Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

«ZAKOCHANY W POEZJI ARABSKIEJ, PERSKIEJ I TUREČKIEJ»

Слово Просвіти, №43 за 2011 рік

O swoich osiągnięciach na niwie orientalistyki opowiada znany profesor-orientalista, doktor nauk filologicznych, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, tłumacz, autor wielu prac językoznawczych, literaturoznawczych i publicystycznych Hryhorij CHALYMONENKO. — Panie profesorze, z okazji swojego 70-lecia przygotował Pan takie prezenty, którym mógłby zazdrościć każdy naukowiec. Mam na myśli Pańską „Historię literatury tureckiej” oraz monografię językoznawczą „Turecki leksykalny odłamek ukraińskiego słownika”. Czy otrzymał Pan za to jakieś odznaczenia? — Tak, mam nagrodę Ministerstwa Kultury Turcji „Za rozwój kultury tureckiej” oraz „Order Honoru” Republiki Gruzińskiej. — Oto mam w rękach Pańską „Historię literatury tureckiej” — wydanie wielkoformatowe, pokaźna objętość: 550 stron; jest tu mnóstwo cytatów pismem arabskim, łacinką… Nie wspominam już o tym, że wykonanie takiej pracy jest trudne nawet fizycznie. Trzeba przecież nabrać tekstów tym arabskim pismem, przeczytać korektę nie raz, znaleźć drukarnię, która zgodziłaby się wydać wielokrojowe dzieło. Podziękował Pan Ambasadzie Turcji za wsparcie finansowe, a swojemu przyjacielowi za pomoc w składzie komputerowym. Ale przecież sam napisać książkę! I to wtedy, gdy „Historii literatury tureckiej” nie zdołali wydać uczeni nawet tych krajów, w których orientalistyka, a zwłaszcza turkologia, rozwijają się od wieków. Jak udało się Panu tego dokonać? — Już gdy studiowałem na Wydziale Orientalistyki Uniwersytetu Tbiliskiego (dziś imienia M. Dżawachiszwilego), przekonałem się, jak trudno studentom opanować kulturę narodu o oryginalnych podstawach cywilizacyjnych, gdy brakuje podręcznika do literatury. Od tego czasu zacząłem zbierać materiał, dużo czytać, robić notatki, skupować literaturę. Pewnego razu, po otrzymaniu w Stambule nagrody, zapytałem tureckich kolegów: „Dlaczego nagrodzono właśnie mnie, pierwszego uczonego świata chrześcijańskiego? Przecież w turkologii od dawna pracują znani naukowcy niemieccy, austriaccy, amerykańscy, francuscy”. Odpowiedź brzmiała: „Za każdym razem widzieliśmy, jak wiózł Pan na sobie dwie walizy z tureckimi książkami. Gdy zatrudnia się, powiedzmy, niemieckiego uczonego, to do jego dyspozycji są uporządkowana biblioteka i personel”. — Mogę jeszcze dodać: tam wybitnego uczonego i sumiennego pracownika nie wyrzuca się z pracy za jakąś krytyczną wypowiedź w prasie. — Taki już nasz los. Ale wróćmy do „Historii literatury tureckiej”. Gdy tylko zanurzyłem się w głębiny tego piśmiennictwa, stało się jasne: bez zrozumienia historii literatury arabskiej i perskiej pisanie czegokolwiek o literaturze tureckiej jest daremnym zajęciem. Dlatego kilka lat zajęło mi zdobycie wiedzy także w tej nieogarnionej dziedzinie. Dziękuję Uniwersytetowi Tbiliskiemu za to, że studiowałem tam nie tylko język turecki i gruziński, ale także arabski i perski. Jestem zakochany w poezji arabskiej, perskiej i tureckiej. Tylko to dawało mi siłę, by pokonać inercję, zwątpienie, zmęczenie. — Co jednak stanowi oryginalność Pańskiej „Historii literatury tureckiej”? Z jakimi pracami należałoby ją porównać? — Porównywać nie mam ani możliwości, ani chęci. Ukraina do dziś nie ma historii literatury nawet naszych sąsiadów: Białorusinów, Polaków, Słowaków, Rosjan. A cóż dopiero mówić o literaturze angielskiej, niemieckiej, francuskiej czy, powiedzmy, bizantyjskiej, obowiązkowej dla naszego prawosławnego narodu. Nie mam prawa zrzucać tego na barki ukraińskich literaturoznawców. Posiadanie dobrej historii literatury amerykańskiej, chińskiej czy polskiej to obowiązek Państwa Ukraińskiego, to nasz prestiż. Państwo musi zlecić naukowcowi lub całemu zespołowi zamówienie, a my musimy je wykonać. Oto niedawno prezydent Wiktor Janukowycz przebywał z wizytą w Aszchabadzie. Nie zaprzeczy Pan, że gdyby podarował prezydentowi Turkmenistanu „Historię literatury turkmeńskiej”, a w jego asyście znalazły się jeszcze jedna-dwie osoby władające językiem turkmeńskim (jeszcze lepiej, gdyby pracowały w Ambasadzie Ukrainy w Aszchabadzie), to atmosfera rozmów byłaby nieco inna, a być może bardziej konkretna. A teraz o Pańskim pytaniu dotyczącym oryginalności mojej książki. Jej oryginalność tkwi przede wszystkim w niepowtarzalności kultury, estetyki, religii i filozofii Wschodu. Sporo miejsca w mojej książce poświęciłem sufizmowi. To bynajmniej nie dogmatyczny nurt religijno-filozoficzny, lecz także platforma estetyczna, na której wzniesiono budowlę wielowiekowej literatury tureckiej. Średniowieczna poezja narodów muzułmańskich to ciągłe nawarstwienia symboli, które trzeba umieć czytać lub, jeśli Pan woli, rozszyfrowywać. Mam nadzieję, że ci, którzy zechcą nacieszyć się tą poezją, będą mogli to zrobić, uważnie czytając moją naukę. — Wydaje mi się, panie profesorze, że zapomniał Pan o jeszcze jednej cesze, która czyni Pańskie dzieło oryginalnym — o języku. Czy celowo unika Pan tej lawiny „modnych” terminów, które zalały nasze badania filologiczne? Może na zawsze pozostał Pan w stylistyce i terminologii czasów swojej młodości. Ani razu nie sięgnął Pan nawet po takie wszechogarniające terminy, jak kognitywny, dyskurs, narracja, immanentność… — Jeśli powiem, że trzymam się stylu S. Jefremowa, D. Czyżewskiego czy M. Bachtina (choć to prawda), to ludzie pomyślą, że rzeczywiście „na zawsze pozostałem”. Ale weźmy prace J. Szewelowa, M. Kociubynskiej czy I. Dziuby, a przekonacie się, że są one dalekie od pokazowej erudycji. Rzeczywiście celowo starałem się uniknąć zakademizowania, bo chciałem, aby moją, jak dotąd jedyną w Ukrainie pracę poświęconą kulturze Turcji, swobodnie czytali ludzie wszystkich pokoleń, niekoniecznie wytrenowani w dziedzinie amerykanistyki. I nadal uważam, że w tym przypadku trudne należy wyrażać prosto. Ale zupełnie spokojnie odnoszę się do naukowca, w którego wypowiedziach rozpierają się terminy opatyw, sygnifikacja, implikacja, integracja konceptu itp. — Niedawno wydał Pan monografię „Turecki leksykalny odłamek ukraińskiego słownika” i znów na własny koszt. We wstępie z wielkim szacunkiem odniósł się Pan do tych pracowników Instytutu Językoznawstwa im. Aleksandra Potebni, którzy opracowali „Słownik etymologiczny języka ukraińskiego”. Czy może Pan porównać stan nauki filologicznej „wtedy” i obecnie? Widzę wyraz Pańskiej twarzy… Może podzieli się Pan wrażeniami na temat dzisiejszego kształcenia filologicznego? — Chętnie bym się wypowiedział, ale sądzę, że Państwa gazeta zrobiłaby bardzo dobrą rzecz, gdyby zorganizowała „okrągły stół”, zapraszając do redakcji grono nieobojętnych naukowców. Jest o czym rozmawiać. Pamięta Pan, że wystąpiłem był w prasie z artykułem „Co to jest życia dzidzif?” — o języku lektorek tekstów w ukraińskiej telewizji. Zrobiło się jeszcze gorzej, teraz i męska część dziennikarzy mówi „dziti i batki”. Czy dobiera się ich specjalnie, może, jak to teraz mówią, organizuje castingi? — Dobrze, to proszę podzielić się wrażeniami o stanie rodzimej orientalistyki. — Właśnie w tym przypadku trafnie użył Pan słowa „rodzimy”, bo nazwać tę orientalistykę ukraińską można tylko po uprzednim wypiciu bromu. Ten temat też jest aktualny i dobrze byłoby, gdyby którakolwiek z gazet choć trochę się do niego zbliżyła. Powiem krótko: nie będzie żadnej orientalistyki, dopóki na Ukrainie nie powstanie, jeśli nie instytut, to przynajmniej wydział orientalistyki z trzema zakładami, jak dawno uczyniły to Rosjanie, Polacy, Węgrzy, Gruzini, a mianowicie: filologiczny, ekonomiczny (czyli gospodarka Wschodu) oraz historyczno-filozoficzno-politologiczny. Wtedy ukraińscy prezydenci będą mieli pełną informację o tym, co dzieje się lub będzie dziać w przeważającej części planety. Akademik L. Huberski wyraził był zamiar reorganizacji kształcenia filologicznego na Uniwersytecie im. Szewczenki. Jest to człowiek wytrwały, dobrze, jeśli jednak zacznie. Dziękuję Państwu za uwagę. Rozmawiał Ołeksandr PONOMARIW

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn