Strona · s. 2strona oryginału ↗
OLEKSIJ BAHANEC: «PRAWO I USTAWY TO JEST TO, CO WŁADZA ZAWSZE CHCE SOBIE PODPORZĄDKOWAĆ»
Слово Просвіти, №43 за 2011 рік
Jedną z najbardziej głośnych spraw karnych, a raczej politycznych, jest obecnie oskarżenie byłego ministra spraw wewnętrznych Jurija Łucenki. Który, mimo uzasadnionych wniosków adwokatów i poważnych problemów ze zdrowiem, nadal przebywa za kratami. Jednym z adwokatów Jurija Łucenki jest były zastępca Prokuratora Generalnego Ukrainy Ołeksij BAHANEC. Odchodząc w zeszłym roku z prokuratury, założył własną firmę adwokacką. A niedawno w Kijowie ukazała się książka dokumentalna Ołeksija Bahaneca „Niewygodny prokurator”, która natychmiast znalazła się w centrum dyskusji. Bo to on pisze o sobie — niewygodny prokurator, przede wszystkim dla tych, którzy woleliby podporządkować sobie organy ścigania, ustawę i prawo, mieć wygodnych funkcjonariuszy. Ale „wygodny” to prawie „ręczny”. Takim Ołeksij Bahanec nie był nigdy. Dzisiaj znany adwokat jest gościem naszej gazety. Pochodzi z Połtawszczyzny, jest absolwentem Charkowskiej Akademii Prawnej, siedmiokrotnie był prokuratorem obwodowym, w szczególności kierował prokuraturami tak dużych i różnych obwodów, jak lwowski, doniecki, dniepropetrowski. Dwukrotnie był zastępcą Prokuratora Generalnego Ukrainy. W jego karierze znajduje się prowadzenie bodaj pierwszej w Związku Radzieckim sprawy karnej przeciwko kooperantom i przestępcom wymuszającym haracze, nie mniej głośna sprawa we Lwowie dotycząca ukrytej sprzedaży ukraińskich dzieci za granicę, udział w śledztwie w sprawie Gongadzego.
SZABLA DLA SEKRETARZA KOMITETU OBWODOWEGO — Ołeksiju Wasylowyczu, mając ponad 30 lat stażu pracy w prokuraturze, może Pan oczywiście opowiedzieć o wielu głośnych sprawach. Proszę przypomnieć tę dniepropetrowską, o kooperantach i wymuszaniu haraczy od nich. — To jeden z przypadków, kiedy zetknąłem się nie tylko z otwartą ingerencją w moją działalność, ale z faktami świadczącymi o wadach ówczesnego społeczeństwa. Dotarliśmy do lidera grupy przestępczej, niejakiego Ołeksandra Milczenki o przydomku Matros. Na niego była już założona sprawa operacyjno-śledcza, prowadził ją naczelnik wydziału kryminalnego milicji miejskiej. Kiedy zatrzymaliśmy Matrosa, naczelnik wydziału kryminalnego tego samego dnia popełnił samobójstwo. Okazało się, że aktywną działalność bandy Matrosa przez ponad osiem lat patronowali pracownicy organów spraw wewnętrznych. Rozpoczęło się głośne śledztwo, które prowadziłem jako śledczy Prokuratury Generalnej ds. szczególnie ważnych. W toku śledztwa zwolniono ze stanowisk prawie wszystkich kierowników milicji obwodowej i miejskiej. Wkrótce zatrzymaliśmy ponad dwudziestu przestępców. To była bardzo okrutna banda. Cechowcy, czyli kooperanci, opowiadali na przesłuchaniach, jak ludzi wywożono do lasu, torturowano, zmuszano do płacenia haraczu, ilu było zaginionych bez wieści. Część pracowników milicji w Dnieprze była po prostu zastraszona. Naczelnika milicji miejskiej, który „krył” bandytów, ci nazywali po prostu „Papa”… Korupcja osiągnęła takie rozmiary, że zaczęliśmy docierać do bandyckich powiązań z niektórymi kierownikami obwodowego komitetu partii komunistycznej oraz komitetu wykonawczego obwodu. Były nawet zeznania, że bandyci podarowali pierwszemu sekretarzowi komitetu obwodowego partii bardzo drogą szablę. Nie udało nam się zbadać podobnych epizodów do końca, bo wkrótce działalność mojej grupy śledczej została zakończona, a mnie odwołano do Kijowa. Zrozumiałem, w Kijowie obawiano się, że pociągniemy do odpowiedzialności kogoś z kierownictwa obwodowego, bo wierzchołek organów ścigania obwodu był już skrajnie skorumpowany. — Ale ingerencja w śledztwo nie ustała także w czasach naszego niepodległego państwa. Świadectwem tego jest nie mniej głośna sprawa o adopcję dzieci we Lwowie... — Rok 1996. Do mnie sprawę badano już rok i osiem miesięcy, dalej zwlekać było niemożliwe. Przestudiowałem ją i zrozumiałem, że cztery osoby pociągnięte do odpowiedzialności nie były głównymi postaciami, tutaj zamieszany był pierwszy zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej. Oskarżonym zarzucano przekroczenie uprawnień służbowych i wykorzystanie ich w celach korzyści majątkowych. Chodziło o nielegalną adopcję dzieci. Urzędnicy, mimo zakazu rządu, kontynuowali faktycznie sprzedaż naszych dzieci za granicę. Prowadzenie sprawy moim poprzednikom przychodziło bardzo ciężko. Dla przykładu, pracownika UBOZ-u Ihora Pyłypczuka, który zajmował się operacyjnym wsparciem sprawy, po prostu zastrzelili, cudem przeżył. Ciągłe skargi, anonimy na pracowników grupy śledczej. Dałem polecenie śledczemu i zatrzymaliśmy pierwszego zastępcę przewodniczącego administracji obwodowej. Moim zdaniem dowodów w części epizodów zebrano wystarczająco. Była presja także na sąd. Zainteresowane osoby zdołały wywrzeć nacisk na sędzię, zmusiły ją do rezygnacji z rozpatrywania sprawy. Jedynie sędzia Jarosław Rudy, na którego nie mogli wpłynąć, zakończył rozpatrywanie sprawy, a sąd pod jego przewodnictwem wydał wyrok skazujący wszystkim figurantom sprawy.
