Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Hybrydowa agresja Rosji na polach

Слово Просвіти, №43 за 2017 рік

Dmytro CZOBIT Zagrożenie dla tożsamości narodu ukraińskiego Wojny agresywne są niedopuszczalne w stosunkach międzynarodowych. Agresorzy są ostro potępiani przez społeczność międzynarodową. Wydawałoby się, że w XXI wieku tak skrajnie negatywne zjawiska odeszły w niebyt. A jednak nie — Rosja pokazała całemu światu: nie pozbyła się syndromu zaborczego, gardzi prawem międzynarodowym i jest w pełni gotowa do nowych agresywnych, zaborczych wojen oraz zajmowania obcych krajów. Przy tym swoje agresywne działania obecni rosyjscy władcy uzasadniają teoretycznie. Rosyjskim know-how stała się teoria i praktyka wojny hybrydowej — nowego zjawiska w historii nie tylko konfliktów zbrojnych, ale i stosunków międzypaństwowych. U podstaw wojny hybrydowej leży realizacja przez państwo-agresora w państwie przeznaczonym do agresji szerokiego kompleksu działań bezpośredniego i pośredniego wpływu, przede wszystkim na ludność, w celu jej zdezorientowania, zrodzenia wątpliwości, wywołania sprzeczności, podważenia zaufania do władzy, rozniecania konfliktów etnicznych, społecznych i religijnych. To znaczy, chodzi o rozkład moralny całej ludności państwa wybranego na ofiarę. Czołowe miejsce zajmują tu propaganda i wojna informacyjna; sposobów ich prowadzenia w Rosji wymyślono mnóstwo, ale wszystkie one nie są zgodne z wartościami moralnymi wypracowanymi przez ludzkość, głównymi zasadami każdego demokratycznego społeczeństwa, powszechnie przyjętą kulturą i prawem międzynarodowym, dlatego są niedopuszczalne w cywilizowanym świecie. Jednak z realiami wojny hybrydowej nie można się nie liczyć — trzeba je znać i przeciwstawiać się zagrożeniom. Ukraina została wciągnięta przez Rosję w wojnę hybrydową, która trwa nie tylko w Donbasie, ale i w każdej ukraińskiej miejscowości, a nawet w każdym kiosku z gazetami. Tylko ślepiec może tego nie widzieć. Ale przejdźmy do konkretów. Najpierw trochę o teorii; za podstawę weźmiemy źródło pierwotne państwa-agresora — „Doktrynę wojenną Federacji Rosyjskiej”. „Wojna hybrydowa — zapisano w „Doktrynie wojennej Federacji Rosyjskiej” — to wojna, która łączy na różnych etapach kompleks stosowania strategii, zarówno niszczenia, jak i pośrednich wpływów”. Do pośrednich wpływów, zgodnie z tą samą doktryną, należą działania na rzecz „destabilizacji w polityce i gospodarce państw, przy pośrednim lub bezpośrednim wsparciu wojskowym zbrojnych sił opozycyjnych dla zdobycia władzy przez potrzebne siły polityczne”. Wcielanie w praktykę tych postanowień rosyjskiej doktryny wojennej obserwowaliśmy na Krymie, a teraz obserwujemy w Donbasie. Ale jest jeszcze jedna bardzo istotna okoliczność — informacyjna. I chociaż we wrogiej doktrynie mowa jest o ochronie rosyjskich interesów, warto ją zacytować, bo rozumieć to należy odwrotnie — w odniesieniu do Ukrainy. Tutaj, pod przykrywką fałszywej troski o organizacje terrorystyczne, mówi się o ich „wpływie informacyjnym na ludność, w celu podważenia historycznych, duchowych i patriotycznych tradycji w sprawie obrony Ojczyzny”. Kto, kiedy i w jaki sposób podważa „historyczne”, „duchowe” i „patriotyczne” tradycje Rosjan, nie wiadomo, ale w ukraińskich przestrzeniach informacyjnej i kulturowej takie bezprawie dzieje się stale, codziennie i całodobowo. Główny cel rosyjskich działań wojny hybrydowej Putin i jego klika nawet nie ukrywają — utrzymać Ukrainę w szponach Rosji i odbudować imperium. Tylko imperium może zapewnić powrót Rosji na łono światowego supermocarstwa. Bez Ukrainy rosyjskie superimperium jest niemożliwe. W tym tkwi cała istota hybrydowej ekspansji. Język, historia i kultura jako główne pole hybrydowej agresji Rosji Usprawiedliwiając swój zamiar i działania dotyczące powrotu Ukrainy i Ukraińców do imperialnej stajni Rosji, W. Putin wielokrotnie oświadczał, że czyni tak, ponieważ „jesteśmy jednym narodem”. A skoro jednym narodem, to musi być i jedno państwo oraz wiele innych rzeczy: język, armia, pieniądze itd. Rosyjska propaganda robi wszystko, co od niej zależy, aby dowieść słuszności wypowiedzi swojego prezydenta. Nie będziemy tutaj analizować szowinistycznych wysiłków kisielowów, żyrinowskich, duginów w ich dążeniu do wykorzenienia „mazepinizmu” i „ukraińskiej choroby rosyjskiego narodu” — spójrzmy na skrajnie niebezpieczne zjawisko hybrydowe oczami Ukraińca. Jak już zaznaczyliśmy, tożsamość każdego narodu, w tym ukraińskiego, określają trzy fundamentalne rzeczy: język, historia i kultura. Jeśli wspólnota etniczna, która zamieszkuje na określonym terytorium, rozmawia jednym językiem, ma jedną historię i jednolitą kulturę (religię, zwyczaje, tradycje, literaturę, pieśni, muzykę, sztukę itd.), to bez wątpienia musi to być jeden naród. Jeśli narzucić Ukraińcom język rosyjski, dowieść im, że historia Rosji jest wspólna także dla Małorosji, że na Ukrainie nie ma własnej kultury, a jedynie rosyjska, to putinowska teza o jednym narodzie będzie miała logiczne zakończenie już wkrótce, a nie za 100—200 lat, jak uważa niektórzy z bardzo naiwnych kulturologów. Nie powinno być żadnej wątpliwości co do tego, że procesy całkowitego niszczenia języka, historii i kultury ukraińskiej nastąpiłyby w warunkach rosyjskiej okupacji Ukrainy — dobrze to widać na przykładzie sytuacji na okupowanych przez Rosjan Krymie i Donbasie — wszystko, co ukraińskie, jest tam poza ich nędznym prawem. Zakaz języka ukraińskiego, zamykanie ukraińskich przedszkoli, szkół, gimnazjów i placówek oświatowych, niszczenie ukraińskich książek, ogłaszanie ukraińskiej symboliki — niebiesko-żółtej flagi i tryzuba — ekstremistycznymi, prześladowanie wszystkiego, co ukraińskie, naklejanie etykiet ukraińskim bohaterom narodowym różnych wieków — to nieskrywane niszczenie Ukrainy i przekształcanie jej w małorosyjską prowincję Wielkorosji. Ideologom rosyjskiego neoimperializmu bardzo zależy na narzuceniu całej Ukrainie jednolitej z Rosją wizji historii i kultury, do tego w języku rosyjskim. Właśnie dlatego kioski z gazetami, „Ukrposzta” z jej prenumeratorami oraz biblioteki w całej Ukrainie stały się polem hybrydowej agresji Rosji. To nic innego jak ideologiczne przygotowanie wszystkich Ukraińców do przyszłej okupacji, pełnego „zjednoczenia” z Rosją i tworzenia jednego narodu — w tym tkwi istota rosyjskiej wojny hybrydowej na polu języka, historii i kultury. Oto dlaczego pola języka ukraińskiego, ukraińskiej historii i ukraińskiej kultury stały się głównymi polami hybrydowej agresji szowinistyczno-imperialnej Rosji. W naszych dniach obserwujemy, że wszystkie trzy sfery, które określają tożsamość narodu ukraińskiego: język ukraiński, historia ukraińska, kultura ukraińska poddawane są na Ukrainie wyrafinowanej i dobrze przemyślanej hybrydowej agresji. Przy milczącym przyglądaniu się rządu i parlamentu język ukraiński wypierany jest ze wszystkich sfer życia społecznego, przede wszystkim ze środków masowego przekazu: telewizji, radia, prasy. Włączysz telewizor — prawie wszystkie programy w języku rosyjskim. A co słyszysz w radiu? „Szanson”, „Russkoje radio” — we wszystkich zakątkach Ukrainy. A periodyki? Zajrzyjcie do jakiegokolwiek kiosku z gazetami — prawie wszystkie to wydania rosyjskojęzyczne! I to w państwie, gdzie 80% to Ukraińcy! 5 września 2017 roku, podczas międzynarodowego sympozjum „Dialog dwóch kultur. 2017”, które odbywało się w Krzemieńcu na Tarnopolszczyźnie, wraz z dziekanem Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, doktorem nauk filologicznych Dmytrem Krawcem, zapytałem kioskarza, ile ma w sprzedaży ukraińskich czasopism? Nie ma ani jednego w sprzedaży i nie otrzymuje również żadnego. Z ukraińskojęzycznych czasopism kioskarz zna tylko dwa: „Ukrainskyj tyżdeń” i „Krajina”, oba dla miejscowych za drogie — z powodu braku sprzedaży przestano je dowozić. O wydawnictwach Państwowego Przedsiębiorstwa „Narodowe Wydawnictwo Gazetowo-Czasopismowe”, w szczególności o pełnokolorowych czasopismach „Ukrainśka kultura”, „Pamjatky Ukrainy”, „Ukrainśkyj teatr”, „Muzyka”, kioskarz nic nie słyszał i był bardzo zdziwiony, że takie w Ukrainie istnieją. Jednocześnie słusznie zauważył, że przy cenie 40—70 hrywien te wydawnictwa w Krzemieńcu będą niechodliwe — ludzie mają wielkie pragnienie czytania, jednak nie mają na to pieniędzy. Dlatego kupują rosyjskojęzyczne — choć są pełnokolorowe, to tanie. Rosyjskojęzycznych pełnokolorowych czasopism w kiosku w Krzemieńcu naliczyliśmy ponad dwa tuziny, taki sam obraz obserwuje się powszechnie w miastach nie tylko wschodu, ale i zachodu Ukrainy — obejmują one praktycznie wszystkie tematy życia społecznego — od przyrody i historii po działkę i pasiekę. Najbardziej chodliwymi w Krzemieńcu, Tarnopolu i Równem są rosyjskojęzyczne pełnokolorowe tygodniki „Zagadki istorii”, „Siekrietnyje archiwy”, „Siekrietnaja istorija”, „Niewydumannyje istorii”, „Tajny XX wieka”, „Tajny proszłogo”. Czyli na tematykę historyczną w 30-tysięcznym Krzemieńcu co tydzień sprzedają dziesiątki rosyjskich czasopism o profilu historycznym i ani jednego ukraińskiego! Można tylko wyobrazić sobie, co dzieje się w miastach wschodu Ukrainy! I jeszcze bardzo istotny szczegół. Ceny rosyjskojęzycznych czasopism o profilu historycznym — od 3 do 7 hrywien! Nawet duży, 98-stronicowy pełnokolorowy błyszczący magazyn „Dengi plus” w kiosku sprzedają za 31 hrywien, czyli taniej, niż w Kijowie i centrach obwodowych można kupić zszyte metalowymi zszywkami pięćdziesięciostronicowe „Ukrainskyj tyżdeń” (35 hrywien) i „Krajinę” (25 hrywien). I to przy tym, że „Dengi plus” mają nieporównywalnie lepszej jakości papier, większy format i znacznie większą liczbę stron oraz twardszą okładkę. Do tego czasopismo „Dengi plus” sklejono termobinderem z ładnym bigowaniem. Dlaczego rosyjskojęzyczne wydawnictwa w Ukrainie są znacznie tańsze niż ukraińskojęzyczne? Odpowiedzi należy szukać nie tylko w płaszczyźnie ekonomicznej. Promowanie rosyjskojęzycznych czasopism w przestrzeni informacyjnej i kulturowej Ukrainy w znacznej mierze odbywa się wskutek cen dumpingowych producenta produktów. Inaczej jak można zrozumieć fakt sprzedaży w Równem 36-stronicowego pełnokolorowego czasopisma „Zagadki istorii” za 3 hrywny? Czy to znaczy, że do sprzedaży detalicznej trafiło po 2 hrywny? Czyli mniej niż jego koszt własny! Jeśli do rozpowszechniania rosyjskojęzycznych produktów — w tym przypadku pełnokolorowych czasopism o tematyce historycznej — stosuje się ceny dumpingowe, to komuś bardzo zależy, aby czytali je Ukraińcy. W tym artykule skupimy się głównie na drugim i trzecim elemencie, które określają odrębność narodu — jego historii i kulturze, ale krótko zatrzymamy się też na języku ukraińskim — decydującej cesze narodu. Wrócę do naszego skromnego kiosku gazetowo-czasopismowego — są one we wszystkich centrach rejonowych Ukrainy. Kiosk to lustro naszego bytu i obecnego stanu. Do czego stoczyła się Ukraina, można zobaczyć z prostego porównania. Każdy obywatel, który pod koniec lat 80. — na początku 90. ubiegłego wieku miał 20—40 lat i kupował prasę, wie, jakie wydawnictwa sprzedawano w kioskach „Sojuzdruku”. Nie będę wyliczał gazet — podkreślę czasopisma. W moim mieście Brody (25 tysięcy mieszkańców) działały dwa kioski w centrum i jeden na dworcu. Tam wśród czasopism sprzedawano ukraińskojęzyczne bogato ilustrowane „Ukraina”, „Radjanśka żinka”, „Socjalistyčna kultura”, „Pereć”, „Ranok”, „Nauka i suspilśtwo”; literackie: „Witczyzna”, „Wseswit”, „Dzwin”, „Ranok”. Rosyjskich w warunkach radzieckiego imperium było znacznie mniej: „Ogonok”, „Krokodił”, „Wokrug swieta”. Sprzedawano też jeden polski ilustrowany magazyn „Przyjaźń” oraz dwie gazety „Trybuna Ludu” i „Życie Warszawy”. Czyli wśród czasopism ukraińskie w porównaniu z rosyjskimi i polskimi zajmowały dominujące pozycje. Podobnie obserwowano wśród gazet. A co teraz? Przez lata ukraińskiej niepodległości ukraińskie czasopisma w kioskach trudno znaleźć, zaczęto je też wydawać w znikomych ilościach, czego nie można powiedzieć o rosyjskojęzycznych — one teraz dominują. W ciągu tego samego czasu w Ukrainie w porażającym tempie skurczyła się nie tylko liczba ukraińskich gazet i czasopism, ale też książek i broszur. Jeśli w 1990 roku wyszło 78 mln 700 tys. egzemplarzy książek i broszur w języku ukraińskim, to w latach niepodległości ich liczba nieustannie spadała. Tak, w 1992 roku skurczyła się do 44 mln 861 tys., w 2000 — do 29 mln 224 tys., a w 2015 — do 23 mln 740 tys. (Pyłypczuk D. Statystyka ukraińskiego druku. — Kijów, 2017. — s. 4). Czyli dożyliśmy do tego, że w Ukrainie w ciągu roku wydaje się mniej niż jedną ukraińską książkę na jednego mieszkańca kraju. Zatem pole językowe Ukrainy, język ukraiński i naród ukraiński przegrywają katastrofalnie — jaskrawym tego przykładem jest zwykły kiosk. A co dzieje się w dziedzinie historii? Zajrzyjmy do rosyjskojęzycznych czasopism. Rosyjskie wydawnictwa jako środek hybrydowej agresji Rosji. W ciągu końca sierpnia — początku września 2017 roku miałem okazję przebywać w Kijowie, Żytomierzu, Lwowie, Tarnopolu, Równem i Łucku. W kioskach gazetowych tych miast sytuacja jest taka sama jak w Krzemieńcu i moich rodzinnych Brodach — dominują rosyjskojęzyczne gazety i czasopisma. Kupiłem pełnokolorowe czasopisma „Zagadki istorii”, „Siekrietnaja istorija”, „Niewydumannyje istorii”, „Tajny XX wieka”, „Siekrietnyje archiwy” i kolorową gazetę „Tajny proszłogo”. Ceny — od 3 do 7 hrywien. Czyli rosyjskojęzyczne pełnokolorowe czasopisma sprzedają się taniej niż ukraińskie czarno-białe gazety. A teraz zajrzyjmy w ich treść. Zacznijmy od czasopisma „Zagadki istorii”. W żadnym numerze nie ma danych wydawniczych, dlatego nie wiadomo, kto jest założycielem wydawnictwa, kto jest jego wydawcą, gdzie je drukują i w jakim nakładzie. Nie zaznaczono też świadectwa o państwowej rejestracji czasopisma. Czyli pełna pogarda dla wymagań ukraińskiego ustawodawstwa. Już te niezaprzeczalne fakty świadczą, że w Ukrainie brak jakiejkolwiek kontroli nad własną przestrzenią kulturową i informacyjną. W takich ukraińskich warunkach rosyjscy przewodnicy wojny hybrydowej czują się bardzo komfortowo — wydaje się, że stworzono je dla nich. Do tego dodajmy, że jakiekolwiek dane wydawnicze są nieobecne także w czasopismach „Tajny XX wieka”, „Siekrietnaja istorija”. W wydawnictwach „Siekrietnyje archiwy” i „Niewydumannyje istorii” wskazano, że świadectwo o państwowej rejestracji wydane zostało przez Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy założycielowi i wydawcy — spółce z o.o. „Pres-kurjer Ukraina”. Wskazano też nakład — 50 tysięcy („Siekrietnyje archiwy”) i 30 tysięcy („Niewydumannyje istorii”). Prawdopodobnie nie mniejsze nakłady są w „Zagadkach istorii”. I chociaż tygodnik „Tajny XX wieka” nie posiada danych wydawniczych o tym wydawnictwie, na stronie 35 numeru 35 za 2017 rok jest ciekawe ogłoszenie: „Drodzy czytelnicy! W urzędach pocztowych Rosji trwa kampania prenumeraty na 2018 rok…” Putinowska Rosja znów pragnie stać się imperium i przywrócić sobie status światowego supermocarstwa. Ukraina jest jej potrzebna do znacznego powiększenia terytorium i zniewolenia Ukraińców; mają oni uzupełniać armię oraz zasiedlać bezkresne przestrzenie Syberii, Dalekiego Wschodu, Ałtaju i Dalekiej Północy. Dla ułatwienia realizacji imperialnego zamiaru wymyślono mit o tym, że Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród. A skoro tak, to musi on mieć jedno państwo i wszystkie jego jedyne główne atrybuty: język, granice, władzę, armię, pieniądze itd. Pomimo absurdalności tego mitu, jest on uparcie i wytrwale wpajany w świadomość Ukraińców. Samoistność (tożsamość) każdego narodu określają trzy główne składowe: język, historia i kultura. Jeszcze od czasów osławionego Wałujewa Ukraińcom podstępnie, konsekwentnie i metodycznie narzucano i nadal narzuca się myśl, że język ukraiński to zniekształcony przez polski ten sam język rosyjski, że historia Rosji to także historia Ukrainy, a kultura u Rosjan i Ukraińców od wieków była jedna. Czyli propagowany jest mit o jednym narodzie. Oto dlaczego język ukraiński, historia ukraińska, kultura ukraińska stały się obiektami szczególnej uwagi rosyjskich służb specjalnych oraz polami bitewnymi hybrydowej agresji Rosji.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn