjątkowość tej książki polega na tym, że poeta aż kipi z nienawiści do maszyny zła, do wodzów i ich pomagierów, od szyderstwa nad narodem katów-nienawidzących Ukraińców, a jednocześnie tak ciepło i czule maluje Matkę, a wraz z nią wszystkie ukraińskie kobiety-pracownice. Zapewne w żadnej innej książce nie znajdziemy tyle razy wypowiedzianego słowa „MAMO” — najdroższego, które było, jest i będzie w naszym życiu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

SOROCZYŃSKI CUD

Tetiana Czujko, Lidia Łychacz, Ludmyła Semeniwna, Inna Dorofijenko, Mykoła Sztok artykuły. Jeden z nich należy do historyczki sztuki Ludmyły Milajewej. W nim autorka rozpatruje soroczyński ikonostas oraz cerkiew Przemienienia Pańskiego w kontekście stylu barokowego. Ważne znaczenie ma także przekład tekstów na język angielski, dzięki któremu ten unikatowy zabytek można teraz przedstawić także poza granicami Ukrainy. Artystka-konserwatorka najwyższej klasy, zasłużona artystka Ukrainy Inna Dorofijenko opowiedziała o wieloletnim doświadczeniu konserwacji unikatowego ikonostasu i wezwała wszystkich do skutecznej ochrony tego unikatowego zabytku przed wandalami i ludzką obojętnością. Dmytro Horbaczow, który napisał recenzję wydania, przeanalizował rozwój stylu barokowego na Ukrainie, porównując go z rozwojem sztuki europejskiej, i zauważył, że tą książką „zameldowaliśmy się” w przestrzeni światowej. Mamy nadzieję, że album stanie się pierwszym ogniwem w wielkiej serii wydawniczej, bo Ukraina jest bogata w zabytki godne uwagi. Przeglądając strony albumu „Soroczyński ikonostas”, od razu chce się pojechać do wsi Wielkie Soroczyńce na Połtawszczyźnie, aby na własne oczy zobaczyć ten cud, dotknąć wielkiej tajemnicy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zwykłemu człowiekowi ukazywała się absurdalność jego istnienia w ówczesnych warunkach społecznych. Profesor Kowaliw w swoim wystąpieniu scharakteryzował Wołodymyra Zabasztanśkiego jako poetę zbliżonego do Wasyla Stusa. Bohater Zabasztanśkiego jest rzucony w istnienie, skazany na egzystencję, graniczną sytuację wyboru. Jego istnienie wyprzedza istotę, może ją pojąć chyba tylko w momencie śmierci. Tragizm ludzkiego losu wyrażony jest w kategoriach codziennej świadomości, wzniesionych do filozoficznego konceptu życiowej tragedii. Ontologię takiego metafizycznego stanu oddają oryginalne metafory poety. Na przykład w „Skale”: „Wiekami stała niepokonana, / Jak wieczny wzorzec twierdzy, / Puściwszy granitowe korzenie / Głęboko w mózg człowieka… / I kilof, bezsilnością znany wszystkim, / Skrobał kamienne moje łono, / Długo z ludzkiej świadomości / Ja tylko śmiałam się jaskiniami”. Albo, powiedzmy, metaforyka wiersza „Oczy”: „…Tylko / Znowu na ścianie w naczyniu szklanym / Powiększone kilkakrotnie przez ścianki / Wujowe oczy nie spały na dnie. / Długo wierciły się w szklance, / Biły głucho o dno w wodzie”. Albo w „Strażniku”: „Gdzie Bug szybki kołysze na falach / Pachnącą noc pod głosy ptaków, / Stoją chaty w wyszywankach białych, / Nasunąwszy czapeczki dachów”. Spośród szestdziesiątników Wołodymyr Zabasztanśki pozostawił po sobie najbardziej przekonujący symboliczny obraz życia na wsi. Pozostawił też po sobie szkołę poetycką. Platon zajmował się ze swoimi uczniami w gaju, za murami miejskimi Aten. Wołodymyr Zabasztanśki posiedzenia studia literackiego „Kobza” prowadził w Domu Kultury imienia Jakiwa Batiuka, który znajduje się przy ul. Sowskiej. Ja do studia dołączyłem wiosną 1972 roku, kiedy z Charkowa przeniesiono mnie na służbę wojskową pod Kijów. Wasylkowskim autobusem docierałem do stolicy. Kiedy miałem przepustkę, to żadnych problemów nie było. A kiedy nie udawało się jej zdobyć, wtedy szedłem do akademika na Sowskiej, do starosty studia Petra Korola, tam przebierałem się w cywilne ubranie i razem z nim śpieszyłem na posiedzenie. Zbieraliśmy się w każdą drugą niedzielę o godzinie 12. Do pierwszego pokolenia studyjców należeli Petro Korol, Wasyl Osadczyj, Hałyna Zabasznowa, Iwan Carynnyj, Kławdija Biłycz, Wasyl Stepanenko, Marija Worobej, Nadija Kyrjan, Mykoła Kapla oraz inni. Na zajęcia przychodziło 20—25 osób. Ten, którego utwory omawiano, rozdawał teksty innym. Wyzna- Olga PUHACH

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

MISTERIUM PAMIĘCI Niedawno w Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki odbył się wieczór literacki poświęcony 70. rocznicy urodzin Wołodymyra Zabasztanśkiego.

Ołeksandr ASTAFJEW „Na szlakach pokuty — krzyże, / droga gryząca, ponadczasowa. / Będę z ciemności cię prowadził / świeczką swojego słowa”. To powiedział poeta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Zabasztanśkyj. To powiedział człowiek, który pracował jako kamieniarz w kamieniołomach i w wyniku nieszczęśliwego wypadku stracił wzrok oraz ręce. To powiedział wielki nietzscheanin, który sam stał się nadczłowiekiem i najwyżej, ponad wszystkie wartości, wyniósł wolę życia i piękna, najbardziej ceniąc poezję i kultywując estetyzm. Prawie skazany na zagładę, odnalazł w sobie odwagę, by z wyróżnieniem ukończyć wydział filologiczny naszego uniwersytetu, nauczyć się języków — słowiańskich, nowogreckiego i pozostawić po sobie wyraźny ślad w literaturze. Nie miał prawa do słabości, wahań, depresji, chociaż czasami pytał siebie w wierszach: „Ja jutro idę, a z kim i dokąd? / Gdzie kładką stanę, gdzie groblą, / Czy zetnę epoki ostre kąty… / Czy tylko przybliżę swoją biedę / i ręce złożę na piersiach krzyżem”? Obecna na sali profesor Nadija Hajewśka pamięta go jeszcze jako studenta. Setki kilometrów taśm magnetofonowych, z których słuchał najnowszych utworów Jamesa Joyce’a, Williama Faulknera, Güntera Grassa, Ernesta Hemingwaya, Wiktora Astafjewa, Walentina Rasputina, Czyngiza Ajtmatowa, Rasuła Gamzatowa, Jewhena Jewtuszenki. Tysiące stron książek i czasopism, które czytali mu jego uczniowie. Taka była lektura Wołodymyra Zabasztanśkiego. A nocą pisał wiersze, do końca szlifując w pamięci ostateczny wariant tekstu. Na aparat telefoniczny nałożona była duża tarcza z otworami. kikutami obciętych łokci środek nocy wybierał numer kogoś z bliskich i prosił: „Zapisz wiersz”. A rano świeży, rześki wychodził z pokoju na korytarz, wyciągał do swojego kilkuletniego syna Wołodii te same kikuty, za które ten chwytał się rękami. To była najlepsza huśtawka na świecie. Na wieczorze pamięci przed studentami Kijowskiego Uniwersytetu i innych stołecznych uczelni o jego wierze w człowieka, zdumiewającej pracowitości, dążeniu do piękna i szlachetności mówili zastępca dyrektora Instytutu Filologii docent Serhij Riznyk, przewodniczący Ogólnoukraińskiej organizacji charytatywnej inwalidów i emerytów „Twarzą do prawdy” Wołodymyr Turśkyj, docent Narodowego Uniwersytetu imienia M. P. Drahomanowa Jurij Wojtiuk, poeta i literaturoznawca Ołeksandr Jarowyj oraz inni. Wołodymyr Zabasztanśkyj pozostawił po sobie piękny świat artystyczny. Władza nakazywała pisać o ludziach pracy ornej. On i pisał o nich, niezależnie od wytycznych z góry: o ciotce, która „kroiła na szatkownicy kapustę i soliła łzami w dębowej beczce” („Kapusta”). O młodej kobiecie, która biegała po podwórku, „szlochała, gubiąc słowa”, dopóki nie stała się kurą i nie zakodakała („Trenos”). O bezrękim ojcu, który nie zdołał dla syna zrobić „z wierzby niechytrą zabawkę” („Bezręki”). O dziadku z jedną nogą, który miał „płuca, z wojny jeszcze przestrzelone” („Pogrzeb pasterza dziadka Prokopa”). O podłodze, której „zaszpachlowano oczy żółte i pokryto farbą twarz”, i teraz ona „dusi się bez powietrza” i „kaszle jak kobieta” („Podłoga”). O młynie, „zapomnianym przez wszystkich na grobli”, już „starym i obdartym przez wiatry złe” („Młyn”). Ludzie pracy ornej poecie nie wychodzili. Wychodziła karykatura na nich. Wychodził konkretny człowiek z jego tragicznym odczuciem samotności, rozpaczy, żalu. I te czytali oficjalni recenzenci, chociaż w dyskusji brał udział każdy chętny. Po tym czytano nowe utwory. Zdumiewała fenomenalna pamięć Wołodymyra Zabasztanśkiego. Nauczyciel utrwalał w pamięci prawie wszystkie teksty. Na jednym z posiedzeń ja jako ostatni przeczytałem trzy wiersze z życia wojskowego. Wołodymyr Omeljanowycz przede mną wysłuchał wystąpień prawie dwóch tuzinów uczestników studia, każdemu dawał jakieś rady. Przyszła kolej na mnie. On z pamięci odtworzył moje poszczególne strofy, wskazał na naruszony metryczny rozmiar, błędne akcenty, zauważył rusycyzm — „pochyłe ramiona”, a wers „Listy, niczym ostrzelane ptaki” zaproponował zamienić na „Listki, niczym postrzelone ptaki”. O sobie mówił bardzo niechętnie, gdziekolwiek by to było. Pamiętam, po występie w Tarnopolskiej filharmonii zatrzymaliśmy się przy wyjściu, pod tablicą pamiątkową. Ktoś na głos przeczytał napis na niej: „Tutaj w 1905, 1911 latach występował Wielki Kamieniarz narodu ukraińskiego Iwan Franko”. „Toż to Wielki Kamieniarz, — powiedział. — A ja kto? Tylko Kamieniarzyk”. Ironię zrozumieli wszyscy, bo Nauczyciel nawiązał do swojego wiersza o tym samym tytule, poświęconego synowi Wołodii: „Topnieją ostatnie zimowe kęsy…”. Żył swoimi wychowankami. Po dziecięcemu szczerze zachwycał się ich odkryciami, smakował udane wersy. Łatwo zapadały mu w pamięć utwory świeże, oryginalne, obrazowe. Jeszcze miał zwyczaj po jakimś czasie wracać do swoich uwag dotyczących wierszy. Wtedy znów odtwarzał w pamięci potrzebny tekst i pytał autora, czy poprawił te nieudane wersy, prosił go o przeczytanie nowej redakcji utworu. Niektórzy z uczestników studia tłumaczyli z innych języków. Na przykład Wasyl Stepanenko przetłumaczył z nowogreckiego poezję Janisa Ricosa. Nauczyciel poprosił o przeczytanie oryginału, a potem przekładu. Swoista była metodyka pracy Wołodymyra Zabasztanśkiego nad przekładami. Z jakiegokolwiek języka by nie tłumaczył — białoruskiego, rosyjskiego, czeskiego — oryginał uczył się na pamięć, a potem zabierał się za jego odtworzenie. Przygotowując do druku zbiór wierszy Damiana Damianowa, z bułgarskiego nauczył się na pamięć około 30 utworów. Czasami na zajęcia studia zapraszał znanych pisarzy — Iwana Dracza, Mykołę Winhranowśkiego, Wołodymyra Pidpałego, Jewhena Hucała, Hryhora Tiutiunnyka, Andrija Miastkiwśkiego i innych. Szczególnego uroku dodawały zajęciom występy bandurzysty Fedora Supruna. Dumy oraz pieśni historyczne w jego wykonaniu tworzyły szczególną atmosferę. Uczestnicy studia często brali udział w koncertach na scenach Domu Kultury imienia J. Batiuka, Domu Nauczyciela, Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Odbywały się także wyjazdowe posiedzenia studia, na przykład w redakcji mironowskiej gazety rejonowej, gdzie przyjmował nas kolega, uczestnik studia Mykoła Kapla. W maju 1972 roku niektórzy uczestnicy studia, oczywiście bez uzgodnienia z nauczycielem, wzięli udział w wiecu pod pomnikiem Tarasa Szewczenki, który znajduje się w parku uniwersyteckim. Było wielu ludzi, park otoczyła milicja i wojska wewnętrzne. Jednych wypchnięto z parku kolbami i pałkami, innych złapano. W milicji znaleźliśmy się ja i Petro Korol. Mnie, ponieważ byłem w mundurze wojskowym, odwieziono do okręgowego aresztu garnizonowego, Petra — do szewczenkowskiego rejonowego oddziału milicji. Kilka dni po tym wydarzeniu został on usunięty z Uniwersytetu Kijowskiego, gdzie studiował na wieczorowym oddziale wydziału filologicznego. Nauczyciel próbował zatuszować tę sprawę, ale nie mógł, ponieważ wtedy organy karne miały wielką siłę. A jeszcze po jakimś czasie z egzemplarza sygnalnego almanachu „Witryła-72” wycięto wybór wierszy Petra Korola. Kiedyś Fichte wyraził myśl, że prawdziwi nauczyciele nie umierają, oni żyją w swoich uczniach, ponieważ ci, rozbiegłszy się po świecie, roznoszą ich idee. Wołodymyr Zabasztanśkyj był Platonem swojego studia. Po sobie zostawił ogromną aulę, gdzie za ławkami do dziś siedzą jego studyjni uczniowie Wiktor Baranov, Natalka Biłocerkiveć, Marija Worobej, Iwan Hajworon, Wasyl Herasymjuk, Pawło Hirnyk, Lubow Hołota, Ołeh Żupanśkyj, Dmytro Iwanow, Wałentyna Kameniuk, Mykoła Kapla, Nadija Kyrjan, Wasyl Kliczaka, Switłana Koronenko, Marija Kuczerenko, Maryna Łomonos, Mykoła Łuhowyk, Sofija Majdanśka, Iwan Małkowycz, Ołeksej Mykytenko, Wasyl Osadczyj, Wołodymyr Osypczuk, Maryna Pawłenko, Natalka Pokład, Ihor Rymaruk, Olha Straszenko, Ludmyła Taran, Antonina Cwyd, Tajisija Szapowałenko, Stanisław Szewczenko. Wielu z nich dał rekomendację do Związku Pisarzy, tak jak i mnie, dodawał otuchy i wspierał w czasie kryzysu duchowego. O tym bardzo ciekawy artykuł w „Słowie Proświty” wydrukował Wasyl Herasymjuk. Dzisiaj modnie jest tworzyć stowarzyszenia, ugrupowania, szkoły. Wydano nawet antologie o historii stowarzyszeń literackich. Lecz w żadnej z nich nie ma nawet wzmianki o studiu literackim „Kobza”, które prawie trzydzieści lat prowadził Wołodymyr Zabasztanśkyj. Były próby przemianowania go na „Hrono”, wzięcia pod kontrolę partyjno-komsomolską, odmówienia lokalu. Często zmieniało miejsce swojej siedziby, wędrowało po różnych gabinetach razem z redakcją czasopisma „Dnipro”, dopóki nie osiadło wreszcie w auli wydawnictwa „Mołod”, przy ul. Parchomenki. Przez akademię „Kobzy” przeszły setki młodych talentów, pomogła im stanąć na nogi, wychowała ich gusta estetyczne, wprowadziła w świat. Nie ma już dzisiaj wśród żywych ani kierownika „Kobzy” Wołodymyra Zabasztanśkiego, ani pierwszego starosty Petra Korola, którego życie, okaleczone przez machinę administracyjną, tragicznie się urwało. Przerzedziły się szeregi uczestników studia — odeszli w lepsze światy Hałyna Zabasznowa, Kławdija Biłycz, Iwan Carynnyj, Wiktor Sakuła, Iwan Kozaczenko… Wieczna im pamięć! Lecz pozostała synowska miłość i wdzięczność uczestników studia do swojego nauczyciela, poświęcone mu wiersze, wspomnienia i artykuły o nim. Pozostali jego uczniowie. Pozostało misterium pamięci, dzięki któremu nigdy nie umiera piękno na ziemi. ulice, nazwane na cześć M. Krawczuka, były tylko w Łucku i Lwowie. Na uroczystości wystąpili także badacz i popularyzator spuścizny naukowej M. Krawczuka N. Wirczenko, prorektor NTUU „KPI” M. Ilczenko, dyrektor szkoły-gimnazjum nr 290 P. Zamaskina, która zaznaczyła, że właśnie tą ulicą wielu uczniów będzie codziennie szło do szkoły. Trzem studentom-prymusom wydziału fizyczno-matematycznego KPI podczas uroczystości wręczono imienne stypendia akademika Krawczuka. Ulica imienia akademika Mychajła Krawczuka znajduje się obok ulicy innego wybitnego Ukraińca — kompozytora L. Rewuckiego. Z Krawczukiem byli prawie rówieśnikami, więc prawdopodobnie za życia się znali. Wszak w bliższym otoczeniu Krawczuka byli, jak wiadomo, nie tylko matematycy, a w 1935 roku profesorowie M. Krawczuk i L. Rewucki wchodzili do kręgu kijowskiej elity naukowej i kulturalnej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

ULICA AKADEMIKA KRAWCZUKA

W dzielnicy Darnickiej Kijowa niedawno odbyło się uroczyste i wzruszające wydarzenie — odsłonięcie tablicy pamiątkowej na ulicy nazwanej na cześć akademika Mychajła Pyłypowycza Krawczuka. Osiem lat minęło, odkąd do Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej wpłynęła propozycja od naukowców Narodowego Technicznego Uniwersytetu Ukrainy „Politechnika Kijowska” oraz organizacji społecznych w sprawie nadania jednej z ulic Kijowa imienia M. Krawczuka — najwybitniejszego krajowego matematyka XX wieku. 29 października 2009 roku decyzja o nazwaniu ulicy została wreszcie zatwierdzona na posiedzeniu sesji Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Odsłonięcie tablicy przyуроczono do kolejnej rocznicy urodzin Mychajła Pyłypowycza. Organizatorem wydarzenia była niestrudzona działaczka Proświty, akademik, profesor katedry analizy matematycznej i teorii prawdopodobieństwa wydziału fizyczno-matematycznego NTUU „Politechnika Kijowska” Nina Wirczenko. Wśród obecnych byli studenci Politechniki Kijowskiej, uczniowie ze wsi Sawarka w obwodzie kijowskim z nauczycielką T. Petryk. W niepewnych latach 20. ubiegłego wieku Mychajło Pyłypowycz był dyrektorem ich wiejskiej szkoły. Obecni byli również wykładowcy matematyki z Politechniki Kijowskiej, gdyż do aresztowania w 1938 r. M. Krawczuk kierował w instytucie katedrą matematyki; przedstawiciele społeczności naukowej, działacze Proświty, członkowie Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych na czele z przewodniczącym organizacji kijowskiej H. Kucenkiem oraz, co ważne, wnuki i prawnuki Mychajła Pyłypowycza. To właśnie z ich funduszy została wykonana i zainstalowana tablica pamiątkowa, którą stworzył rzeźbiarz A. Drewecki. Obecni byli także przedstawiciele Ziemiaństwa Wołyńskiego oraz dziennikarze. Naczelnik wydziału polityki wewnętrznej Darnickiej Rejonowej Administracji Państwowej N. Truchina pogratulowała zebranym ważnego dla miasta wydarzenia, gdyż do tego czasu ulica ta...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dacji. Ona jest moją matką chrzestną w literaturze. Druga moja miłość to Lubow Hołota. Kiedy pracowała jako kierownik działu poezji w „Mołodi”, ja, jeszcze wtedy „nadęty chłopiec”, przyszedłem do niej z rosyjskimi wierszami. Hołota patrzy swoimi anielskimi oczami w moje oczy i skreśla, skreśla, skreśla. Ale przy tym bardzo tolerancyjnie, tam, gdzie coś było dla mnie drogie, nigdy nie poprawiała. Rozumiałem: beznadziejnie, przed jej oczami nie ostoi się żaden mężczyzna. Zacząłem przerabiać. Hołota nauczyła patrzeć na siebie z boku mądrymi, krytycznymi oczami. Jestem też wdzięczny Lubowi Syrocie, która była u nas w Prypeci przewodniczącą stowarzyszenia literackiego i dała mi pierwsze lekcje poezji. W książce napisałem dedykację dla swojej żony: „Bez ciebie bym się nie spełnił”. To święta prawda. Bo takiej cierpliwości i zrozumienia, jakie miałem w życiu, daj Boże każdemu mężczyźnie. Bez Hałyny Mykołajiwny nie spełniłbym się jako osobowość”. Szołkowysznyj o zasadach własnej poezji: „Między słowem a poezją jest tożsamość, w poezji jest wszystko to, co jest w słowie. Staram się, aby i zewnętrzna forma, i obraz w poezji dawały jak najjaśniejsze znaczenie. Jeśli piszę obraz wizualny, muszę go zobaczyć, tak jak uczyła Jowenko. Jeśli piszę o jesiennym lesie, to, jak uczyła mnie Lubow Hołota, musi pachnieć grzybami. A wszystko inne — od złego. Jeśli po przeczytaniu książki nic cię nie poruszyło, to nie jest poezja. Mam nadzieję, że po przeczytaniu mojej książki coś w duszy każdego drgnie”. Szołkowysznyj o romantyce i pragmatyce: „Mówią, że romantycy wpędzili Ukrainę w przepaść. Dopóki w Radzie Najwyższej była nas setka romantyków, zdobyliśmy niepodległą Ukrainę, przyjęliśmy Konstytucję, staliśmy się państwem europejskim. Kiedy zaś do władzy doszli pragmatycy, to mamy dzisiaj w państwie nieład. Nie widziałem żadnego pragmatyka na barykadach, a romantycy idą na barykady, przecierają szlaki, nawet jeśli prowadzą one przez wyszczerzony włóczniami step!”. Na koniec Szołkowysznyj odczytał wiersze ze zbioru: „Dostukać się do nieba”, tryptyk „Juszczence”, „Obcy”, „Wola i honor”, „Kula latała”, „Migotanie”, „Pragmatyzm”. W zbiorze „Dotknąć niebios” są takie słowa: „Jeśli już przeżyłeś — to żyj! // Nie przeżywaj — żyj na całego. // I każdy boży dzień napełniaj // Szmaragdem świeżej trawy, // Miodami dojrzałej czereśni, // Miłością miłej wreszcie — / Choćby do utraty głowy!”. Bądźmy romantykami!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

««ЯЯ ВВИИББІІРР ССВВІІЙЙ ЗЗРРООББИИВВ:: ЯЯ ММУУЖЖ ІІ ВВОООЇЇНН»»

W sali konferencyjnej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy odbyła się prezentacja nowego tomu poezji „Dotknąć niebios” Wołodymyra Szowkoszytnego (wydawnictwo „Jarosławiw Wał”) — poety, pisarza, doktora filozofii i działacza społecznego, który stał u źródeł ukraińskiej niepodległości i do dziś broni interesów narodowych. Natalia ANTONIUK „Za bezліч довгих літ, // Що мчать з весняним пухом, // Я випробував світ, // І досвідом, і духом”, — tak mówi Wołodymyr Szowkoszytny w swojej książce. Jest on rycerzem bez strachu i odstępstwa, który „zdartymi palcami poety” bezustannie przebija chmury rozpaczy i beznadziei, ponieważ ma w sercu to, co nie umiera — miłość do Ukrainy i do Boga. Na prezentacji książki „Dotknąć niebios” obecni byli pisarze, poeci, politycy, działacze społeczni. Chętnych do posłuchania poezji było tak wielu, że trzeba było przenieść się do innej, większej sali. Była to niezwykła prezentacja: obok pochlebnych recenzji, czytania wierszy, ciekawych historii z życia i twórczości głównego bohatera wieczoru, mówiono o Ukrainie, żywo dyskutowano o przyszłości naszego państwa. „Nie lubię takiego formatu prezentacji książki, kiedy mądrzy i drodzy mi ludzie chwalą mnie” — zaznaczył Szowkoszytny. Autorowi było znacznie przyjemniej mówić dobre słowa, niż ich słuchać, dziękował przyjaciołom, kolegom, którzy pomogli mu odnaleźć swoje „ja” w literaturze, polityce, życiu. „Doszło do ukształtowania osobowości takiej skali, że możemy mówić o tym, iż postać Szowkoszytnego jest tak samo wyrazista, jak w swoim czasie wyraziście wyłoniła się postać Wasyla Symonenki. Nie oddzielając Szowkoszytnego od jego działalności politycznej, pracy społecznej, życia ludzkiego, będziemy mówić o poecie Szowkoszytnym” — zaznaczyła prowadząca wieczór pisarka, laureatka Nagrody Szewczenki Lubow Hołota. Wystąpili pisarze Pawło Wowacz, Wołodymyr Hołoborodko, Switłana Jowenko, sędzia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy Wiktor Szyszkin, politycy Iwan Zajeć, Pawło Mowczan i inni. Pawło Wowacz: „Prowadzę wewnętrzny dialog sam ze sobą: »Kto ci, Pawle, podoba się z ludzi ukraińskiej kultury?«. Najbliższy mi jest ten ukraiński człowiek, który dotarł do swojego ukraiństwa, do swojej wszechludzkości przez gąszcze i przeszkody, najciekawszy człowiek to ten, który przeszedł próby i trudności — to Szowkoszytny. Dlaczego tacy ludzie są najciekawsi? Bo są prawdziwi. Wołodymyr Szowkoszytny jest tego samego typu co Wasyl Stus i Hryhir Tiutiunnyk. Los rzucał Szowkoszytnego po różnych zakamarkach, żaden życiowy wybór dla niego nie przewidywał ukraińskości, jednak on, w odróżnieniu od milionów naszych rodaków, wybrał Ukrainę. Przypominam sobie taką karykaturę: kolumna samochodów wiezie ogromną ilość ściętych drzew, a naprzeciw idzie z wiadrem wody i sadzonką jeden jedyny człowiek. Szowkoszytny przypomniał mi tego człowieka, bo on nigdy nie płynął z prądem, a zawsze dokonywał świadomego wyboru prawdziwego Ukraińca. Substancja, która go prowadziła, to honor i uczciwość, które są dominantą książki »Dotknąć niebios«. Honor widzę we wszystkim, w szczególności, gdy Szowkoszytny pisze: »Я вибір свій зробив: я муж і воїн — // З ворожих рук я крихти не злижу, // Як треба — перейду сумну межу, // Адже поет народжений для воєн, // Тож я свій рід козацький не встиджу«. Ja w to wierzę. To patetyczne, ale w najlepszym znaczeniu, bo w tych słowach nie ma pustosłowia. Widzę honor i szlachetność w tym, że podaje on w książce portret żony i pisze: »Bez twojej cierpliwości, mądrości i wsparcia bym nie zaistniał...«. Honor jest też w tym, że jego przyjacielem był Zelimchan Jandarbijew. Trochę znam Czeczenów i mogę powiedzieć, że choć są delikatni, to przyjaźnić się z byle kim nie będą. Oprócz poezji, honor Szowkoszytnego jest też w polityce. Kiedy patrzę na naszych polityków, to nawet zewnętrznie ich główną cechą są podwójne podbródki. Jednak polityk Szowkoszytny — to człowiek nie tylko prawdziwy, to człowiek czynu”. Pisarka, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Switłana Jowenko opowiedziała, że poznała Szowkoszytnego, kiedy nie miał jeszcze tak głośnego nazwiska, a był prypeckim młodzieńcem. „On jest człowiekiem honoru, obywatelem — to ma we krwi. Książka »Dotknąć niebios« to ważne wydanie, w którym widzę pokrewieństwo Szowkoszytnego z poetami Szkoły Praskiej, dla których Ukrainiec jest bohaterem. Szowkoszytny jest bezkompromisowy, charyzmatyczny, w jego poezji jest ta ukrainistyka, której nam tak brakuje: nie etnograficzna, nie szarawarowa, a ta, która w świadomości wybucha na poziomie protestu. »Був я дужий козак-характерник, // Тож виходив сухим із води, // Хоч купався в біді, мов у маслі вареник, // Та неначе не бачив біди«. Tylko Ukrainiec może powiedzieć »w biedzie, jak w maśle pieróg«. Metafory Szowkoszytnego są czysto męskie. Takich bohaterów, jak w książce »Dotknąć niebios«, nam brakuje. Szowkoszytny bardzo się zmienił przez tragizm, który oparzył jego serce, jednak ciepło duszy, naiwność poetycka, która była na poziomie pierwszych wierszy, przebłyskuje. Natraficie na wiersz »Ukrainka«, który jest absolutnie prosty, jednak niezwykle przenikliwy i szczery”. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureat Nagrody Szewczenki Pawło Mowczan: „Słowo Szowkoszytnego zrodzone jest z bólu. W oczach Wołodymyra jest wielkie doświadczenie, które utrwalił w swoich książkach. Mówimy dziś o poezji, zapominając o tym, że jest on wspaniałym prozaikiem i publicystą. Szowkoszytny ma rentgen, który nazywa się wielkim doświadczeniem ukraińskim i w ogóle ludzkim. Ten rentgen napromieniowuje jego słowo, wyprowadzając na nowe skale. Szowkoszytny to człowiek, który przewiduje”. Poseł na Sejm Ukrainy III i IV kadencji, doktor nauk ekonomicznych, profesor Wołodymyr Czerniak: „Kiedy czytasz prawdziwą poezję, zawsze przeżywasz wstrząs: niewiarygodne, dlaczego właśnie tak poeta postawił te słowa, dlaczego właśnie one znalazły się obok siebie? Często jest to nielogiczne, ale poprawne, a czasami —”. Notka: Wołodymyr SZOWKOSZYTNY — autor tomów poezji „Żorstoke swiato”, „Tiażkyj chrest”, „Fantomnyj bil”, „Zanedbanyj raj”, książek prozy, publicystyki, albumów muzycznych: „Fantomnyj bil”, „Zanedbanyj raj”, „Bardy Czornobyla”. Współautor scenariuszy filmów „Poriw”, „Proswitłoji dorohy swiczka czorna”, „Czornobyl: trahedija i nadija”, „Ja ukrajineć”, „Chresna put”, „Merechtinnia znykan”. Poseł na Sejm Ukrainy I kadencji, członek zarządu Ukraińskiej Partii Ludowej. Przewodniczący podkomisji ds. strefy 30-kilometrowej, sekretarz Komisji ds. Katastrofy Czarnobylskiej (1990—1994). Prezydent Międzynarodowej Organizacji „Sojuz Czornobyl” od 1990 roku. Szowkoszytny jest mieszkańcem Prypeci, inżynierem-cieplnikiem, bezpośrednim uczestnikiem wszystkich wydarzeń, które rozegrały się po awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. poprawnie, ale nielogicznie. To zawsze dziwi, uderza. Czytając poezję Szołkowysznego, odczuwa się takie wstrząśnienie. W jego poezji uderza autentyczność. Mamy deficyt wielu rzeczy, ale podstawowy to deficyt autentyczności. Odczuwamy to najbardziej, w tym także w obecnej sytuacji politycznej, społecznej, ekonomicznej i duchowej. Ale prawdziwi poeci — to właśnie o Szołkowysznym”. Jeszcze Wołodymyr Czerniak zaznaczył, że autor trafnie dobrał tytuł: “Wznosi on ponad wszystko, co nieprawdziwe. Ludzie nieistotnie różnią się odległością od głowy do pięt, ale istotnie różnią się odległością od głowy do niebios. Szołkowysznyj głową dotknął niebios, jego poezja to wzlot duchowości. Tych, którzy wierzą w Boga, jest o wiele więcej niż tych, w których wierzy Bóg. Mam nadzieję, że Szołkowysznyj należy do tej drugiej kategorii”. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Iwan Zajeć zaznaczył, że Wołodymyr Szołkowysznyj jest jednym z niewielu, którzy odnieśli sukces zarówno w twórczości literackiej, jak i w polityce: “Kto śledził jego drogi w różnych kierunkach, ten wie, że Szołkowysznyj nie gubił się, a znajdował całościową ścieżkę w tym zakresie, był z przodu. Jego poezja przemawia ogólnoludzkimi wartościami w narodowej formie”. Lubow Hołota: “Autentyczność poety przejawia się wtedy, gdy reaguje on na teraźniejszość. Myślę, że nadszedł ten moment, który ujawni wszystkich, kto jest kim. Możliwe, że politycy powracający do poezji to znak, że ukraińskie słowo czuje swoją ostatnią granicę, ale to nie jest schronienie ślimaka, lecz ziarna, a ziarno musi kiełkować”. Ciepła książce “Dotknąć niebios” dodały prace artystów Rafaela Bahautdinowa, Mykoły Kompancia, Anatolija Hajdamaki. Każda reprodukcja symbolizuje rozdział: “Droga pielgrzymek” — to strumień filozoficznego przemyślenia, “Letarg neutronów” — jasny cud miłości, “Zwycięstwo porażki” — niegasnąca świeca woli i honoru, “Czarny bocian” — gwiazda o imieniu Piołun, “Krew — święta” — pamięć przodków z bezkresnych pradziejów, “Pisma na skraju życia” — przekłady poezji przyjaciela i kolegi z klasy Szołkowysznego — Zelimchana Jandarbijewa. Wołodymyr Szołkowysznyj opowiada o tytule książki: “Dotknij niebios — idź, nawet jeśli nie dojdziesz do nieba, to po drodze pokonasz niejedną wysokość. Marz! Marzenie powinno być wysokie, nawet jeśli się nie spełni, to w drodze do niego osiągniesz wiele wysokości, których bez marzenia zdobyć nie sposób”. Szołkowysznyj o swojej miłości do kobiety: “Do literatury po prostu popchnęła mnie Switłana Jowenko. Zrobiła dla mnie niezwykle wiele, wszedłem do literatury dzięki jej wytrwałej rekomen-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

POEZJA TO NIE RZEMIOSŁO, LECZ LOS

— Leonidzie Nikiforowiczu, w jednym z wierszy wyznał Pan: „Mój bóg — praca, mój jedyny bóg”. Ta formuła od razu przypomniała mi imperatyw moralny geniusza światowej literatury z ukraińskim sercem, Mykoły Gogola: „Musimy pracować nie dla siebie, a dla Wszechjedni”. W tej zasadzie tkwi istota ludzkiego życia: wszystko, co „dla siebie” — jest przemijające, wszystko, co „dla Wszechjedni” — jest wieczne. Ta istota jest wpisana w program ludzkiej duszy, który zazwyczaj nazywamy losem. Zatem porozmawiajmy o poezji nie jako o rzemiośle, lecz jako o losie. — Dla mnie moja poezja to sam los. Nie ja wybrałem ją, a ona mnie, bo człowiek nie jest w stanie naruszyć Wszechjednego prawa. I otworzyło się to w dalekim dzieciństwie w moim rodzinnym siewierskim środowisku, powołane do życia pierwszymi książkami — „Kobziarzem” Tarasa Szewczenki i tomikami mojego ziomka Pawła Tyczyny. A także ludowymi pieśniami, które zawsze brzmiały w mojej powojennej wsi: na polanym obfitym potem kołchozowym polu czy na wieczornych spotkaniach, w spowitych tęsknotą półśpiewach-półpłaczach młodych wdów czy chmielnych wołaniach frontowców, którzy szczęśliwie uniknęli śmierci. Spontaniczne pierwsze wersy, zapisane na skrawkach gazety, bo czystego papieru wtedy prawie nie było, przynosiły jakąś niezrozumiałą ulgę, zmuszały do pracy dalej, bo tak podpowiadał niewidzialny Los. A dalej była po prostu zwyczajna praca nad słowem, w które trzeba było tchnąć to, co rozgrzewa duszę. W końcu ten proces trwa ze zmiennym szczęściem do dziś. — Według Hryhorija Skoworody człowiek odczuwa prawdziwą radość i szczęście ze swojej przyrodzonej pracy. A dzisiejsza praca literacka jest tak dziwaczna i każdy cieszy się swoimi osobliwościami. Powiedzmy, niektórzy uważają, że literatura to możliwość wygadania się albo pole do eksperymentów, gdzie trzeba bawić się słowem, zadziwiać czytelnika niebywałymi konstrukcjami słownymi. — Jak dla mnie, sztukmistrzostwo jeszcze nigdy nie wynosiło na twórcze wyżyny. Nasza ukraińska poezja odznacza się wiernością klasycznej ludowo-pieśniowej tradycji, a dlatego nie warto bić w afrykańskie bębny, aby zagłuszyć swoich poprzedników. Psychologia poetyckiego myślenia, postrzeganie barw i dźwięków, wewnętrzne poruszenia duszy subtelnie rezonują z głębinami ludowej pamięci, z energią ludowego ducha, co właśnie rodzi własną poezję. Tutaj nie pomoże merkantylna kalkulacja czy kupieckie pragnienie jak najszybszego sprzedania się innym kulturom czy zleceniodawcom z zewnątrz. Weźmy rozpowszechnione obecnie pisanie tak zwanych wierszy białych czy wierszy wolnych. Z reguły stoi za tym tylko jedno — ułatwione podejście do tworzenia doskonałej, wypełnionej melodią rymów i asonansów przestrzeni poetyckiej. Dlaczegoś mądra ludowa hafciarka nie pokrywa białego płótna jednolitymi plamami kolorów, a wyszywa wzór cienką przędzą, osiągając tony i półtony, współbrzmiące z jej subtelną, bogatą w wyobraźnię duszą. Co więcej, chodzi też o przeznaczenie poezji. Ma ona być nie jakimś tam jarmarcznym zabawiaczem-błaznem, a twórcą kultury, czasem nawet wojownikiem, który staje w obronie własnego narodu, Ojczyzny. Taką od wieków była ukraińska pieśń, duma, takimi były utwory naszych sławnych poprzedników: Iwana Wyszeńskiego, Hryhorija Skoworody, Mykoły Gogola, Tarasa Szewczenki, Pantełejmona Kulisza, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Jewhena Małaniuka… A wspomnijmy jeszcze tragiczne i przepełnione miłością do rodzinnej ziemi „Słowo o wyprawie Igora”. Prawdziwa poezja musi wyznawać wysokie ideały moralności i piękna, budzić historyczną pamięć i wolę narodowego ducha do życia, wychowywać w ludziach godność obywatelską, a nie szokować niskoprobowymi konstrukcjami, od których śmierdzi patologią łakomstwa i brutalności. Właśnie dlatego nie zdradzam zasad tradycyjnej ukraińskiej poezji. Biały świat jest o tyle ciekawy, że w nim każdy naród ukazuje swoją niepowtarzalną kulturę, a nie chowa się za maską elektronicznej wirtualności. — Niestety, musimy żyć w dalekiej od sterylności przestrzeni i bardzo dużo pozytywnej energii twórczej trzeba tracić na pokonywanie negatywnych wpływów zewnętrznych. Nasza kultura trzyma się na resztkowym zasobie siły narodowego ducha. I tutaj wiele zależy od państwowotwórczej woli samego narodu i politycznej odpowiedzialności władzy przed narodem. — Całkowicie zgadzam się z Panem. Powiedzmy, żywej mowie i książce trudno rywalizować z Internetem czy innymi technicznymi cudami cywilizacji. Ale choćby nie wiem co, to tylko ciepło żywego słowa, tajemnicę drukowanych wersów, które poruszają słuch, wzrok i serce, nic nie zastąpi. Nie idealizuję niedawnej przeszłości, jest ona naznaczona globalnymi stratami z woli komunistycznych liderów w warunkach totalnego bolszewickiego terroru. Mojego dziadka Maksyma po linii mamy zakopali jeszcze półżywego w ziemię w głodnym 1933 roku. A ile niewinnej krwi przelano w czasach represji, nieuzasadnionych wojen! A ilu moich kolegów po piórze zostało rzuconych do łagrów! A i ja sam, jak później stało się wiadomo z książki W. Wrublewskiego, trafiłem na listę tych, których trzeba było zesłać do niedźwiedzi… Ale było w tamtych czasach i dobro, ludzkie, które przetrwało wbrew wszystkiemu. Trzydzieści lat temu funkcjonował na Ukrainie całościowy system rozpowszechniania książki wśród ludu. Działały towarzystwa miłośników książki i „Znannia”, przy Związku Pisarzy Ukrainy pracowało Biuro Propagandy Literatury Pięknej, którym przez kilka lat przyszło kierować i mnie. Poprzez nie na szczeblu państwowym organizowano różnorodne wydarzenia literackie — święta, jubileusze klasyków, spotkania pisarzy z czytelnikami. A wraz z pisarzami do ludzi ruszały i książki. A jaka szeroka sieć księgarni była w miastach i najbardziej oddalonych wsiach — wszystko to zapewniały systemy Ukrknihy i Ukoopspiłki! Gdzie to wszystko jest obecnie na Ukrainie, jakie suche wiatry wysuszyły korzenie księżej mądrości? Tam, gdzie sprzedawano książki, obecnie zaległo wszelkie modne łachmaniarstwo, nawet słynna pisarska księgarnia „Siajwo” znalazła się za żelazną kurtyną komercji. A gdzie ci czytelnicy, którzy nie rozstawali się z książką nawet w transporcie? Teraz ludzie w pośpiechu przebiegają oczami po obłudnych wykrętach bulwarowych rosyjskojęzycznych gazetek. To o jakiej kulturze narodowej może być mowa? — Społeczne wzburzenie początku lat 90. ledwie tli się na pogorzelisku zmarnowanych nadziei… — I czy nie w tym kryje się głębokie rozczarowanie ukraińskiego ludu? Proszę wymienić mi choć jeden znaczący utwór o wydarzeniach najnowszej historii Ukrainy, poza panegirykami dla kolejnych liderów politycznych. Nasi wiecznie zmienni liderzy polityczni do dziś nie wiedzą, jakie państwo budują, z jakiej bazy intelektualnej muszą korzystać. Prawdziwa kultura zamieniła się w ruinę, natomiast panuje cyniczny maskult, powołany do obsługiwania kaprysów kolejnych politykierów na kolejnych wyborczych arenach. — Ale przecież żywej duszy ludzkiej nie kupisz, a potrzeba zysku obumiera wraz z marnym ciałem. — Aby przekonać się o tym, warto zwrócić się do historii ludzkiej kultury i cywilizacji czy spojrzeć na doświadczenie współczesnych, przesyconych wszystkimi dobrami państw. — Głosiciele ukraińskiej demokracji, dokładniej będzie powiedzieć — demonokracji, piewcy tak zwanej ukraińskiej niepodległości stale uspokajali naród takimi przyśpiewkami: no co wy chcecie od tej Ukrainy, skoro ona ma dopiero pięć latek, ona jeszcze nawet do szkoły nie poszła… I tak z roku na rok śpiewali to samo i dośpiewali się, że już dwudziesty rok minął. Teraz na wydaniu nasza dziewka… — I czy można dalej liczyć na lepsze przy takim amoralizmie „przewodników narodu” i ignorancji pierwszych państwowców oraz ich najbliższego otoczenia? Czy my jesteśmy skazani na czekanie? Na kogo? — Nasza klasa średnia póki co nabiera umiejętności, autorytetu, marnując swoją siłę gdzieś po Europach i Amerykach, jeszcze nie jest zdolna przebić się do zarządzania państwem. — A ta młodzież, która jeszcze chodzi do ojczystych szkół, gimnazjów i uczelni, doświadcza niszczycielskich prób woluntaryzmu reformatorów od oświaty. Oto nowy minister już zaczął wcielać w życie własne know-how. A czego jeszcze chcieć od urzędasa, dla którego sfera ukraińskiej pedagogiki i oświaty... Leonid Horłacz czyja to obca? I jest on głęboko przekonany: skoro Ukraińcy nigdy nie mieli własnego państwa, to nie mogą pretendować do roli samodzielnego narodu tworzącego państwo. Już tylko to wystarczy, by zwątpić w słuszność wyboru nowej władzy. Ministrem oświaty, tak jak kultury, medycyny, ekonomii, sprawiedliwości powinni być narodowo świadomi i moralnie dojrzali intelektualiści, a nie polityczni ignoranci, tacy sobie bywalcy lóż masońskich, którzy tną na żywo cały ukraiński organizm, przy tym z wyższością i pogardą zaciskając usta stwardniałe od nienawiści do ukraińskości. — Oto doszliśmy do jeszcze jednego kardynalnego pytania, które bezpośrednio dotyczy literatury. Niedawno wszystkich świadomych obywateli Ukrainy wstrząsnął jeszcze jeden fakt państwowej przemocy wobec narodu ukraińskiego — grupa antynarodowych deputowanych wniosła pod obrady Rady Najwyższej projekt ustawy „O językach na Ukrainie”. — Nie zdziwię się, jeśli obecni sługusy rzekomo narodu przegłosują takie poprawki, przez które Ukraińcom przyjdzie samodzielnie przenosić się w rejon Magadanu czy dżungli Konga. Proces kolonizacyjny na Ukrainie ma imperialne podstawy. Przypomnijmy, jak gorliwie niemiecka dziwka Katarzyna II po zniszczeniu Siczy Zaporoskiej zabrała się za zasiedlanie ukraińskich stepów Niemcami, Serbami, Rosjanami i innymi obcoplemieńcami, rozdając kozackie ziemie wszystkim chętnym za darmo. Oto wam fundament współczesnej piątej kolumny. A bolszewicki terror głodem, i po wyniszczeniu Ukraińców zasiedlenie południa Ukrainy i Krymu Rosjanami. Dlaczego więc przez długie dziesięciolecia tak i nie nauczyli się postrzegać nowej ziemi jako rodzinnego kraju z jego dawnymi tradycjami? A dlatego, że cienia ukazu wałujewskiego nikt nie próbował rozwiać. I nowy dokument, który ma jak najszybciej położyć kres najmniejszym narodowym zdobyczom ostatnich dwóch dziesięcioleci, ma zatwierdzić dwujęzyczność, która i tak deformuje psychikę i świadomość rdzennego ukraińskiego ludu. Podobne — tylko na odwrót — przyszło mi już poznać i oto w jaki sposób. W czasach odwilży chruszczowowskiej nagle zaczęto wzmacniać organy kierownicze w republikach kadrami narodowymi, podpierając ten proces niezłymi pensjami. I oto trzeba było zatwierdzić na stanowisko przewodniczącego Czernihowskiego obwodowego komitetu radiowego godną osobę. I jeden z pracowników komitetu obwodowego partii zdecydował, że najlepiej do tej roli nadaje się właśnie jego żona. Pospiesznie przygotowano odpowiednie dokumenty — i do Kijowa, do KC. Położyła pewna siebie żona partyjnego funkcjonariusza teczkę z dokumentami na stole i zaczęła odpowiadać na pytania pełnomocnego urzędnika zwyczajną rosyjszczyzną. A ten do niej: wy nam nie pasujecie, bo nie znacie ukraińskiego, a to przecież radio. Uparta kobietka, skuszona wysoką płacą, postanowiła się nie poddawać i zawzięła się, by w tydzień nauczyć się „kapuścianego języka”. I faktycznie się nauczyła, bo po tygodniu w tym samym gabinecie swobodnie rozmawiała z pracodawcą. — Ona to zaczęła mówić po ukraińsku, a czy zaczęła myśleć po ukraińsku, czy stała się z ducha ukraińskim człowiekiem? Wątpię. Bo przecież poszła na państwowe stanowisko dla własnej korzyści — pracować nie dla społeczeństwa, a dla siebie. — Oczywiście, problem nie tylko w języku, ale i w stosunku urzędników, tym bardziej wyższych kierowników, do narodu, do państwa, którymi przyszło zarządzać. — Ale obecnie oni nie zarządzają społeczeństwem i państwem, a władają ludzkimi i naturalnymi zasobami kraju. — Tak, za czasów niepodległości ukraińska wieś praktycznie została zniszczona, często jeżdżę po mojej rodzinnej Czernihowszczyźnie i widzę to. A wieś, rolnictwo zawsze było pielęgniarzem wartości narodowych i podstawą rozwoju społeczeństwa. Jeśli obecnie zobaczysz pojedyncze dziecko na wiejskiej ulicy — serce cierpi. W szkołach po dziesięć-piętnaście takich reliktów, a kiedy oni z wielkimi trudnościami, bo za naukę płacić trzeba, faktycznie wstąpią na uczelnię, zrusyfikowane miasto zaczyna zawzięcie deformować ich światopogląd, świadomość, bo nastoletnia dusza łatwo poddaje się wpływom otoczenia. My już i tak przez niezdecydowanie, a nawet nieudolność poprzednich prezydentów masowo okaleczyliśmy naszą młodzież różnymi reformami w sferze humanistycznej. Zmierza to do tego, że władcy będą jeszcze dopłacać tym, którzy dobrowolnie będą wyrzekać się języka ukraińskiego, historii własnego narodu i swojej ukraińskości. — Przejdźmy od przerażającej teraźniejszości do historii. Chociaż i historia ukraińska, jak mawiał nasz wielki rodak Pantełejmon Kulisz, smutna, jak pieśń pogrzebowa. Lecz trzeba poznawać ją tak, żeby chciało się nie smucić, a żyć. Jest Pan autorem fundamentalnego cyklu epickiego z sześciu płócien historycznych, który wieńczy powieść wierszem „Mamaj”. To znaczące dzieło. Przecież kozak Mamaj uosabia wolę ducha narodowego ponad niewolą niewolników i konformizmem łajdaków. Ukraińcy kochali i do dziś kochają kozaka Mamaja jako ideał rycerskiego honoru i godności obywatelskiej. Ten ideał społeczny jest niezwykle aktualny. Choć wielu krytyków stawiało i do dziś stawia krzyżyk na samym gatunku powieści wierszowanej, Pan wytrwale tworzył i dalej tworzy niespotykany w naszej literaturze cykl epicki. Co skłania Pana do tego? — Głównym celem mojej pracy, która trwa już ponad 30 lat, jest stworzenie obrazowo-emocjonalnych, wiarygodnych portretów wielkich poprzedników, fundatorów naszej kultury, rozszyfrowanie „białych plam”, których sporo się zebrało na wiekowej drodze, sprostowanie utrwalonych przypisów. I kiedy analizujesz materiały archiwalne, wczytujesz się w szeroko znane i, wydawałoby się, bezsporne kanony. Leonid Horłacz należy pod względem czasowym do drugiej fali szestdziesiątników, a pod względem istoty — do prawdziwych poetów. Wychodząc do czytelnika w 1965 roku z pierwszym tomikiem liryki „Słońce w źrenicach”, przez dziesiątki lat natchnionej pracy napisał i wydał światu do pół setki książek liryki, utworów dla dzieci, eposu poetyckiego, prozy i publicystyki. Za osiągnięcia twórcze uhonorowany nagrodami literackimi: międzynarodowymi im. H. Skoworody oraz fundacji dr. M. Demianiwa, Ogólnoukraińską im. I. Neczuja-Łewyckiego, Republikańską im. M. Ostrowskiego, Czernihowską obwodową im. M. Kociubynskiego. Całościowy cykl epicki tworzą powieści historyczne wierszem: „Noc w Wyszogrodzie”, „Słowiańska wyspa”, „Czyste pole”, „Pierścień Askolda”, „Mazepa”. Zwieńczeniem cyklu epickiego jest powieść „Mamaj” (2010). Właśnie to wieńczące dzieło Czernihowska obwodowa organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy zgłosiła do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. O swojej twórczości poetyckiej i postawie obywatelskiej Leonid HORŁACZ opowiedział w rozmowie z Ołeksandrem SZOKAŁEM.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dzieła, łapiesz się na myśli: nie, nie tak było, narzucili nam obcą wolę nieżyczliwi. I wtedy bierzesz się do pracy. Powiedzmy, czytasz „Powieść minionych lat” Nestora Kronikarza. Książka źródłowa, u samych podstaw. Aż nagle zauważasz: a dlaczego tak zaniżono rolę prawdziwych kijowskich książąt Askolda i Dira, dlaczego poświęcono im zaledwie kilka wierszy, i to z akcentami czysto obyczajowymi? Nie chce się wierzyć, żeby obaj książęta wielkiego księstwa, naruszając rytuał państwowego przyjęcia, nagle opuścili ufortyfikowany gród i zeszli nad Dniepr powitać zwykłą wareską łódź, i tam ich pozabijano? Dlaczego taką sławę śpiewa dawny pisarz Olegowi, który był wodzem u księcia Igora i uzurpował władzę na całe 16 lat? I wtedy dochodzisz do wniosku, że Nestor pisał kronikę za Jarosława, więc i śpiewał sławę dynastii Rurykowiczów. Czyli i w tamtym czasie były polityczne zamówienia i cenzura. A czy ktoś wie, że królem Czech był, choć i krótki czas, młody książę Zygmunt Korybut z Nowogrodu Siewierskiego? I że wódz powstańczych taborytów Jan Žižka nazywał młodego siewierskiego księcia synem, a ten wodza — ojcem? To poruszający fakt jednoczenia się Słowian w walce z krzyżowcami. To sława Siewierszczyzny, Ukrainy… — Mówi Pan o rzeczach prawdziwie heroicznych w naszej historii. Właśnie tam nasi proświcianie szukają wartości moralnych i wartościowych drogowskazów duchowych. Prawdziwych prośwician z ducha i zawodu jest chyba najwięcej wśród nauczycielstwa, skąd i Pan zaczynał swoją twórczą drogę. Stąd takie pytanie: jaka jest rola szkoły w rozwoju literatury i osiąganiu prawdziwej wiedzy? — Nieoceniona! Przecież niemal każdy poeta zaczynał od szkoły, od pierwszych dotknięć wiedzy, prawdziwego słowa wielkich poprzedników, których twórczość stawała się przykładem. Przykro, że w obecnych programach z literatury ukraińskiej natrafia się na takie zalecane utwory zalecanych autorów, od których i dorosłym uszy więdną. Ale żyjemy w czasach rynkowych eksperymentów, a więc nabierzmy cierpliwości, polowy ukraiński seks — to nie ostatnia straszydło na niwie oświatowej… Sądzę, że uczniowie, jak i studenci, całe życie będą wdzięczni tym pedagogom, którzy oprócz oficjalnych lekcji i wykładów znajdują siły na pracę pozalekcyjną, studyjną. Powiedzmy, mnie poszczęściło się mieć takiego mentora już w ósmej klasie — nauczyciela biologii Stepana Serhijowycza Chrucia. To właśnie on, niby daleki od literatury, zgromadził nas wokół ojczystej literatury, wysłuchiwał naszych prób wierszowanych, a potem wsiadał na rower i jechał do Iczni „przebijać” nasze rękodzieła w gazecie rejonowej. Takich mentorów brakuje dzisiaj! — A jak widzi Pan teraźniejszość ukraińskiego procesu literackiego i jego horyzonty? — Wcześniej, z reguły, Związek Pisarzy był ośrodkiem jednoczącym proces literacki. Obecnie to praktycznie zamarła organizacja, gdzie panuje rozłam środowiska i komercja kierowników. W samej twórczej atmosferze pisarzy też nie wszystko jest w porządku — starsze pokolenie zmęczyło się w obecnych warunkach, czasem i pogubiło, a młodsze pragnie gorączkowo potwierdzić siebie, samouwielbienie uważając, że przed nimi na polu literackim nawet trawa nie rosła. Książek wydaje się wielkie mnóstwo, ale większości brakuje kunsztu, bo brakuje talentu i nie ma instytutu wnikliwych redaktorów: masz pieniądze — wydawaj co chcesz. Ale ten okres minie, jak wszystko, co przemija, a zostanie to, co istotne, prawdziwe w literackiej tradycji naszej kultury.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

JASKÓŁKA POKONA SMOKI

Wasyl ZAJEC Na Ukrainę przyszły ciężkie czasy, po których mogą nadejść jeszcze cięższe. Zwyciężywszy w wyborach prezydenckich, moskiewska piąta kolumna pewnie kroczy drogą przekształcenia demokratycznego europejskiego kraju w autorytarną kolonię azjatyckiej Moskwy. Znów niesłychanych rozmiarów nabierze rusyfikacja, we wszystkich sferach życia społecznego zapanuje cudzoziemska i kompradorska burżuazja, zaczną się uciski chłopów, robotników, klasy średniej, kultury narodowej. Naturalnie nasuwa się pytanie: dlaczego ponieśli porażkę twórcy i bohaterowie pomarańczowej rewolucji, w których tyle nadziei pokładali wszyscy uczciwi Ukraińcy? Jak naszemu narodowi wyrwać się z tej strasznej przepaści, w którą po raz kolejny go spychają? Jakby na potwierdzenie tezy o tym, że na Ukrainie poeta to więcej niż poeta, odpowiedź na bolesne pytania znalazłem w zbiorze poezji jednego z twórców najnowszego państwa ukraińskiego Petra Osadczuka „Ostatni bastion obrony”. Zbiór Petra Osadczuka „Ostatni bastion obrony” mógłby stać się książką podręczną, podręcznikiem życia każdego bojownika o triumf idei narodowej. W nasz samobójczy czas Narodowi potrzebny jest Taras Jak wiara i życia ozdoba. To mądre stwierdzenie znanego poety, wybitnego działacza politycznego zmusza do głębokiej refleksji także dlatego, że w naszych czasach kult narodowego geniusza stał się modny i korzystny dla demagogów, że już najbardziej zagorzały mankurt uważa za stosowne udawać, że i on „modli się do Tarasa”. Dzisiejsi hipokryci biorą przykład ze swoich poprzedników, którzy twierdzili na przykład, że odmiana moskiewskiego imperium — Sowiecki Sojuz — była tą „rodziną wielką, rodziną wolną, nową”, której narodzenie przepowiadał wielki Taras. Niby niebo i ziemia, słowa matka i mat, Choć u nich z pochodzenia wspólny korzeń. Niby w czymś podobne człowiek i prymat, Lecz między nimi — stuletni łańcuch przemian. Tą konstatacją fundamentalnych realiów rozwoju świata zwierzęcego i pochodzenia człowieka rozpoczyna się poezja „Kod”, gdzie znajdujemy kryterium państwowotwórczego podejścia do kwestii narodowej: W każdym słowie — sakralne znaczenie, W każdym słowie — piękno poznania. Dobrzy ludzie mówią: — Do widzenia! Ludożercy mówią: — Do s’jedanija. „Ukraińska ziemia — to z mogił widnokrąg”, — z bólem konstatuje poeta, jednak jest przekonany: Lecz nie złamał się szewczenkowski mur w duchowej twierdzy odwiecznej mowy. Prawdziwymi pomocnikami ukraińskich państwowotwórców nie mogą być „bracia” — oni próbują pozbawić naród jego amuletu. Wy spójrzcie na te wykrzywione mordy, na szaleństwem zniekształcone masy te! — po Ukrainie bezkarnie rozrabiają hordy, które przyprowadzili nowoobjawieni lingwowłasowcy. Podchodzą ordyńcy do wiecznego Kobziarza, bezczelnie rozchwiewają pomnik, jak upiory: — Ty czewo nas nie lubisz, chachoł?! A zria! Nakaniec ty s nami pa(czieławieczeski gowari! — Oni pewni, że z prochu ożyje ich era, oni biorą się z Azji tworzyć Azjopę, — kto nie powie po(ichniemu, ten zwie się Bandera, kto nie chce na Sybir, tych nie wpuszczą do Europy. Zrozumiawszy, że nieukrywana pogarda dla języka ukraińskiego wydaje ich jako moskiewskich pachołków, najsprytniejsi z piątej kolumny śpieszą nauczyć się naszego języka państwowego. Lecz choćby jak maskowali się mankurci, ich z głową wydaje brak u nich miłości do Ukrainy. Na wielki żal, szewczenkowskiego wezwania do narodowej jedności — „Objmijcież się, bracia moi, // Błagam was, zaklinam!” nie usłyszano, o czym Petro Osadczuk z palącym bólem przypomina w poezji „Trzy gałęzie”: W dalekie bajeczne czasy trzej bogatyrowie stali na straży Ojczyzny. Teraz mamy trzy gałęzie władzy, ale żadnego bogatyra nie widać ani w pobliżu, ani w oddali. * * * Na jednej z trzech gałęzi władzy, które wzniosły się nad zielonym lasem, siedzi zamyślona jaskółka, podczas gdy na dwóch innych siedzą smoki i mówią, że to nie jaskółka, a krogulec. Jeden z tych smoków do tej pory siedzi na swojej gałęzi, na wszelkie sposoby pomagając potworom piątej kolumny dusić państwo ukraińskie. Drugi smok, choć go zrzucono z władczej gałęzi, najwyraźniej nie bardzo smuci się z tego powodu. Jemu przecież dobrze zapłacono za to, że przeszkodził zamyślonej jaskółce sprowadzić na Ukrainę wiosnę prawdziwej wolności. Lecz mimo wszystko nie może być wątpliwości w zwycięstwie naszej Wiosny. Trzeba tylko, żeby każdy głęboko przejął się duchem świętej walki: Między nami kopią rowy głębokie, murują między nami ścianę wysoką. Kiedy rwą Ukrainę na różne strony, — ja nie mogę stać z boku. Jewhenija Kononenko w gronie kolegów i wielbicieli tej ciekawej myśli, tym bardziej dyskusji. Przecież stawiała przed sobą cel pomóc wielbicielom literatury przemyśleć cały szereg fenomenów postmodernistycznej przestrzeni kulturowej, do których do tej pory nikt nie odważał się „dobrać klucza”. Czy udało się „dobrać klucz” do skomplikowanego labiryntu duszy twórczej i znanej kobiety, — najlepiej powiedzą czytelnicy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Poetyka” trafia do dzieci

Nadija Kyrjan W wydawnictwie „Heneza” niedawno ukazały się podręczniki metodyczne z poetyki dla klas 2, 3 i 4 ogólnokształcących szkół. Opracowała je poetka, członkini Narodowej Spilki Pysmennykiv Ukrainy (NSPU), nauczycielka Sofijiwsko-Borszczahiwskiej szkoły w rejonie kijiwsko-swiatoszynskim Tetiana Petrowśka. Od kilku lat prowadzi ona kurs poetyki w swojej szkole i w jednej ze szkół kijowskich, zapoczątkowała i organizuje coroczny konkurs poetycki dla uczniów „Ziarna dobroci”. W szkole, w której pracuje, ukraińscy pisarze są częstymi gośćmi. Bywali tu kiedyś Dmytro Biłous, Wasyl Skurativskyj, swoje utwory czytali Wasyl Wasylaszko, Jarema Hojan, Wasyl Herasymiuk, Olha Dowhopiat, Oleh Czornohuz, Petro Zasenko i inni. Podręczniki zostały zatwierdzone przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy do użytku w procesie dydaktyczno-wychowawczym ogólnokształcących szkół. Kurs „Poetyka” jest przeznaczony dla klas 2–4 i prowadzony jest w ramach godzin części wariantowej planu nauczania, przewidując jedną godzinę tygodniowo. W podręcznikach metodycznych, w formie zabawy dostępnej dla młodszych uczniów, przedstawiono podstawy teoretyczne twórczości literackiej, rodzaje i gatunki utworów literackich, systemy wersyfikacji, opowieści o rodzajach słowników, ćwiczenia fonetyczno-językowe i inne. Teoria jest zilustrowana ciekawymi, jaskrawymi przykładami. A co najważniejsze, podręczniki mają na celu to, by dziecko wykorzystywało wiedzę z materiału teoretycznego w praktyce. Poznając zagadki, bajki, liczanki, przysłowia, przyśpiewki, łamańce językowe i inne, dzieci pod kierunkiem nauczyciela uczą się same je tworzyć. „Twórcza osobowość nie tylko sama staje się duchowo bogata, lecz także duchowo bogacą się wszyscy wokół niej. Nauczyciel musi wierzyć w bezgraniczność twórczych możliwości każdego dziecka” — uważa Tetiana Petrowśka, a dzieci lubią jej przedmiot i chętnie się go uczą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Prezentacja nowej książki Jewhenii Kononenko

Halina Androszczuk Niedawno w księgarni „Є” odbyła się prezentacja nowej książki Jewhenii Kononenko „Герої і героїні” [Bohaterowie i bohaterki], która ukazała się nakładem wydawnictwa „Грані-Т”. Tym razem jest to zbiór artykułów i esejów poświęconych bohaterom i bohaterkom kultury ukraińskiej i światowej, które w swoim czasie zostały już opublikowane w różnych wydawnictwach prasowych. Jak autorka przyznała zebranym na wieczorze, prezentując swój dorobek, przedmiotem jej studiów są nie Lesia Ukrainka, Lina Kostenko czy Oksana Zabużko, lecz ich medialne i wirtualne wizerunki, mity i symulakry masskultury, za pomocą których tworzą się, utwierdzają i demaskują idole. Najprawdopodobniej największe zainteresowanie czytelników wzbudzi porównawcze studium dwóch najpopularniejszych obecnie nazwisk literackich — Liny Kostenko i Oksany Zabużko — „Heroine or bed girl?”. Autorka szczegółowo analizuje wszystkie nowoczesne technologie tworzenia mitów — w przypadku L. Kostenko — oraz marek — w przypadku O. Zabużko — które prowadzą artystów do sławy i sukcesu na całym świecie. Ku czci Je. Kononenko należy zaznaczyć, że nie używa ona niedozwolonych „chwytów” ani środków w swoim dyskursie, które mogłyby urazić honor i godność znanych osób. Jej oceny są argumentowane, wyważone i… nie do końca wyczerpujące. Być może z powodu pewnej „zamkniętości” prywatnego życia Liny Kostenko oraz hipertrofowanej, a przez to jeszcze bardziej zmitologizowanej „otwartości” Oksany Zabużko. — Możliwe, że komuś tematy, które badam, mogą się wydać drażliwe, a moje wnioski wywołają sprzeczne opinie. Nie boję się tego, wprost przeciwnie, będę rada każdej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Teodozja Zariwna — laureatka Nagrody im. Wołodymyra Swidzinskiego

Jury Nagrody im. Wołodymyra Swidzinskiego (przyznawanej za najlepszy tomik liryki) ogłosiło nazwisko laureatki za 2010 rok. Jest nią Teodozja Zariwna za zbiór wierszy „Prowincjonalne rozmysły”. Założycielami nagrody są Liga Ukraińskich Mecenasów oraz redakcja i kolegium redakcyjne czasopisma „Kijów”. Wśród laureatów z lat poprzednich znaleźli się Wołodymyr Bazylewski, Wasyl Herasymiuk, Walentyna Dawydenko, Ihor Kaczurowski, Petro Perebyjnis, Swiatłana Koronenko, Stepan Sapeliak… Według słów przewodniczącego jury nagrody, Michajła Słaboszpyckiego, Teodozja Zariwna jest jedną z najjaśniejszych dziś ukraińskich poetek; jej „Prowincjonalne rozmysły” to społecznie precyzyjna diagnoza społeczeństwa, to bogactwo intonacyjne, to doskonałość wersyfikacyjna. Jednym słowem, to wszystko, co właściwe jest wyłącznie wysokiej poezji. Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

HISTORIA UKRAINY: OCZAMI PYŁYPA ORŁYKA

Stepan BARCHOLENKO, Hanna TREGUB, Dmytro DROZDOWSKI, NaUKMA Co pięć lat najstarsza ukraińska uczelnia wyższa, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, dla uczczenia jubileuszowych dat przeprowadza tradycyjne konferencje z cyklu „Ad fontes” („Do źródeł”). Konferencje te poświęcone są wybitnym postaciom historii Ukrainy — wychowankom Akademii Kijowsko-Mohylańskiej oraz roli Akademii w życiu społecznym i kulturalnym Ukrainy w ciągu XVII—XVIII wieku. W tym roku Międzynarodowa konferencja, zorganizowana z okazji 395-lecia Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, została poświęcona postaci hetmana Filipa Orlika (który uczył się w AKM do 1694 roku) oraz 300-leciu jego Konstytucji Benderowskiej z 1710 roku. Partnerem generalnym konferencji został PAO „Bank Forum”. Konstytucja Filipa Orlika, czyli „Umowa hetmana Wojska Zaporoskiego Filipa Orlika ze starszyzną i kozactwem Wojska, która określała prawa i obowiązki wszystkich członków Wojska”, została zawarta w 1710 roku. Sam Filip Orlik 5 kwietnia 1710 roku w mieście Bendery został wybrany przez radę kozacką na nowego hetmana, stał się pierwszym ukraińskim hetmanem na emigracji. Mimo stosunkowo młodego wieku, Orlik był jedną z najbliższych osób Iwana Mazepy, kontynuatorem dzieła hetmana. Tekst Konstytucji został zatwierdzony także przez szwedzkiego króla Karola XII. Napisany w językach łacińskim i staroukraińskim (choć, co ciekawe, swój „Diariusz” Orlik pisał w języku polskim. Jak zaznaczyła włoska profesor z Uniwersytetu w Mediolanie Giovanna Brogi-Bercoff, jest to naznaczone tradycją językową, ponieważ język polski był polifunkcjonalny i dobrze przystosowany do takiego gatunku, w odróżnieniu od staroukraińskiego). Oryginał Konstytucji Benderowskiej, napisany w języku staroukraińskim, został odnaleziony w Rosyjskim Państwowym Archiwum Dawnych Aktów w październiku 2008 roku. Odnalezione dokumenty zawierają oryginalny tekst Konstytucji, a także oryginalny dyplom potwierdzający Karola XII na wybór Filipa Orlika hetmanem. Autentyczność tych dokumentów potwierdza własnoręczny podpis hetmana Filipa Orlika oraz pieczęć Wojska Zaporoskiego na różowym wosku z czerwoną wstążką, a także własnoręczny podpis szwedzkiego króla Karola XII na dyplomie potwierdzającym i miejsce, gdzie była królewska pieczęć, która niestety nie zachowała się. Konstytucja Benderowska składa się z preambuły i 16 artykułów. Jak zaznaczył w swoim wystąpieniu profesor NaUKMA Mykoła Koziubra, „Konstytucja Benderowska to ważny zabytek ukraińskiej myśli polityczno-filozoficznej i prawnej, będący jedną z pierwszych europejskich konstytucji czasów nowożytnych”. Dzisiaj w procesie reform konstytucyjnych na Ukrainie doświadczenie Konstytucji P. Orlika może być niezwykle aktualne, w końcu poświadcza ono tradycje parlamentaryzmu w ukraińskim państwowotwórstwie. Według słów profesora historii NaUKMA Witalija Szczerbaka, unikalność Konstytucji Filipa Orlika polega na tym, że w jej tekście państwo ukraińskie nazwano Ukrainą, Małą Rusią i Wojskiem Zaporoskim. Władza ustawodawcza przypada Radzie Generalnej, która pełni rolę parlamentu. Wchodzą do niej starszyzna generalna, pułkownicy cywilni z miast, radni generalni (delegaci z pułków z ludzi rozsądnych i zasłużonych), starszyzna pułkowa, sotnicy oraz przedstawiciele z Siczy Zaporoskiej (artykuł 6 Konstytucji Benderowskiej). Rada Generalna miała pracować sesyjnie, trzy razy w roku — w styczniu (na Boże Narodzenie), kwietniu (na Wielkanoc) i październiku (na Pokrowę). Na swoich zebraniach Rada Generalna rozpatruje kwestie bezpieczeństwa państwa, wspólnego dobra, inne sprawy publiczne, wysłuchuje sprawozdań hetmana, kwestie wotum nieufności wobec niego, na wniosek hetmana wybiera starszyznę generalną. W okresie między sesjami Rady Generalnej hetman wykonywał jej uprawnienia. Możliwości hetmana i jego uprawnienia władcze były znacznie ograniczone artykułami 6, 7 i 8. Zgodnie z tymi postanowieniami, hetman nie miał prawa rozporządzać skarbem państwowym i ziemiami, prowadzić własnej polityki kadrowej, prowadzić samodzielnej polityki zagranicznej. Jak zaznaczyła na otwarciu konferencji kierownik katedry historii NaUKMA prof. Natalia Jakowenko, tekst Konstytucji z 1710 roku poświadcza całkowitą europejskość Filipa Orlika, europejskie fundamenty jego wykształcenia. Jak wiadomo, Filip Orlik uczył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej (dlatego naturalne jest, że konferencja z okazji 300-lecia Konstytucji Benderowskiej odbyła się właśnie w Mohylance). Aby postawić kropki nad „i” i odkryć istotę Konstytucji Benderowskiej, przeanalizować „Diariusz”, przemyśleć filozofię, tradycję kulturowo-polityczną, którą reprezentował Filip Orlik, Akademia Kijowsko-Mohylańska na trzy dni stała się międzynarodową platformą dla ożywionych dyskusji, polemiki, szerokiego intelektualnego polilogu, aby specjaliści z Ukrainy i wiodących uniwersytów świata (Włoch, Polski, Kanady, USA, Rosji, Francji) mieli możliwość przeanalizować postać Filipa Orlika w szerszym polu socjokulturowym, nakreślając jego działalność w kontekście międzynarodowej tradycji prawniczej, polityki państwowej, tradycji europejskiej filozofii reprezentowanej przez epokę, w której żył. Ważne jest, aby powiedzieć także o polemice, która toczyła się podczas konferencji wokół statusu, znaczenia i unikalności „Postanowień praw i wolności oraz ugód” (tak jeszcze nazywa się dokument, znany szerokiemu ogółowi pod nazwą „Konstytucja Benderowska”). Zdaniem Myrosława Trofymka, profesora Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, chodzi „nie o Konstytucję w nowoczesnym rozumieniu, a o dokument („Umowę”), który zapoczątkowuje taki gatunek, poprzedza pojawienie się słynnej polskiej konstytucji 3 maja”. Naukowcy, jak poświadczyła konferencja, obecnie skłaniają się ku opinii, że Konstytucja Filipa Orlika kontynuuje tradycje i ducha kultury politycznej Rzeczypospolitej, dokumentów typu pacta i constitutiones. W pierwszych z nich chodziło o postanowienia dotyczące ograniczenia absolutnej, jednoosobowej władzy monarchy, lub też, w przypadku Konstytucji Benderowskiej z 1710 roku, hetmana. Drugie — to tak zwane „ugody”, które utrwalały prawa polityczne szlachty, lub też, w kontekście Hetmanatu, stanu kozackiego. W ten sposób Konstytucja Orlika stała się prototekstem dla innych europejskich tradycji dotyczących pisania konstytucji. Jeszcze jednym kontrowersyjnym momentem w dyskusjach wokół hetmana Filipa Orlika jest jego stosunek do kościoła i religii. Tę kwestię spróbowała wyjaśnić rosyjska historyk, profesor Uniwersytetu w Sankt Petersburgu Tatiana Tairowa-Jakowlewa. Zauważyła ona, że Orlik był wysoko wykształconym człowiekiem europejskiego formatu, znał kilka języków europejskich. Wiadomo, że przeszedł pełną perypetii drogę od wierzącego prawosławnego do człowieka zbliżonego do Kościoła Unickiego (występował także za unią z Papieżem Rzymskim). Gdyby w tamtym czasie stało się to wiadome w szerokich, zorientowanych na prawosławie kręgach kozackich, miałoby to jednoznacznie negatywną reakcję, zauważyła pani Tatiana. Zdaniem Tairowej-Jakowlewej, całkiem słusznie jest mówić o nowatorstwie Filipa Orlika w sprawach państwowych, ponieważ za Mazepy nie było mowy o stworzeniu europejskiej koalicji. W końcu, zdaniem rosyjskiej badaczki, Mazepa do ostatniego momentu był zwolennikiem sojuszu z Piotrem I i Rosją (jako silnym partnerem). „Mazepa był bardziej konserwatywny. Nie wykluczone, że jako bardziej doświadczony polityk, który przez około 20 lat trzymał w swoich rękach realną władzę nad Hetmanatem, dobrze rozumiał wszystkie trudności sojuszu z takimi państwami europejskimi, jak Rzeczpospolita czy Szwecja”. Według słów Tairowej-Jakowlewej, Orlik nie miał innego wyjścia z zaistniałej sytuacji, więc musiał modelować skomplikowane europejskie kombinacje. Jednym z kamieni obrazy na drodze badania postaci Filipa Orlika i jego działalności politycznej jest, jak podkreślano podczas dyskusji, problem ograniczonej bazy źródłowej. W szczególności prawie nic nie wiadomo o przestrzeni prywatnej hetmana, jego portrecie psychologicznym, reakcji na te procesy międzynarodowe, które zachodziły na świecie. Zdaniem Walentyny Sobol, profesor katedry ukrainistyki Uniwersytetu Warszawskiego, która przeanalizowała „Diariusz” Orlika, po raz pierwszy opublikowany w 1724 roku, który ani razu nie został przetłumaczony na język ukraiński ani na Ukrainie, ani poza jej granicami, Orlik był niezwykle ciekawą, wielowymiarową, dramatyczną osobowością, nie było, zdaniem pani Walentyny, „w jego charakterze nic zaściankowego”. Jak większość działaczy XVIII wieku, Orlik odtwarza w swoich zapisach model tak zwanej silva rerum — notatnika osoby prywatnej. Właśnie z tego notatnika dowiadujemy się o okolicznościach i charakterze jego pobytu w Adrianopolu w ciągu 1713 roku. Od czasu śmierci Mazepy w Jassach Orlik przebywał pod czujnym nadzorem rosyjskiego cara, stawał się „zakładnikiem”, którym można manipulować w międzynarodowych negocjacjach. Konferencja wyszła na poziom konceptualnego przemyślenia postaci historycznej w europejskim modelu socjokulturowym i płaszczyźnie historyczno-politycznej. PROPONUJEMY KOMENTARZE UCZESTNIKÓW KONFERENCJI Giovanna Brogi-Bercoff, profesor Uniwersytetu w Mediolanie, Włochy: — Mam wspaniałe wrażenia z konferencji. W NaUKMA, co jest ważne, istnieją podstawy do tego, by odradzać przeszłość i tworzyć naukę. Ma to istotne znaczenie dla przyszłości. Zebrał się tu wspaniały zespół profesjonalnych historyków. Akademia Kijowsko-Mohylańska to uniwersytet na poziomie międzynarodowym. Niestety, nie każda ukraińska uczelnia to osiągnęła. NaUKMA to nowy świat, to europejski świat intelektualny. Chciałoby się, aby NaUKMA nadal pozostawała najlepszym uniwersytetem nie tylko w granicach Ukrainy, a także, aby Ukraina zachowała swoją różnorodność i wyszła z nią na arenę międzynarodową, stała się interesująca dla świata. Teresa Chynczewska-Hennel, profesor Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk, Uniwersytet w Białymstoku, Polska: — Międzynarodowa konferencja „Ad fontes” jest niezwykle interesująca dla mnie, dla polskich kolegów i myślę, że spotkania między nami „torują” drogę do dalszej współpracy. Nauka w Kolegium Kijowsko-Mohylańskim miała ogromny wpływ na Orlika, bardzo potrzebny dla kształtowania się europejskiej osobowości. Istniało pewne grono osób, intelektualistów z Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, którzy byli otwarci na kulturę europejską. Moim zdaniem Konstytucja Benderowska Orlika ma dziś wielkie znaczenie nie tylko dla Ukrainy, ale i dla całej Europy. Możemy prześledzić pewne paralele z konstytucjami polską, francuską i amerykańską. To ogromny dorobek historii. Piotr Krol, doktor historii Uniwersytetu Warszawskiego, Polska: — Problemy poruszane na konferencji są niezwykle ważne. Trzeba także zwracać uwagę na aspekty Europy Zachodniej, gdyż Ukraina położona jest pośrodku dwóch kultur: wschodniej i zachodniej. Tutaj te kultury się zmieszały i ten ciekawy „miks” warto badać. Dlatego konferencja zorganizowana przez Akademię Kijowsko-Mohylańską jest bardzo aktualna. Pyłyp Orłyk studiował w KMA i właśnie Akademia ukształtowała go jako Europejczyka. Konstytucja Orlika jest ważna dla Ukrainy właśnie teraz. Warto powiedzieć, że w tym dokumencie wyłożono nowe idee, które później zostały wykorzystane w wielu innych konstytucjach, bo ta Konstytucja napisana jest w tradycji kultury zachodniej, w tych demokratycznych tradycjach, które kształtowały się tutaj, w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Jarosław Kołesnyk, przewodniczący zarządu PAO „Bank Forum”: — Spośród kilku projektów, które Mohylanka zaproponowała zarządowi Banku „Forum” do wsparcia partnerskiego, zatrzymaliśmy swój wybór właśnie na projekcie dotyczącym przeprowadzenia Międzynarodowej konferencji naukowej z okazji 300-lecia Konstytucji Pyłypa Orłyka. Dlaczego? Muszę powiedzieć, że taki wybór nie był przypadkowy. Po pierwsze, warto podkreślić, że Ukraina ma korzenie w kształtowaniu społeczeństwa i praw, które tym społeczeństwem kierują. I to podkreśla, że Ukraina to cywilizowany kraj, który ma głębokie tradycje historyczne. Po drugie, dziś, wydaje mi się, w społeczeństwie nie ma zrozumienia Konstytucji jako Ustawy Zasadniczej państwa. Przez dziesięciolecia kształtowała się tragikomiczna sytuacja: życie ludzi istnieje osobno, a Konstytucja osobno. Dla naszej teraźniejszości ważne jest, abyśmy mówili o Konstytucji. Być może wtedy będzie tak, jak marzymy: żeby prawa przestrzegali wszyscy i wszyscy go ściśle wykonywali. Także potrzeba, aby wszyscy rozumieli, że Konstytucja to Ustawa Zasadnicza, zgodnie z którą kształtujemy relacje w społeczeństwie. Wydaje mi się, że studenci, młodzież powinni mieć większy wpływ na sytuację w państwie. Wiecie, są liczne przykłady historyczne tego, jak młodzież wpływała na zmianę sytuacji w społeczeństwie. Oczekuję od młodzieży poważniejszej oceny obecnej sytuacji w kraju, ponieważ młodzież jest czystsza w myślach, jest bardziej otwarta, a nam dziś potrzeba bardziej czystego i bardziej otwartego społeczeństwa. Uczestnicy Międzynarodowej konferencji z okazji 300-lecia Konstytucji Benderowskiej Pyłypa Orłyka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