REFORMY „POD SIEBIE” — Wypowiada się Pan dość krytycznie o zamiarze reformowania organów ścigania. — Wszyscy, którzy dochodzą do władzy, w tym do kierownictwa Prokuratury Generalnej, coś zmieniają. Ale zmiana dla samej zmiany nie przyniesie niczego pozytywnego. Nie reforma da pozytywny rezultat, a kadry. Długie lata przyzwyczajano nas do tego, że prokuraturze trzeba odebrać funkcję prowadzenia śledztw w sprawach karnych. A kto będzie to robił? Milicja? Przecież ona ma dzisiaj setki tysięcy nierozwiązanych spraw! To setki tysięcy poszkodowanych ludzi, setki tysięcy nieukaranych przestępców. W ostatnim czasie istnieje mnóstwo wakatów na stanowiska śledczych w organach MSW, zdecydowana większość śledczych ma doświadczenie pracy do trzech lat. Moim zdaniem właśnie dlatego nie ma komu badać przestępstw służbowych, choć to nie jest kradzież mieszkaniowa czy kieszonkowa. — Dlaczego łamie prawo ten, kto powinien stać na jego straży? — Wracam do kwestii kadr. Ich doborem i wychowaniem przez ostatnie dziesięć lat zajmowaliśmy się formalnie. I jeszcze bardzo ważny czynnik: prokuratura stopniowo traci samodzielność. Dochodzi do tego, że szef administracji rejonowej oświadcza, że nie chce mianowania tego czy innego prokuratora, albo mówi: zabierzcie z rejonu obecnego prokuratora! I prokurator obwodu jest zmuszony przenosić niewygodnego prokuratora i mianować, jak w jednym z obwodów, kuma szefa administracji. Niestety, u nas czasami mianuje się na stanowiska ludzi, którzy w ogóle są dalecy od pracy prokuratorskiej. W konsekwencji: kogo może wychować taki prokurator?!
— Jest Pan zaangażowany w śledztwo w sprawie szeregu głośnych spraw, w szczególności zabójstwa Georgija Gongadzego, nad którego dochodzeniem sprawował Pan nadzór w latach 2000—2002. Wyrzucano Panu, że rzekomo nie śpieszy się Pan z oskarżeniem kierownictwa państwa o udział w zbrodni. — Mówiłem wtedy i dziś nie zmieniłem swojego stanowiska: oskarżyć kogoś o udział w zbrodni można jedynie w trybie ustalonym przez prawo. Do tego czasu w żaden sposób nie mogłem powiedzieć, że podejrzewam Leonida Kuczmę czy jeszcze kogoś. Prawo w ogóle zabrania ujawniania danych śledztwa, które szkodzą czci i godności człowieka, którego wina nie została jeszcze udowodniona. — Swoją drogą, udział ówczesnego najwyższego kierownictwa państwa w zabójstwie Gongadzego nie został udowodniony nawet dziś, 11 lat po zbrodni. Wszczęta sprawa przeciwko Kuczmie jakoś zeszła na drugi plan za głośnymi sprawami przeciwko Tymoszenko i Łucence. A w ogóle w naszej najnowszej historii jest niemało głośnych zbrodni, zabójstw. I wiele z nich jest albo niewyjaśnionych, albo jeśli nawet doszło do sądu, to jego werdykt budzi niemałe wątpliwości w społeczeństwie. Śmierć Czornowoła, Hetmana, Kyrpy, Krawczenki… — Odnośnie niektórych przypadków, nie mogę jednoznacznie stwierdzić, że nie było tam znamion przestępstwa. Jedynie, nie bardzo wierzę w zabójstwo Kyrpy i Krawczenki. Dobrze znając obu, myślę, że po prostu doprowadzono ich do samobójstwa. — Nawet jeśli to było samobójstwo dwoma strzałami w głowę, jak u Krawczenki? — Eksperci przecież wyjaśnili, że jest to możliwe. — Po tym, jak w zeszłym roku zmuszono Pana do odejścia ze stanowiska prokuratora obwodu lwowskiego i po ponad trzydziestu latach służby w prokuraturze, niespodziewanie przekwalifikował się Pan na adwokata, stworzył firmę prawniczą. Psychologicznie to chyba nie było proste? — Gdyby mi 15 lat temu powiedziano, że kiedyś zostanę adwokatem, nie uwierzyłbym. Nigdy nie mogłem dopuścić, że w naszych czasach będą pociągać ludzi do odpowiedzialności bez jakichkolwiek dowodów. Swoją drogą, prokurator nie zawsze przecież musi tylko oskarżać. Robi się to tylko wtedy, gdy zebrano wystarczające dowody winy. Jeśli zaś prokurator widzi, że dowodów jest niewystarczająco, powinien wycofać się z oskarżenia. Tak głosi prawo. Kiedy w zeszłym roku napisałem raport o zwolnienie, to nie zamierzałem iść na adwokata. Celem było napisanie pracy kandydackiej, prowadzenie działalności wykładowej. Tym też zacząłem się zajmować. Ale w ciągu kilku miesięcy zwracało się do mnie wielu znajomych z prośbą o konsultację w sytuacjach, kiedy na przykład prokuratura wysunęła im oskarżenie, a nawet w samym postanowieniu nie widać było znamion przestępstwa. Potem zwrócił się jeszcze jeden znajomy, który zajmuje się poważnym biznesem. Ma potężny departament prawny, oni „odbijają” akty podatkowe, chodzą do sądów gospodarczych, administracyjnych, ale są bezsilni wobec „najazdów” organów ścigania, których celem jest wyłudzenie od biznesmena albo pieniędzy, albo części lub całego biznesu. Znajomy zaproponował stworzenie przy jego firmie struktury prawnej, która chroniłaby przed nielegalnymi działaniami organów ścigania. — Jakie to ciekawe: chronić przed obrońcami prawa. — W końcu stworzyłem samodzielną kancelarię adwokacką. Zaprosiłem kilku pracowników prokuratury, których znałem jako dobrych specjalistów oraz sumiennych prokuratorów i śledczych, oni zwolnili się z organów, zdali odpowiednie egzaminy na adwokatów. I my teraz pracujemy razem. Szczerze powiem, że dziś jeszcze patrzę na sprawę także jako prokurator, widzę naruszenia prawa, na które moi dawni koledzy-prokuratorzy z jakiegoś powodu nie zwracają lub nie chcą zwrócić uwagi. — Jest Pan adwokatem w bardzo głośnej sprawie — broni Pan Jurija Łucenki. — On już miał swoich adwokatów. Ale bliscy krewni i pełnomocnicy w imieniu Łucenki zwrócili się do naszego zrzeszenia z prośbą, abym włączył się w proces, kiedy sprawa była już w sądzie. Brano pod uwagę, że długi czas pracowałem w prokuraturze, doskonale znam proces karny. I ja z jeszcze dwoma adwokatami naszego zrzeszenia wstąpiłem do procesu. Kiedy szczegółowo zapoznaliśmy się ze sprawą Łucenki, niezwłocznie zwróciliśmy się z wnioskiem do sądu — o zwrot jej do dodatkowego śledztwa. Bo to, co przeczytałem w sprawie, nie zgadza się z przedstawionym oskarżeniem. Łucence inkryminują, że nielegalnie przyznał swojemu kierowcy podwyższoną pensję, nielegalnie doprowadził do zwiększenia mu stażu, emerytury, a jeszcze — oskarżają o nielegalne przyznanie kierowcy mieszkania. Zacznijmy od tego, że we wszystkich tych epizodach Łucenko nie odniósł osobistej korzyści ani na kopiejkę, swoją drogą, potwierdza to także śledztwo. Teraz odnośnie szkody rzekomo wyrządzonej państwu. Jak można Łucenkę oskarżać o „kradzież” mieszkania od państwa na korzyść kierowcy, jeśli on jedynie podpisał rozkaz o przyjęciu tego do organów milicji z prawem pierwszorzędnego otrzymania mieszkania? Takie rozkazy ministrowie podpisują dziesiątkami, istnieje cała procedura przyznawania mieszkań. Przy Ministerstwie pracuje centralna komisja mieszkaniowa, która podejmuje decyzję, komu właśnie z pracowników, którzy mają do tego prawo, należy przyznać mieszkanie. Także bez decyzji komisji mieszkaniowej lokalnej administracji państwowej nie może być przydzielone żadne mieszkanie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
