Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Niestandardowy gatunek dla niestandardowej książki

Слово Просвіти, №43 за 2017 рік

— Serhiju, według Twoich słów, książkę podsunęły Ci wiatry i pies Leonida Breżniewa. Jak to rozumieć? — Dosłownie. Stałem na wietrznym skrzyżowaniu i zapamiętywałem ludzi, których tam przynosiło. Albo sam gdzieś wychodziłem — i też spotykałem. I znowu, jak na skrzyżowaniu: to pisarz się trafi, to artysta, piosenkarz lub aktor, to ktoś z przywódców państwa. Wy ich widzicie w czasopismach, książkach czy w telewizorze, a dla mnie — oto oni. W końcu postanowiłem opowiedzieć o tych, których podsunął los. — Gdzieś Ty takie skrzyżowanie znalazł, dokąd wiatry takie doborowe towarzystwo przynoszą? Pewnie na Peczerskich wzgórzach stolicy? — Wcale nie. Przez dwie dekady kierowałem czasopismem literacko-publicystycznym dla młodzieży, którego nakład zdołałem doprowadzić do 350 tysięcy egzemplarzy. Solidna publiczność, przyznajcie. Więc wszyscy poeci, prozaicy byli moi. Przychodzili do redakcji, ja do nich chodziłem po nowe utwory albo żeby pogadać. Potem wymyśliłem i od 1992 roku zacząłem wydawać czasopismo „Lel”… — …pierwsze ukraińskie czasopismo erotyczne? — …tak. Z czasem poszedł „Lel-rewue”. Więc kolejne dziesięć lat jeszcze bardziej rozszerzyło i urozmaiciło krąg moich kontaktów. — Można tylko zgadywać, jakie postacie trafiały w orbitę erotycznego czasopisma… Czy one również są przedstawione w Twojej książce? — Kręgowi moich lelowskich znajomości poświęcony jest osobny rozdział. Nazywa się „Jak nagie dziewczyny rozweseliły Leonida Krawczuka, albo Niepornograficzna pornografia”. — Naszego pierwszego prezydenta? Zaintrygowałeś… Breżniew w Twojej książce jest przedstawiony psem, Leonid Makarowycz — osobiście. Z kim z pierwszych osób państwa los jeszcze Cię zetknął? — Wołodymyra Szczerbyckiego, tak się złożyło, musiałem trochę oszukać, a Leonidowi Kuczmie — kłamać prosto w oczy. Co nie przeszkodziło Leonidowi Danyłowyczowi po kilku latach obdarować mnie tytułem Zasłużonego Pracownika Kultury. — A o Juszczence i Janukowyczu coś masz? — Mógłbym i o nich napisać. Obu Wiktorów widziałem z bliska. Jak, na przykład, Julię Tymoszenko i Petra Poroszenkę. Jednak książka moja jest tylko o tych, którym ściskałem dłoń, z którymi rozmawiałem, piłem kieliszek. „Kto u klasyków ostatni” — to swoista galeria krótkich spotkań i osobistych wrażeń od sław. I pojawiają się oni nie w blasku reflektorów i zwycięstw, jak lubią, a takimi, jakimi spotkali się i zapamiętali konkretnemu człowiekowi w konkretnych okolicznościach. Czyli — mnie. Czasem — niezbyt korzystnie dla siebie. Albo — dla mnie. Książka jest przesiąknięta ironią i samoironią. — Z wiatrami mniej więcej jasne. Podsunęło i to porządnie. Pozostało wyjaśnić rolę czworonożnego przyjaciela Breżniewa. — Precyzuję: liczne znajomości przynosiły nie tylko kijowskie skrzyżowania. Szczodre na nie były także lata nauki w Instytucie Literackim w Moskwie i późniejsze redakcyjne delegacje do białokamiennej, i praca dziennikarska w obwodowej gazecie młodzieżowej Ługańska, w „Mołodi Ukrajiny”. Psu wszechwładnego lidera byłego ZSRR, przyznam, przedstawiony nie byłem. Za to miałem szczęście jechać w jednym przedziale z facetem, którego pies pogryzł. Ten z tego faktu był bardzo dumny i chętnie pokazywał ślady zębów na łydce. Ja w myślach śmiałem się z wątpliwego szczęścia ochroniarza breżniewowskiej daczy. Ale zauważywszy szczere zainteresowanie wagonowych współpasażerów, zrozumiałem: ludzi nigdy nie przestaną interesować drobnostki z prywatnego życia sław. I postanowiłem napisać książkę. — A co to za niesłychany gatunek: ESSEliki? — Niestandardowy gatunek dla niestandardowej książki, który narodził się w procesie komunikacji z centrum wydawniczym „Akademia”. To takie sobie literackie portreciki, spisane z konkretnych oblicz. — W gatunku eseju? — Właśnie tak. Czytacie: eseliki — i od razu rozumiecie: proponują wam niewielkie, mobilne teksty, napisane we współczesnym rytmie. Trochę ironiczne, trochę wesołe. Przy tym odmalowują półwieczną historię kraju w personaliach. Historię, której wcześniej nikt nie opowiadał. KTO U KLASYKÓW OSTATNI (kilka ESSElików dla zapoznania) Ołeksandr Ilczenko i cudza białogłowa „Kozackiemu rodowi nie ma końca” — książka ponadczasowa. Stworzona nie wiadomo przez kogo i nie wiadomo kiedy. O pieśniach w takich przypadkach mówią: słowa i muzyka ludowe. Powieść o Kozaku Mamaju i cudzej białogłowie również utkana jest z ludowych słów i ludowej muzyki. Może, nawet przed Bożym Narodzeniem. „Bo i nasz Bóg — nie ubogi” napisano w tej książce. Dlatego bardzo się zdziwiłem, że odwieczny twór ma autora. I nie tylko ma, ale i jest żywy-zdrowy. I można do niego bez problemu się wybrać. Po prostu teraz: wsiąść w tramwaj — i podjechać. Ołeksandr Jelysejewycz okazał się całkiem niezły jak na swoje lata. Nie pamiętam: osiemdziesiąt mu tego dnia było czy osiemset. Czy może i wszystkie osiem tysięcy lat. Oczy spod kudłatych brwi wyrzucały biały ogień. „Żeby tylko nie podpalili” — przemknęła trwożna myśl. Strachy minęły, kiedy gospodarz przywarł do ręki mojej towarzyszki. Żwawo, jak Mamaj do cudzej białogłowy. I uspokoiłem się. Jak ja Dmytra Hnatiuka na płot podsadzałem Jakoś nam wypadło razem wypoczywać. Czas był taki, że i na Krymie wina nie kupisz. A w Gasprze tak w ogóle. I oto jednego dnia rozeszło się: przywieźli! Ja — w kolejkę. Lada w zasięgu ręki. Obejrzałem się — a w ogonie Hnatiuk stoi. Wołam go: — Ja przecież panu zajmowałem! Zmieszany, podszedł. Wino przywieźli w „merzawczykach” — 200-gramowych buteleczkach. Dmytro Mychajłowycz miał coś podobnego do siatki. A w sanatorium — „suchy reżim”. Wyszedł on ze sklepu, narzeka: — Jakże przez bramę? Niewygodnie. Obiecałem przeprowadzić przez tylne wrota. Przyszliśmy — a na nich kłódka. — Trzeba będzie przez płot. A w nim — dwa metry. Hnatiuk pokręcił głową. — Ja podsadzę. — Niech pan najpierw pan, a ja popatrzę, — odrzekł piosenkarz. Ja przepchnąłem pod płotem wino, przeszedłem. Hnatiuk jeszcze raz przymierzył się: — Nie. Ja lepiej na bramie przeczekam. Czekać nie musiało. Siatkę ja od niego zabrałem i dostarczyłem do budynku. Genialny piosenkarz przeszedł na teren, jak biały człowiek. Miał 65 lat. Światowy rekord Iwana Juszczuka Ledwo usłyszawszy, zaprotestował: — To niemożliwe! — Może, po prostu nikt nie próbował, — spokojnie odpowiedziałem. Pomysł był piękny i w tym samym stopniu bezczelny. Nie wiem, czy jest mniej pewne podłoże dla poważnej sprawy. Warto było Iwanowi Pyłypowyczowi powiedzieć swoje „nie” bardziej kategorycznie, a moja piaskowa chatka rozsypałaby się. Szedł 1990 rok. W kraju budziło się zainteresowanie językiem ukraińskim. Goście, którzy ciągnęli w nasze strony, starannie wymawiali ukraińskie słowa. My wdzięcznie uśmiechaliśmy się, ale języka ojczystego robiło się szkoda. Oto i wymyśliło się wydać podręcznik. W formie wkładki w „Odnokłasnyku”. — Na ośmiu stronach czasopisma? — opierał się profesor. Ja zaś rozumiałem: jeśli nie zrobi Juszczuk — nie zrobi nikt. „Język ukraiński dla początkujących” wyszedł w październikowym wydaniu. Prawie czterotysięcznym nakładem. Najkrótszy na świecie podręcznik językowy. Co prawda, księga Guinnessa rekord Iwana Juszczuka przegapiła. Jednak — to jej problemy. Hologram z Jewhena Dudara Ja bym z Dudara zrobił hologram. Taki, jak zrobili ze Scytyjskiej pektorały, wykopanej przez Borysa Mozolewskiego 21 czerwca 1971 roku o godzinie 14:30 z kurhanu Tołsta Mogiła. Zrobiłbym — i woził po Ukrainie. Od wsi — do wsi, od miasta — Serhij CZYRKOW — człowiek nieprzeciętny. Taka też książka „Kto u klasyków ostatni” wyszła spod jego pióra — oryginalna, niepodobna do tych, które pisano wcześniej. Choćby jak kręcić — nie wpisuje się w zwykły gatunek. Słowem, bez autora nie da się rozeznać. do miasta. Nie omijając żadnego. Po pierwsze – nie ukradną. Po drugie – nie zmacają. Zresztą gdzie teraz te kluby, żeby oryginał przywozić? Dla hologramu wystarczy plac. Albo i nieużytek, których wszędzie pełno. Wyjął z objazdówki projektory, ustawił – i oto wam trójwymiarowy Dudar. Z głosem na całą Jewhenową moc. Jego „Modlitwę do Ojca” mają usłyszeć wszyscy. I złożyć przed nią pokutę. A potem – można i książki rozdawać: „Profilaktykę sumienia”, „Spodnie z Hondurasu”. Komu co się podoba. Kiedyś pisał dla mojego czasopisma historie o Wasi Kostyku. Od tamtej pory głowa Jewhena Mychajłowycza zaczęła odlewać błękitem, a oczy – śniegiem. W innym – nie zmienił się. „Wyszywanka” od Iwana Nyzowego Gniewać się na Iwana było niemożliwością. On również nie potrafił. Odchodził od gniewu wcześniej, niż kończył wybuchową tyradę. Świetliście uśmiechał się i zapraszał na wino. Tacy jak Iwan Nyzowy nie mają wrogów. Nie powinno być. U niego bezpieniężność w dziwny sposób łączyła się ze szczodrością. Mnie podarował białą z czerwonym koszulę, trzytomnik „Honsiu” i miłość do japońskiej poezji. Koszula, co prawda, była moją. Poprosił o nią, kiedy po kijowskim seminarium postanowił zawrócić na Sumszczyznę. Nie miał świeżej. Z kim „wyszywał” na Sumszczyźnie, nie wiadomo. Lecz powróciwszy do Ługańska, zamiast białej Nyzowy zwrócił mi koszulę wyszywaną. Pomierzoną czerwonym winem. Od kołnierzyka – i do paska. Iwanowa winowajczość była czarująca… A unikalny trzytomnik oddał za dawno pożyczoną dychę. Spróbowałem odmówić, jednak Iwan nalegał. – Przecież wiesz: pieniędzy u mnie nie ma i nigdy nie będzie. I odetchnął z ulgą. Wiktor Semeniaka jako zabytek literacki Wcześniej w Połtawie były cztery zabytki literackie: posiadłości Iwana Kotlarewskiego, Panasa Myrnego, Wołodymyra Korolenki i nieprzywiązany tablicą pamiątkową do konkretnego miejsca Wiktor Semeniaka. Do martwych klasyków stołecznych gości wodzili. Do żywej sławy – sami prosili się. Jak prosili się kiedyś na Krymie do piwnic winnych. Jednak piwnice winne tutaj nic do rzeczy nie mają. Semeniaka, po pierwsze, niepijący, a po drugie – z obcymi niegadatliwy. Mógł trochę posiedzieć dla przyzwoitości. A potem szedł. Mówiąc, zobaczyliście – i bądźcie szczęśliwi. Jak po Leonardowej „Monie Lisie”. Swoją drogą: połtawianin uśmiecha się nie mniej zagadkowo. Co do reszty – wysoki. Chudy – jakby miesiąc niekarmiony uliczny pies. Był trzy dekady temu. Obecnie Wiktor Semeniaka zmatężniał. Ale piórem nie złagodniał. Bo jaki wtedy z niego satyryk? A on – w formie. Więc w Połtawie obecnie – jak i było. Cztery zabytki literackie. Wasyl Starun, którego ręką kieruje Pan Może miesiąc nie jeść. Może tydzień nie podchodzić do wiadra z wodą. Bez układania wierszy Wasyl zdolny jest wytrzymać nie dłużej niż dwie godziny i osiemnaście minut. Choć wpisuj do Księgi rekordów Guinnessa. Byłem na trzecim roku filologii, kiedy Wasyl wstąpił na pierwszy. On już wtedy miał trzy worki poezji. Worki były po sianie, które woził latem, przywiązawszy do bagażnika. Wasyl tworzy zawsze. Kiedy kosi. Kiedy rozdmuchuje kowalski miech czy i, sapnąwszy, opuszcza młot na rozżarzoną podkowę. I przebierając wykiełkowane ziemniaki pisze, i wysadzając je. I kłócąc się z żoną. Nawet kiedy śpi. Wiersze są Wasyla istotą. Krwią, która żywi ciało. Jeśli wiersze w nim skończą się, on umrze. Wasyl Starun – z wybranych. Z tych, których ręką kieruje Pan. Stworzone przez niego może podobać się, może – nie. Ale ono – jest prawdziwe. Jak ziemia, w którą on co roku wysadza ziemniaki.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn