Strona · s. 4strona oryginału ↗
Ukraińska Ameryka
Слово Просвіти, №43 за 2017 рік
Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Zakończenie. Początek w nr 42 z 2017 r. 6. Sześć ukraińskich cerkwi w jednym mieście i pięć na jego obrzeżach. O jeszcze jednej emocjonalnej dominancie chciałbym zanotować w moim już zbyt grubym amerykańskim notatniku: siła wiary i ducha tutejszych Ukraińców. W Parmie, w głębi stanu Ohio, jest aż sześć cerkwi, w których językiem nabożeństw jest ukraiński. Są różnych wyznań, ale w każdej z nich modlą się za Ukrainę, za naszą jedność i zwycięstwo w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Macierzystą dla wszystkich tych cerkwi jest najstarsza ukraińska świątynia UKGK – św. Piotra i Pawła, założona w 1902 roku w sąsiednim Cleveland. Jej wspólnota znana jest z dwóch faktów. Pierwszy: wiernych cerkwi natchnął i pobłogosławił sam Andrzej Szeptycki, który specjalnie przyjechał tu ze Lwowa 21 września 1910 r. Drugi: „piotropawłowcy” zebrali i podarowali swoim rodakom w Parmie 150 tys. dolarów na budowę tam pierwszej świątyni – św. Andrzeja. Nowo utworzona parafia szybko zebrała jeszcze 450 tysięcy dolarów i w 1967 r. tę świątynię poświęcono. Zgrana i liczna wspólnota św. Pokrowy ma również swoje powody do dumy. Jej założenie wiąże się z dziesięcioleciem powrotu z syberyjskich łagrów przyszłego kardynała grekokatolików Josyfa Slipyja. Był tu dwukrotnie: w 1973 r., kiedy poświęcał kamień węgielny budowli, i trzy lata później, kiedy sprawował obrzęd patriarchackiego poświęcenia nowej świątyni. Największą i najwspanialszą cerkwią w Parmie jest cerkiew św. Jozafata. Budować ją zaczęto jeszcze w 1949 r., a odnowioną pięciokopułową budowlę poświęcono w roku tysiąclecia chrztu Ukrainy – 1988 r. W 1983 r., w związku ze wzrostem liczby wiernych UKGK w Ameryce, Watykan podjął decyzję o utworzeniu w tym kraju czwartej eparchii. Na centrum wybrano Parmę, a katedrą od tego czasu stała się ta cerkiew. Obecnie znajduje się tu rezydencja władyki parmskiego Bohdana Danyły, a proboszczem katedry jest ojciec Bohdan Barycki. Obok katedry znajduje się niedzielna szkoła ukrainoznawstwa, sala społeczna na 1000 osób, pomieszczenia dla kółek dorosłych i dzieci. Sobór św. Włodzimierza jest prawosławny i od 1996 r. pełni rolę katedralnego (UPC USA). Wspólnotę założyli jeszcze w 1924 r. emigranci z Ukrainy Zachodniej. Początkowo w Cleveland, a od 1954 r. przeniosła się do Parmy. Nowa budowla pochodzi z 1966 r. Na 60. rocznicę Hołodomoru parafianie świątyni zebrali środki i otworzyli obok pomnik ofiar tej sztucznie inspirowanej przez Moskwę ogólnonarodowej klęski. Wokół soboru tętni ukraińskie życie: w szkole ukrainoznawstwa uczy się obecnie ponad 200 dzieci; działają kółka tańca, garncarstwa, gry na bandurze i malarstwa. Na początku lat 60. prawosławnych przybyło, dlatego w 1963 r. w Ukraińskiej Wiosce pojawia się jeszcze jedna świątynia – św. Mikołaja. Jest tu jeszcze cerkiew ewangelicka – UCKWE, gdzie Ukraińcy modlą się, oczywiście, po ukraińsku. W czasie tego swoistego pielgrzymowania po ukraińskich cerkwiach jednego amerykańskiego miasta, które uprzejmie zaproponował władyka Bohdan Danyło, z bólem w duszy i wyrzutami sumienia wobec nas wszystkich, obecnie żyjących na Ukrainie, przed oczami nieodstępnie stał inny obraz. Pochodzi on z rejonu ukraińskiej stolicy, w którym mieszkam – Łukianówki-Tatarki. Wokół niewielkiej świątyni św. Mikołaja, zbudowanej na cześć rocznicy katastrofy czarnobylskiej i poświęconej przez zwierzchnika UPC KP, świątobliwego Filareta, ciasnym pierścieniem stoi sześć cerkwi… Patriarchatu Moskiewskiego. W nich kijowianie w języku agresora modlą się za rosyjskiego cara-batuszkę… Ile jeszcze młodych istnień ukraińskich patriotów musi zabrać ta absurdalna wojna rosyjsko-ukraińska, aby znaczna część wciąż jeszcze nieprzejrzanych chochołów-małorosjan mogła zrozumieć absurdalność i nienaturalność takiego obrazu? 7. Ukraiński Uniwersytet na ziemi wielkiego Waszyngtonu. „Będę rozkochiwał was przez ten semestr w swoim przedmiocie” – tak rozpoczął swój pierwszy w życiu wykład całkiem młody, szczupły i przystojny wykładowca „Redakcji literackiej” przed nami – studentami drugiego roku kijowskiego wydziału dziennikarstwa. Było to we wrześniu 1974 roku. I tym wykładowcą okazał się obecny rektor i współzałożyciel Ukraińskiego Uniwersytetu – Ukrainian University w Waszyngtonie, Wołodymyr Hryhorowycz Iwanenko. Nie widzieliśmy się prawie ćwierć wieku, odkąd mój nauczyciel prawdziwego dziennikarstwa, a nie suchej, nudnej, skompilowanej z hybrydowych tekstów i oderwanej od realiów życia jej czysto „komunikacyjno-kanalizacyjnej” teorii, przeprowadził się do Ameryki. Tutaj wyznałem mu, że moja miłość do tego przedmiotu wcieliła się po wielu latach praktycznego dziennikarstwa w skromny korpus podręczników i poradników z naszego fachu. I że pasję do dziennikarstwa oraz oddanie jej narodowemu rdzeniowi zazwyczaj zaszczepiają młodym „kronikarzom współczesności” właśnie tacy pasjonaci-marzyciele i prawdziwi profesjonaliści, jak on. Profesor Iwanenko nie tylko w pełni pokazał nieoczekiwanie różnorodny Ukraiński Waszyngton, ale i od razu włączył mnie do projektów Uniwersytetu. Między innymi do pierwszego z nich – tworzenia nowego zbioru naukowego. Pozostaje tylko życzyć: wychodź na twardą i szeroką drogę, Ukraiński Uniwersytecie, na ziemi wielkiego Waszyngtonu! 8. Jak w Waszyngtonie czczono weteranów. W pierwszej połowie maja w najbardziej uczęszczanych miejscach centrum stolicy USA (a jest to słynny National Mall) Amerykanie oddawali cześć weteranom różnych wojen. Nigdy nie widziałem tego tak blisko. Dlatego jestem poruszony i jednocześnie zasmucony. Z białą zazdrością patrzyłem na tych mężczyzn w podeszłym już wieku. Uśmiechnięci, otwarci, życzliwi, zabezpieczeni. Setki wolontariuszy towarzyszą im – na wózkach i pieszo (niedaleko stoi kolumna specjalnych autobusów). Jakoś tak prosto, serdecznie, bez nachalnej pokazowości. Na plecach koszulki jednego z wolontariuszy fotografuję napis (dolny): „Jeśli potrafisz przeczytać to po angielsku, podziękuj weteranowi”. Żadnej złości, żadnej nienawiści. Żadnych prowokatorów-młodzików, żadnych opłacanych 50-letnich „weteranów” w gimnastiorkach ze wstążkami kraju-agresora. Nikt nie obwiesza piersi i okolic poniżej pasa tanimi i nie zawsze stosownymi medalami. Mówię to z ironią i mam do tego prawo – jako syn frontowca, który został powołany do armii w 1939 r., a wrócił do domu jako inwalida pierwszej grupy pod koniec 1944 r. Ojciec nie lubił tych medali. Często powtarzał, że „dowódcy naszych ludzi za nic nie liczyli”. Gdyby wiedział, co mówił o naszych czterokrotny bohater marszałek Żukow: „Niech, powiedzmy, chochoły forsują Dniepr nawet bez karabinów; utoną – mniej trzeba będzie wysyłać na Sybir”… Jak bardzo u nas wszystko jest wywrócone do góry nogami, jak wiele obcego i niszczycielskiego osetu jest wśród nas. Wysoko opłacani mężowie stanu, jak pokazują nasze obecne realia, wcale nie zamierzają go bezlitośnie pielić. 9. Spotkanie na Broadwayu prawie po 40 latach. Petro Krawcow – mój kolega z roku i grupy. Nie widziałem się z nim od 1978 roku – kiedy rozjechaliśmy się z Kijowa z nowiutkimi dyplomami dziennikarzy w różne strony Ukrainy: ja – na Bukowinę, Petro – na Krym. A spotkaliśmy się dopiero… na nowojorskim Broadwayu. Nas dokładnie „wyliczył” i „zeswatał”… Facebook. Petryk jest już Amerykaninem. Ale trzy miłości pozostały przy nim niezmienne: Ukraina, wybrany zawód i… sztanga. A poza tym pozostał tak samo szczery, dobry, uśmiechnięty i otwarty.
Na klapie jego marynarki od razu zauważyłem nasz złocisty tryzub na niebieskim tle. Na Ukrainie Krawcow był znanym dziennikarzem sportowym i sławnym sztangistą, autorem porywającej książki o tym ukochanym przez niego sporcie. To właśnie sztanga dała mu drugie życie w Nowym Jorku. Tutaj ustanowił już około 30 swoich nowych rekordów. Trenuje na Brooklynie grupę młodych i obiecujących sztangistów, jeździ na mistrzostwa krajowe. Ciepłe, serdeczne spotkanie. Z biegiem lat takie są na wagę złota. Wspomnieliśmy przede wszystkim naszą „złośliwą anglistkę” Walentynę Alfonsownę, która najbardziej męczyła mnie i Krawcowa za nasze prymitywne „z” zamiast „g” i chroniczny brak zasobu słownictwa. Wspomnieliśmy kolegów z roku, którzy są już na obczyźnie. A takich uzbierało się do 30... Ukraińska wierzba na skalistym brzegu jeziora Ontario jako symbol niepokorności ukraińskości. Na pożegnanie ukraiński Amerykanin Petro Krawcow przekazał z Broadwayu serdeczne pozdrowienia wszystkim naszym — z roku i tym, którzy studiowali w naszych latach. Bo tacy wciąż trzymają formę. I notatnik — otwarty. Przecież, jak mawiał nasz nieżyjący już dziekan Dmytro Mychajłowycz Pryluk, notatnik dziennikarza zamyka się tylko w dwóch przypadkach: kiedy śpi lub kiedy już umarł... 10. Wierzba jako symbol niepokorności ukraińskiego ducha. Zrobiła wrażenie ta, już nie samotna, wierzba na skalistym brzegu jeziora Ontario, na pograniczu USA i Kanady. Czy ktoś z tutejszych Ukraińców ją posadził, czy sama wyrosła z wyrzuconej na brzeg złamanej gałązki — kto to powie? Ale z jakiegoś powodu pomyślało się o rozproszonych przez wiatry po całym świecie Ukraińcach. Zwłaszcza o tych, którzy nie potrafili się zginać, poniżać. Przetrwali, zorganizowali się, potwierdzili wśród obcych swoje najlepsze cnoty — pobożność, pracowitość, patriotyzm, miłość do Matki-Ukrainy. Nabieraj sił, ukraińska wierzbino, o zachodzie słońca, aby krzepką i przyjazną ponownie powitać wschód słońca! 11. Ukraiński ogród kulturowy w Cleveland. Tak nazywają amerykańscy Ukraińcy część Federacji Parków Kultury, która znajduje się po zachodniej stronie bulwaru Martina Luthera Kinga w Cleveland. Już w 1928 roku Ukraińcy marzyli o urządzeniu przytulnego miejsca w stylu narodowym. Zrealizować pomysł udało się w 1940 roku. Na 2 czerwca burmistrz Cleveland H. Burton wyznaczył uroczyste otwarcie Ukraińskiego Parku. Według danych ówczesnej prasy, przybyło tu z różnych stron Ameryki ponad osiem tysięcy Ukraińców. Plan parku rozplanowany jest w kształcie tryzuba. Wejściowa metalowa brama zwieńczona była godłem państwowym Ukrainy z okresu Ukraińskiej Republiki Ludowej, a z dwóch stron tej bramy odwiedzających witały brązowe płaskorzeźby dwóch wielkich mężów stanu — Bohdana Chmielnickiego i Mychajła Hruszewskiego. W parku byli swoi wrogowie, dlatego raz go zniszczono. Dominantami tej zdumiewającej zielonej wyspy na obrzeżach zurbanizowanej metropolii stały się trzy brązowe pomniki: Włodzimierza Wielkiego, Tarasa Szewczenki, Iwana Franki (rzeźbiarz Ołeksandr Archypenko). W 1961 roku pojawił się tu jeszcze jeden symbol Ukrainy — brązowy pomnik Łesi Ukrainki, wykonany przez rzeźbiarza światowej sławy Mychajła Czereszniowskiego. Młoda i piękna Łesia stoi w pełnej postaci, w rękach trzyma kwiat skalnicę. Bardzo wymowne. Przecież ten kwiat symbolizuje los Poetki. Fundusze na pomnik (10 tysięcy dolarów) Ukraińcy zbierali siedem lat. Uczestnik tamtego wydarzenia O. Hajśkyj później napisze w „Kalendarzu Ukraińskiego Związku Narodowego” (wydanie z 1961 roku) takie zdanie: „Gdyby Łesia Ukrainka była poetką pełnoprawnego narodu, jej czoło pokryłby laurowy wieniec światowego zachwytu”. Pisanka obok Ukraińskiego Muzeum-Archiwum i biblioteki w Stamford.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