cyjna gra”, “Kosmiczny trening” (dla dzieci z MPD) została zaprezentowana na światowym konkursie “Intel ISEF” w USA, gdzie otrzymała wysoką ocenę. Jedną z najstarszych sekcji jest sekcja fizyki i astrofizyki, która działa na bazie wydziału fizyki i wydziału elektroniki Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki. Jej absolwenci stali się znanymi naukowcami i pracują w uczelniach wyższych oraz instytucjach naukowych Ukrainy i za granicą. Powiedzmy, Nazar Suszko to astrofizyk, profesor uniwersytetu w Holandii, Taras Jaworski — profesor uniwersytetu w Kanadzie, Swiatosław Wakarczuk, solista zespołu “Okean Elzy” — również kandydat nauk fizyczno-matematycznych. Następny oddział to nauki chemiczne, biologiczne, medyczne i rolnicze. Wiceprezesi: profesorowie Jewhen Kowalczuk i Josyf Caryk. W sekcji biologii działają kółka botaniki, zoologii, genetyki, mikrobiologii, fizjologii roślin i ekologii. Absolwentki tej sekcji — Marta Overczuk i Olha Dorosz zostały stypendystkami Prezydenta Ukrainy. Uczniowie sekcji chemii biorą udział w konferencjach naukowo-praktycznych, które prowadzi wydział chemiczny Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, między innymi w XI Międzynarodowej konferencji z krystalochemii związków międzymetalicznych, otrzymują imienne nagrody profesora Jewhena Hładyszewskiego. — Jakie jeszcze działania prowadzi MAN w celu poszukiwania uzdolnionych uczniów? — Turnieje obwodowe, konkursy-obrony, konkursy młodych literatów, przekładu artystycznego, festiwale twórczości naukowej. W 2010 roku 35 uczniów MAN zostało zwycięzcami ogólnoukraińskiego konkursu-obrony, 12 z nich otrzymało stypendia Prezydenta Ukrainy. Swoją drogą, możemy się pochwalić: Lwowska obwodowa MAN zajmuje pierwsze miejsce w rankingu wśród obwodów Ukrainy według wyników ogólnoukraińskiego konkursu-obrony. W celu wychowania wykształconej, patriotycznej, twórczej młodzieży MAN organizuje uroczyste akademie, wieczory literackie, spotkania z ciekawymi ludźmi, wycieczki edukacyjne, dysputy, “okrągłe stoły”. W tym roku po raz pierwszy Lwowska obwodowa MAN wspólnie z Ukraińskim państwowym centrum Mała akademia nauk Ukrainy zorganizowała dwie ogólnoukraińskie szkoły: fizyczno-matematyczną oraz nauk komputerowych, których uczestnikami zostało 90 uczniów z różnych obwodów Ukrainy. Zamiast posłowia. “To nie tylko nauka, to pierwszy krok w naukę. Wy tutaj, w Małej akademii nauk, poznacie ludzi, którzy tworzą naukę, którzy w niej osiągają szczyty, którzy podnoszą Ukraińców w świecie. Chciałbym zwrócić uwagę na takie kategorie jak wiara i nauka. Wiara — pojęcie silniejsze od nauki. Bo wtedy wierzycie, że świat można poznać. Wiara uczy nas, jak trafić do nieba, a nauka — jak to niebo jest zbudowane”, — tak wymownie zakończył wystąpienie-przemówienie do nowych członków MAN jej obecny prezes — Bohater Ukrainy, profesor Iwan Wakarczuk. A akademik Zynowij Nazarczuk, przewodniczący Zachodniego Centrum Naukowego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy dodał: “Krok, który zrobiliście dzisiaj, będzie mógł zmienić waszą przyszłość. Praca naukowa będzie kształtować wasz charakter. I jeszcze pamiętajcie: praca naukowa i osiągnięcia na tym polu łączą was z ziemią, na której się urodziliście”. Więc będziemy wierzyć, że dzięki wysiłkom wybitnych uczonych Ukrainy oraz ich przyszłej zmiany — uczniów i absolwentów Lwowskiej obwodowej Małej akademii nauk sytuacja w ukraińskiej nauce będzie zmieniać się na lepsze. Właściwie, a dlaczego by nie? Tym bardziej, że przez 30 lat działalności MAN około 300 byłych członków MAN obroniło dysertacje, stało się wykwalifikowanymi specjalistami w różnych dziedzinach. A 5 lutego 2010 roku w Zachodnim Centrum Naukowym NAN Ukrainy odbyło się posiedzenie Rady komitetu wykonawczego Zachodniego Centrum Naukowego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Ministerstwa oświaty i nauki Ukrainy, na którym mowa była o zaangażowaniu uzdolnionej młodzieży uczniowskiej do pracy naukowo-badawczej Lwowskiej obwodowej Małej akademii nauk. Jako podsumowanie — zawarto Porozumienie o współpracy z Lwowską obwodową Małą akademią nauk. Jest i wiara, i nadzieja, że Ukraina wreszcie obierze twórczy kurs na budowę społeczeństwa wiedzy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

CZY ZBUDUJEMY SPOŁECZEŃSTWO WIEDZY? (Lwowska Obwodowa Mała Akademia Nauk: wiara, nauka — i wyniki)

Bohdan ZALIZNIAK, Lwów „PRZYGOTOWANO KOMPLEKS MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNO-METODYCZNYCH” — Ile lat owocnie pracuje MAN? — Już ponad 30 lat Mała Akademia Nauk prowadzi poszukiwania uzdolnionych uczniów i rozwija ich zdolności twórcze. MAN została założona w 1978 roku jako Mała Akademia Nauk uczniów starszych klas miasta Lwowa — „Ewryka”. Pierwszym prezesem został Ihor Juchnowski, obecnie akademik, sekretarzem odpowiedzialnym — Łesia Bartisz. W związku z przeprowadzką akademika Juchnowskiego do Kijowa Lwowską MAN objął Iwan Wakarczuk. Od 1994 roku Lwowska MAN „Ewryka” otrzymała status pozaszkolnej placówki oświatowej podporządkowania obwodowego. — Ilu uczniów się w niej uczy? — Co roku w sekcjach i kółkach uczy się około 1500 zdolnych uczniów miasta i obwodu; w jej rejonowych i miejskich towarzystwach — 3500 uczniów. — W jakich kierunkach? — Proces dydaktyczno-wychowawczy realizowany jest w trzech kierunkach naukowych: nauki społeczne i humanistyczne, fizyczno-techniczne i matematyczne, chemiczno-biologiczne, medyczne i rolnicze. W skład oddziałów naukowych wchodzą sekcje i kółka. — Gdzie odbywają się zajęcia? — Na bazie Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, w poszczególnych szkołach miasta i pracowni komputerowej MAN. Do prowadzenia zajęć zapraszani są wykładowcy LUN im. I. Franki, Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”, naukowcy placówek akademickich miasta, wśród których są: Fizyko-Mechaniczny Instytut NAN Ukrainy, Instytut Problemów Stosowanych Mechaniki i Matematyki Ukrainy im. J. Pidstryhacza, Instytut Ekologii NAN Ukrainy, Instytut Biologii Komórki NAN Ukrainy, Instytut Narodoznawstwa NAN Ukrainy, Naukowa Biblioteka im. W. Stefanyka NAN Ukrainy, Naukowa Biblioteka LUN im. I. Franki, obwodowa biblioteka naukowo-pedagogiczna, a także archiwa i muzea miasta. Jeszcze na początku naszej działalności sekcje, oddziały naukowe MAN kierowali: akademik R. Kuczer, akademik J. Isajewycz, profesorowie I. Wakarczuk, K. Małynowski, doktor nauk fizyczno-matematycznych B. Pełech, doktor nauk chemicznych W. Jaworski, kandydat nauk technicznych I. Fedoriw. Organizowano obozy letnie. Naukowcy, tak jak obecnie, czytali wykłady, kierowali pracami badawczymi uczniów. Pracę MAN „Ewryka” wysłuchiwano na posiedzeniach biura Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy. — Jak obecnie pracuje MAN? — Dwa razy w tygodniu (w środę i piątek) przeprowadzamy z dziekanami uniwersytetu, członkami komisji rekrutacyjnej, pracownikami MAN wyjazdy na spotkania z uczniami rejonów w celu orientacji zawodowej, wciągania dzieci do poszukiwań naukowych. Jesteśmy jedynym w Ukrainie obwodem, który posiada — w ramach MAN — kształcenie zdalne. Istnieje szkoła stacjonarno-zdalna dla uczniów wiejskich, a teraz — i z miast nabieramy. Przyjeżdżają oni do nas na wakacje na sesje stacjonarne. Na stronie internetowej MAN zainstalowano system oprogramowania kształcenia zdalnego „Moodle”. Metodycy MAN wraz z naukowcami LUN im. Iwana Franki przygotowali kompleks materiałów dydaktyczno-metodycznych (podręczniki elektroniczne, konspekty, opracowania metodyczne na nośnikach elektronicznych) z pomocą dla uczniów. Nawiasem mówiąc, projekt kształcenia zdalnego uzdolnionych uczniów obwodu realizowany jest zgodnie z działaniami Programu rozwoju edukacji Lwowszczyzny na lata 2009—2012, który finansowany jest z budżetu obwodowego. Wideowykłady prowadzone są z chemii, historii, języka ukraińskiego, literatury ukraińskiej, biologii, geografii. — Czy Ukraińcy z diaspory do Was trafiają? — Tak. Do wykładów zdalnych ma możliwość dołączyć młodzież ukraińskiej diaspory: z Baszkortostanu, Estonii, Serbii, Polski, Rumunii. — Jakie są główne formy zajęć? — Wykłady, zajęcia w kółkach, indywidualna praca naukowców z uczniami. O kształceniu zdalnym już mówiliśmy. „WASZE OSIĄGNIĘCIA — TO OSIĄGNIĘCIA WASZYCH KRAJOWAN” — Jakie sekcje są najpopularniejsze wśród dzieci? — To sekcja filologii ukraińskiej (kółka lingwistyki, językoznawstwa ukraińskiego, literaturoznawstwa, teorii literatury, folklorystyki i sztuk). Uczniowie, którzy władają słowem artystycznym, mają możliwość uczęszczać do studia literackiego „Hałycia”, którym kieruje Zoriana Hładka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Uczniowie sekcji filologii niemieckiej uczą się w szkole letniej w Niemczech, którą rząd niemiecki urządził w auli dla uzdolnionych dzieci, zapraszając tam uczniów z całego świata. My z nimi mamy osobiste kontakty, ponieważ jesteśmy członkiem stowarzyszonym Europejskiej Rady Wysokich Zdolności. Obecni witali na uroczystym otwarciu roku szkolnego Mychajła Midianoho, zwycięzcę IV etapu Olimpiady z języka niemieckiego, III etapu Konkursu-obrony, stypendystę Prezydenta Ukrainy, ucznia 11 klasy szkoły nr 8 we Lwowie, uczestnika szkoły letniej w Niemczech, który zwrócił się do nich ze słowem powitalnym. Bardzo popularna jest sekcja dziennikarstwa, zajęcia w której prowadzą wykładowcy wydziału dziennikarstwa. Młodzi dziennikarze wydają gazetę „MAN i Ja”. Sołomija Buj, uczennica 10 klasy, zajęła pierwsze miejsce w konkursie prac naukowo-badawczych i została stypendystką Prezydenta Ukrainy. W sekcji psychologii zorganizowano zajęcia z metodyki badań psychologicznych. Prowadzone są różnorodne treningi. Najlepsi absolwenci zostają aspirantami, pracują jako wykładowcy katedry psychologii LUN im. Iwana Franki. Co roku osiągnięciami wyróżnia się sekcja historii, której członkowie zdobywają najwyższe miejsca na ogólnoukraińskich turniejach. Nawiasem mówiąc, na wszystkich katedrach wydziału historycznego pracują absolwenci MAN. A Wasyl Fedewycz, absolwent sekcji — stypendysta Prezydenta Ukrainy. Chciałoby się ze słowami wdzięczności wspomnieć wiceprezesa oddziału nauk społecznych i humanistycznych — akademika Jarosława Isajewycza (w tym roku odszedł w zaświaty), który tworzył sekcję historii przez wiele lat, czytał wykłady, kierował pracami badawczymi i pozostawił po sobie wielu uczniów. Przewodniczący sekcji prawoznawstwa, której zajęcia odbywają się na bazie wydziału prawniczego LUN im. Franki, docent wydziału prawa Wołodymyr Burak. Byli absolwenci MAN to skuteczni politycy (na przykład kandydat nauk prawnych Wołodymyr Pyłypenko), kierują wiodącymi firmami prawniczymi (bracia Kuszniry). Nie mniej ciekawe są sekcje geografii (przewodniczący — znany w Ukrainie uczony-geograf profesor Ołeh Szablij), ekonomii (nią stale opiekuje się dziekan wydziału ekonomicznego, profesor Stepan Panczyszyn). W skład oddziału nauk fizyczno-technicznych i matematycznych wchodzą sekcje: matematyki, informatyki, fizyki i astrofizyki. Wiceprezesi: profesorowie J. Prytuła i L. Błażyjewski. Przewodniczący sekcji informatyki — profesor M. Bartisz. — Czym może pochwalić się ten oddział? — Uczniowie sekcji matematyki stale wygrywają na ogólnoukraińskich konkursach-obronach, są stypendystami Prezydenta Ukrainy, a Wołodymyr Lubineć — student Uniwersytetu Waterloo (Kanada). Sekcja informatyki jest ciekawa tym, że jej kółka odwiedzają uczniowie 6 klas. W tym roku pracować będzie kółko „Robotlandia”. Sekcja posiada własną stronę internetową. Uczniowie także biorą udział w ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursach. Tak, praca Bohdana Kaczmara, ucznia 11 klasy Lwowskiego Liceum Fizyczno-Matematycznego (kierownik naukowy — Wadym Markełow, kierownik sekcji informatyki MAN), „Reabilitacja” Aula Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki wypełniła się dziecięcymi głosami: tutaj rozpoczynali rok szkolny akademicy. Tak, tak, nie dziwcie się, uczniowie Lwowskiej Obwodowej Małej Akademii Nauk (dalej — MAN). Dlaczego na uniwersytecie? A dlatego, że prezydentem MAN od 1991 roku został rektor LNU imienia Iwana Franki, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor Iwan Wakarczuk. Powitać uczniów MAN, ich rodziców, wykładowców, oprócz gospodarza LNU — Iwana Wakarczuka, przyszli pierwszy zastępca przewodniczącego Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Myron Jankiw, przewodniczący Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy, akademik Zinowij Nazarczuk, zastępca naczelnika obwodowego zarządu oświaty i nauki LOAP Bohdana Biliak, zastępca dziekana wydziału filologicznego, docent Wasyl Budnyj, uczony sekretarz Instytutu Ukrainoznawstwa, kandydat nauk historycznych Ostap Sereda (absolwent MAN), dziekan wydziału elektroniki Ihor Połowynko, kierownik katedry zoologii, profesor Josyf Caryk. Prowadziła uroczyste wydarzenie niezmienna dyrektor MAN Iwanna Antoniwna BORODCZUK, której wywiad przedstawiamy Państwu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

GRA SŁÓW

Dmytro MAŁAKOW „Dziesięć lat życia nie ma!” — z żalem wzdychali w pierwszym „jubileuszowym” 1927 roku „byli”. A postać powieści „Złote cielę” Chworobiew skarżył się Ostapowi Benderowi na sny o tematyce radzieckiej, od których cierpiał każdej nocy, i strasznie zazdrościł „wielkiemu kombinatorowi”, który chwalił się, jakoby widział we śnie „przyjazd Jego Cesarskiej Mości do miasta Kostromy”, choć w rzeczywistości z całego słownego repertuaru przeszłości pamiętał jedynie, jak car „najłaskawiej raczył rozkazać”. A staremu monarchiście poradził: jeśli żyjecie w kraju radzieckim, to i sny u was muszą być radzieckie! Tak, rzeczywiście, odeszły w nieodwracalną przeszłość „jaśnie oświecony”, „ekscelencja” oraz „wasza wielmożność”. Tak samo i wyrażenie, którym nieodmiennie musiał kończyć się list z czysto „rosyjskim”, wpojonym jeszcze za czasów jarzma tatarsko-mongolskiego podpisem: „najpokorniejszy sługa i podnóżek najniższy”. Każda formacja historyczna, odchodząc w przeszłość, zabiera ze sobą swój słowny arsenał. Całe grono standardowych wyrażeń wypracowali w swoim czasie rosyjskojęzyczni ideolodzy radziecczyzny. Ich odwieczny nawyk poszukiwania wrogów i wszelakich winnych oraz dalszej walki z nimi, tworzenie przez tradycyjną nieudolność trudności, a potem „organizacja pracujących do walki z trudnościami i brakami” przez kilka dziesięcioleci i pokoleń wżerały się w świadomość i żywiły ustną twórczość ludową w dziedzinie anegdot. W następnym „jubileuszowym” — 1937 roku — „żyć stało się lepiej, żyć stało się weselej”. Ludzie radzieccy zgadzali się z wodzem narodów, a w duchu dodawali: „Szyja stała się cieńsza, ale za to dłuższa!” W tym samym roku Ilja Ilf zanotował: „Ciężko żyć w kraju niepłochliwych idiotów!” W wydaniach encyklopedycznych epoki radzieckiej pojęcie „mania” rozciąga się na manię wielkości, prześladowania i kleptomanię. Manii poszukiwania wrogów i walki z nimi nie ma. Ale to też mania, właściwa tym, którzy nie znaleźli siebie w jakiejkolwiek przedmiotowej działalności zawodowej, a przejęli się działalnością społeczno-polityczną — daleko nie zawsze z korzyścią dla społeczeństwa. O tym boleśnie przypominają zjawiska radzieckiej przeszłości — z głodomorami, represjami, wojnami z sąsiadami i własnym narodem. „W walce odnajdziesz szczęście swoje” — pouczali oni. Walka z czymkolwiek w czasach radzieckich miała bardzo wiele przejawów i kierunków. A lud, nazywany populacją, reagował na to wszystko, kierując się zdrowym rozsądkiem. Walka o pokój, przeciwko amerykańskim imperialistom i niemieckim rewizjonistom — podpalaczom nowej wojny światowej. Miłujący pokój ludzie radzieccy zgadzali się: tak, wojny nie będzie, ale będzie taka walka o pokój, że kamień na kamieniu nie zostanie! Do walki o sprawę Lenina-Stalina wzywano od dzieciństwa, chociaż pionierom nigdy nie wyjaśniano, z kim i w czym ma polegać ta walka konkretnie. Tak samo nigdy nie wspominano, że zawołanie: „Bądź gotów!” oraz odpowiedź: „Zawsze gotów!” są zapożyczone od brytyjskich „burżuazyjnych” skautów. Walka z przeżytkami przeszłości w świadomości ludzi — z religijnym obłędem, zabobonami, pijaństwem itp. Walka o wykonanie planu — z kim lub z czym walczyć: z lenistwem? Z własnym lenistwem czy z nieudolnością samego planu? Walka ze szkodnikami upraw rolnych była już konkretną, praktyczną sprawą, która opierała się na mentalnych podstawach. Chociaż wezwanie i tak było. Walka (a nawet bitwa) o plony — z kim i przeciw komu? Walka z „tletwornym wlijanijem Zapada”, z „czużdą nam ideołogijej” była kierowana przeważnie przeciwko twórczej inteligencji i miała czasem tragiczne skutki dla tych, z którymi osobiście walczono… Temat walki, wpajany dziesięcioleciami narodowi, tak bardzo wżarł się w jego świadomość, że ludzie chętnie się zgadzali: tak, samo życie to walka: przed obiadem z głodem, po obiedzie — ze snem! Wszak każda walka musi kończyć się zwycięstwem jednych i porażką drugich. Do pierwszego wzywano bardzo gorliwie, ale przygotowywano, by nie smucić się w najgorszym razie. W latach rewolucji zawzięcie śpiewano: „Smiеło my w boj pojdiom za Włast Sowietow i kak odin umriom w borbie za eto!” My, dzieci wojny, rozmyślaliśmy między sobą: po co wam „to”, jeśli wy wszyscy jak jeden umrzecie? Dla większej zrozumiałości i przystępności swoich dogmatów radzieccy ideolodzy wynaleźli ogromny arsenał słów i zwrotów, zapożyczonych z innych dyscyplin. Tak, korzystając z medycznej terminologii, partyjniacy nazywali siebie członkami, ich drukowane wydania i organy karne — organami. I mędrcy mawiali: dlaczego bydło liczy się na głowy, a tych… Z marynarki wzięto wiele: partia — nasz sternik, nasz wódz, sternik — Stalin (a u Chińczyków — Mao), WKP(b) — nasz kompas; nasz kurs — komunizm; obserwator; wrogowie mieli znaleźć się za burtą historii itp.; o wszelkich niedociągnięciach szczerzy radzieccy patrioci mieli sygnalizować, ale nie alfabetem Morse’a, a donosami — „gdzie trzeba”, czyli do tych samych „organów”. Mówiono, że radzieccy uczeni odkryli nowe prawo: stuk leci szybciej niż dźwięk. Więc patrioci i „stukali”. A weterani partii między sobą mówili, że leczą się WKP(b), a potem, uśmiechając się, rozwijali skrót: waleriana, korwalol, pustyrnik, bojarysznik! Szczególnie dużo terminów podarowała ideologom geometria, prawda, początkowa. Rajkom dzielił się na sektory. W urzędzie, zakładzie, w przedsiębiorstwie był trójkąt (dyrektor, partyjny organizator, związkowy organizator), a tam, gdzie dużo młodzieży — czworokąt (ci sami, plus komsomolski organizator). Były: kącik — czerwony, leninowski, wysokość (należyta, wystarczająca), wierzchołek (jaśniejący — komunizmu). Mędrcy uśmiechali się: ależ na wierzchołku wszystkim miejsca nie wystarczy, a jeszcze na jaśniejącym. Wtedy w obieg wypuszczono nowe, zapożyczone nie z geometrii, a z geografii: jaśniejące horyzonty (czyli komunistyczna przyszłość)! Mędrcy, którzy zazwyczaj uczyli się lepiej od przyszłych polityków, i tutaj nie stracili rezonu: darujcie, przecież horyzont, widnokrąg — pojęcie umowne, nieosiągalne, on nieuchronnie oddala się w miarę zbliżania, to jakże z komunizmem? Ach, jak nieładnie. Aby nie powstawały wątpliwości, partia rzuciła hasło: „Dzisiejsze pokolenie radzieckich ludzi będzie żyło w komunizmie!” Nie doczekali się, bo kiedy nastały lata 80. (już miał być komunizm!), partia rozpoczęła „pieriestrojkę”, w trakcie której sama zeszła na manowce. Ale wróćmy trochę wstecz. Bardzo popularne okazały się słowa, zapożyczone z kancelaryjno-kreślarskiej sprawy: linijka i ołówek. „Wziąć na ołówek”, czyli na notatkę — groziło aresztem. Linijka, kiedyś poraziwszy pierwszoklasistę zdolnością pozostawienia na papierze za pomocą ołówka prostej linii, przydała się w wielu pojęciach radzieckiej doby. Pionierzy ustawiali się na linijce. Na linijkę gotowości (do siewu) stawiano sprzęt rolniczy, który w radzieckich czasach jakoś po użyciu nieodmiennie wymagał naprawy. Bardzo rozpowszechnione było słowo „krużok” — w znaczeniu kółko. Jeśli kółko amatorskie (śpiew, rysunek, hafty, modelarstwo itp.) nie miało politycznego zabarwienia i było zjawiskiem dobrowolnym, to natomiast obowiązkowe były w kolektywach pracowniczych „kółka” z nauki: biografii towarzysza Stalina, historii bolszewickiej partii, decyzji (zawsze historycznych!) kolejnych zjazdów i plenum partii. Wydawałoby się, na tym zakończyło się — wraz z radziecką dobą — używanie początkowych geometrycznych pojęć w „pracy z masami”. A gdzież tam! Niezrównanie dalej — do terminologii geometrii objętości — poszło następne pokolenie, uformowane z szeregów komsomolskich liderów, którzy nie zdążyli zostać partyjnymi przywódcami, ale zdołali zbudować na przełomie lat 80. i 90. oszukańcze piramidy i z ogromnym młodzieńczym zapałem utworzyli sfery wpływów, interesów i koncentryczne koła ze „swoich ludzi”. Są słowa, za którymi kryją się kilka pojęć, dobrze zrozumiałych dla współczesnych w określonym kontekście. Na przykład, osobisty (ros. osobiy). W swoim czasie osobisty oddział, osobista narada dotyczyły struktury NKWD. Tam „osobiści” łatwo decydowali o losie tysięcy i tysięcy obywateli. Osobistym był w latach 30. Kijowski Okręg Wojskowy. „Osobistym okresem” w latach zimnej wojny nazywano wojnę przyszłą — trzecią światową. „Osobista” stał podpis na biało-zielonej etykiecie wódki „Moskowskaja”. Jak symbolicznie! Przecież monopolowo upijać naród umieli i za cara, i za sowietów. Przypomnijmy: w zastojowych (oneż — zapijanych) latach 70. koszt własny jednego litra spirytusu wynosił 9 kopiejek (dla porównania: jeden litr gazowanej wody w automacie — 5 kopiejek, jeden litr benzyny — 4 kopiejki). ki). Z jednego litra spirytusu produkowano pięć półlitrowych butelek tejże wódki „Moskowskaja osobaja” w cenie 3 rubli 50 kopiejek (bez ceny butelki), czyli 350 kopiejek. ABYWYHODA – tak kiedyś na Podolu czytano pierwsze pięć liter alfabetu… Być może dlatego, że nie wszyscy ludzie wyraźnie wyobrażają sobie, gdzie jest lewa, a gdzie prawa strona, powstało pewne zamieszanie także w ideologicznym wykorzystaniu tych prostych rzeczy. Krok w armii zaczynają od lewej nogi, komendę „w tył zwrot” wykonują przez lewe ramię, ale równają do prawej. Dawna „kierownicza i nakierowująca” uważa się za siłę lewicową. „Lewy marsz” Władimira Majakowskiego: „Kto tam kroczy prawą? Lewą, lewą, lewą!”. A na medalu „Za zwycięstwo nad Niemcami” – słowa Stalina: „Nasza sprawa słuszna”. W istocie zaś, „lewa, prawa – gdzie strona?”. Dziesiątki lat istniało jeszcze jedno zamieszanie: z jakimi Niemcami walczył ZSRR w latach 1941–1945: z hitlerowskimi, faszystowskimi czy jednak nazistowskimi? I dlaczego tam też świętowano Pierwszy maja i wywieszano czerwoną flagę? A dlatego, że rządząca w Niemczech w latach 1933–1945 siła polityczna nazywała się Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partią Robotniczą. Zwróćmy uwagę na drugie i czwarte słowo w tej nazwie: takie niewygodne dla radzieckich ideologów. Ci ostatni z rusofilskim zapałem wszystko robili dla „zatarcia” międzynarodowych różnic w imię utworzenia „jednolitego narodu radzieckiego”. Na podstawie i wszechogarniającej potędze „ruskich”, którzy teraz zawzięcie nie używają tego słowa, zapożyczając z języka ukraińskiego „rosjan”. Socjalizm uważano za przedpole komunizmu z jego jaśniejącymi szczytami i horyzontami. Jedynie sztuce w ZSRR na razie pozwalano być „narodową w formie”, ale przecież „socjalistyczną w treści”. Zatem narodowy socjalizm podmieniono na „faszyzm”. Tymczasem ten ostatni był polityczną zasadą Włoch faszysty Mussoliniego, a w Niemczech nazisty Hitlera panował nazizm. I o wojnie – Drugiej światowej, która rozpoczęła się od ataku nazistowskich Niemiec na Polskę 1 września 1939 roku. A 11 września Kijowski Specjalny Okręg Wojskowy został przemianowany na Front Ukraiński (sic!), który 17 września tego samego 1939 roku przekroczył graniczną rzekę Zbrucz i ruszył na Zachodnią Ukrainę, „zniewoloną przez polskich panów”. 29 września wojska FU wyszły nad rzekę San, kończąc wyzwoleńczy pochód. Latem 1940 roku wojska KSOW, opierając się na Tyraspolskim Rejonie Umocnionym (TiUR), ruszyły wyzwalać od „rumuńskich bojarów” Besarabię. Odtąd zamiast Mołdawskiej Autonomicznej SRR ze stolicą w Tyraspolu, która od 1924 roku znajdowała się w składzie Ukraińskiej SRR (sic!), utworzyła się Mołdawska SRR ze stolicą w Kiszyniowie (Kiszynau). Zimą 1940–41 lat wojska KSOW brały udział w agresji ZSRR przeciwko Finlandii. A 22 czerwca 1941 roku rozpoczęła się wojna niemiecko-radziecka, nazwana następnego dnia Ojczyźnianą, a potem i Wielką. Dwukrotnie przetoczyła się ta wojna przez Ukrainę, pustosząc jej miasta i wsie oraz kończąc się 9 maja 1945 roku. Ale w sierpniu tego samego roku tysiące Ukraińców znów walczyły – tym razem z Japonią. Dopiero 2 września 1945 roku zakończyła się Druga wojna światowa, która trwała sześć lat. Dość symboliczne, że akt kapitulacji Japonii w imieniu ZSRR podpisał na pokładzie amerykańskiego pancernika „Missouri” generał porucznik Kuźma Derewianko, Ukrainiec, który władał angielskim. Zatem Ukraina brała udział w Drugiej wojnie światowej przez wszystkie sześć lat. Ale przecież znajdują się „historycy”, którzy nie chcą tego uznać, zawzięcie nalegając na pojęcie „Wielka Ojczyźniana”. Przypomnijmy i tutaj grę słów: w „zastojowych”, ideologicznie „poprawnych” latach śpiewano: „Nie starzeją się duszą weterani, weterani Drugiej światowej!”. I nikt się nie krzywił, mówiąc, o kim to… Zatem wróćmy do słownych zapożyczeń teraz już ze spraw wojskowych. Klasa robotnicza była awangardą. Najlepsi jej przedstawiciele nazywani byli inicjatorami (przodujących metod produkcji, współzawodnictwa socjalistycznego). Z broni palnej do pokojowego życia wzięto słowo uderzeniowiec (pól, pięciolatki, współzawodnictwa socjalistycznego, komunistycznej pracy). Do natarcia szli kołchoźnicy (na wołka zbożowego, na suszę, w bitwie o zbiory). Było i takie bojowe hasło: „Pijaństwu – bój!”. Nie wszystko dobrze wychodziło też z kolorami. Tak, czarny zawsze miał pewne znaczenie. Aż tu w latach „zastoju” w strukturach władzy szerzy się mania wielkości i miłość do czarnego koloru. Kierownictwo ubiera się w czarne garnitury na co dzień, przesiada się do czarnych aut. I pojawiają się czarne „wołgi”, czarne „czajki” – nikt nie przejmuje się tak niebrzmiącym zestawieniem słów. A naród reaguje po swojemu: tak, u nas też są czarni, jak w Ameryce, prawda, nasi „czarni” chodzą i jeżdżą w czarnym, „zaopatrują się” tylnymi drzwiami, stołowymi łyżkami jedzą czarny kawior – dlatego i czarni. Ponieważ czarne „czajki” obsługiwały członków biura politycznego, to i nazwę otrzymały ludową: członowóz. Tak, w czasach radzieckich na wszelkie sposoby propagowano „szczęście trudnych dróg”. W jakimś dziecięcym filmie animowanym lat 70. brzmiało (choć w innym kontekście) dobrze zrozumiałe dla radzieckich ludzi: „To nawet dobrze, że teraz nam źle!”. W rozrywkowej audycji telewizyjnej umyślnie poważnym lektorskim tonem ostrzegano: „To będzie jutro!”, na co w odpowiedzi wesołe dziewczęce głosy zaprzeczały: „Nie, nie, nie, nie, my chcemy dzisiaj, nie, nie, nie, nie, my chcemy teraz!”. I telewidzowie, nauczeni przez radzieckie media czytać

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

między wierszami i słychać między słowami domyślano się, że w ten sposób, w zawoalowanej formie, wyśmiewa się ideę „świetlanej przyszłości”. Najwyraźniej ci, którzy zatwierdzali emisję w eterze popularnego programu telewizyjnego „Pole cudów”, nie czytali w dzieciństwie „Złotego kluczyka, czyli Przygód Pinokia”, bo inaczej pod żadnym pozorem nie pozwoliliby na taką nazwę, która w oryginale brzmi w całości tak: „Pole Cudes w Stranie Durakow!” Ale autorzy z pewnością wiedzieli. I ryzykowali. Jednak nikt nie chciał stać się chłopcem z bajki Hansa Christiana Andersena „Nowe szaty cesarza”. Już na etapie gasnącego systemu radzieckiego trzeci rok jakiejś pięciolatki ogłoszono „przełomowym”. Wtedy czwarty stał się „decydującym” — czego? Naród zareagował natychmiast, nazywając odpowiednio dni tygodnia tym samym sposobem. Od tego czasu poniedziałek stał się „zaczynalnikiem”, wtorek — „powtarzalnikiem”, środa — „rozstrzygalnikiem”, czwartek — „określalnikiem”, piątek — „kończalnikiem”, sobota — „sobotnikiem”, niedziela — „niedzielnikiem”… pięciolatki były siedmioletnie, a nie czteroletnie. W latach 90. zaszły interesujące słowotwórcze metamorfozy — stosownie do wydarzeń historycznych. Przede wszystkim na miejsce „rozwiniętego socjalizmu” weszły „stosunki rynkowe”, a wczorajsi partyjni działacze — „czerwoni dyrektorzy” — nieśmiało nazwali to kapitalizmem. To oni zabrali się śmiało do prywatyzacji „ogólnonarodowego dobra”, za co naród nazwał to „prychwatyzacją”. Zresztą samym „czerwonym” to drwiące słówko nawet przypadło do gustu. Chwytali wszystko — od zakładów-gigantów po przedszkola i zakłady fryzjerskie. Równocześnie z zdobyciem przez Ukrainę niepodległości wszystko, co ukraińskie, nazwano „szarowarszczyzną”, a z nazw instytucji (przede wszystkim kulturalnych) usunięto słowo „ukraiński”, zastępując je słowem „narodowy” (muzeum, teatr, cyrk — wyobraźcie sobie szprechsztalmejstra czy klauna w wyszywance i szarowarach). Określenie „akademicki” przyłączono nawet do operetki, okazuje się, może być akademicki kankan! Zapanowała wydęta wielkość, właściwa tym, którzy nigdy nie słyszeli o wronie w pawich piórach. Tak oto oficerska czapka zbliżyła się średnicą do parasolki, kandydaci nauk stali się profesorami, instytuty — uniwersytetami, uniwersytety — akademiami, najlepiej — narodowymi. Interesujące połączenie: Narodowy Techniczny Uniwersytet Kijowski Politechnika — i kilkudziesięciu tysiącom studentów i wykładowców to nie drapie ucha! Równocześnie istnieje skrót „wysza” — to znaczy wyższa szkoła — zamiast rosyjskiego „wuz”. Szkoły postanowiły nie pozostawać w tyle i stały się gimnazjami oraz liceami. Dalej — więcej: kupcy stali się biznesmenami, wczorajsi „czerwoni” dyrektorzy (skorobogaci-kapitaliści) — przedsiębiorcami, biura — oficynami, zarządy — departamentami, państwowe zakłady — spółkami holdingowymi, pośrednicy — rieltorami, bazarowe handlarki (wczorajsi robotnicy i pracownicy usług, wyrzuceni przez „czerwonych dyrektorów” na ulicę) — realizatorami, robotnicy — ochroniarzami, chuligani — najemnymi „młodzikami”, bandyci — rekieterami, studenci — najemnymi protestującymi, obwody — regionami. Tak więc stolicę opanowali prowincjusze. Co robić? — pozostaje zwrócić się po radę do… agencji konsultingowych… …Wcześniej działał potężny aparat ideologiczny, którego — ale przecież świadomego ukraińskiego państwowego ducha — tak brakuje w coraz bardziej zależnej Ukrainie. A gra słów trwa… I taka sama nieszczera…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Maratoński bieg

Święta na palcach już nie liczę: największe święto to twoja miłość. Jej imienia nie wymawiajmy na próżno, bo już wieczorem zaczyna się kłów. Wrzesień Błąkam się jesiennym ogrodem w poszukiwaniu radości okruchów: na kobaltowym winogronie — wtrącenia złotych os. Pająk wciąż poluje na lato, plecie dla kaliny welon. Ta pieśń jest jak modlitwa, a myśl — w gorzkiej samotności. Jabłoń rozsypała jabłka — słodkie, jakby z raju — wołają czerwono opadłe, lecz nikt ich już nie zbiera. * * * Ciemność! Tłumy nas, bez wieści zaginionych w miłości. Wodę na barszcz, na kaszę, herbatę i kawę, na czyste pieluszki, koszule, kąpiele pochłonie diament, jak ocean — „Titanic”. Nie słódź życia sufiksem i nie oświetlaj drogi spojrzeniem: ono przetrwa, ono będzie żyć, na Boga, bez twoich ofiar, bez twojego współczucia. Życie jest krótkie — na dziesięć pocałunków, a kłamliwych słów — jak piasku na pustyni. Lecz dusza pakuje prezenty, i edelweissy ożywiają skały. Październik Październik: Kijów w korali z jarzębiny: sezon teatralny: na billboardach — politycy, a czasem — popularni artyści. Gawrony!militaryści: słodkie serca wydziobują gołębiom i kradzionymi orzechami bombardują miasto. Przestrzeń nieba kreskuje się gałęziami, liśćmi, szarym deszczem. Na pieńkach ukraińskiego lasu, jak na tronach, z teściowymi, dziećmi i wnukami rozsiadły się opieńki: nie boją się ani noży grzybiarzy, ani inflacji w grudniu… A my już niczego się nie boimy: przyzwyczailiśmy się, jak karaluchy do okruchów, do groszowych dni powszednich. Boże Narodzenie w Karpatach Gwiazda szopki jak rumiana dziewczyna. Ach, figlarna ręka w kolędzie! Huczą basy, hojnie płonie watra, między górami, jak u Persów Kleopatry, rzeka chowa się jak żmija. Cerkiewne kopuły jakby z porcelany: świąteczny lud tak gęsto wylewa się na spodeczek zimy, jak fusy kawy, a dzwon leci ku chwale Jezusa, i w niebie świeci krzyżyk samolotu. * * * Najtrudniej budzić się po święcie i znów wszystko zaczynać od początku: harować, ginąć w powszedniości (ktoś wyczerpie siły, ktoś — wyjdzie w ludzie) i czekać na kolejne święta: dla młodzieży — wesołe i ciekawe, uciążliwe — dla chorych i starych, dla włóczęgów — rozbryzgane!krwawe i upieczone, jak grzech w piekle. * * * Wszyscy jesteśmy my — wierzący i ateiści, oligarchowie i żebracy, emeryci i licealiści — wszyscy jesteśmy tymczasowi: w sercu, w czasie, w przestrzeni, w języku… Dzierżawcy Ziemi, imion, ciał, sprofanowanych akademików, zbytkownych willi… W maratońskim biegu, zapici i zadyszani, tłuści i chudzi, przestraszeni i odważni, szczęśliwi i nieudacznicy, ubrani w ornaty i w łachmany, pokonujemy kilkudziesięcioletni dystans. Tory kolejowe nanizują jak paciorki miasta, miasteczka, osiedla, stacje, a my biegniemy, jedziemy, lecimy naprzeciw marzeniom, na spotkanie szczęściu — nad morze, w góry, do wymarzonych zagranic, do teatrów, uniwersytetów, funduszy emerytalnych, urzędniczych gabinetów, i wreszcie, jak sztafetę, przekazujemy swoje imię nowo narodzonym pretendentom do szczęścia, do Niebieskiego ptaka, do nagród, do tytułów, do czerwonego kawioru, do „zagranicy”… — do awaryjnego domu, do przeklętego budzika nastawionego na piątą rano, do dodatku mieszkaniowego i przeterminowanych lekarstw z pomocy humanitarnej, do bezrobotnego męża, do sojowego sznycla, do zdrady, do autodestrukcji, do więzienia… W tym tłumie jestem i ja. Moje imię to [Raisa]… Ile ich na świecie, Raiso, grzesznic, zakonnic, sprzedawczyń, nauczycielek, lekarzy, sprzątaczek, aktorek?! Więcej, niż Roshen wypuszcza cukierków „Barbaris”. I żadnej z nich nie uwiecznili ani Matisse, ani Iwan Marczuk, ani Wasyl Łopata, chyba tylko M. Horbaczow nie pozwala zwiędnąć pamięci o osobistym święcie i nieodwracalnej stracie o niewyczerpanej treści: [RAISA]. Umyślnie, i dziś, i zawsze, sypie on sól na ranę i z ekranu telewizora łapie jej spojrzenie żywe — nie martwe! Łapie, jak chorągiewka wiatr, jak uczeń wektor… Jaka ona silna i odważna! Wymieniliśmy spojrzenia — i nie jest mi już tak bardzo strasznie. * * * Aleksiejowi Szewczenko Jesteśmy sobie bliscy krwią, a dusze mamy obce. Samotni jak drzewa. Wyczerpaliśmy siły, goniąc za miražami. Korzenie, jakby ostrzem — granice. Rzeka podmyła brzeg. W kartach do głosowania zostawiamy kratkę, a władza nie szczędzi krzyżyków. Zdrętwiałe figi w kieszeniach, żebracki pieniążek parzy dłoń jak zapałki, łamią się kręgosłupy. Kłamstwo adoptowało naszą prawdę. Analiza krwi, nasienia i łez wskazuje na śmierć, a nie na zdradę. A każda władza, hojna na parady, liczy nasze martwe głosy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Raisa Charytonowa

* * * Chersońszczyzno, cycata arbuzami, od pragnienia udręczona, od upału spieczona, po wyboistych, dziurawych drogach ucieka do stolicy i szuka, szuka szczęścia za trzy hrywny i los, sprzedaje swoje słodkie ciało. Zimą je solone ogórki, a sąsiadkom trzonowcami jej imię mieli. A wiosną — barwinki i bękarty, nowy sezon urlopów i miłości, a lato trwa trzy miesiące jak święto, które życie świętuje bez wahania. Młodość O młodości, twoje imię to Julia! Płoną oczy, serce kołacze… Na twoją cześć układa się sonety, zachwycają się, malują portrety, by przedłużyć, złapać, zatrzymać tę krótką, daną przez Boga chwilę! Ty — odważna, namiętna Carmen, która nie boi się starości i śmierci. Ty jesteś główną gwiazdą świątecznego koncertu. Pożądana ponad wszystko! Ty — święto! Ty jeszcze przed nikim nie jesteś winna, carowo wszystkich majdanów i aren. Ty jesteś ulotna jak wybuch maku, jak pierwszy śnieg, jak noc poślubna. Jak Odyseusz do Itaki — wracam myślami do ciebie wciąż i wciąż, jak ta stara, wyszczerbiona podkowa, która pamięta Zaporoską Siczę. Fortepian Te próchnicowe bemole z bólu, z bólu, z bólu… Palce jak charty po klawiszach — za słonecznym, przestraszonym zającem: po klawiszach, po podkładach i „zebrach”, po dniach powszednich i świętach, po żebrach… Ani rady, ani siły, ani schronienia — w pułapce dwie łapy wilka. I łzy w oczach piękności, i żelazne łapki echa. Na rybach Walczę z rzeką wręcz, ale Desna jest potężna i młoda. Śmieje się ze mnie siwy kolega ze szkolnej ławy, a woda zapamiętuje ten śmiech. Wzdłuż brzegu narybek łaskocze pięty, aż szczupaki wyskakują z rzeki! Mój miły, nie jestem winna, że za mną oglądają się mężczyźni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«MŁODOŚĆ» DOROSŁA, ALE SIĘ NIE ZMIENIŁA

W stolicy trwa jubileuszowy festiwal filmowy „Młodość”, który rozpoczął się 23 października. W tym roku festiwal debiutów świętuje 40-letni jubileusz, dlatego nie dziwi fakt, że do Kijowa przybyło tak wielu zagranicznych celebrytów ze świata kina. Wśród nich Fanny Ardant, Christopher Lambert, Lukas Moodysson, Sophie Marceau, Władimir Mieńszow, Karen Szachnazarow, Gérard Depardieu, Renata Litwinowa. Do przewodniczenia międzynarodowemu jury zaproszono francuskiego reżysera Marca Caro („Miasto zaginionych dzieci”, „Delikatesy”). W skład jury weszli również: laureat Grand Prix ubiegłorocznej „Młodości” Rainer Frimmel (Austria), producentka Jelena Jacura (Rosja), artysta Ołeksandr Rojtburd (Ukraina), operator Grzegorz Kędzierski (Polska). Przez tydzień czołowi twórcy filmowi będą nie tylko oglądać filmy, ale także dzielić się z młodzieżą sekretami własnych sukcesów. Podczas festiwalu w Kijowskiej pracowni talentów odbędzie się ponad 20 warsztatów. Łącznie podczas festiwalu można obejrzeć 25 programów i ponad 350 filmów. BOLESNA MIŁOŚĆ „Młodość” rozpoczęła się przejmującym melodramatem „Kartagina”. Debiutant Alan Monne wybrał dla obrazu temat pozornie nieco wyeksploatowany we współczesnej kinematografii: Ona — przykuta do łóżka zamożna kobieta (Sophie Marceau), On — były bokser, pijak i włóczęga (Christopher Lambert). Muriel szuka opiekuna, ponieważ dziewczyny uciekają od niej, wytrzymawszy zaledwie kilka dni, a Leo, za odpowiednią zapłatą, gotów jest przyjść z pomocą. Od tego zaczyna się historia ich relacji. Ta dwójka — człowiek ze zranioną duszą i człowiek ze skrzywdzonym ciałem — potrzebują siebie nawzajem. Reżyser opowiedział, że „Kartagina” to próba pokazania miłości innymi środkami. Melodramat nakręcony na motywach noweli Erica Holdera „Człowiek przy łóżku” bardzo różni się od innych historii miłosnych — tutaj nie zobaczymy ani jednego pocałunku. Nie będzie też happy endu w zwykłym rozumieniu tego słowa i widz rozumie to niemal od razu. Właściwie obraz nie ma zakończenia, ponieważ nowela to zbyt akwarelowy gatunek, w którym konkret nie jest obowiązkowym elementem kompozycji. Na konferencji prasowej Sophie Marceau opowiedziała, że dość trudno było jej pracować nad tą rolą, ponieważ jej bohaterka jest sparaliżowana, więc aktorka nie mogła się poruszać, a co za tym idzie, stosować zwykłego aktorskiego arsenału. Z drugiej strony, ten jej bezruch był kluczem do postaci, co zmuszało do szukania nowych możliwości. Miłość tych dwojga ludzi, czułość, ciepło ich niełatwych relacji przepełniają obraz. I wielu zmuszą nie tylko do ukradkowego otarcia łzy, ale także do stania się odrobinę lepszymi i bardziej ludzkimi. Być może sekret tkwi nie tylko w tym, że ten duet to wspaniali aktorzy, ale także w tym, że w prawdziwym życiu Sophie Marceau i Christopher Lambert żyją razem i kochają się. UKRAIŃSKI KOMPONENT Być może nie jest przypadkiem, że właśnie w tym jubileuszowym roku w programie konkursowym bierze udział rekordowa liczba ukraińskich obrazów. Jednocześnie dyrektor generalny MFF „Młodość” Andrij Chałpachczi, którego zawsze krytykowano za nadmierną drobiazgowość wobec rodzimych reżyserów, zapewnił, że do konkursu weszły tylko jakościowe ukraińskie obrazy, za które nie wstyd przed gośćmi. W nominacjach Studenckie filmy: „Jej miejsce jest puste” (Ukraina, USA, Bohdana Smyrnowa), „Przeszkoda” (Ukraina, Maksim Bujnicki), Filmy krótkometrażowe: „Mudaki: Arabeski: Ślepy zaułek” (Ukraina, Iwan Timszyn), „Mudaki: Arabeski: Ostatni list” (Ukraina, Jurij Kowalow), „Mudaki: Arabeski: Majtki” (Ukraina, Żanna Dowhycz), Filmy pełnometrażowe: „Szczęście moje” (Ukraina-Niemcy-Holandia, reżyser Serhij Łoznycia). Oprócz tego młodzi ukraińscy reżyserzy rywalizują w osobnym programie Panorama ukraińskiego kina, do którego trafiło ponad 30 obrazów. Znamienne, że wśród członków jury, które ocenia rodzimych twórców, jest szefowa służby kinematografii Kateryna Kopyłowa. Nawiasem mówiąc, to nie jedyny udział Ministerstwa Kultury w festiwalu. Według Andrija Chałpachcziego, w tym roku ta struktura państwowa wystąpiła w roli pełnoprawnego partnera MFF. Potwierdzeniem tego jest 1,5 miliona hrywien, które Ministerstwo przeznaczyło na organizację festiwalu filmowego. Nawiasem mówiąc, miasto, które w zeszłym roku całkowicie zignorowało „Młodość”, a przed dwoma laty nawet zalegało festiwalowi z pieniędzmi, również wsparło jubilata. W ramach festiwalu odbędzie się jeszcze kilka pozakonkursowych ukraińskich premier. Są to filmy: „Śladami Kolumba” (reżyser Kostiantyn Szamin), „Trzy historie z Galicji” (Olha Onyszko, Sarah Farhat), „Dniepr” (Ołeksandr Szapiro), „Milion do nieba” (Ihor Kopyłow). A jeśli chodzi o to, w czym festiwal pozostaje stabilnie niezmienny, to jest to brak normalnej organizacji wydarzeń i konferencji prasowych oraz ogólny brak szacunku dla przedstawicieli mediów. Wprawdzie tych, którzy odwiedzają „Młodość” nie od pierwszego roku, to już nie dziwi, przyzwyczaili się i starają się ignorować niedogodności oraz cieszyć się sztuką kina. Kto otrzyma Grand Prix i czy wśród tegorocznych zwycięzców będą ukraińscy reżyserzy, stanie się wiadome 31 października.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

FANTASTYKA TUŻ OBOK

Film dokumentalny „Oceany” jest dokumentalny tylko w swojej istocie. To znaczy żadnych zmyśleń, wszystko jest prawdziwe: bohaterowie i krajobrazy. We wszystkim innym jest to kino fabularne, widowiskowe i porywające. „Traktowaliśmy zwierzęta jak postacie filmu fabularnego, chcieliśmy pokazać ich emocje” — wyjaśnili dziennikarzom podczas wideokonferencji z Kijowem ten efekt światowej sławy reżyserzy Jacques Perrin i Jacques Cluzaud. To już trzeci film, po „Mikrokosmosie” i „Makrokosmosie”, w którym reżyserzy zanurzają się w świat Przyrody. Mimo to wciąż uważają się nie za przyrodników, a za amatorów, najzwyklejszych miłośników przyrody, którym nie jest obojętny otaczający świat. Zdjęcia do „Oceanów” wraz z okresem przygotowawczym rozciągnęły się na osiem lat, budżet projektu sięgnął prawie 80 milionów. Nad produkcją filmu pracowało 400 specjalistów. Japonia i Argentyna, Indonezja i Mozambik, USA (od Alaski po Kalifornię), Antarktyda, Gwadelupa i Egipt, Australia oraz Indonezja, Gujana Francuska i Polinezja Francuska, Wenezuela i Nowa Zelandia — oto przybliżona geografia miejsc, gdzie kręcono film. Aby zanurzyć się w dalekie podwodne głębiny, opracowano specjalne środki techniczne, za pomocą których kręcono film. Choć reżyserzy przyznają, że żadna scena, nawet najprostsza na pierwszy rzut oka, nie przychodziła im łatwo. „Czasami długo trzeba było filmować tę samą rybę, aby uzyskać od niej pewną emocję, spojrzenie” — mówią. Widz trafia do zdumiewającego piękna podwodnego świata, który wciąż pozostaje zagadką dla człowieka i który chyba po raz pierwszy można obejrzeć tak blisko. Wszystkie zwierzęta to prawdziwe stworzenia morskie, nie ma żadnego zmyślonego. Choć ich niekiedy dziwaczne formy i różnorodność gatunków, ich autonomiczne od nadwodnego świata życie tak oszałamiają, że zapominasz, iż oglądasz film dokumentalny. Bardziej te kadry przypominają fantastykę. Jednocześnie, kiedy przyglądasz się tym postaciom z bliska, obserwujesz je, rozumiesz, jak uboga jest fantazja twórców blockbusterów o cywilizacjach pozaziemskich, a jak doskonała jest jej wysokość Przyroda. Takimi niezwykłymi i imponującymi są jej stworzenia. Kosmici żyją nie na innych planetach, oni są naszymi sąsiadami! „Przyroda oferuje widowisko najpiękniejsze ze wszystkiego tego, co wymyśla człowiek. Czasami trzeba tylko zatrzymać się i zobaczyć to, co ona przygotowała. Podczas zdjęć dowiedzieliśmy się o istnieniu takich zwierząt, o których wcześniej nawet nie słyszeliśmy” — opowiadają reżyserzy. Zobaczonym byli zdziwieni nie tylko filmowcy, ale nawet oceanolodzy, którzy konsultowali projekt. Podczas zdjęć do obiektywów kamer filmowych trafiło 200 gatunków stworzeń morskich. Z nich do filmu weszło 90, a w sumie pod wodą żyje ponad 260 tysięcy gatunków! Ale „Oceany” to nie tylko film o pięknych podwodnych krajobrazach i ich mieszkańcach. „Oceany” to przesłanie. Twórcy filmu ostrzegają ludzi. Informują o tym, że środowisko obok nas potrzebuje ochrony. „Chcieliśmy pokazać to, co możemy stracić. To nasza postawa obywatelska” — podkreślają Jacques Perrin i Jacques Cluzaud. Dlatego filmowcy nie ograniczyli się do jaskrawych podwodnych barw, a pokazali też drugą stronę Oceanu. Oceanu, do którego przyszli ludzie. Foka, która pływa wokół wózka z supermarketu, góry śmieci pod wodą, rodzina morsów, która z krzykiem ucieka przed lodołamaczem. Według słów autorów filmu, nie chcieli kręcić moralizatorskiego kina, są artystami, więc działają przez emocje. Najstraszniejsze kadry są wtedy, gdy rybacy odcinają płetwy i ogon rekinowi, a jego konające ciało wyrzucają do wody. Zupa z płetw rekina to jedno z ulubionych dań wielu smakoszy świata. To jedyny moment w filmie, gdzie wykorzystano animację, inaczej nie dałoby się porozumieć z rybakami, aby dali zgodę na zdjęcia. Właśnie przez ten najstraszniejszy epizod nasuwa się wątpliwość, czy warto zabierać na seans dzieci. I po pewnych wahaniach decydujesz: warto. Mimo że wszystkie oceany są od naszego kraju tak daleko, żyjemy na jednej planecie, dlatego dziecko powinno wiedzieć, jak okrutny bywa człowiek, i to nie tylko wobec oceanów. I już od dzieciństwa zastanawiać się, czy ma prawo takim być. Materiały przygotowała Łesia KOWERZNIEWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Znany/nieznany Serhij Hryhoriew

W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy otwarto wystawę „Serhij Hryhoriew. W 100. rocznicę urodzin”. Serhij Hryhoriew — akademik, Artysta Ludowy ZSRR, dwukrotny laureat Stalinowskiej Nagrody, ulubiony uczeń i kontynuator Fedira Krychewskiego. W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy przechowuje się ponad sto dzieł mistrza. Ciekawym uzupełnieniem obecnej ekspozycji stały się prace z rodzinnej kolekcji Hryhorjewów oraz ze zbiorów Charkowskiego Muzeum Sztuki (wśród nich obraz „Na zebraniu”). Niektórych krytyków sztuki oburzyło to, że na retrospektywnej wystawie klasyka ukraińskiego malarstwa XX wieku nie zaprezentowano innych znaczących obrazów Hryhorjewa, które obecnie znajdują się w Galerii Tretiakowskiej. Mianowicie „Bramkarza” (1949), „Omówienie dwóju” (1950), „Powrócił” (1954). Kuratorka wystawy Ludmyła Kowalska odparła jednak, że organizatorzy chcieli pokazać nie tylko programowe dzieła mistrza, ale także innego, „nieoficjalnego”, mało znanego Hryhorjewa: Hryhorjewa-pejzażystę, Hryhorjewa-grafika, o którym wiedzieli jedynie specjaliści z wąskich kręgów oraz rodzina. Podczas otwarcia wystawy zaprezentowano także ilustrowaną książkę wspomnień Serhija Hryhorjewa, w której artysta ujawnia się również jako znakomity narrator. Te wspomnienia nie tylko zapoznają czytelnika z wewnętrznym światem artysty, ale także pomagają zrozumieć, jak kształtowała się osobowość Serhija Hryhorjewa, kto i co na niego wpływało. Uwaga do szczegółów sprawia, że wspomnienia są niezwykle wciągające i plastyczne. Serhij Hryhoriew występuje w nich zarówno jako świadek epoki, jak i bezpośredni uczestnik tych wydarzeń i zjawisk. Szczególnie cenny jest opis ówczesnego życia artystycznego oraz wyraziste portrety nauczycieli i przyjaciół. Redaktorem książki został wnuk artysty Iwan Hryhoriew. Wystawa potrwa do 12 grudnia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

UKRAIŃSKI ZORBA

Pawłyna MOWCZAN Kiedy w 1953 roku Grek Zorba, stworzony ręką, wyobraźnią i życiowym wyczuciem wybitnego i sławnego (oraz nominowanego do Nagrody Nobla) greckiego pisarza Nikosa Kazantzakisa, dzięki przekładowi przemówił po angielsku, pojawiła się lawina zachwyconych recenzji. Lecz najbardziej trafną wśród nich wydaje się fraza z publikacji w ówczesnym brytyjskim Observer: “Książka sprawiła mi tyle przyjemności, że wolałbym dać jej jasną definicję, wytyczyć granicę słowa; lecz nie-Grek nie ma podobnych słów”. Obejrzenie frankowskiego spektaklu Witalija Małachowa i Anatolija Chostikojewa na motywach powieści “Grek Zorba” pozostawiło podobne wrażenie. Pozostaje “osad”, pozostaje emocjonalna reakcja, pozostają myśli — ale słów brak. Można oklaskiwać ten spektakl jako długo wyczekiwany benefis Anatolija Chostikojewa — wreszcie pojawił się nowy wyrazisty, maskulinny, silny charakter, godny aktorskiej gry na takim poziomie. Można streścić punktowo linię fabularną: młody pisarz, uciekinier od życia, onże spadkobierca kopalni lignitu na Krecie, onże początkujący “kapitalista” Nikos, spotyka w porcie, oczekując na swoją łódź na Kretę, niemłodego awanturnika, Aleksisa Zorbasza, wynajmuje go i zabiera ze sobą. Zorbasz-Zorba przywraca Nikosowi radość bycia i skłania do poznania uścisków miłości z młodą wdową-Kretenką, lecz pozbawia spadku, ponieważ wydaje pieniądze swojego chlebodawcy na młodą kochankę, a nie wiadomo jak zbudowana pod jego kierownictwem kolej linowa, która miała transportować drewno z lasu do kopalni, w sposób spektakularny zawala się. Ale niemożliwe jest zamknięcie w jasną definicję dwóch aktów teatralnych o takiej mocy, tak jak niemożliwe jest opisanie jednym słowem ich głównego bohatera. Moc tego spektaklu jest podskórna; prostota i naiwność — złudna, jak i maska prostaczka i mąciciela Zorby. Widz połyka posłodzony haczyk nieco tłustych, niewybrednych żartów, muzyki i tańców, linii miłosnych — jakoś niezauważalnie haczyk wbija się głębiej i nagle widz czuje gorzki smak prawdy na podniebieniu — prawdy, która zawsze jest gorzka i zawsze obecna w dziełach prawdziwie utalentowanych. Talent do potęgi — genialne dzieło Kazantzakisa, przeżyte i przetopione przez tandem Małachow-Chostikojew — tylko dodaje goryczy. Trudno wyjaśnić, dlaczego tak jest. Aleksis Zorbasz to anty-Hamlet, bardziej żywotnego bohatera, guru wszystkich awanturników i poszukiwaczy przygód, trudno sobie wyobrazić. On jest bohaterem z żywego ciała, a nie z bezsilnego ducha i zimnej wiedzy, ale właśnie w tym otwiera się jego wyższe przeznaczenie, jego duchowa droga, jego poszukiwania Boga. W końcu, jak zaznacza bohater-narrator, Nikos, który zapoznaje nas z przygodami Zorby, i sam przez znajomość z nim przeżywa przygody (jeśli przyjąć twierdzenie o Zorbie-anty-Hamlecie, to ta postać jest greckim Hamletem-“kapitalistą”; albo też takim sobie Homerem dla bardziej nieporadnego, starszego, ale nie mniej heroicznego Odyseusza) — “…dusza także ma ciało; być może bardziej lekkie, ruchome, ale wciąż ciało”. Anty-Hamlet i Hamlet spotykają się przy dźwiękach sirtaki i zwycięsko rozbrzmiewa odpowiedź — “Być!”. Lecz to bycie jest inne, i odwagi od bohaterów wymaga się innej — odwagi, by żyć pełnią życia, bez ostrzeżeń i krótkowzrocznych lęków przed osądem czy karą — ludzką lub Boską, żyć w tej chwili i dla tej chwili. Hamleta-Nikosa, 35-letniego księgarza, marzyciela i pisarza, nieco romantycznego i zbyt starczo ostrożnego (w znakomitym wykonaniu Tarasa Postnikowa), Aleksis Zorbasz przekonuje, że temu “królewiczowi” potrzeba stracić rozum, wszak obłęd — to właśnie życie, a zdolność do ryzykowania, właściwie, jest zwycięstwem nad nim. “Rozum nigdy nie stawia wszystkiego na kartę, on zawsze zostawia coś — na wszelki wypadek”, i dlatego rozum, tak zwany zdrowy rozsądek, dla Zorby — to ucieleśnienie marności, ograniczoności. W ogóle stosunek do materii (jak i rozumienie ducha) u Zorby jest niezwykle oryginalny — wokół niego wszystko, co materialne, niszczeje — awantura z budową kolei linowej jest tego jaskrawym świadectwem. Jedyny materialny obiekt, który wywołuje pełen szacunku stosunek bohatera — to jego “sandur” (młody Zorba zbierał pieniądze, “…chciał się ożenić — a kupił sandur”), instrument muzyczny, w którym Zorba widzi żywą istotę, nazywa bestią; powstaje wrażenie, że sandur gra Zorbą, a nie odwrotnie — dźwięki wydobywają się z własnej woli i tutaj nie może być żadnego przymusu. Lecz to jedyny wyjątek — Zorba jest zagorzałym wrogiem tego, co materialne. Gardzi pieniędzmi (zwłaszcza cudzymi), a właściwie i ludźmi wokół — jako ucieleśnieniem żywej materii. Ludzie dla niego — to żywe uczucia: wolności, pragnienia, ciekawości, przyzwoitości, podstępności, gniewu. Osobno można mówić o stosunku Zorby do kobiet — “rodzaju żeńskiego” — jako do uczucia radości w czystej postaci. Mężczyzna nie może unikać kobiecych uścisków — dla głównego bohatera jest to jedyny niewybaczalny grzech. Lecz we wszystkim innym — kobiety to ciężar, którego należy się wystrzegać, pęta, od których trzeba uciec. Swoją drogą, goryczy jako posmaku po spektaklu, zapewne dodaje i moja płeć. Pewnie mężczyzna odbiera historię Zorby inaczej, ale we mnie wywołały smutne myśli dwie wyraziste kobiece bohaterki tej historii — piękna młoda wdowa (uwodzicielska i plastyczna Anastasija Dobrynina), ukochana Nikosa, obiekt jego namiętnego pragnienia i nie mniej szalonych męskich wątpliwości, ostatecznie ginie z rąk Kreteńczyków. Jednak śmierć wdowy — to tylko kwestia czasu, na tyle znienawidzoną przez wieśniaków jest jej powab, bo mężczyzn drażni realną i wymyśloną niedostępnością pięknej kobiety, a u kobiet wywołuje zazdrosny szał i zawiść. I jej epizodyczna miłość z niezdecydowanym pisarzem — właśnie jest epizodyczna, ona nic nie jest w stanie zmienić w jej losie — czy w niezdecydowaniu i odludności bohatera. Inny wymowny kobiecy los — los Bubuliny, kochanki Zorby. Hortensja — przybłęda na wyspie, starzejąca się kobieta z barwną przeszłością, w poprzednim życiu — francuska śpiewaczka i lekkomyślna kobieta — lecz z tego życia pozostał tylko akcent oraz historie o dawnych kochankach. Zresztą przydomek, którym obdarzył ją Zorba, jest dość ironiczny — “Bubulina” jest dlatego, że kręciła romans od razu z czterema admirałami w czasach rewolucji. Po admirałach także pozostało marne wspomnienie — trzy złote monety i na wpół zatopiony statek. “Flotylla” Bubuliny zatonęła, kochankowie ją porzucili, a i Zorba, choć kocha ją — na tyle, na ile jest zdolny kochać jedną kobietę, — najbardziej kocha wolność. Hortensja także ginie w finale, łącząc się ze swoją lekkomyślną, błyszczącą młodością — pod wodą. Rolę Hortensji-Ortans w ogóle można uznać za perłę w dorobku Nataliji Sumskiej — tak błyskotliwemu wykonaniu po prostu nie da się uniknąć porównań z oscarową Lilią Kedrową, która zagrała w filmie “Grek Zorba” Michalisa Kakojannisa w 1964 roku. Lecz mimo wszystko wszyscy bohaterowie sztuki skuci są jednym łańcuchem, ściągnięci do jednego centrum — Greka Zorby. On jest siłą napędową, transformacyjną, niekiedy — niszczycielską, która zmienia życie każdego, kogo z nim zetknie los. Więc kimże jest Zorba? Czy rzeczywiście w pełni otwiera się tylko swojemu rodakowi-Grekowi, jak uważał brytyjski recenzent powieści Kazantzakisa? A może on — to obywatel świata, nieśmiertelna postać, obecna we wszystkich eposach, bajkach, podaniach wszystkich narodów świata; mądry głupiec, niestrudzony wynalazca, którego wybryki mają zarówno niszczycielskie (dla materii), jak i uzdrawiające (dla duszy) skutki? Dzięki istotnemu, wewnętrznemu, archetypowemu wykonaniu Anatolija Chostikojewa, Grek Zorba nie jest w mniejszym stopniu Osetyjczykiem niż Grekiem. A dzięki swojej naturze — ogólnej, wszechobecnej — on wcale nie jest w mniejszym stopniu Ukraińcem — na tyle, na ile Ukraińcami są Budda, Don Kichot, odważny wojak Szwejk oraz inni oświeceni kaznodzieje prawdy. Wielki guru należy do świata, a nie do jednego narodu. Ale geniusz właśnie tego narodu podarował go światu, więc nie będąc Greczynką i nie mając jednego rodzimego słowa, aby opisać Greka Zorbę, powiem tylko: “Ufffaaaa!”. Natalia Sumska w roli Hortensji oraz Anatolij Chostikojew — Zorba

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

akademiki”, — tak wyraził się honorowy prezes NaUKMA Wiaczesław Brzuchowecki. Rozpoczęcie rozbudowy i rekonstrukcji zaplanowano od kampusu na Podolu, w szczególności od Staroakademickiego (Mazepy) korpusu. Obecnie zasobów materialnych i wysiłków samej Akademii na rzecz utrzymania należytego stanu fizycznego historycznych budowli na jej terenie kategorycznie nie wystarcza. Zachowanie kompleksu architektonicznego w sercu Podola powinno być sprawą państwową, narodową. Prezydent Akademii Serhij Kwit jest przekonany, że restauracja miasteczka na Podolu pozwoli nie tylko zachować unikalne zabytki, ale także znacznie rozszerzyć możliwości ich wykorzystania do nauki studentów i pracy naukowej. Ważnym etapem stanie się rekonstrukcja korpusu Staroakademickiego, który obecnie pilnie wymaga kapitalnego remontu i specjalistycznej fachowej restauracji. Według wstępnych obliczeń specjalistów, prace renowacyjne przy założeniu posiadania środków (około 30 mln hrywien) można przeprowadzić w ciągu 3 lat. Ważne jest, aby podkreślić, że po restauracji wszystkie budynki na terenie Akademii zachowają swoją otwartość dla wszystkich chętnych, na przykład w salach korpusu Mazepy zostaną umieszczone biblioteki badawcza i artystyczna, dział starodruków, archiwum naukowe NaUKMA, galeria sztuki. W słynnej sali Kongregacyjnej (Dysputacyjnej) nadal będą odbywać się otwarte wykłady honorowych profesorów i honorowych gości Akademii, międzynarodowe konferencje, prezentacje książek i zebrania akademickie. Wiaczesław Brzuchowecki i Serhij Kwit zaznaczyli, że zachowanie dziedzictwa architektonicznego Akademii dla potomnych oraz jego wykorzystanie w procesie naukowo-dydaktycznym i życiu społecznym Ukraińców to jedno z ważnych zadań, jakie stawia przed sobą Akademia Kijowsko-Mohylańska. Miejmy nadzieję, że państwo, darczyńcy, krajowe i zagraniczne fundacje charytatywne oraz instytucje zajmujące się ochroną dziedzictwa historyczno-architektonicznego, a także społeczeństwo nie pozostaną głuche na takie inicjatywy. Zachowanie korpusu Staroakademickiego Akademii Kijowsko-Mohylańskiej — kolebki ukraińskiej edukacji, kultury i duchowości — to sprawa wszystkich nieobojętnych. Niech od tego przedsięwzięcia rozpocznie się prawdziwe szanowanie przeszłości i tworzenie przyszłości!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

RESTAURACJA W MOHYLIANCE: OD FUNDAMENTÓW BUDYNKÓW DO ZASAD EDUKACJI UKRAINY

15 października bieżącego roku jedna z najstarszych uczelni wyższych Ukrainy, Akademia Kijowsko-Mohylańska, obchodziła swoje 395-lecie. W tym świątecznym dla uniwersytetu dniu inicjator odrodzenia Akademii Wiaczesław Briuchowecki oraz obecny rektor Serhij Kwit na briefingu dla przedstawicieli prasy ogłosili start 5-letniego projektu „Restauracja”, którego celem jest zachowanie unikalnego kompleksu historyczno-architektonicznego na terenie uniwersytetu, mającego znaczenie ogólnopaństwowe. Postanowiono zacząć od architektonicznej perły początku XVIII wieku — gmachu Staroakademickiego (Mazepy). Hanna TREGUB, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Akademia Kijowsko-Mohylańska od czasów założenia, na równi ze świątynią św. Zofii, Ławrą Peczerską, jest nie tylko ozdobą, ale i symbolem Kijowa. Kiedy mowa o epoce baroku kozackiego, to w kontekście Kijowa wszyscy od razu przypominają sobie Podół, Plac Czerwony (Kontraktowy), bursaków — dziwacznych rozrabiaków, którzy rozmawiali po łacinie i znali się na wszystkich zawiłościach filozofii i teologii, całą sztafetę hetmanów, oświeceniowców i działaczy społeczno-kulturalnych, którzy należeli do mohylańczyków. Jednak najważniejsze miejsce w tym obrazie zajmuje cudownie piękny, białościenny akademicki gmach Mazepy, dom Halszki Hulewiczówny, cerkiew Świętego Ducha, murowana jeszcze za czasów metropolity Piotra Mohyły. Bez tych budynków trudno sobie wyobrazić dzisiaj zarówno Podół, jak i Akademię Kijowsko-Mohylańską. Nie każdemu uniwersytetowi szczęści się tak, jak Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Na jej terenie znajduje się cały kompleks zabytków historyczno-architektonicznych o znaczeniu państwowym — 11 budynków z XVII–XIX wieku. Warto podkreślić, że są to, że tak powiem, „żywe” budynki, które aktywnie funkcjonują: mieszczą się tu sale wykładowe, biblioteki, galerie, dwie działające cerkwie. Wszystkie te budowle to dorobek nie tylko Akademii, ale i całego narodu ukraińskiego; są one otwarte dla dostępu wszystkich chętnych. Co miesiąc odbywają się tu imprezy artystyczne, wystawy, prezentacje książek, konferencje itp. Te historyczne mury, które pamiętają Mohyłę i Sahajdacznego, Mazepę, Orlika i Skoworodę, tworzą unikalną aurę nie tylko Akademii, ale i historycznej części Kijowa. Z nieubłaganym upływem czasu zarówno ludzie, jak i budynki starzeją się, zaczynają niszczeć. Budowle na terenie Mohylianki mają ponad 100 lat, wszystkie one już teraz wymagają kapitalnego remontu i restauracji. Przykro stwierdzić, że na tle permanentnego kryzysu politycznego i gospodarczego państwo, pod którego ochroną znajdują się unikalne zabytki architektoniczne, nie poświęca uwagi i wsparcia kwestii ich zachowania i restauracji. Od momentu odrodzenia w 1991 roku uniwersytet faktycznie o własnych siłach utrzymuje wszystkie historyczne budynki na swoim terenie, w miarę możliwości je remontuje i odnawia. Przez 20 lat istnienia odrodzonej Akademii środki państwowe na prace restauracyjno-odnowieniowe zostały wydzielone tylko raz, kiedy restaurowano unikalną cerkiew Świętego Ducha — jedyną na terenie Kijowa bazylikę XVII wieku! Wtedy z funduszy państwowych przekazano 7 mln hrywien, Akademia pozyskała jeszcze 2 mln. Obecnie w tych pomieszczeniach znajduje się działająca cerkiew oraz uniwersyteckie Muzeum Ukraińskiego Zwycięstwa. Akademia Kijowsko-Mohylańska, która stawia sobie za cel dokonanie jakościowego skoku w edukacji i nauce, rozumie, że bez osiągnięcia spraw zasadniczych niemożliwe jest zajęcie należnego miejsca w międzynarodowych rankingach edukacyjnych. W szczególności chodzi o zdobycie autonomii uniwersyteckiej, potwierdzenie swojego statusu placówki badawczej oraz, co nie mniej ważne, rozbudowę infrastruktury uniwersyteckiej i bazy materialnej. „Akademia Kijowsko-Mohylańska musi przywrócić sobie status jednego z najbardziej szanowanych uniwersytetów Europy. Nie chodzi tylko o wysoką koncentrację utalentowanych wykładowców i studentów, aktualną w światowym kontekście pracę naukową. Dla nowoczesnego uniwersytetu niezwykle ważna jest rozwinięta infrastruktura: nowoczesne laboratoria, budynki dydaktyczne, biblioteki,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Zapowiedź

Redaktor naczelny: Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617, strona 63 w „Katalogu”

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Lesia KOWERZNIEWA 279!49!47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270!55!57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha MOSZKOWSKA 278!63!69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278!63!69 Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279!41!46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301243 Nakład w październiku — 32 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny, na 3 miesiące — 13,71 hrywny. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn