Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ludzie spod jarzma Myśli narzucone z zewnątrz

Слово Просвіти, №43 за 2012 рік

Ołeh CZORNOHUZ Największą tragedią w odbudowie naszego państwa jest bezzasadność i konformizm inteligencji, która bojaźliwie kontynuuje służbę wczorajszej administracji kolonialnej. Autor Kłamstwo, które przyodziewa się w pozłotę prawdy, zawsze jest szanowane bardziej niż sama prawda. Także autor Do Kijowa z Ameryki wracałem pociągiem. Wylądowałem w Warszawie, a dalej przyjaciele z Filadelfii poradzili mi na wszelki wypadek przesiąść się do pociągu. Tak bezpieczniej. Samoloty mogą do Ukrainy nie dolecieć. Przyjedziesz do Kijowa, nigdzie nie rozmawiaj po ukraińsku. Tam jest on już zakazany. Prezydent także jest przerażony. Wszędzie, wbrew Konstytucji, teraz występuje po rosyjsku. Gwarant także się boi. Jutro mogą wejść moskiewskie wojska i rzekomo po tym ma nastąpić anszlus — dobrowolne przyłączenie Ukrainy do Rosji. Wszystkie ukraińskie czarnoziemy wejdą do katastru Federacji Rosyjskiej, a Moskwa stanie się spichlerzem nie tylko Europy, ale i czarnego kontynentu — Afryki. „Jakieś szaleństwo — pomyślałem — ci zagraniczni Ukraińcy takiego czegoś nawymyślają, że w głowie się nie mieści”. Ale nie zaprzeczałem, tylko słuchałem. Co prawda, raz przerwałem i powiedziałem: — Ależ podczas Euro-2012 wszyscy Ukraińcy, niezależnie od pochodzenia narodowego — tak jak wy, Amerykanie — mimo wszystko zjednoczyli się i stali jednym narodem! — Tak, ale po tym rzekomo nadeszła niepokojąca wskazówka z Kremla do prezydenta Janukowycza. Mówiąc, że u was znowu się jednoczą! A nakazano przecież — dziel i rządź! Janukowycz z Łytwynem posłuchali. Zabrali się za antykonstytucyjną ustawę o językach regionalnych (nazwa języka pochodzi od partii — regiony). Uchwalili, dopiero wtedy Putin osobiście uszczęśliwił Ukrainę. A żeby odwrócić uwagę, opinii publicznej Ukrainy zakomunikowano, że z „braterską wizytą”, a potem nawet dodano wyjaśnienie — z prywatną. Zainteresowało go rzekomo zdrowie Janukowycza i swojego kuma Medwedczuka. Medwedczuk w odpowiedzi wyrzucił na całym terytorium Ukrainy tysiące wezwań „izmienim stranu”. Po angielsku we will change, a dokładniej betray the country, czyli „zdradzimy kraj”. Janukowyczowi jako głównodowodzącemu i póki co prezydentowi Ukrainy nakazano wyznaczyć na stanowisko ministra obrony wczorajszego obywatela Federacji Rosyjskiej. Rosyjskimi obywatelami wzmocnić SBU i swoją osobistą ochronę prezydencką. O tym pisze już światowa prasa — Amerykanie ukraińskiego pochodzenia położyli przede mną kilka anglojęzycznych gazet. Wszystko to tam rzekomo się potwierdzało. Nie wierzyłem własnym oczom i chciałem się o tym przekonać osobiście. — Natychmiast jadę na Ukrainę. Ukraina jest nad przepaścią — z patosem wykrzyknąłem, przebywając za oceanem, nie bojąc się nikogo i niczego. Moi amerykańscy przyjaciele trochę zbili mój patos. — Może lepiej w ogóle nie wracaj?.. — Ukraina ginie. Nie, pojadę — z ukraińską upartością odpowiedziałem. — Mam przecież wizę wielokrotną do USA. W każdej chwili będę mógł wrócić. — Jeśli okupacyjna komendantura wypuści z Kijowa. Tam wjechać można, ale z Ukrainy już nie wypuszczają — nawet samego Janukowycza i jego najbliższego otoczenia. Drapałem się po karku. — Kup na wszelki wypadek w Zurychu alpejski kapelusz. — Po co? — zdziwiłem się. — Będziesz udawał Szwajcara. Rozmawiaj wyłącznie po niemiecku — poradził jeden. — Nie wydawaj pieniędzy na alpejskie kapelusze, bierz moje sombrero i rozmawiaj po angielsku — zaproponował drugi. Z ciężkim sercem w piersi, z cichym szaleństwem w głowie, nastraszony, tego samego dnia wyleciałem do Warszawy. Dotarłem do Kijowa. Wszystko to, co w Filadelfii brałem za ideologiczną czy polityczną mrzonkę moich rodaków-patriotów, potwierdziło się: rzeczywiście znalazłem się na okupowanym terytorium. Wydawało mi się, że na moim ciele znowu pojawiły się czarne pręgi od nahajki, które przeszły mi w genetycznym spadku. Wszędzie — obcy język. W kioskach — ani jednej ukraińskiej gazety, ani jednego ukraińskiego czasopisma, ani jednej ukraińskiej książki. W ogromnych sklepach na ścianach wisiały kolorowe telewizory i z nich, tak samo w obcym języku, przekazywano wieści. Zrozumiałem — rzeczywiście przesiedziałem w Filadelfii kolejny anszlus między Kijowem a Moskwą. Nie przypadło mi, chwała Bogu, nieszczęście zobaczyć wkroczenia obcej armii na nasze terytorium. Bojaźliwie podszedłem do lady w sklepie spożywczym. Dwie dziewczynki cicho rozmawiały między Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki po ukraińsku. Zwróciłem się do nich również w ojczystym języku. Sprzedawczynie spojrzały na mnie ze zdziwieniem, jakbym dopiero co wyszedł zza drutu kolczastego, i przeszły na język obcy. Od razu zrozumiałem — boją się, żeby nie usłyszał ich właściciel i nie zwolnił. Zapytałem, czy nasze hrywny są jeszcze w obiegu. Spojrzały na mnie tak, jakbym dopiero co został wypuszczony na wolność przez psychiatrę Hłuzmana. Wtedy wskazałem palcem na witrynę i na migi poprosiłem: „Proszę, trzysta gramów kiełbasy i tyle samo rosyjskiego sera”. Wróciłem do domu zasmucony. Włączyłem telewizor. Zagraniczni dziennikarze donosili, że są śmiałkowie, którzy odważyli się głodować, ale jest ich niewielu i regularnie bije ich policja. Zatem — pomyślałem — na tym terytorium nie można już nawet głodować. A co w takim razie wolno robić nam, tubylcom czy aborygenom? Tylko zginać kark przed zdobywcami?! A jeszcze interesowało mnie, jak zdobywcy nazywają teraz nas, Ukraińców?! Chochłami, bydłem, a nasz język — bydłomową… Wyjąłem z foliowej torebki kiełbasę i wziąłem nóż. To była moja jedyna broń — na wszelki wypadek. Po bratersku podzieliłem kupioną kiełbasę i rzuciłem kawałek pod stół. Maks — mój jedyny przyjaciel, zaczął ocierać się o moje spodnie, słodko mrucząc. Niespodziewanie zadzwonił telefon. Zatem telefony nie zostały jeszcze odcięte, jest łączność ze światem, ale czy mam prawo swobodnie się wypowiadać? Czy nie po to zostawili mi telefon, żeby wykryć moje myśli, moje powiązania… A może to telefon z komendantury albo policji. Okupacyjne władze mogą wezwać mnie na przesłuchanie za moje wczorajsze artykuły. Przypomniałem sobie amerykański magazyn „Time”. W jednym z jego numerów narysowano karykaturę: ukraiński dziennikarz z kneblem w ustach i podpis: prawo Żurawskiego w działaniu. To, zdaje się, było ostatnie prawo dotyczące naszej Niepodległości. Zaproponowane, oczywiście, przez byłego niby-dziennikarza, koniunkturalistę, który służył niemal wszystkim władzom, żeby pozostać spławikiem na powierzchni. Resztki dawnej kolonialnej inteligencji są przesiąknięte na wskroś taką mimikrą. Tacy trzymają się, jak nadmuchiwane baloniki, zawsze na powierzchni, wysługują się każdej władzy. I każdemu zatkają usta. A przed tym prawem tak bardzo chciałem napisać o Witaliju Żurawskim! Pochwalić jego nieprzeciętny talent. Przecież będąc urzędnikiem w naszym wielkim i biednym państwie, Witalij potrafił zarabiać po 21 milionów hrywien rocznie. Chciałem przeprowadzić z nim wywiad na ten temat. Ale ubiegła mnie czy to w Monako, czy to w Monte Carlo podczas „Świeckiego życia” Katia Osadcza, której Witalij wyjaśnił, że tak duże pieniądze zarabia, czytając narodowi wykłady. Wtedy pomyślałem: trzeba rzucić w diabły to pisarskie rzemiosło i przejść na popularne wykłady. Ale zmieniłem zdanie, gdy dowiedziałem się, że Witalij Żurawski jest rzeczywiście trzykrotnym doktorem jakichś tam nauk, co dzisiaj przyrównuje się czy to do Sokratesa, czy to do Platona. Takim geniuszom można płacić i więcej. Ja mu nawet do pięt nie dorastam. Potem mój duch nieco się podniósł: z prasy dowiedziałem się, że teraz i u nas pisarskie honoraria osiągają miliony. Z tych samych telewizyjnych pierwowzorów wywiedziałem się, że współczesny i dość solidny pisarz za swój bestseller otrzymał od razu 16 milionów… Ucieszyłem się za kolegę (bo przecież i my, literaci, nie jesteśmy w tyle), zmieniłem zdanie na starość, by przekwalifikować się na Żurawskiego i pozostałem wierny swojej drugiej najstarszej profesji. Lecz tamtego niezapomnianego dnia o genialnych wykładach Witalija Żurawskiego już nie myślałem. Teraz interesowało mnie inne pytanie: czy nie będziemy wynajmować na lat 15—25 od Federacji Rosyjskiej Syberii, żeby nie dopuścić tam bezczelnych Chińczyków. Przecież kolonialna administracja może mi przypomnieć i moją książkę „Dzieci kolonii”. A jeśli ją przejrzą, to i ja, zgodnie z unikalnym prawem Żurawskiego, mogę znaleźć się tam, gdzie Makar nigdy swoich cieląt nie pasł, bo tam nie rośnie trawa. Nawet nie dojadłem kawałka rosyjskiego sera i odłożyłem go do torebki, bo wiedziałem z literatury, że w takich przypadkach należy zabrać ze sobą. Teraz interesowało mnie, czy bez sądu i śledztwa od razu wyślą do obozu koncentracyjnego? Przecież w moich artykułach wspomniani są niektórzy łajdacy, sprzedajne dusze, baturzyńscy nosy i połtawscy puszkary. Poznają siebie i oświadczą sędziom okupacyjnego reżimu, że zamachnąłem się na ich cześć i godność. Zatem teraz, zgodnie z prawem Żurawskiego, jestem skończony. Kiedy po trzecim dzwonku w końcu odważyłem się podnieść, jak to teraz piszą, słuchawkę, usłyszałem znajomy głos kolegi — dziennikarza, człowieka ze strachu, który przez ostatnie trzy lata nie tylko nie brał się za pióro, ale nawet nie chodził na wiece i na jakiekolwiek protesty patrzył z siódmego piętra swojego mieszkania i wierzył, że jakoś na swoim strychu przetrwa, żując zeszłoroczne siano. Jednak przetrwał, bo pierwsze słowa, które usłyszałem, brzmiały tak: — Ty jeszcze żyjesz? — zapytał mnie z jakiegoś powodu. — Można do ciebie wpaść na kilka minut? Przez pewien czas milczałem. Zdania pytające w głowie z prędkością światła nachodziły jedno na drugie: po co? W jakim celu? Sprowokować? Wyszpiegować? Dlaczego nie przychodził do mnie za Juszczenki? Dlaczego wtedy zapewniał mnie — ta wolność nie potrwa długo? Zobaczysz, Juszczenkę światowy globalizm (bał się nazywać rzeczy po imieniu) zetrze w proch. Nie zniszczą fizycznie, zniszczą moralnie. Nigdy mu nie wybaczą ukraińskiej historii, jego haseł: „Jeden język, jeden kościół, jedno państwo, jeden naród i postęp do Europy”. Neutralnie wypowiedziałem frazę, której nie uchwyci nawet najbardziej doświadczony śledczy. — A czemu nie, wpadaj. Będę rad cię widzieć. Zreflektowałem się, ale było już za późno. Nie trzeba było drugiego zdania! Ono mogło stać się zaczepką: dlaczego rad. Dlaczego was ciągnęło na róż-

s. 6 · strona oryginału ↗

Dokończenie. Początek na str. 5. — Oni są naszymi starszymi braćmi, my — młodszymi. Według moskiewskiej metryki. Tak zawsze było i nie myśmy im przynosili kulturę na..., — tutaj o mało nie wypuściłem wróbla z ust. O mało nie chlapnąłem zbędnego słowa... Dlatego słowo „bagnety” pominąłem i dodałem, — zawsze przynosili nam i nie tylko nam, a wszystkim narodom bezkresnego świata swoją kulturę, język, czyli „wielikij i moguczij russkij jazyk”, w którym rozgawariwajet Putin i Miedwiediew. Na zmianę. Po co chlapnąłem to „na zmianę”, sam nie wiem. Bo właśnie po tych słowach mój przyjaciel wstał ze swojego miejsca. — No, ja pójdę. — Czemu tak szybko? Coś nie tak? — A nie, wszystko w porządku. Ty u lekarza dawno byłeś? — zapytał niespodziewanie mnie. — U lekarza? A po co mi do lekarza? Jestem zdrowy, jak każdy inteligent. Wzrok mam normalny. Patrzę na świat trzeźwymi oczami. Szyldy, gazety, czasopisma — pochwalam. A że nie wydają książek w naszym języku, to kto je podczas okupacji czyta. Przejdę na Internet. Nauczę się bratniego języka, jak Łytwyn, Kołesniczenko, Żurawśkyj, Wołodymyr Olijnyk — wielki obrońca naszych czasów... Konowaliuk, wybacz, nie języka, a jazyka. Może herbaty? Mam rosyjski ser. Maks go nie je. Wyrzucę z domu. On u mnie ostatnio wywołuje podejrzenie. Znalazłem go w nocy na Majdanie. W ciemności nie przyjrzałem się jak należy. Myślałem, że on niebieski, a on okazał się prawie pomarańczowy, widzisz, jasnorudy. Jeszcze do tej pory nie wiem, czym oddycha i co ma w głowie. Dałem mu kawałeczek rosyjskiego sera i moskiewskiej kiełbasy... — Nie, ja jednak pójdę, — podniósł się z ławki przyjaciel. — Ty przesiądź się na krzesło. Ciebie, widocznie, ławka przeraża? — zainteresowałem się u niego. — U mnie herbata rosyjska, ser rosyjski. U mnie wszystko rosyjskie i ława z rosyjskiej brzozy! Teraz ja z zasady niczego ukraińskiego nie kupuję. I hrywny nie trzymam w kieszeni. Przeszedłem na ruble, jak wszyscy. On jednak trochę się uspokoił, ale na ławę nie usiadł. Przytulił się na skraju taboretu, ale jakoś tymczasowo i nie całkiem pewnie. — A ty nie bój się, — mówię mu. — Siadaj twardo i pewnie. Ty przecież nie tam, a tutaj. On czy to mnie nie rozumiał, czy to tak się bał, bo tym razem już u niego, a nie u mnie, oczy wyłaziły, jak zauważyłem, z orbit. Żeby go uspokoić, powiedziałem: — Ja trzy lata nie mieszkałem w tym mieszkaniu. Nikogo i