Strona · s. 7strona oryginału ↗
Ramię w ramię przeciwko systemowi
Слово Просвіти, №43 за 2012 рік
Niedawno znany historyk, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Serhij Biłokiń został honorowym profesorem Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Obecnie bada on niezwykłe zjawisko lat 60. XX wieku — Klub Twórczej Młodzieży „Suczasnyk” (Współczesny), który w tamtych czasach odegrał kluczową rolę w życiu społeczno-politycznym i kulturalnym ukraińskiej stolicy. Młodzież studencka zjednoczyła się: kontakty interpersonalne z młodymi działaczami Lwowa i innych miast rozszerzyły ich wpływy na całą Ukrainę. Członkowie klubu utrzymywali kontakty z przedstawicielami poprzednich pokoleń. Dzięki temu Klub stał się centralną strukturą ruchu szistdesiatnykiw (pokolenia lat sześćdziesiątych). Zjawisko KTM — to temat wykładu inauguracyjnego, który S. Biłokiń wygłosił studentom Mohylanki. Serhij BIŁOKIŃ, profesor Początek Klubu W różnych wydawnictwach, nawet encyklopediach, podawane są różne daty jego założenia. Chcę zwrócić uwagę na zapis w dzienniku Lesia Taniuka z 8 marca 1960 roku o uroczystym zebraniu w Kijowskim Instytucie Teatralnym: „A potem zostaliśmy, poczekaliśmy do siódmej: pierwsze zebranie naszego Klubu, który już niby stworzyliśmy. Był Kostiantyn Krymeć i Żenia Hanin od muzyków, był Ihor Tkaczykow od architektów, była cała nasza „grupa kolędnicza” z konserwatorium, Ołeś Berdnyk reprezentował pisarzy. Kierownictwu — dyrektorowi wyjaśniliśmy, że to aktyw komsomolski. Rozpłynął się w uśmiechu”. Na pierwszej, bardzo licznej prezentacji almanachu „Zona”, którą 13 marca 1996 roku przeprowadził Jurij Chorunżyj w Domu Literatów i na którą przybyli byli żołnierze UPA, byli więźniowie polityczni oraz wielu młodych ludzi, stało się oczywiste, że obecni reprezentowali różne nurty społeczno-polityczne. Szistdesiatnyky od razu nawiązali więzi ze swoimi poprzednikami, w szczególności z członkami UPA, kiedy samo słowo dysydent nie było jeszcze w obiegu, i śladem za nimi podążali w kierunku niepodległości państwowej Ukrainy. W sensie politycznym był to jednoznacznie Ruch Oporu. Jeszcze jeden znamienny moment. W „słowniku dysydentów” nie ma, i słusznie, Iwana Makarowycza Honczara z jego Muzeum, nie ma ludzi z jego kręgu, a to nie tylko grupa ludzi, lecz cały ukraiński Kijów. Można mówić szerzej — w końcu o całej Ukrainie, czyli o tysiącach obywateli, którzy między Ukrainą a internacjonałem wybierali Ojczyznę. Wreszcie, jeszcze jedno słabe miejsce w stosowaniu tego pojęcia. W znaczeniu „niezgadzający się” inakodumstwo (myślenie inaczej) ma sens wtórności. Zatem powstaje pytanie: dlaczego linię magistralną ukraińskości mają reprezentować Skaba, Kondufor, Jelczenko, ich poplecznicy i pomocnicy, a działacze „Klubu Twórczej Młodzieży”, którzy kształtowali naszą kulturę i ucieleśniali „sól ziemi”, są definiowani jako pochodna od Skaby i innych? Pozostawiam otwartym inne pytanie, czym to było — oporem czy ruchem narodowowyzwoleńczym? W końcu opór także ma sens wtórności. Skala i poziom zjawiska W skład Klubu wchodzili najlepsi, ikoniczni poeci tamtego czasu — Wasyl Symonenko, Wasyl Stus, Lina Kostenko, Mykoła Winhranowski, Iwan Dracz, Iryna Żyłenko, Stanisław Telniuk, Mykoła Chołodny, prozaicy — Jewhen Hucało, Jewhen Koncewycz, Wałerij Szewczuk, Wołodymyr Drozd, krytycy literaccy — Iwan Switłyczny, Iwan Dziuba, Jewhen Swerstiuk, Mychajłyna Kociubynśka, artyści — Ałła Horśka, Opanas Załywacha, Wiktor Zarećkyj, Ludmyła Semykina, Hałyna Sewruk, Weniamin Kusznir, Hałyna Zubczenko. Za nimi poszli działacze kina (Serhij Paradżanow, Jurij Illenko), filozofowie (Wasyl Lisowy) i inni. Byłoby wielkim błędem uważać, że do Klubu należeli tylko humaniści. Chodzi także o matematyków (Nina Wirczenko), medyków (Lubomyr Pyrih), fizyków (Ołeksej Sytenko), biologów. Chodzi o wielką epokę i całe pokolenie. Ich losy potoczyły się różnie. Niektórzy zrobili wybitną karierę (I. Dracz, W. Korotycz, W. Drozd, a wraz z nimi odesita W. Jaworiwśkyj). Na niektórych czekało więzienie (Wasyl Stus, Mykoła Chołodny, a wraz z nimi lwowianin Ihor Kałyneć). Związek Pisarzy dalej produkował „twórczy potok”, ale młodzi poeci raz na zawsze określili poziom jakości. Kiedy wielka liczba talentów takiej skali staje ramię w ramię poza oficjalnymi organizacjami, nieuchronnie powstają pytania. Była, widać, jakaś wewnętrzna nagląca potrzeba ich organizacyjnego sformalizowania. Mieli wspólne interesy i, przepraszam, ideały. Skład osobowy i struktura Klubu Powstają zasadnicze pytania przede wszystkim dotyczące składu osobowego „KTM”. Materiały do katalogu członków Klubu sporządził jego pierwszy prezydent Leś Taniuk w 10. tomie swojego „Dziennika”. Mamy tu listę imion, lata życia, definicje. Co najważniejsze dla nas — tam, gdzie trzeba, znajdujemy w nawiasach trzy sakralne litery: KTM. Ale w wydaniu jako członkowie klubu nie zostali wymienieni ani Ludmyła Semykina, ani Hałyna Sewruk, ani Wiaczesław Czornowił. Problem w tym, że dla autora uściślenie list nie było celem samym w sobie. Dziesiąty tom to komentowany indeks osobowy do dziennika. Ważną serię imion daje rekonstrukcja organów kierowniczych Klubu. Powszechnie wiadomo, że miało ono dwóch prezydentów — Taniuka i Zarećkiego. Nie bierze się pod uwagę innego kierunku, który władza powstrzymała. Pewna grupa, do której należał przynajmniej Oł. Kłuszyn, wysuwała na prezydenta Switłycznego. Sensacyjną rzecz przekazał Oł. Kłuszyn w liście do Taniuka z 20 lutego 1963 roku: „Wydarzenia klubowe były takie. Długo i natarczywie targowaliśmy się z Tamarą [Hławak], w końcu, zebrawszy naszych chłopaków w jej gabinecie, udało się dopisać Żozefa [Lynjowa], jego przyjaciela Saszkę oraz [Mychajłynę] Kociubynśką. Początkowo nalegaliśmy na kandydaturę Switłycznego, ale nie wyszło… A już na plenum rozgorzała prawdziwa walka. My wszyscy nalegaliśmy, żebyś był prezydentem, ale oni uparli się tylko na Zarećkiego. Ten już odmawiał, jak mógł, ale nie pomogło… Wiele rzeczy było tu strasznie oburzających, szczególnie ostro wystąpił Switłyczny, ale głową muru nie przebijesz”. Trudno nie zacytować „wspomnienia z perspektywy czasu” Iryny Żyłenko: „Kierownictwo posmutniało. Zamiast Taniuka nakazali kierować Klubem Wiktorowi Zarećkiemu. Z jakiegoś powodu uważano go za bardziej umiarkowanego. Być może tak właśnie było. Ale za Wiktorem stała Ałła, której „umiarkowanie” nie było absolutnie właściwe”. Klub nie miał stałego członkostwa, ale istniało w nim kierownictwo, własne. Nazywało się „Rada Klubu”. Komsomolcy nie domyślili się jeszcze, by dać członkom klubu prezydenta od siebie. W latach 1963–64 było to niemożliwe. „KTM” miało swoich komsomolców, członków partii. Złożona historia. Minęło ćwierć wieku trudnej drogi historycznej, kiedy młodzi naukowcy, doktoranci Akademii Nauk w szczytowym momencie pieriestrojki zaczęli formować ukrainoznawczy klub „Spadszczyna” (Dziedzictwo). Po odpowiednich konsultacjach dyrektorka Domu Naukowców postawiła przed nimi wymóg:
Waszym prezydentem będzie osoba postronna, Kudin, ale tylko on. Wybierajcie. 27 stycznia 1964 roku Iryna Żyłenko napisała do Drozda: „Radę Klubu rozpędzono w jednej chwili. Wezwano do KC Zareckiego, Kluszyna i Korotycza, powiedziano im parę „niezrozumiałych” słów, z których zrozumiałe było tylko to, że Rady jako takiej nie będzie, a zatem ich usług więcej nie potrzebują. Mówiąc, stworzą („za przykładem leningradczyków”) komisję, która będzie kierować. Mychasia [Mychajłyna Kociubynśka] trafnie nazwała ją „komisją do walki z twórczą młodzieżą”. Po dwóch tygodniach poszedł jeszcze jeden list: „I wypij, Wowciu, łyczek wody za spokój KTM, który jednak dobili. Ciekawe, co wróży nam w przyszłości zamknięcie Klubu i rozpędzenie Rady?..”. Następnego dnia Iryna poinformowała, że informacja o Klubie poszła do Tbilisi, dokąd polecieli w swoich sprawach Niła Szewczuk i Hryć Chałymonenko. Żegnano ich z ulicy Riepina, od Zareckich: „Pili za jasną pamięć KTM i za ukraińsko-gruzińskie związki. A potem śpiewali. To ostatnie — najjaśniejsza, najbardziej wymowna agitacja”. Ostatecznie ustalić członkostwo uczestników KTM jest niemożliwe. Można chyba tylko, idąc za całkiem niezbędnymi funkcjami, przypomnieć imiona ludzi, którzy organizowali wieczory w różnych instytucjach, jak choćby Ryta Dowhań, w różnych technikach wytwarzali lub rozpowszechniali samizdat. Ani bez samizdatu nie byłoby Klubu, ani bez masowych wieczorów nie byłby on nic wart. Nie można nie nazwać członkami KTM wysokopostawionych działaczy nauki i kultury, którzy stworzyli Klubowi parasol ochronny. Mając należne tytuły, ale pozostając przede wszystkim patriotami, pisali i podpisywali protesty w obronie Klubu. W czasach dysydenckich pojawiło się pojęcie „podpisanci”, ale to trochę co innego. 31 lipca 1963 roku w Parku Pierwszomajowym KTM prowadziło wieczór poświęcony Łesi Ukraińce. Kierownictwo go zakazało, ale odbył się on „pod płotem”, „na ławkach”. 5 sierpnia Iryna Żyłenko napisała w liście: „Wieczorem u Mychajłyny dowiedzieliśmy się, że „Protest” podpisali Stelmach, Sosiura, Sztoharenko, Majboroda i inni”. Latem 1965 roku doszło do aresztowań. 22 września Żyłenko napisała: „Na „górę” poszedł protest, podpisany przez „żubry” naszej kultury i nauki. Mówią, że podpisali się Stelmach, Małyszko, Majboroda i inni”. Nie może nie dziwić, że i obecnie, w 2012 roku, nie istnieje zbiór archeograficzny, który zawierałby odpowiednie dokumenty, zebrane w kijowskich i moskiewskich archiwach. Klub jako organizacja masowa Organizacją masową KTM stał się dzięki kolędnikom i tancerzom z zespołu Wołodymyra Nerodenki „Wesnianka”. Artystka Hałyna Zubczenko wspominała: „Nie znaliśmy naszych ukraińskich obrzędów. Wtedy już z nami był Wołodymyr Nerodenko… Zwyczaje, obrzędy — tutaj był niedościgniony”. Do nich dołączyli chórzyści z „Żajworonka” — chóru, który powstał w 1961 roku przy Kijowskim Konserwatorium (kierowali nim Borys Riaboklacz, Wadym Smohytel i Wołodymyr Zawojski). Zastąpił go ludowy chór folklorystyczno-etnograficzny Leopolda Jaszczenki „Homin”, który utworzył się, jak wiadomo, nieco później, w 1969 roku na dnieprzańskich zboczach. Nazwa, emblemat, hymn W różnych źródłach trafiają się warianty: „Klub Twórczej Młodzieży” i „Klub Twórczej Młodzieży „Suczasnyk”. Emblemat, który był w obiegu wtedy, a teraz drukuje się w zaproszeniach Muzeum Sześćdziesiątników, stworzyła artystka o tragicznym losie Ołena Kyryczenko. Impulsem do jej artystycznego rozwiązania stał się pierwszy zbiór Iwana Dracza „Soniasznyk” (Słonecznik). Tutaj połączono razem motywy słońca i słonecznika. Grupa Klubu Twórczej Młodzieży w czasie wolnym. 1 maja 1963 r. Stoją: Ałła Horska (trzecia od lewej), dalej od lewej do prawej Jurij Myłko, Wiktorija Cymbał, Mykoła Płachotniuk, Łeonida Switłyczna, N.N., N.N., Luba Charaburska, Iwan Switłyczny, Hałyna Wozna (Kusznir), Hanna Ihnatenko. Pierwsza z prawej Hałyna Zubczenko, dalej N.N., Jewhen Swerstiuk, Ludmyła Semykina. Siedzą (od prawej do lewej): Hałyna Sewruk, Weniamin Kusznir, Hryhorij Łohwyn, Iwan Dracz, Ołeksandr Newecheria, Erast Biniaszewski, leży Ołeksandr Kluszyn. Zdjęcie z archiwum Muzeum Sześćdziesiątników. Ciąg dalszy na str. 10
s. 10 · strona oryginału ↗
Zakończenie. Początek na str. 7. Podczas jakichś posiedzeń zapisałem piosenkę: Przy armacie stał i furt-furt ładował. I furt-furt (6 razy) I furt-furt ładował. Nie przypominam sobie innej piosenki, którą tak chętnie śpiewali członkowie KTM, która lepiej nadawałaby się na rolę hymnu, dlatego proponuję uznać za taki ten tekst — hymn niezarejestrowanej organizacji bez wyraźnego członkostwa. Kwestie programowe, charakter narodowy Klubu. Liderzy KTM poruszali się w kilku priorytetowych kierunkach. Wskazywali na rozbieżność między deklarowanymi w ZSRR ideałami a rzeczywistością, dążyli do duchowości, prawdomówności oraz narodowo-kulturowej tożsamości. Dla twórczej młodzieży w praktyce oznaczało to tworzenie prawdziwej sztuki zamiast chałtury zarobkowej i kłamstwa. Ówczesne wystawy artystyczne wywierały przykre wrażenie: pyzate dojarki, białozębi mechanizatorzy. Właśnie takie socrealistyczne dzieła dominowały na wystawach, skąd je zresztą kupowano. Artyści domagali się wolnej twórczości, protestowali przeciwko wymaganiom przestrzegania zasad klasowości (partyjności). Analizując leninowski artykuł o literaturze partyjnej, Iwan Switłyczny w jednej z pracowni artystycznych wygłosił wykład na ten temat. Jako drugi krok występowali przeciwko kanonom socrealizmu. Działacze teatralni orientowali się na teatr eksperymentalny. Początkowo w Klubie przeważał kierunek ogólnodemokratyczno-internacjonalny, jak określała go Hałyna Zubczenko. Wkroczenie artystów oznaczało wielkie zmiany: „A my mieliśmy ideę narodową — odrodzenie naszej historii, kultury”. Po śmierci Ałły Horskiej przeglądałem jej papiery i widziałem dyktanda, które pisała ze swoją najbliższą przyjaciółką Nadią Switłyczną, a poznały się, wspominała Nadia, w latach 1963—64. Ponieważ rosyjskojęzyczni początkowo chłopcy i dziewczęta derusyfikowali się i narodowo uświadamiali, Klub Twórczej Młodzieży na oczach stawał się organizacją ukraińską. Ośrodkiem ukrainizacji nie mogło być nic innego, jak prywatna kolekcja, którą nazywano nie inaczej, jak Muzeum Iwana Honczara (uważa się, że powstało w 1959 roku). W jego muzeum stał się Ukraińcem Dziuba. Właśnie Iwan Makarowycz udostępniał młodzieży autentyczne stroje ludowe na ich święta. Dziedziczność pokoleń. Mychajłyna Kociubynśka słusznie pisała: „Klub przyciągał do siebie przede wszystkim, oczywiście, młodzież, ale różnych kategorii wiekowych: tutaj zjednoczyli się zarówno ludzie nieco starsi, z określonymi zainteresowaniami, pewnym doświadczeniem zawodowym, przeważnie już rodzinni, z dziećmi, jak i znacznie młodsi, którzy stawiali pierwsze kroki na samodzielnej niwie twórczej”. Wobec tego Klub narzucał dziedziczność pokoleń, o której pisał Szekspir w „Hamlecie” (I, 5): Zerwała się dni łącząca nić. // Jak mam te strzępy w całość złączyć? (Przeł. B. Pasternak). Trudno przecenić bezpośredni wpływ aktywnego ukapisty, sekretarza kijowskiego komitetu obwodowego UKP, a następnie polityka, prozaika B. Antonenki-Dawydowycza, szeroko wykształconego tłumacza Hr. Kocura, historyka sztuki Iw. Wrony, który zapoznał młodych artystów z twórczością monumentalisty M. Bojczuka. Wszyscy trzej byli więźniami komunistycznych łagrów, więc ich sytuacja społeczna zasadniczo różniła się od oficjalnych przywódców socrealizmu jako metody twórczej. Chętnie wspierał liderów Klubu uczeń Lesia Kurbasa, reżyser Marjan Kruszelnyćkyj. Wreszcie o kontaktach z jeszcze jednym uczonym czasów Rozstrzelanego Odrodzenia, o których mało kto wiedział. W 1960 roku Les Taniuk poznał byłego wychowanka cesarskiego Uniwersytetu Charkowskiego, ucznia akademika F. Szmita, dyrektora charkowskiego Muzeum Sztuki Ukraińskiej Stefana Taranuszenkę. Taniuk zapisał w dzienniku: „Wasyl Weczerśkyj prowadził do Stefana Andrijowycza Taranuszenki. Biblioteka — unikalna! Jego posadzili w tym samym roku co Kurbasa. Usilnie radzi młodym zainteresować się pracami Kateryny Biłokur, która mieszka w Bohdaniwce, rejon jahotyński, Kijowszczyzna. Pokazywał jej prace. Kwiaty. Ale jakie!”. Bywając w Humaniu (a tam byli wszyscy członkowie KTM), młodzież poznawała narodową komunistkę, obecnie najsłynniejszą z więźniarek politycznych, Nadię Witalijiwnę Surowcewą. W atmosferze chruszczowowskiej „odwilży” w Klubie powstała grupa ludzi (Les Taniuk i in.), która zbierała informacje o bolszewickich represjach. Z tej grupy z czasem wyrósł „Memoriał”. W zapisie datowanym na 26 sierpnia 1962 roku L. Taniuk niezwykle szczegółowo opowiedział o wyjeździe do Bykowni. „Na wieczorze Kurbasa podeszła do mnie kobieta, wzburzona, oczy zapłakane. Zaczęła — o stalinizmie, o ofiarach — pomyślałem, że jest z represjonowanych, może wie coś o Kurbasie; nie. Słowo do słowa i nagle: „Oto wy wszystko o Sołowkach, kto i jak tam rozstrzelany… a u nas pod Kijowem swoje Sołowki. Ludzi poległo tam nie mniej niż na Sołowkach; nikt ani słowa. A ich przecież pochować trzeba po ludzku, po chrześcijańsku…”. Razem z Horską i Symonenką dotarli do naocznego świadka tamtych wydarzeń Petra Zacharowycza Kukowenki, który z licznymi szczegółami opowiedział to, co widział i słyszał. Według jego własnych wyobrażeń ludzi zakopywano na terenie czterech lub pięciu hektarów. Na dobę przywożono 5—6 ciężarówek, a w każdej było 40—60 trupów. Z tych liczb u Taniuka wychodziło 420 tysięcy dusz oddanych ziemi przed wojną. Wasyl Symonenko, Ałła Horska i Les Taniuk pojechali we wskazane im miejsca i w lesie odkryli to, czego wolała nie widzieć ówczesna, a i późniejsza władza. Już teraz, podczas corocznych majowych spotkań w Bykowni, jedyny z tej grupy, który pozostał przy życiu, Les Taniuk, opowiada: Chłopcy grali w piłkę, a za bramki służyły im ludzkie czaszki. „Ałła odeszła, rozpłakała się, długo nie mogła mówić. Miejscowy dziadek przy kieliszku opowiadał nam o tym, co działo się po lecie 1936 roku „za zielonym płotem”, którym było ogrodzone to straszne miejsce. Wasyl jakby go nie słuchał. Dziadek poszedł, a Wasyl przeczytał mi takie wersy: Depczemy wrogów i przyjaciół, O biedni jorkowie, wszyscy na jedno kopyto. Na cmentarzu rozstrzelanych złudzeń Już nie ma miejsca dla mogił. To działo się w 1962 roku. Po ćwierćwieczu (1987), kiedy w Moskwie już wrzała pieriestrojka, trzecia rządowa komisja bykowniańska w Kijowie potwierdziła wnioski dwóch poprzednich: w Bykowni leżą ofiary niemiecko-faszystowskich najeźdźców. 6 maja 1988 roku otwarto tu memoriał, przeznaczony do zilustrowania odpowiedniej koncepcji. Zaprojektował go architekt Wadym Mychajłowycz Szarapow. Na kamiennej płycie wyryto bezsumienny tekst: „Tutaj pochowano 6329 radzieckich żołnierzy, partyzantów, podziemnych działaczy, cywilnych obywateli, zamęczonych przez faszystowskich okupantów w latach 1941–1943”. Za niepodległości ten napis został skuty.
Poznawanie dziedzictwa kulturowego, lektorium. Profesjonalna praca działaczy kulturalnych prowadzona była w sekcjach, być może bardziej formalnych niż sam Klub — teatralnej, artystycznej i innych. Ważny zapis w dzienniku Lesia Taniuka z 17 maja 1963 roku: „Byłoby całkiem nieźle zorganizować od jesieni w KTM systematyczne wykłady, tak jak to robi Bohdan Horyń. Chłopcy mają ogromne braki — nie tylko z historii dawnej, ale i z lat dwudziestych. Muszą być systematyczne wykłady — Switłycznego, Dziuby, Koczura, moje o teatrze i dramacie, Kuzyakinej, [Loni] Hrabowskiego — nowa muzyka, chciałbym wciągnąć w to koło apolitycznego na razie [Dmytra] Horbaczowa z muzeum. Żyje jeszcze kohorta starszych — od Antonenki-Dawydowycza do Rylskiego, do Taraszenki, do tegoż samego Mychajła Rudnyckiego; jego można „nakręcić” i poruszyć…”. 8 stycznia 1964 roku Ir. Żyłenko zanotowała: „Wkrótce zaczną się regularne wykłady z osiągnięć fizyki, chemii, biologii, medycyny, techniki itp.”. Realnie z wykładami występowali I. Switłyczny, H. Łohwyn, który kierował wyjazdami w miejsca historyczne Ukrainy z badaniem zabytków architektury.
Relacja składników kulturowych i politycznych szistdesiatnyctwa. Ideologicznym szczytem szistdesiatnyctwa stała się praca Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” (list przewodni I. M. do Szełesta i Szczerbyckiego datowany jest na grudzień 1965 roku). Czyż nie najważniejsze było tu to, co najstraszniejsze dla partyjnej nomenklatury — rozdzielenie idealnego Lenina i współczesnej partyjnej nomenklatury, poddając ostrej krytyce działalność zarówno współczesnego mu moskiewskiego Biura Politycznego, jak i jego kijowskiej ekspozytury. Późniejsza praca Maksyma Sahajdaka (Stepana Chmary) „Etnocyd Ukraińców w ZSRR” (po aresztowaniu W. Czornowoła ukazywała się tylko w zagranicznym „Ukraińskim wisnyku”, nr 7/8, 1975), była genetycznie powiązana zarówno z pracą Dziuby, jak i bliższą mu pracą Iwana Hela. Z historycznego punktu widzenia interesująca jest nie tyle działalność literaturoznawcza, co przede wszystkim polityczna działalność Iwana Switłycznego, Ałły Horskiej i ich przyjaciół, tym bardziej, że brano ludzi nie tyle za organizację nieautoryzowanych wieczorów poetyckich, co za politykę. W aktach śledczych członków Klubu Twórczej Młodzieży znajdujemy jako „dowody rzeczowe” nie tylko wiersze z samizdatu, ale i tamizdat (w różnej formie) — i „Wywid praw Ukrainy / Opracowanie, artykuł wstępny i noty Bohdana Krawciwa” (Prolog, 1964), i „Ukrainę i ukraińską politykę Moskwy” Myrosława Prokopa (Cz. I. Monachium, 1956), które szistdesiatnyky rozpowszechniali. Najwybitniejsi poeci tamtej epoki pisali o dalekich krajach, wydarzeniach geograficznie odległych od nas. Ale wszyscy współcześni, wszyscy czytelnicy „Literaturnej Ukrainy”, wszyscy obecni na wieczorach młodej poezji, wszyscy szczęśliwcy, którzy słyszeli te utwory w wykonaniu autorskim w domu Switłycznych, po raz pierwszy zapoznając się z tymi utworami, rozumieli, że chodzi o nich samych.
Koniec szistdesiatnyctwa, w szczególności KTM. Działalność szistdesiatnyków wywołała wściekły opór i wszelkie przeszkody ze strony władzy. Brutalnym pobiciem skrócono życie Symonence. Aktywną działalność członków Klubu w ich poprzednich formach przerwały aresztowania w 1965 roku. Listę represjonowanej wtedy młodzieży biorę z książki Wiaczesława Czornowoła („Licho z rozumu”: Portrety dwudziestu „przestępców”: Zbiór materiałów), zestawiając jej informacje z encyklopedią wydawnictwa Smołoskyp „Ruch oporu na Ukrainie”. 24 sierpnia 1965 roku zostali aresztowani Iwan Hel i Myrosława Zwaryczewska (Lwów), 25 sierpnia — Jarosława Menkusz (Lwów), 26 sierpnia — muzealnik i historyk sztuki Bohdan i jego brat Mychajło Horyni (Lwów), laborantka chemiczna Jewhenija Kuzniecowa (Kijów), 27 sierpnia — muzealnik Ihor Hereta (aresztowany w Odessie, przeniesiony do więzienia w Tarnopolu) oraz malarz i grafik Panas Załywacha (Iwano-Frankiwsk), 28 sierpnia student stomatologii Jarosław Hewrycz oraz inżynier instytutu naukowo-badawczego poszukiwań geologicznych Ołeksandr Martynenko (Kijów), Mychajło Osadczyj (Lwów). Tego samego dnia przeprowadzono rewizję u inżyniera-geodety instytutu „Kyjiwobłprojekt” Iwana Rusyna (daty aresztowania brak). 31 sierpnia odbyła się rewizja u Switłycznego, 1 września został po raz pierwszy aresztowany, ale po kilku miesiącach wypuszczony. Stałe prześladowania trwały przez kolejne dziesięciolecia i zakończyły się jego śmiercią. W sierpniu (dat brak) zostali aresztowani także pracownik Instytutu Geofizyki Mykoła Hryń (Kijów), Dmytro Iwaszczenko (Łuck), nauczyciel muzyki Metodij Czubatyj (Tarnopol). Pod koniec sierpnia zabrano Mychajła Ozernoho (obwód iwanofrankiwski), 1 września — historyka Wałentyna Moroza (wykładał w Iwano-Frankiwsku, sądzony w Łucku). Wkrótce dołączono do nich starszych: 4 września 1965 roku wzięto pisarza i pedagoga Mychajła Masiutkę (aresztowany w Teodozji i przewieziony do Lwowa, po raz pierwszy aresztowany w 1937), 13 listopada — leksykografa Swiatosława Karawanśkiego (Odessa, po raz pierwszy aresztowany w 1945). W przypadkowych okolicznościach 23 maja 1966 roku wsadzono pisarza Anatolija Szewczuka, brata Wałerija (Żytomierz). 28 listopada 1970 roku ktoś, do dziś nieznany z imienia, zabił Ałłę Horską. Przed członkami Klubu Twórczej Młodzieży rozpoczął się nowy okres życia. Jaskrawa działalność KTM, pełna nadziei i radosnej twórczości, skończyła się. Dobiegało końca właśnie ich młodzieńcze życie. Rozpoczął się okres tak zwanego „zastoju”. W 1972 roku przetoczyła się nowa fala aresztowań. Przybierając nowe formy, które otrzymały nazwę dysydentyzmu, działalność szistdesiatnyków przeszła na inne poziomy.
Grupa szistdesiatnyków. 1969 r. W ogrodzie studia filmowego im. O. Dowżenki. Siedzą (od lewej do prawej): Mykoła Winhranowśkyj, Jewhen Hucało, Wołodymyr Drozd, Hryhir Tiutiunnyk, Wałerij Szewczuk, Borys Olijnyk. Stoi pierwszy z lewej: Wiktor Iwanysenko
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
