Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki odbyło się historyczne wydarzenie — koncert finałowy Międzynarodowego Forum Bandurzystów, poświęcony stuleciu Kijowskiego Chóru Kobziarzy. Stulecie unikalnego zespołu, którego wkład w naszą kulturę, zachowanie tradycji i ich popularyzację na całym świecie jest doprawdy bezcenny. Kapela, założona w 1918 roku, stawiała przed sobą cel — rozwój instytucji kobziarstwa na Ukrainie i na całym świecie. Przez sto lat, pomimo represji, Hołodomorów, prześladowań, rozstrzeliwań i wymuszonej emigracji, potomkowie zdołali zachować tradycje, a co najważniejsze — kontynuować je. W rezultacie możemy zobaczyć i usłyszeć Kapelę Bandurzystów w USA, Kanadzie, Argentynie, Europie Zachodniej, Japonii i Australii. Spełniło się marzenie czterech pokoleń muzyków, by wystąpić na jednej scenie. W wielkim artystycznym dialogu spotkały się na scenie Teatru Franki dwa słynne zespoły, dwie gałęzie jednego drzewa — spadkobiercy Kijowskiej Kapeli Bandurzystów — Kapela Bandurzystów Ameryki Północnej imienia Tarasa Szewczenki oraz Narodowa Zasłużona Kapela Bandurzystów imienia Heorhija Majborody. Materiał o Międzynarodowym festiwalu bandurzystów przeczytają Państwo w następnym numerze „SP”.
Tłumaczenie maszynowe
— Swego czasu znany ukraiński naukowiec z Charkowa Jurij Szewelow wyodrębnił wśród największych wrogów Ukrainy Moskwę, ukraiński prowincjonalizm i kocubejstwo… — Przepraszam, ale to nie są proste refleksje. To historyczne punkty zwrotne głębokiego powiązania naszego (i nie tylko naszego) upadku państwowego. Obojętność ogółu społeczeństwa wobec genialnych myśli, globalnych propozycji, głośno wyrażonych przez mądre osobistości, to chyba to, co najbardziej mnie obecnie niepokoi. Zwłaszcza wobec idei aktualnych dla Ukrainy; kiedy ich nie tylko nie rozumieją, negują, ale niestety – ignorują. Jak gdyby oprócz ich dorobku nie było przed nimi nic cennego. Tymczasem dalej nadepniemy na te same grabie, powtarzamy błędy poprzedników, o których, altruistycznie martwiąc się o Ukrainę, nie raz ostrzegali nas intelektualiści, myśliciele, duchowi sprawiedliwi, którzy bez hałaśliwego potoku słów skromnie i ciężko pracowali. Od braku uwagi wobec patriotycznych przodków – nieszczęście dla współczesnych, dla całego kraju, śmierć bohaterów. Stąd lokalno-ekskluzywne bariery narodowego i duchowego odrodzenia Ukrainy, jej postępu, fałsz piątej kolumny, przegrana Rosji w wojnie informacyjnej, niezrozumienie przez świat sensów naszej Idei Narodowej. — Co z takich wydarzeń, myśli, idei najbardziej Pana smuci? — Na początek nazwę przemówienie znanego amerykańskiego historyka Timothy’ego Snydera „Historyczna odpowiedzialność Niemiec wobec Ukrainy”, z którym wystąpił w Bundestagu RFN. Jego pełny przekład wydrukowała gazeta „Deń” (nr 115—116, 2017, 7—8 lipca). W odpowiedzi w Kijowie odbyły się nawet tematyczne przesłuchania parlamentarne. A co dalej?! Upubliczniony przez Amerykanina ważny temat odpowiedzialności Niemiec wobec Ukrainy, zamiast podnieść do rangi globalnego problemu odpowiedzialności jednego kraju wobec drugiego, do wprowadzenia nowej socjohumanistycznej paradygmatu stosunków międzynarodowych, aby powstrzymać rozbójniczo-zaborcze apetyty współczesnej Rosji – dyskusję przeważnie sprowadzono do okresu przedwojennego, do zbrodni hitleryzmu. A gdzież jeszcze większe zbrodnie stalinizmu, putinowskiej Rosji? Dlaczego nie mówimy o odpowiedzialności odrodzonych Niemiec za to, że w Bukareszcie w 2008 roku Ukrainie nie udzielono zaproszenia do wstąpienia do NATO? A gdzie odpowiedzialność krajów-sygnatariuszy Memorandum Budapeszteńskiego wobec Ukrainy o udzieleniu jej – dobrowolnie bezjądrowej – gwarancji bezpieczeństwa? Kto na świecie jeszcze, oprócz nas, pozbył się potencjału jądrowego?! Zdaniem specjalistów, gdyby w porę aktywnie uruchomiono to, co obiecano, nie byłoby obecnie rozmów o nieskuteczności procesu mińskiego. Przecież nie byłoby ani aneksji Krymu, ani wojny hybrydowej Rosji w Donbasie, licznych ofiar niewinnie zabitych i okaleczonych ciał i dusz, zniszczonych szpitali, szkół. Nie byłoby propagandy fałszywych konwojów humanitarnych, co zwiększa intensywność ostrzałów. Zapanowałoby zaufanie