nikomu było podsłuchiwać. Pluskiew, sądzę, nie ma. Z majorem Melnyczenką ja za granicą nie zapoznawałem się. Siedź spokojnie. — A Maks? — A co Maks? Ja go woziłem ze sobą. Nie było na kogo zostawić. Jego w diasporze polubili. Za kolor. — Jakie masz wrażenia po przybyciu na ojczystą ziemię? — A jakie może być wrażenie u wczorajszego wolnego człowieka na okupowanym terytorium? Marianna SORONEWYCZ Społeczne stowarzyszenie kulturalne „Akademia Bonifacjańska” w Anagni (Włochy) uhonorowało byłą premier Ukrainy Julię Tymoszenko międzynarodową nagrodą Bonifacego VIII. Odznaczenie wręczono jej córce Jewhenii Tymoszenko. Wręczenie jubileuszowej nagrody Bonifacego VIII stało się wielkim wydarzeniem w miasteczku w pobliżu Rzymu. Ono tego dnia witało czterech kardynałów Watykanu oraz delegację ukraińskich parlamentarzystów — Mykołę Tomenkę, Wołodymyra Filenkę, Wołodymyra Filipenkę, Mychajła Liwinśkiego. Obchody rozpoczęły się odwiedzeniem katedry oraz konferencją prasową w pałacu papieskim. W towarzystwie orkiestry korowód przeszedł ulicami historycznej części miasta do pałacu merostwa. Rozbrzmiały Hymny Ukrainy i Włoch. W słowie powitalnym mer miasta podziękował Jewhenii Tymoszenko za to, co jej matka zrobiła dla ustanowienia demokracji na Ukrainie. On na wszelki wypadek przemilczał lub udawał, że przepuścił moje słowa mimo uszu. Ja zaś prowadziłem dalej, jakby niczego po nim nie zauważając. — Dzisiaj my znowu powtarzamy swój kolejny błąd, — filozoficznie głębokomyślnie i z daleka zacząłem i pomyślałem, że tak, widocznie, i swoje genialne wykłady rozpoczyna doktor Żurawśkyj. — Następujemy na te same grabie. Spójrz nieuzbrojonym okiem na sytuację, która się wytworzyła. Gdzie nasze siły narodowe? Pod czyimi sztandarami? Myślisz, pod żółto-niebieską flagą? Nie, nie tak. To pod „Soborem”, to pod „Uderzeniem”, to pod „Swobodą”, to pod „Opozycją”. Wszyscy Ukraińcy pod cudzymi sztandarami. Sztandarami tymczasowych liderów — krzykaczy i demagogów. Rzekomo w opozycji. W jakiej opozycji? W opozycji, która niczym nie różni się od koalicji. Bieda w naszej postkolonialnej ukraińskiej inteligencji. To nasze nieszczęście. To nasza stała porażka. Z naszym atamaństwem z jednej strony medalu i z przystosowawstwem z drugiej... Wydawało się, była szansa pójść przed 28 października 2012 roku jedną ukraińską kolumną, żeby naród jasno zorientował się za kim głosować: za Ukraińcami czy anty-Ukraińcami. Żeby naród, wreszcie, zobaczył, kto jest kim. Kto żyje Ukrainą, a kto tylko żyje z Ukrainy i będzie żył tak i dalej. Rozpełźli się, rozbiegli się, jak przestraszone myszy, szukając swojej miotły, która ich wymiecie... Przyjaciel na mnie patrzył tak, jakby dopiero co mnie zobaczył w moim pokoju i wziął na wszelki wypadek sobie kota na kolana, niby świadka. Mówiąc, ja tego nie słyszałem i nie słuchałem. Ja w tym czasie właśnie głaskałem Maksa po sierści. A ja już wsiadłem na swojego konika i poganiałem dalej: — Spróbuję zilustrować swoją myśl, — tutaj wydawało mi się, że mówię to głosem Witalija Żurawśkiego podczas jego nieśmiertelnych i tak drogich dla narodu wykładów. — Trzeba wszystkim Ukraińcom w tym historycznym i odpowiedzialnym momencie, w których jeśli już nie płonie, to chociaż żarzy