Strona · s. 9strona oryginału ↗
Pod znakiem złotej pektorału
Слово Просвіти, №43 за 2012 рік
„Państwowe Kopyto”, które ponad trzysta lat wisiało nad Ukrainą, niczego dobrego Ukraińcom nie dało. Zresztą wisiało ono nie po to, by dawać, lecz by brać, zagarniać, wyciskać. Oto i wycisnęło z nas braterstwo. I nie tylko z nas. Co więcej, jeśli dobrze się przyjrzeć, to ciężar tego „kopyta” wisi nad Ukrainą do dzisiaj, a cel się nie zmienił: gnębić i wyciskać z nas ostatnie krople ukraińskości. A tymczasem wywrotowcy Niech podrastają I pomogą moskalowi Gospodarzyć… Szewczenko-prorok napisał te wersy dla Ukrainy, przewidując w „Rozrytej mogile” (w „Wywrotowcach”) nie byle kogo, a właśnie naszych dzisiejszych regionalów, którzy do cna sami się zmoskalili i pomagają „moskalowi gospodarzyć” — razem z „naszymi” komunistami. „Na czworo rozkopana, rozryta mogiła…” — pisał Taras. Czyż to nie dzisiejsze „pole wyborcze” Ukrainy: Wschód-Zachód, Centrum-Południe? W końcu i regionali, i komuniści znaleźli „wspólny język” w parlamencie tylko dlatego, że był to „język” nienawiści do Ukrainy, do jej języka i do nosicieli tego języka. Spiski i zdrady określają nasz los, a nie kolory flagi. — Czy Pana los szedł za Panem powoli, czy biegł przed Panem? — Los mój zawsze szedł obok mnie. Wszystko było w porę, wszystko było tak, jak na to zasługiwałem u Wszechobecnego. Więc grzeszyć dzisiaj jakimiś domysłami nie chcę. — Jak Pan czuje się w „rzece czasu”? — Jak doświadczony wioślarz przed wodospadem — z rezygnacją, ale spokojnie. Słyszę, że ten wodospad grzmi, ale za którym jest zakrętem rzeki — nie odgadniesz. Niechby jeszcze był jak najdalej. Bo chcę jeszcze czegoś się doczekać: siódmej książki, która ma nazywać się „Świetlica” i zawierać pieśni do moich wierszy; pełnej scenicznej wersji „Tarasa” w Czerkaskim Teatrze im. T. Szewczenki, nad którą już trzeci rok pracuje Serhij Proskurnia; a co najważniejsze — tego czasu, kiedy „zginą nasi wrogowie, jak rosa na słońcu”. Jednak wiem: to, ostatnie, stanie się tylko wtedy, gdy my sami staniemy się tym słońcem. — Czy „dorosła współczesność do Szewczenki”? Przecież J. Małaniuk jeszcze w 1927 roku pisał: „Proces materializacji poezji Szewczenki potężnie trwa i dopiero, kiedy zakończy się własnym państwem, będziemy mogli powiedzieć, że współczesność dorosła do Szewczenki”. Państwo własne mamy. A jak z „dorastaniem”? — Aktualność utworów Szewczenki niepokoiła nie tylko J. Małaniuka w 1927 roku, kiedy pisał o tym, że „proces materializacji poezji Szewczenki potężnie trwa”. Od tamtej pory minęło jeszcze 85 lat, a proces trwa. „Rozryta mogiła” obecnie jest być może bardziej aktualna niż kiedykolwiek. I cały Szewczenko też, pomimo niepodległości Ukrainy. Więc cóż to za niepodległość, skoro formuła J. Małaniuka nie działa. Oj, chyba jednak „jak poniesie z Ukrainy krew wrogą… wtedy ja…” I ja, i ty, i my — wszyscy Ukraińcy „w Ukrainie i nie w Ukrainie” — staniemy się wreszcie niepodlegli i zaczniemy, dorósłszy, postrzegać utwory Szewczenki jako dawną, gorzką i bolesną historię zmartwychwstałego narodu. Rozmawiał Bohdan ZAŁIZNIAK Mykoła CYMBALUK Zdjęcia autora …A zaczynało się wszystko dziesięć lat temu od niewielkiego, ciasnego pokoiku „Ukrtelefilmu”. — Zaczynało się jak awantura — wspomina ówczesny dyrektor generalny studia filmowego, znany reżyser filmowy Ołeh Bijma. — Pomysł już dawno wisiał w powietrzu. Ale formalnie pojawił się jakby z góry. Jakoś Leonid Kuczma połapał się, że oto, powiedzmy, w Rosji jest kulturalny kanał telewizyjny, a dlaczego u nas nie ma? I polecił dwóm resortom: Państwowemu Komitetowi Informacji (wtedy jeszcze nie było Ministerstwa Radia i Telewizji) oraz Ministerstwu Kultury i Turystyki opracować koncepcję, przygotować niezbędne papiery (uzasadnienie, obliczenia itd.) dla założenia nowego kanału telewizyjnego. Dwa ministerstwa, cała urzędnicza brać myślała-głowiła się, ile trzeba ściągnąć z państwa środków, by pomysł wcielić w życie… Wtedy, jedenaście lat temu, potrzeba było na to 50 mln hrywien. Ołeh Iwanowycz, który trzydzieści lat przepracował w „Ukrtelefilmie” i na własnym doświadczeniu znał stosunek naszej władzy do kultury, nie miał złudzeń. Rozumiał: liczyć na taką sumę to utopia. Ale, zapaliwszy się do pomysłu stworzenia nowej sprawy, zebrał swoich kolegów, powiedział, że pojawiła się przed nimi „jedyna w życiu genialna możliwość wyjścia z tej nędznej, zapitej egzystencji, na którą zawsze skazywano kulturę, kino, telewizję, i rozpoczęcia pracy dla kanału telewizyjnego „Kultura”. I jego koledzy poszli za nim, niestrudzenie pracując ramię w ramię na czystym entuzjazmie. Nie mając praktycznie ani grosza: finansowanie nie tylko kanału „Kultura”, ale i „Ukrtelefilmu” było praktycznie zerowe — robili, wydawałoby się, niewiarygodne na tamte czasy rzeczy. Do 1 stycznia 2002 roku, kiedy na Pierwszym Narodowym po raz pierwszy zaprezentowano kulturalny dwugodzinny blok, który szedł jako wspólna produkcja studia „Ukrtelefilm” i Pierwszego Narodowego, nakręcili ponad 100 godzin materiału. Materiału absolutnie nowego, ekskluzywnego, treściwego i ciekawego. Już później większość tych filmów telewizyjnych była uczestnikami licznych festiwali. Co trzeci obraz, co trzecia praca została wyróżniona na międzynarodowych forach telewizyjnych i filmowych, w tym także na ogólnoukraińskich. Czyli, według oceny Ołeha Bijmy, był to rzeczywiście wysokiej jakości materiał. Na przykład, ciekawymi, w wielu przypadkach nowatorsko-niebanalnymi były prace Hałyny Czerniak, której dał możliwość zrealizowania się jako reżyserowi. Wcześniej pracowała w studiu wiele lat. I kiedy po raz pierwszy zobaczył jej obraz „Dwie ikony, dwa losy”, to zrozumiał głębię jej talentu. To losy dwóch kobiet-konserwatorek, które ratowały, wydawałoby się, na wieki utracone duchowe, sakralne skarby. To nie była trywialna opowieść, jak one pracują. Reżyserka niezwykle, utalentowanie pokazała losy dwóch kobiet-konserwatorek i dwóch ikon jakby w odbiciu. Był jeszcze obraz, który zrobiła — „Portret Wiktora Niekrasowa”: enkawudziści używali tego portretu jako tarczy do strzelania. Potem ktoś go znalazł. I te kobiety-konserwatorki przywróciły go do życia. Takimi niebanalnymi, niepodręcznikowymi była przeważająca Podarunki dla kanału telewizyjnego od artystów. Z prawej — dyrektor generalna DTRK „Kultura” Ż. A. Mazyćka
Już dziesięć lat, dwadzieścia cztery godziny na dobę, siedem dni w tygodniu przychodzi on do każdego z nas, Ukraińców, pod znakiem złotej pektorału. To właśnie on opowiada Ukrainie i światu (przez satelitę odbierają go w ponad 80 krajach) o najświeższych wiadomościach z różnorodnego życia kulturalnego państwa. Zapoznaje z oryginalnymi autorskimi programami. Komu, powiedzcie, nie są znane jego „Tablice naszej historii” — audycje o wybitnych działaczach kulturalnych, politycznych i społecznych przeszłości? A jakie popularne programy kulturalno-artystyczne: „Studnia dusz”, „W pracowni artysty”, „Kronika filmowa”, „Historie teatralne”, „Mozaika literacka”. Niezmienny sukces odnoszą programy naukowo-oświatowe: „Wybitni Ukraińcy” — o artystach, pisarzach, naukowcach, mecenasach, działaczach państwowych i społecznych, których imionami szczyci się Ukraina; „Dialog”, gdzie znani artyści, naukowcy, politycy omawiają aktualne kwestie współczesnego procesu kulturalnego; „Nasz kraj” — o miastach i wsiach, ich historii i teraźniejszości, zabytkach kulturowo-architektonicznych i przyrodniczych itp. Nie pominięto także dzieci — program „Tęcza”, oraz młodzieży — „Młodzież i czas”. I to wszystko to „Kultura”, jedyny niezmiennie narodowy w formie i duchu kanał telewizyjny, który „przemywa” złote rozsypy z ukraińskich źródeł duchowo-artystycznych. Z tej okazji 19 października w Domu Kina uroczyście obchodzono 10-lecie Państwowej Telewizyjno-Radiowej Kompanii „Kultura”. Aby uczcić jej założycieli i twórców, zebrało się wielu znanych ludzi kultury i sztuki, przedstawicieli władz. Gratulacje i nagrody przyjmowała nie tylko obecna dyrektor generalna kompanii telewizyjno-radiowej Żanna Mazyćka, ale także reszta sławnego zespołu. Pogratulować telewizyjnym solenizantom przybył także laureat Nagrody im. Szewczenki, zasłużony artysta Ukrainy Wałerij Franczuk.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
