Strona · s. 13strona oryginału ↗
In memoriam: szkice do portretu Romana Łubkiwskiego
Слово Просвіти, №43 за 2017 рік
Natalia HUMNYCKA, Lwów
“Dzwoncie serca! Nie śmiecie milczeć.// Nie śmiecie dudnić pustką.// My w życie przyszliśmy, by zabrzmieć //
Rzeźbą, obrazem,
wersem”.
Te nawołujące słowa-testament należą do Romana Marianowicza Łubkiwskiego, który 23 października 2015 r. odszedł w wieczność. Nasze serca odpowiadają dzwonem w pamięć wybitnego ukraińskiego poety, tłumacza, literaturoznawcy, krytyka, kulturoznawcy, działacza społeczno-politycznego i kulturalnego, dyplomaty-budowniczego państwa, myśliciela i słowotwórcy, przyjaciela słowiańskiej Oikumene.
Dwuletni dystans pozaziemskiego życia Romana Łubkiwskiego bardziej wyraziście i obiektywnie uwydatnia nam jego przyżyciowy portret: przed nami wyłania się postać myśliciela-filozofa typu kantowskiego, sokratejskiej mądrości, skoworodowskiej „pokrewnej pracy” oraz Szewczenkowskiego imperatywu dobra (Raz dobrem rozgrzane serce/Wiek nie ostygnie). Całe swoje twórcze życie poświęcił poszukiwaniu ukraińskiej duchowej gwiazdy na niebie i utwierdzeniu prawa moralnego ukraińskiego społeczeństwa. Z powodzeniem zrealizował podarowany mu przez Boga i rodzinną Ziemię talent w różnych hipostazach.
Hipostaza pierwsza — Poeta. Twórczość poetycka Romana Łubkiwskiego podporządkowana jest duchowemu wymiarowi ukraińskiej duszy na przestrzeni tysiącleci, romantyczny liryzm transformuje się w głębokie idee humanistyczne, wartości ogólnoludzkie, wśród których godność ludzka, ostrzeżenie przed niebezpieczeństwem duchowej korozji, utraty człowieczeństwa (“Człowieku, ty granicy nie przekrocz!”, “sami siebie depczemy nogami”). Przewodnim tematem jego poezji jest wiara w nieprzemijalność swojego rodu, jego niezniszczalność: “Jaka by fala nie kręciła, jaka by wichura nie nosiła// Zgubić mnie nie sposób, bo mam korzeń i skrzydła”. Skoworodowski imperatyw samopoznania był jego gwiazdą przewodnią, gwarancją narodowego samostanowienia. Bezcennym jest całościowy obraz narodowego Proroka, przemyślany w 22 wierszach autoportretowego dziedzictwa Szewczenki, które wyszły jako osobny zbiór pod tytułem “Spojrzenie wieczności”, i za który Roman Łubkiwski został uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w 1990 roku. Spośród wszystkich ważnych tematów w twórczości Łubkiwskiego sakralnym, dominującym tematem jest temat Szewczenkowski.
Hipostaza druga — Literaturoznawca, krytyk, słowotwórca. W palecie naukowo-analitycznego, literacko-krytycznego i publicystycznego znaczącego dorobku pisarza, w szczególności — zbiór artykułów literacko-krytycznych o wybitnych mistrzach literatury ukraińskiej i innych literatur “Mnogoswiatocz” (1978), referat “Bogorówny — bo prawdomówny (Taras Szewczenko i współczesność)” (2002), opracowanie wydań “Wieniec dla Markijana Szaszkewycza” (1987, we współautorstwie z M. Szałatą), “Wiosny rozśpiewanej książę. Słowo o B. I. Antonyczu” (1989, we współautorstwie z M. Ilnyckim), “Swiatosław Hordynski. Na przełomie epoki” (2004), “Kamerton Szaszkewycza. Artykuły, recenzje, przemówienia, poezje” (2011). W książce Dmytra Pyłypczuka “Bolą mnie zagubione słowa…” (2013) autor przytacza dziesiątki zilustrowanych autorskich słów Romana Łubkiwskiego, jego bogatą i wyrazistą leksykę żywią synonimika, archaizmy, slawizmy, neologizmy, dialektyzmy, ironizmy.
Hipostaza trzecia — Tłumacz. Jako subtelny interpretator Słowiańskiej Oikumene Roman Łubkiwski dokonał kongenialnych przekładów, które ściśle powiązały ukraińską przestrzeń kulturową z kulturami narodów białoruskiego, bułgarskiego, macedońskiego, polskiego, rosyjskiego, serbskiego, słowackiego i, oczywiście, czeskiego. Szczególne mentalne odczucie świata narodów czeskiego i słowackiego pozwoliły Poecie dokonać błyskotliwych przekładów ich klasyków. Unikalnym jest jego przekład tragedii Josefa-Václava Friča “Iwan Mazepa”, który jaskrawo demonstruje, jak na historyczno-literackich rozstajach wykrystalizowuje się prawda. Przekład ma nie tylko wartość kulturoznawczą, ale i narodotwórczą.
Hipostaza czwarta — Społeczno-polityczna, dyplomatyczna, kulturoznawcza. Wielkie serce Romana Łubkiwskiego biło w unisonie z procesami budowania państwa na Ukrainie. Jest on jednym z inicjatorów odrodzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego (“Proświty”), Naukowego Towarzystwa imienia Tarasa Szewczenki, Ludowego Ruchu Ukrainy; deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy pierwszej demokratycznej kadencji (1990—1994); przewodniczącym Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy (2005—2007); inicjatorem wprowadzenia tradycji podnoszenia flagi narodowej nad RN Ukrainy i składania przysięgi inauguracyjnej przez prezydentów państwa na Ewangelii Peresopnickiej obok Konstytucji Ukrainy; pierwszym Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem Ukrainy w Czechosłowacji, a później — w Czechach i na Słowacji z siedzibą w Pradze. Był to odważny krok ze strony Poety. Jednak wrodzony talent subtelnego dyplomaty pomógł mu błyskotliwie wywiązać się z obowiązku reprezentanta młodej odrodzonej Ukrainy — rozbudować rezydencję Ambasady Ukraińskiej w Pradze, przeprowadzić szereg ciekawych kulturoznawczych projektów międzypaństwowych, nawiązać dobrosąsiedzkie relacje między Republiką Czeską a Ukrainą oraz z Prezydentem Havlem. Jako humanista o uniwersalnym składzie umysłu, Roman Łubkiwski rozumiał znaczenie kultury dla wzajemnego zrozumienia między narodami i między ludźmi w ogóle. Jego wymarzonym celem było Międzynarodowe Centrum Literacko-Artystyczne we Lwowie. Strategicznym celem Centrum jest akumulowanie najwybitniejszych skarbów Ukrainy i jej sąsiednich krajów dla wspólnych dialogów na temat tych czy innych kwestii literackich, artystycznych, historycznych, społecznych.
Piąta hipostaza — Budowniczy muzeów. Głębokie zrozumienie fundamentalnego znaczenia zachowania duchowych skarbów narodu skłaniało go do codziennej pracy społeczno-obywatelskiej, często niewdzięcznej, która odrywała go od ukochanego słowotwórstwa. Ale on krok po kroku dopominał się rozbudowy muzeów, zwrotu towarzystw i archiwów, stawiania pomników wybitnym działaczom ukraińskiej kultury, odbudowy cerkwi i rozbudowy szkół. On, jako “ukraiński Sokrates”, myśliciel i wrodzony dyplomata, umiał w porę udzielić słusznej rady urzędnikowi każdej rangi, skłonić go do podjęcia decyzji na korzyść ukraińskiej kultury i budowy jakościowo nowego społeczeństwa obywatelskiego. Przy jego aktywnym udziale we Lwowie w 1989 r. odrodziło się NTSh; zaktywizowała się działalność “Proświty”; przewiezione zostały na Ukrainę archiwa Ołeksandra Olesia, Ołeha Olżycza, Swiatosława Hordynskiego, powstał Państwowy Muzeum Pamięci Mychajła Hruszewskiego we Lwowie; Muzeum Walki Wyzwoleńczej; Muzeum “Rusałki Dnistrowej”; Muzeum-zagroda Markijana Szaszkewycza (wieś Pidlisia); Muzeum rodziny Antonyczów (wieś Bortiatyn); Muzeum-pracownia Teodozji Bryż, otwarcie Izby-muzeum pisarza Wołodymyra Hżyckiego (wieś Ostriweć) i in. Muzealnictwo — ważna strona w biografii Romana Łubkiwskiego. Razem z Bohaterem Ukrainy Borysem Woznyckim on wytrwale orał niwę odrodzenia i zwrotu ukraińskich duchowych skarbów, tworzył nową ukraińską społeczność — nowoczesną, ale bazującą na tradycjach narodowych.
Hipostaza szósta — Człowiek,
Był miłośnikiem życia, żartownisiem, subtelnym improwizatorem, duszą towarzystwa, rzadko spotykanym utalentowanym dyplomatą-artystą. Posiadał zdrowy sceptycyzm i intelektualną ironię. Miał szlachetne, dobre i wielkie serce. Tą dobrocią dzielił się z bliźnimi. Szczególnie troszczył się o swoich towarzyszy z cechu artystycznego, często przychodząc z pomocą w krytycznych momentach ich życia. Był niestrudzonym Pracownikiem i Budzicielem świadomości narodowej, utwierdzającym ukraińską tożsamość, architektem i budowniczym nowoczesnej kultury ukraińskiej, strażnikiem i jubilerem ukraińskiego Słowa. Był i jest prawdziwym synem Ukrainy. Pozostawił nam swoje mądre credo: „Nie chcę, aby zamiast mnie myślano. Nie chcę, aby zamiast mnie decydowano. Nie chcę, aby zamiast mnie głosowano. Chcę być samym sobą na tyle, by do rdzenia sumienia swojego narodu mógł ustami przywrzeć, jak do ojcowskiej ręki, przysięgając”. Warto, abyśmy się nad nim głęboko zastanowili. A jego poetyckie wersy jednego z ostatnich wierszy „Testament” brzmią jak pożegnanie bezgranicznie kochającego syna z ojczystą ziemią: „Owińcie mnie w sztandar Ukrainy, // Niby w matczyne słowo, by ciepło było, // A nakryjcie lekkim cieniem piórka, // Płatkami barwinka, by serce kwitło”. Niech w sercach wdzięcznych Ukraińców kwitnie pamięć o oddanym Ukrainie Dzwonniku, który swoją twórczością bił na alarm, budził obojętnych, oświecał nieoświeconych i wierzył w swój naród, jego przyszłość pomimo wszystkich ciosów losu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