się nadzieja na ukraińskie zwycięstwo, zebrać się pod jednym narodowym sztandarem i pójść zwartą kolumną naprzód do zwycięstwa! Maks, najedzony kiełbasą, tylko mruczał, słuchając mnie. A mój przyjaciel milczał, i zauważyłem, że on tak mocno zacisnął zęby, że usta jego zsiniały od napięcia. — Czyżby, — prowadziłem dalej ja, zakochując się w sobie, — nie można było się zjednoczyć? Czyżby do tego obowiązkowo czekać, aż lufę pistoletu przystawią do twojej skroni? Czyżby nie zrozumiałe — osoby, które tymczasowo kierują naszym państwem, grabią je do ostatniej nitki, jutro nie wpuszczą ich po światach. A nasze terytorium, naszą ziemię wyprzedadzą w detalu i hurtem. Dwugłowe orły i jednoocy tylko czekają na ten słuszny dzień, który dla nas, Ukraińców, może stać się przedwcześnie sądnym. Wstał ze stołka, zrzucił Maksa z tronu i chciał już skierować się do drzwi. — Stój! — jakby rozkazałem. — Nie widzieliśmy się z tobą od czasów Pomarańczowej Rewolucji. — Nie trzeba — wymówił. — Lepiej nie wspominaj, bo zaraz się popłaczę. — Nie płakać nam trzeba i nie śmiać się. Musimy konstatować i mówić narodowi prawdę: wczoraj było ludobójstwo narodu ukraińskiego. Dzisiaj jest etnocyd, lingwocyd narodu ukraińskiego. W co myśmy się zmienili? Gdzie nasze rycerstwo? Duch kozacki? Jesteśmy teraz podobni do aborygenów jakby na ziemi nietkniętej cywilizacją. Tutaj żyją ludzie ze strachu. Ludzie, których ci święci mikołaje-deputowani zamienili w żebraków z wyciągniętą ręką. Oni nie myślą o państwowości, o języku, o wolności i o innych ludzkich wartościach. Czekają na jednorazowy przydział, jak na bilet wstępu, biorąc aktywny udział w politycznym spektaklu, który odbywa się raz na 4 czy 5 lat i znów bez inicjatywy czekają na kolejne drobne datki, żyjąc marzeniami o dobrym carze czy wujku, który przyjdzie i nauczy ich gospodarować na swojej ziemi, która już dzisiaj nie stała się ich… Przyjaciel chwycił za klamkę drzwi. Zrozumiałem, że nieco przesadziłem w tak trudnym dla naszego narodu czasie. W czasie okupacji. W czasie, kiedy uchwalane są prawa, jak za Józefa Stalina, o wrogach narodu, o honorze i godności wszelkiej narodowej i beznarodowej szumowiny. — Może przenocujesz u mnie? Czy masz ausweis? — przypomniałem sobie lata okupacji za hitlerowców. — Tutaj w sąsiedztwie mieszka mój przyjaciel. Zatrudnił się jako doradca w administracji… — Coś sprzedał władzy okupacyjnej? — przerwałem mu. — No, oni… Zrozumiałeś mnie… Postawili sprawę na ostrzu noża. Wszystkie inicjatywy muszą wychodzić od Ukraińców. — Nie od piątej kolumny, nie od służb specjalnych czy agentury, nie od Korniłowa, a właśnie od Ukraińców? — dopytałem. — Właśnie tak. Od Ukraińców. — W rodzaju Łytwyna, Kołesniczenki, Żurawskiego, Bondarenko, Derkacza, Szufrycza?.. Skinął twierdząco głową, ale zacisnął zęby. — Zrozumiałe. I co władze okupacyjne proponują im tym razem? — Ale to głęboko między nami — on tak samo jak ja kilka minut temu spojrzał na sufit, na aparat telefoniczny i przeszedł na migi. Mówiąc, że masz papier i długopis. Skinąłem twierdząco głową i podałem mu jedno i drugie, bo przed jego przyjściem, tak rozmyślałem, jak tylko dojem moskiewską kiełbasę i rosyj-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn