Strona · s. 11strona oryginału ↗
Operacja „Y” jako dywersja językowa. Spojrzenie z przyszłości
Слово Просвіти, №43 за 2017 рік
Wyzwania dla przyszłości, a przede wszystkim hybrydowe agresje. Olha Pawłenko, wieś Babanka, rejon umański, obwód czerkaski. Póki piorun nie uderzy, chłop się nie przeżegna — to o nas! Lecz jeśli nie żegnamy się, gdy wybuchają pierwsze arsenały, a tylko mamy nadzieję, że „więcej nie będą”, to co dopiero mówić o stosunku do dywersji językowych! Nasz język niszczą. Katastrofalnie szybko. Przy czym właśnie mówcy publiczni (!!!) przekształcają go w coś genetycznie zmodyfikowanego. Objąć wszystkie przypadki — potrzeba traktatu. Dlatego zatrzymam się tylko na wymowie, po której w mig zrozumiesz: czy człowiek rozmawia po ukraińsku, czy tylko „służbowo” go używa. Jeśli dotąd łamało zęby od lepkiego „czio” i „szczio”, to obecnie media chwyciły śmiertelnym uściskiem samogłoski i wypuściły w eter „operację Y”. Ukraińskie miękkie, melodyjne, średniojęzykowe „y” — wizytówka naszego języka, który SŁYSZELI nawet niemieccy faszyści, niekiedy właśnie dzięki niemu wypuszczając z niewoli Ukraińców, dywersanci językowi zastąpili moskiewskim. Twardym, napiętym, tylnojęzykowym. Przy czym w ich wykonaniu tak szaleńczo tylnojęzykowym, że Moskale by się schowali. A jeśli uwzględnić, że niektórzy (wyższy pilotaż!) nauczyli się też inne samogłoski „tylnojęzyczyć”: pArAkInuty, nAbAzpAka, TYSYN (TeeSeN), KYJIf, sAlo — to o wsi... A jeśli dodać już wspomniane słodziutkie „czio” i „szczio”... Nadija Onyszczenko. Szkolenia są ukierunkowane na zapewnienie podstawowych składników wychowania narodowo-patriotycznego zgodnie ze „Strategią wychowania narodowo-patriotycznego dzieci i młodzieży na lata 2016—2020”. Wśród organizatorów jest także Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mikołaja Gogola. Razem z biblioteką imienia akademika M. O. Ławrowskiego naszej uczelni w czytelni do pracy naukowej otworzyliśmy wystawę „Hryhorij Skoworoda — symbol mądrości ukraińskiej”. Zdobi ją pełny zbiór akademicki dzieł Hryhorija Skoworody pod redakcją Leonida Uszkalowa, wydrukowany przez wydawnictwo Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich w Edmonton-Toronto w 2011 roku. To prezent dyrektora wydawnictwa Marka Roberta Stecha, który wręczył podczas wizyty na uczelni Gogola w 2014 roku. Książka ilustruje naszą publikację. Najstarszy starodruk reprezentuje rosyjskojęzyczne wydanie jubileuszowe z 1894 roku drukarni gubernialnej w Charkowie (na 100-lecie od dnia śmierci Hryhorija Skoworody) pod redakcją profesora Bahalija. Rzadkim jest także moskiewski... A jeśli uwzględnić, że po piętach depcze nowa kaleka: pachato chroszej, cheroji (od słowa... jakiego?), choles krainy, nachalna potrzeba, sułtan i nie chlane... W jakim jeszcze kraju dublerami, aktorami, wykładowcami, wychowawcami, prezenterami telewizyjnymi i dziennikarzami zostają — nieuki, które wygłaszając poprawne patriotyczne hasła, wbijają gwoździe w trumnę swojego języka i przekształcają naszą niegdyś kalinową mowę w prawdziwy „psi język”?.. Który — to dopiero bieda! — coraz częściej kopiują przeciętni telewidzowie, zwłaszcza dzieci. Co ciekawe: ucząc się na przykład języka obcego, „y-kacze” bardzo pilnie przestrzegają poprawnej artykulacji. Jeśli chodzi o swój, to „ludzie przełkną”. Bo przełykają. Muszą przełykać, jeśli nieukom wolno bezkarnie śmiecić w eterze. „Ykają” przeważnie czarujące panienki (lubią się upiększać, w tym „ekskluzywnym” językiem), rzadziej — mężczyźni, choć niektórzy z nich też pragną być czarujący. „Ykają” jeszcze niektórzy politycy (jaka to męka — słuchać Anny Malar!). A nawet uczniowie i przedszkolaki — odnosi się wrażenie, że do wywiadów dziennikarze umyślnie wyszukują dzieci z wadliwą wymową, bo po coś przecież wywlekają na światło dzienne właśnie fonetyczny wolapik. Nie słyszą niezdarnego brzmienia? Czy nie chcą słyszeć? To co mają robić w studiu? W każdym razie to Tina Kandelaki przed występowaniem w swojej telewizji długo i wytrwale szlifowała gruziński. A my — „da Bóg, kiedyś będziemy i po swojemu głosić”... Oto tylko czy będziemy? Ależ nie, my znamy swoją „cenę” i do „tegO” (teraz z ekranów coraz częściej brzmią promoskiewskie akcenty) nie zejdziemy! Bo my — Ukraińcy. Typowi. Średniostatystyczni. Z nieprzezwyciężonym kompleksem niższości. Jednak cieszymy się: o, nawet kazachski młodzieniec z „1+1” nauczył się języka ukraińskiego, znaczy, że bardzo poprawne rzeczy „mówimY” (żeby nie męczyć się z różnorodnością ukraińskich akcentów czasownikowych, dzisiejsi dziennikarze wszystkie przenieśli na końcówki). Rzeczywiście, Kazach bardzo ładnie rozmawia po ukraińsku. Znacznie lepiej od niektórych Ukraińców. Gdyby nie jego „y”... To samo, któremu nie tylko „1+1” w moskiewską stronę z szacunkiem się kłania. I jeśli naszych mężczyzn-obrońców strzelają i robią z nich inwalidów Moskale, to język nasz łamią-kaleczą na moskiewską modłę właśnie swoi, właśnie ci, którym służy on wiernie i daje kawałek chleba. ...Chciałam wymienić „najbardziej ykającą” dziennikarkę, ale bałam się niedocenić innych. Więc lepiej podziękuję Alli Mazur, Lidii Taran, Natalii Mosejczuk oraz jeszcze kilku (mam na myśli tylko kanał „1+1”, w nim oglądam wiadomości), które w tej „operacji Y” jeszcze się trzymają. Choć jedna z nich, niestety, dźwięku „h” powoli zaczyna się wyrzekać: Moskale się go wyrzekli, to i my — „czego sobie życzycie?”... Tak oto „mówi Ukraina” teraz... Wołodymyr TREJTIAK. Zrozumiałe jest zatem zainteresowanie społeczne nie tylko najbardziej zaawansowanymi technologiami komputerowymi, ale i tymi, którzy korzystają z nich w starciach światopoglądowych. Padła myśl, że chodzi już nawet nie o informację w jej klasycznym rozumieniu, a o pewien złośliwy, infernalny fenomen, którym pragną ją zastąpić. W każdym razie to ani trochę nie umniejsza roli czynnika ludzkiego, a raczej go wywyższa — ponieważ chodzi także o moralność takich działań. Dlatego spotykamy próby już i artystycznego przemyślenia, identyfikacji osób zaangażowanych w te wybuchowo narastające procesy. Ale jeśli pojawił się cały szereg publikacji o hakerach, a nawet poświęcone im filmy fabularne (oczywiście nie ukraińskiej produkcji), to postać dziennikarza na tym tle jakby przygasła. I to przy tym, że odwiecznie najpierw było Słowo, a dopiero potem — środki jego rozpowszechniania. Stąd budzi naturalną ciekawość pojawienie się książki Rostysława Musijenki „Zawirowany czas”, nad którą autor, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, pracował skrupulatnie. Dość powiedzieć, że film radiowy „2004”, stworzony przez Ołeksandra Butkę na podstawie pierwszej części tej pentalogii, wybrzmiał na wszystkich kanałach Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy dekadę temu. Właśnie wtedy miłośnicy literatury pięknej poznali pełnokrwisty obraz dziennikarza, być może jedyny w całej literaturze pięknej doby niepodległości. A obecnie mogą pierwsze wrażenia gruntownie wzmocnić. Wielowymiarowa osobowość Mykoły Mowłana, zdolnego do głębokich uczuć i prawdziwie męskich czynów zarówno w relacjach z ukochaną kobietą, jak i w sprawach państwowej wagi, od razu budzi sympatię. Zwłaszcza dlatego, że to nie macho z kolorowego magazynu, a żywy człowiek ze swoimi wahaniami i przestrogami. Ale za każdym razem, trafiając w krytyczną sytuację, Mowłan dokonuje wyboru, który ostatecznie tworzy jego samego — niezawodnego w przyjaźni, szczerego w miłości pośród wszystkich niebezpieczeństw i pokus.
Właśnie tutaj aktywuje się temat prawdziwego bohatera, niezwykle aktualny dla rodzimych badań literackich. Miejscami przeładowanych infantylnymi, otwarcie słabymi tworami, powielanymi z jednych okładek na drugie. Ukrsuchlit, jednym słowem… Tymczasem narodowi, zwłaszcza dzisiaj, rozpaczliwie potrzebni są nie ofiary, a zwycięzcy, przekonująco ucieleśnieni na drukowanych stronach i ekranach. Takim zwycięzcą jawi się właśnie Mowłan w szeregu karkołomnych epizodów, które właściwie stanowią konstrukcję nośną, detektywistyczno-przygodową kanwę utworu. Operacje specnazu, zaaranżowane wypadki samochodowe, strzelanina, sejsmiczny (!) atak, a nawet dywersja szczurów-mutantów… Gdyby ograniczyć się do ram popularnego gatunku, w zupełności wystarczyłoby na pełnowartościowy film akcji. Ależ nie. Okazuje się, że i główny bohater, i sama pentalogia naznaczone są przede wszystkim wielowymiarowością. I być może najważniejsza oś współrzędnych „Zawirowanego czasu” jest intelektualna. Liczne rozwiązania niestandardowych problemów, burze mózgów, w których biorą udział Mowłan i jego „alter ego” Stas, niejednoznaczny oligarcha Łychopraw, generał Kuczynski i inni, o dziwo, wcale nie hamują dynamiki opowieści. Raczej nadają jej intrygi i głębi. Postacie, zdaje się, stają się niezależne od autora i wciągają go samego w ostre dyskusje — nieodzownie jednak powiązane z logiką rozwoju fabuły i krytyczne wobec uznanych autorytetów historii, ekonomii, socjologii. Paradoksalne, momentami na poziomie aforyzmów sądy i wcale nie wymuszona erudycja tychże Mowłana i Stasa mogłyby gdzie indziej być odbierane jako przesada. Gdyby nie… wszechobecny w takich potyczkach oryginalny humor. Tutaj warto przypomnieć, że „Zawirowany czas” przedstawiony jest jako antyutopia. Przedmiotem naukowo-fantastycznego, podkreśla autor, badania jest najnowsza historia Ukrainy, ściślej mówiąc, jej równoległe wersje. Jak wyraża się Stas, analityk to ten, kto wyciąga z oczywistych dla wszystkich faktów nikomu nieznane wnioski. Niektóre z nich, pojawiając się swobodnie między wierszami pentalogii, mogą jeśli nie szokować, to niepokoić. Ale w dziedzinie fantastyki, zwłaszcza społecznej, filozoficznej, zdarza się i nie takie rzeczy. Czego warta, na przykład, scena, kiedy Mowłan, przebywając w stanie śmierci klinicznej, odkrywa dla siebie jedną z tajemnic Całunu Turyńskiego… Ale to, ostatecznie, tylko efektowny stopień na drodze do rozwiązania nadzadania. Wygląda na to, że i główny bohater, i autor „Zawirowanego czasu” pragną wyjaśnić miejsce jednej jedynej ludzkiej indywidualności, jej nieśmiertelnej duszy w totalnej wojnie informacyjnej, która bez końca toczy się na planecie Ziemia. Wszak ten, kto włada informacją, włada światem — i jego przyszłością. sje Rosji z masowym i wyrafinowanym zastosowaniem mediów po raz kolejny zaostrzają uwagę nie tylko specjalistów, ale i ogółu społeczeństwa na wzrost zagrożenia złośliwymi zamachami na fundamentalne wartości, demokratyczne podstawy dla całych narodów. Na przykład amerykańskiego, kiedy cybernetyczne ingerencje Federacji Rosyjskiej w świadomość społeczną doprowadziły do bolesnych reakcji elektoratu. A w kolejce są przecież jeszcze wybory w wiodących krajach Unii Europejskiej.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