do krajów-liderów, do ich pokojowego nastawienia. — Jakim z Rosji rozjemca, wiedzą i Gruzini, i Mołdawianie. A teraz przekonują się Syryjczycy. Ale, niestety, świat tego „nie widzi”. — Słusznie. Zachód jest zbrodniczo konserwatywny wobec innowacji społecznych, narodowych. To od dawna powinno niepokoić. Przede mną zawsze wydarzenie z 5 października 1995 roku. Właśnie wtedy orędownik pokoju Papież Jan Paweł II występował na Sesji Generalnej ONZ. Zaproszono go na obchody jej 50-lecia, gdzie zaproponował socjohumanistyczną ideę „rodziny” w stosunkach międzynarodowych, według której najsłabszych traktuje się z największą miłością, a głosy tych, którzy wyobrazili sobie, że są silni na świecie, nie mają ani moralnego, ani żadnego innego prawa pozostawić bezgłośnymi osłabione, w szczególności – postkolonialno-sowieckie, narody. Zatem Papież na długo przed T. Snyderem dotknął globalnego, nierozwiązanego problemu – odpowiedzialności narodu wobec narodu, kraju wobec kraju. Geniusz Pontyfika przeniósł ją w trzecie tysiąclecie, w płaszczyznę narodową i społeczną narodów i grup etnicznych, które pragną wejść lub już weszły na drogę powrotu do swoich duchowych źródeł, do narodowego odrodzenia. Świat nad tą inicjatywą Papieża na sesji ONZ do tej pory się nie zastanowił. A zmodernizowany system bezpieczeństwa ONZ przydałby się teraz nie tylko nam, ale i Gruzji, Mołdawii, Syrii – wszędzie tam, gdzie „wprowadzają pokój” cynicznie kłamliwi Rosjanie. — Z pytaniem: „Kto winien?” – niby wszystko jasne. Tradycyjnie trudniej: „Co robić?”, aby pamięć historyczna, ukraińskość nie ulegały niwelacji… — A co my możemy zrobić? Poroszenko ma robić, jego naród wybrał Prezydentem. On jest liderem, ma potencjał władzy i zasoby. My możemy pomóc radami. Ale jeśli nie będzie słuchał i czytał naszych wypocin, to na to nie ma rady. Chyba że przywrócić Janukowycza, który, według cynizmu galicyjki Hanny Herman, „słyszał każdego”. Pod koniec był szczególnie czuły na „pacanów” z FSB, którzy bohatersko pomogli w ucieczce. A może przywrócić Julię, ona jeszcze od dawnych czasów afer gazowych jest przyjaciółką Putina. A jeśli poważnie, to słuchajmy mądrych, ludzi i narodów. Nie my jedni przeżywamy w takim otoczeniu. Obecnie, prawda, im z jakiegoś powodu bardziej szczęści się z przywódcami narodu. Niedawno Kneset przyjął Ustawę Zasadniczą: „Izrael – państwo narodowe narodu żydowskiego”, którą tylko Żydom zagwarantowano prawo do samostanowienia w swoim kraju. Dlaczego by Rada Najwyższa nie miała przyjąć Ustawy „Ukraina – państwo narodowe narodu ukraińskiego”, którą tylko temu (tytularnemu, rdzennemu) narodowi nadaje się prawo do urzeczywistniania swojego naturalnego, językowo-kulturowego, religijnego i historycznego prawa do własnego samostanowienia i samowyrażenia?! Wtedy budowa na ziemi narodu ukraińskiego Noworosji czy wspieranie przez Rosję satelickich regionalnych, tzw. republik ludowych – oficjalnie będzie z góry uznana za bezprawną, zaborczo-terrorystyczną, a zatem zbrodniczą. Świat będzie wiedział, że naród buduje państwo narodowe, i w krymskiej tragedii nie nadepnie na anszlusowsko-sudeckie grabie. Może choć wtedy na zamachy Rosji na suwerenność Ukrainy, jej terytorium będzie się adekwatnie i w porę reagować? Zakończenie na str. 3. Dzisiaj gościem „Słowa Proświty” jest Stepan Wowkanycz, doktor nauk ekonomicznych, profesor. Zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. Wiodący pracownik naukowy Państwowej Instytucji „Instytut Badań Regionalnych im. M. I. Dolisznego NAN Ukrainy”. Stepan Josypowycz – deputowany nr 1 na obecnie już historycznej liście Lwowskiej Rady Obwodowej I demokratycznej kadencji, która pod kierownictwem ówczesnego jej przewodniczącego W. M. Czornowoła zapoczątkowała liczne innowacje w budowie niepodległej Ukrainy. Po zakończeniu kadencji Rady w 1994 roku profesor Stepan Wowkanycz postanowił dalej nie kandydować, jednak nie przestał pracować nad problemami ukraińskiego państwowotwórstwa, w szczególności opracowywać składowe Ukraińskiej Idei Narodowej (UNI). O tym oraz o rozmaitych frontach społeczno-politycznych, które opanowały świat i Ukrainę, ze S. Wowkanyczem rozmawia pisarz i dziennikarz Bohdan Zalizniak.
Tłumaczenie maszynowe
7 lipca 1988 roku na jednym z pierwszych masowych lwowskich wieców grupa inicjatywna ukraińskich patriotów, dopiero co wypuszczonych z radzieckich obozów koncentracyjnych, ogłosiła powstanie Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. Organizacji, która w nowych warunkach politycznych kontynuowała tradycję bezkompromisowej walki z komunistycznym reżimem legendarnej Ukraińskiej Grupy Helsińskiej (Wasyl Kujbida. Powstanie nowoczesnego ukraińskiego ruchu przeciwko rosyjskiej despocji (w 40. rocznicę założenia Ukraińskiej Grupy Helsińskiej). — Liwyj bereh: https://ukr.lb.ua/blog/vasyl_kuybida/350278_povstannya_modernogo_ukrainskogo.html). Wasyl KUJBIDA, profesor, doktor administracji publicznej
Był to czas, gdy władzę w KPZR i, odpowiednio, w ZSRR przejęli komuniści-reformatorzy na czele z Michaiłem Gorbaczowem. Zjawiska kryzysowe w gospodarce, oczywista tendencja do pozostawania w tyle w ostrej rywalizacji z rozwiniętymi krajami kapitalistycznymi zmusiły kremlowską wierchuszkę do szukania nowych metod intensyfikacji produkcji socjalistycznej. Reformatorskie kierownictwo partii komunistycznej ogłosiło tak zwaną politykę „pieriestrojki”, której jednym z elementów stała się demokratyzacja stosunków społecznych, budowa socjalizmu „z ludzką twarzą”. Nowa polityka otworzyła śluzy dla inicjatywy społecznej. Na Ukrainie zaczęły powstawać setki różnorodnych, jak wtedy mówiono, „nieformalnych stowarzyszeń”. Przeważnie organizowano je wokół tematyki ekologicznej lub kulturoznawczej i prowadziły one swoją działalność w formie klubów dyskusyjnych. Oczywiście partia komunistyczna i jej główny organ represyjny — Komitet Bezpieczeństwa Państwowego (KGB) — nie zamierzały puszczać tego procesu na żywioł, ale cały ciężar pracy z nowymi tendencjami społecznymi przeniesiono z represji na kontrolę i zarządzanie nimi. Ukraińską Grupę Helsińską tworzono jako scentralizowaną organizację antykomunistyczną. Jej kierownictwem stała się dość liczna i politycznie skonsolidowana grupa byłych więźniów politycznych. Przyjmowanie do organizacji nowych członków ograniczono procedurą selekcji ze względu na konieczność uzyskania dwóch rekomendacji od członków kierownictwa. W ten sposób lokalizowano możliwości KGB w zakresie infiltracji organizacji przez własną agenturę, zwłaszcza na pierwszym etapie tworzenia. Na przewodniczącego UGH wybrano Łewka Łukjanenkę, który odbywał karę na zesłaniu; sekretarzem wykonawczym został dynamiczny organizator Wiaczesław Czornowił. Do kierownictwa weszły takie znane osobistości, jak Mychajło i Bohdan Horyniowie, Mykoła Horbal, Ołeś Szewczenko, Wasyl Owsijenko, Jewhen Proniuk, Stepan Chmara, Josyf Zisels, Zenowij Krasiwśkyj oraz wielu innych. Mimo że w dokumencie programowym — „Deklaracji zasad UGH” — grupa ogłaszała się jako „federacyjne zrzeszenie samorządnych grup i organizacji obrony praw człowieka”, w rzeczywistości na Ukrainie (na Zachodniej po 50, a na Naddnieprzańskiej po 69 latach) powstała pierwsza opozycyjna wobec władzy komunistycznej partia polityczna. (Ukraińska Grupa Helsińska (1988—1990) w fotografiach i dokumentach. — Kijów: Smołoskyp, 2009. — s. 18). Niezgodność między realnymi a ogłoszonymi celami nie była przypadkowa, ponieważ założyciele organizacji, którzy przeszli przez dziesięcioletnie wyroki więzienia za „nacjonalizm” i „działalność antyradziecką”, znali cenę „komunistycznych reform” i starali się poprzez maskowanie pod działalność obrony praw człowieka chronić organizację przed przedwczesnym rozbiciem. O czym zresztą wprost stwierdzają dokumenty sprawozdawcze KGB dla organów partyjnych i państwowych, w których UGH figuruje jako najniebezpieczniejsza dla władzy radzieckiej organizacja (Księga dokumentów/ Ukraińska Grupa Helsińska we wspomnieniach i dokumentach. — Kijów: „Jarosławiw Wał”, 2012. — s. 437-812). Dziś badacze wyróżniają dwa główne kierunki działalności UGH: pierwszy — rozwój oddziałów obwodowych i maksymalna aktywizacja ich działalności we wszystkich regionach Ukrainy, i drugi — przenikanie do różnorodnych nieformalnych stowarzyszeń w celu ich upolitycznienia. Napięta i nieprzejednana walka między UGH a KGB rozgorzała o wpływy w „Memoriale”, Towarzystwie Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki i szczególnie o Ludowy Ruch Ukrainy na rzecz Pieriestrojki. W sprawozdaniu dla KC KPZR z 04.05.1989 roku I sekretarz KC KPU W. Szczerbycki podkreśla, że „aktywizują się zamiary stworzenia w republice tzw. „Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Pieriestrojki” (NRU) — szeroko rozgałęzionej, w zamyśle inicjatorów, struktury politycznej, która stawia się wyżej od organów partyjnych i państwowych. Niebezpieczeństwo organizacji NRU potwierdza się tym, że szereg wrogich ekstremistycznych ugrupowań, w szczególności Ukraińska Grupa Helsińska… ogłosiły swoje wejście do Ruchu i próbują zjednoczyć wokół niego formacje o orientacji antyradzieckiej” (Ukraińska Grupa Helsińska (1988—90) w fotografiach i dokumentach. Kijów: Smołoskyp, 2009. — s. 170). Ruch tworzono jako otwartą dla wszystkich masową demokratyczną organizację społeczną. Rozumiejąc, że samej agentury KGB do utrzymania pod kontrolą tak dużej organizacji nie wystarczy, KC KPU rozsyła polecenia do urzędników obwodowych i rejonowych, aby wstępowali i w miarę możliwości kierowali strukturami terytorialnymi Ruchu. Z drugiej strony, kierownictwo UGH zleca jednemu z najbardziej autorytatywnych swoich liderów, utalentowanemu politykowi Mychajle Horyniowi, maksymalne zaangażowanie się w pracę nad tworzeniem Ruchu. Aktywiści niższego szczebla UGH również wstępują do regionalnych oddziałów NRU. „W tej sytuacji niezwykle ważną stawała się kwestia kierownictwa Ruchu — kto go obejmie i dokąd poprowadzi. Z punktu widzenia interesów narodowych, dla realizacji głównego zadania (uzyskania niepodległości) ważna stawała się nie tyle strategia postępowania (była ona w zasadzie typowa dla wszystkich ruchów narodowowyzwoleńczych zniewolonych narodów ZSRR), co taktyka, według której umiejętny i dalekowzroczny lider, uwzględniając interesy wszystkich podmiotów gry politycznej, kombinuje je tak, że kierują one swoją energię w potrzebnym mu kierunku. Ich różnorodne wysiłki jedynie wzmacniają potrzebną mu tendencję. Ustępując w małym, dąży do wygrania w wielkim. To lider szczególnego gatunku i szczególnych zdolności — takim politykiem w tym przełomowym, historycznym dla Ukraińców czasie, stał się Mychajło Horyń… 8—10 września 1989 roku na Zjeździe Założycielskim Ruchu Mychajłę Horynia jednogłośnie wybrano przewodniczącym Sekretariatu — kierownikiem organu wykonawczego organizacji. Przewodniczącym Ruchu zostaje Iwan Dracz. … Tutaj należy przypomnieć o gotowości Dracza do przekazania faktycznego kierownictwa organizacją Horyniowi (Ołeksandr Tkaczuk. Osobowość i historia: czas Mychajła Horynia. — Wirtualne muzeum: Ruch dysydencki na Ukrainie: http://museum.khpg.org/index.php?id=1240858965). Faktycznie od tego czasu i do ogłoszenia Niepodległości możemy rozpatrywać działalność UGH, a po przemianowaniu jej na Ukraińską Partię Republikańską również tę ostatnią, jako awangardową, wiodącą część Ludowego Ruchu Ukrainy. Podczas wyborów do Rady Najwyższej USRR znaczna liczba kandydatów z UGH zostaje ludowymi deputowanymi Ukrainy. Wchodzi do grupy parlamentarnej „Rada Ludowa”. 16 lipca 1990 roku z ich inicjatywy Rada Najwyższa USRR przyjmuje Deklarację o suwerenności państwowej Ukrainy (Rada Najwyższa Ukrainy. Ustawodawstwo Ukrainy: http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/55-12). Jest to ważny dokument ideologiczno-propagandowy, który w swoich głównych parametrach powtarzał program „Deklaracji zasad UGH” i sprzyjał wychowaniu ludności USRR w duchu niepodległościowym. Podczas zamachu stanu od 18 do 21 sierpnia 1991 roku to właśnie liderzy UGH/UPR podnoszą Radę do oporu, a Łewko Łukjanenko osobiście pisze tekst Aktu ogłoszenia niepodległości Ukrainy, który Rada Najwyższa Ukrainy przyjmuje 24 sierpnia 1991 roku (Łewko Łukjanenko pokazał TSN historyczny dokument — rękopis Aktu ogłoszenia niepodległości Ukrainy: https://tsn.ua/politika/levko-luk-yanenko-pokazav-tsn-istorichniy-dokument-rukopis-akta-progoloshennya-nezalezhnosti-ukrayini-480823.html)
Na pierwszym zjeździe Ukraińskiej Grupy Helsińskiej (30 kwietnia 1990 r.) delegaci podejmują decyzję o przemianowaniu związku w Ukraińską Partię Republikańską. Wkrótce (15 listopada 1990 r.) następuje jej rejestracja jako pierwszej demokratycznej partii politycznej. Faktycznie od tego czasu należy liczyć początek formowania się wielopartyjnego systemu politycznego na Ukrainie — mimo że jeszcze przez cały rok w republice bezalternatywnie rządzić będzie partia komunistyczna. Wydawało się, że po ogłoszeniu Niepodległości ustanowienie podstawowych instytucji demokratycznego systemu politycznego nastąpi szybko i bez przeszkód, ale nie stało się tak, jak zakładano. Szczególnie dotyczy to systemu wielopartyjnego — partie powstały, ale nie spełniły przypisanej im w demokratycznym społeczeństwie funkcji. Władza jak była, tak i pozostawała w rękach starej postkolonialnej biurokracji. Narodowo-demokratycznym partiom nie udało się stać ogólnoukraińskimi partiami masowymi i w związku z tym nie zdołały one zdobyć większości w Radzie Najwyższej Ukrainy (lub w wyborach prezydenckich) oraz przeprowadzić rotacji kadr najwyższych organów władzy. Wszystkie zasadnicze decyzje osiągano jedynie poprzez deformujące społeczeństwo kompromisy, które miały na celu nie tyle reformowanie społeczeństwa, co zachowanie przy władzy „starej gwardii”. Próbę nadania jakościowo innego procesu reformowania społeczeństwa od dołu można powiązać z działalnością sił narodowo-demokratycznych (UGH/UPR, Ludowy Ruch Ukrainy). Niestety, ta próba zakończyła się tragiczną porażką, której ostatnim akcentem stało się zabójstwo Wiaczesława Czornowoła — organizatora UGH, a później lidera partii „Ludowy Ruch Ukrainy”. Analizując przyczyny tej porażki, dochodzi się do przykrego wniosku, że jest ona raczej naturalna niż przypadkowa i nie jest związana z osobistymi czy korporacyjnymi cechami historycznych postaci lub partii. Pierwszą przyczyną stała się katastrofalna deformacja narodu ukraińskiego, której doznał on podczas masowych represji, wielkiego głodu i rusyfikacji w XX wieku. Tak zwana elitarna część społeczeństwa (różnorodni postnomenklaturowi urzędnicy, dyrektorzy przedsiębiorstw, instytucji kultury, oświaty, nauki itp.) na poziomie mentalnym czuła się „innymi”, „obcymi” w sprawie budowania narodu i świadomie lub półświadomie blokowała zmiany. Choć zgodnie z logiką historyczną to właśnie ta warstwa społeczeństwa, najbardziej fachowo przygotowana, miała stać się motorem radykalnych zmian społecznych i gospodarczych, oczywiście eliminując ze swojego środowiska jawnych komunistycznych oportunistów. Drugą przyczyną porażki narodowej demokracji w sferze reformowania społeczeństwa stała się „efektywna działalność” postkolonialnej władzy w zawłaszczaniu mienia narodowego. Za prezydentury Łeonida Kuczmy uformowano pasożytniczy system oligarchiczny, który w przestrzeni publicznej jedynie imitował demokratyczną procedurę wyborczą. Dzisiaj duże struktury polityczne, być może z wyjątkiem ugrupowań nacjonalistycznych, są raczej „firmami politycznymi” niż ideologicznymi partiami masowymi w klasycznym ujęciu politologicznym. Firmami, do których aktywiści po prostu chodzą do pracy za wynagrodzenie, a nie w celu wykonywania zadań politycznych. Odpowiednio rodzi to skrajnie zagrażającą sytuację dla przetrwania narodu ukraińskiego. Wielkie grupy społeczne są pozbawione politycznych instrumentów ochrony własnych interesów. W społeczeństwie wzmacnia się, po pierwsze, przepaść społeczna między rządzącymi a rządzonymi, po drugie, brak realnych wyborów delegitymizuje w świadomości masowej wyobrażenie o kontrolowalności władzy przez społeczeństwo. Władza i, odpowiednio, państwo zaczynają być postrzegane jako „obce”. Co czyni cały system polityczny skrajnie wrażliwym i niestabilnym. W takich warunkach zaczyna rosnąć społeczne zapotrzebowanie na ideologie rewolucyjne, które manifestują siłowe środki zmiany sytuacji. Wszystko to razem wzięte w połączeniu z agresją zagraniczną stwarza poważne zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego. Jeśli jednocześnie spróbować spojrzeć na ten problem przez pryzmat rosnącego napięcia walki o władzę światową, pogrążania się światowego systemu międzynarodowego w globalnym kryzysie, to nie pozostaje nam zbyt wiele czasu na naprawienie niedociągnięć. W tym kontekście nie można przemilczeć także negatywnych tendencji w rozwoju zachodnich demokracji. W ciągu ostatnich trzech dekad zarysował się skrajnie niebezpieczny proces kartelizacji dominujących partii, co przejawia się w ich dryfowaniu od ochrony interesów wielkich grup społecznych do przekształcania się w zamknięte grupy korporacyjne. Między na przemian rządzącymi partiami powstaje konsensus w kwestii priorytetu własnego przetrwania nad interesami społecznymi. Odpowiednio, coraz trudniej tam odróżnić prawicę od lewicy, liberałów od socjaldemokratów czy konserwatystów. I napisano o tym wystarczająco dużo fachowej i obiektywnej literatury. „Transformacja partii — podkreślają znani zachodni badacze — towarzyszyła odpowiedniej transformacji w charakterze demokracji. Jeśli podchodzić do tej transformacji z punktu widzenia klasycznego modelu rządów partyjnych, to łatwo wyciągnąć wniosek, że współczesna partia wyczerpała się. Partie nie występują w charakterze agentów wyborców” (Richard S. Katz i Peter Mair. Partia kartelowa: rewizja koncepcji: http://www.intel-ros.ru/pdf/Prognozis/3-4_2010/8.pdf). Jest to ważny niuans dla zrozumienia perspektyw reformowania ukraińskiego społeczeństwa i o tym ważne będzie później szczegółowiej porozmawiać. Ale teraz musimy zrozumieć, że dopóki w nas jeszcze pozostaje postmajdanowa żywa energia twórczości masowej, dopóki wojna mobilizuje społeczeństwo do oporu, konieczne jest osiągnięcie kompromisu między różnymi rozłącznymi siłami politycznymi w sprawie stworzenia masowej narodowo-demokratycznej partii politycznej. Siły politycznej, która dokończyłaby niewykonane zadanie historyczne z reformowania ukraińskiego społeczeństwa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Profesor Stepan WOWKANYCZ: „Słuchajmy mądrych, ludzi i narodów! Bądźmy wierni Ukrainie”!», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. — Może przykład Izraela nie do końca pasuje do ukraińskich realiów? — Jeszcze pan powie, że aneksji Austrii przez Hitlera nie powtórzył Putin na Krymie. Nawet bardzo pasuje. Zrozumiałe, że Ukraińcy nie muszą bronić dawnego Kijowa przed bezczelnie cynicznym naporem ochrzczonych przez kijowian moskali, tak jak czynią to Żydzi w odniesieniu do Jerozolimy. Przecież w kronikach zbyt wyraźnie uznano Kijów za ojca wszystkich grodów ruskich jeszcze na długo przed utrwaleniem w manuskryptach nazwy osady na bagnach przy rzece — Moskwa. Ale status języka ojczystego jako jedynego państwowego — jest konieczny; autokefalia Kijowskiego zjednoczonego Kościoła Lokalnego — jest potrzebna; Państwowy Herb Tryzub — znak równoapostolskiego księcia Włodzimierza Wielkiego — również należy bronić. Oczywiście, raczej nie warto, by Ukraińcy obecnie przemianowali się na rusiczów czy rusinów, jak nazywali się (lub jak ich nazywano) na świecie przed wykradzeniem przez moskali (dzisiejszych pseudorosjan) ich, a zatem naszego z wami imienia. Ale walka Ukraińców z małorosyjskością, prowincjonalnością, syndromem partykularnej kultury, którą wcisnęli im złodziejscy „twórcy” uniwersalistycznej imperialno-panującej kultury — Rosjanie — to wielki obszar przyszłych naukowo-metodologicznych badań narodu, jeśli chce on, aby moskale zostawili w spokoju i pokoju wielowymiarowość jego identyfikacji. Na to, obok przezwyciężenia kocubejstwa, był ukierunkowany geniusz uczonego z Charkowa, którego tablicę pamiątkową na oczach całej Ukrainy rozbili młotem współcześni kernesy i dobkiny. — O co chodzi? Jeśli można — szczegółowiej, zwłaszcza w kwestii nowel kultury partykularystycznej i uniwersalistycznej. — To nie są nowele, tak jak to, że Rosja — to nie tylko nie Ukraina. Nazwa Rosji — to nawet nie jest legitymacyjna nazwa państwa narodowego etnosu, który obecnie usiłuje wynieść ją do rangi światowych, zwrócić krymską ziemię Ukraińców w imperialne i cerkiewne niby-łono Moskwy. Nadanie Ukrainie Tomosu ujawniło ukrywany przez Moskwę fakt: Rosyjska Cerkiew Prawosławna nie jest macierzystą dla Kijowskiej. Taką jest Konstantynopolska. Tak samo, jak geneza „rosjanie”, „russkije” nie ma nic wspólnego z Rusią. Jak zaznaczają rosyjscy historycy, jeśli starannie podrapać każdego rosjanina, to obowiązkowo odkryjemy tatarzyna. Jeśli krótko, to w rzeczywistości nazwa Rosja zrodzona jest z synergii niemieckiego projektu übermenschowskiego, który zrealizowała przesiąknięta na wskroś niemieckim duchem i mentalnością carska szowinistyczno-imperialna wierzchołka jako wielkoruski na bazie mongolsko-tatarskiego nizinnego substratu pod polowym dowództwem kijowskiej (ruskiej) duchowo-intelektualnej elity, której personel przeważnie wiernie służył, szybko wysługiwał się do dominującego na średnim, a czasem — i na wyższym poziomie zarządzania. Często zmobilizowani rusini, którzy dobrowolnie i szybko stawali się małorosjanami, robili to szczerze i z nadziejami, że moskale, jak najszybciej stając się Europejczykami i nosicielami rusińskiej, czyli ukraińskiej, kultury, języka itd., w ten sposób uratują „świętą Ruś”. Ta iluzja zainspirowała także wiernego sługę Prokopowicza, by doradzić Piotrowi I nazwanie się imperatorem „wszech Wielkiej, Małej i Białej Rosji”. Gorliwy małorosjanin wysokiego szczebla cerkiewnego pomógł uformować nie tylko świecki koncept „trójjedynej Rusi”, z którego korzystali i bolszewicy, a obecnie wpychają Ukraińcom, Białorusinom (i nie tylko im) propagandyści „russkiego mira”. Jego wkład w tym, że imperium po bratersku zaszczepiło im kompleks niższości. I obecnie nasi sąsiedzi w parlamencie mówią po rosyjsku, w domu wstydzą się swojego ojczystego języka. Jego wina również w tym, że nadanie Tomosu rozpatruje się na poziomie bezpieczeństwa narodowego Rosji. To następcze przejawy tego, że przy pomocy Ukraińców tworzono uniwersalistyczną imperialno-ambitną kulturę moskali. Jednocześnie Kijów coraz bardziej skazywał się na partykularystyczną — ze wszystkimi dzisiejszymi wynikowo-następczymi realiami. Język ukraiński stawał się i stał się nieoficjalnym, niepaństwowym, a zatem drugorzędnym. Kultura — prowincjonalną, regionalną, a w konsekwencji niby ekskluzywnie-chłopską. Próbowano ją nawet przedstawić jako marginalną, niedorozwiniętą, bazarową, co więcej — zaprzeczyć jej w ogóle. Żadnego małorosyjskiego „języka nie ma, nie było i być nie może!”. Bitwa zaś o białoruską, ukraińską tożsamość, o usunięcie zrusyfikowania i w świecie, i w cerkwi — jeszcze przed nami! Prowokacje Moskwy w sprawie nadania Tomosu — to nowa epopeja narzucania ideologemu „trójjedyności Rusi”. — A potem dalej, jak to mówią, poszła i potoczyła się znana totalna rusyfikacja. Język rosyjski stawał się językiem podbitych narodów, tzw. między-narodowego, a w konsekwencji — międzynarodowego porozumiewania się. Ukraińców zaczęto oskarżać o zdradę, mazepinizm, nacjonalistyczne zakusy na osiągnięcia uniwersalistycznej kultury; nazywać petlurowcami, banderowcami. Poszły w ruch znane metropolitalno-cerkiewne antyukraińskie anafemy, znane rządowe cyrkularze i ukazy. Rozpoczął się atak na język ukraiński, kulturę, zakaz drukowania książek po ukraińsku itd. „Mówić w ogólnozrozumiałym” stało się prestiżowe. — Partykularyzm jest bardzo korzystny dla metropolii Moskwy, gdyż historycznie zawsze umożliwiał oskarżanie Ukraińców o grzechy pierworodne — samoidentyfikację, samostanowienie, separatyzm, burżuazyjny nacjonalizm. Kara małorosjan za dążenie do bycia samodzielnymi łatwo kryła się za ich rzekomą ograniczonością — w przeciwieństwie do szerokiego spojrzenia wielkorosjan, ich „pokojowego pragnienia wzmacniania wielkiej przyjaźni między narodami”. Chociaż z burżuazją było krucho, partykularyzmowi z genezy rzeczywiście właściwe jest dążenie do zachowania w nienaruszalności prywatnych praw lokalnych wspólnot, wartości terytorialnych, naturalnych osobliwości samoobrony, samoobrony, które można przedstawić jako takie,
Stepan Wowkanycz co, zdawałoby się, niby to prawda sprzeciwia się ogólnopaństwowej sprawie szowinistycznych wielkorusów. Partykularyzm jest bardzo trwały i pozbyć się go zniewolonym narodom było nie łatwiej, a nawet i trudniej, aniżeli obecnie Ukraińcom wycisnąć z siebie psychologię niewolnika. I choć jak najeźdźcy niszczyli pamięć historyczną, niwelowali narodowość, „Sława Ukrainie!” — zachowywało się. Za te naturalne osobliwości najeźdźca zawsze mógł się zaczepić i „szyć” jako winę niewdzięcznym, niedalekim tubylcom. Organy represyjne rosyjskich imperiów zawsze łatwo znajdowały powody, by oskarżyć Ukraińców o wyodrębnianie się, separatyzm, nacjonalizm, o brak wysokiej świadomości internacjonalistycznej, miłości do Kremla, do pracy kołchozowej itp. Wobec Ukraińców masowo stosowano ciężkie kary, które wydawano za „przewychowanie” nie tylko zacofanych, małoświadomych głębokich prowincjuszy, ale i „złośliwych sabotażystów”. Ich nie przewychowywano, a „perewospitywali” (rdzeń ostatniego — nie „chować”, czyli zasłaniać od niebezpieczeństw, a „pytka” — główna metoda tworzenia nowego człowieka). I bezadresowego, jak i sam Związek, „sowieckiego człowieka wychowywano” na Ukrainie ludobójczymi głodomorami, zsyłką na Sybir, rozstrzeliwaniami w Sandarmochu, Bykowni itd. Do opustoszałych chat, mieszkań zasiedlano przywiezionych Rosjan. Jak przyznał długowieczny Kaganowicz, „inaczej — nie można było”. — Ale czy w warunkach tworzenia partykularystycznej kultury i imperialnego totalnego militaryzmu wystarczy tych czynników, aby wyrwać się zniewolonym narodom z duchowego więzienia? — Słusznie pytacie. Partykularyzm ma pewne ograniczenia. Często jego bohaterowie ze swojego okna widzą tylko ścianę sąsiada czy jego gruszę, która zbytnio się zbliżyła, jak to było w „Rodzinie Kajdasów”. A światopoglądowo trzeba wznieść się do panukraińskich projektów. Jest to w mocy duchowo-intelektualnych liderów narodu, twórców i nosicieli ogólnonarodowych idei. Właściwie droga narodowej Idei przenika całą historię Ukrainy, jej kultury, twórczość geniuszy — na wskroś. Naród nie ma prawa obecnie tym intelektualnym dorobkiem przodków lekkomyślnie szafować. Pomimo rozmaitości poglądów, dyskusji i podejść do definicji Ukraińskiej Idei aż do jej pełnego nieuznawania, nie można zaprzeczyć historycznemu procesowi jej powstania, ustanowienia i rozpowszechnienia, który przebiegł — od Rusi-Ukrainy, demokratycznej Konstytucji Filipa Orlika, cyrylo-metodiańskiego społecznego hasła „Ukraina bez chłopa i pana” przez michnowskie uświadomienie Ukrainy jako narodowego samodzielnego państwa, walkę Ukraińskiej Republiki Ludowej, jej zjednoczenie z Zachodnioukraińską Republiką Ludową oraz wyzwoleńczo-bojowy okrzyk UPA „zdobędziesz albo zginiesz” za nią — do dzisiejszych poszukiwań i opracowania eurointegracyjnej strategii rozwoju naszego kraju w systemie nowoczesnych państw światowych i osiągnięć ich standardów życiowych. I obecnie czy nie codzienne straty najlepszych synów Ukrainy świadczą, że nie zniknęło niebezpieczeństwo agresji silniejszych, nie odeszły w niepamięć ani ich imperialna żądza napadnięcia i zniewolenia sąsiada, ani wielkomocarstwowy zuchwały motyw aneksji jego ziem, uczynienia reszty świata bezbronnym, bezgłosym, bezsilnym. Przy tym cynicznie narzucają światu tradycyjne kłamstwo odnośnie swojego globalnego miłowania pokoju, uspokajacza zapalczywych Gruzinów, Ukraińców, Mołdawian, innych zniewolonych narodów, cywilizowanego, rzekomo, implementatora w euroazjatycką przestrzeń europejskich wartości. Jednocześnie nadanie Ukraińskiemu Kościołowi autokefalii demonstracyjnie rozpatrują jako zagrożenie dla swojego bezpieczeństwa narodowego. — Czy rosyjskie (carskie i zwłaszcza komunistyczne) imperia, pogłębiwszy wielkorosyjski szowinizm, nie zostawiły nam w spadku syndromu partykularystycznej kultury? — Ależ on jest wszędzie. My tak przywykliśmy nie lubić cudzych państw, że i swojego nijak nie nauczymy się szanować. My dobrze nauczyliśmy się w kołchozie, w zakładach kraść, przywykliśmy do układów we władzy, że nie możemy pozbyć się kleptomanii, korupcji państwowej, łapówkarstwa, nieodpowiedzialności za kłamstwo wobec narodu. A weźmy reformę władzy. Ona u nas posunęła się na poziomie lokalnym — tworzenie zjednoczonych wspólnot terytorialnych, decentralizacji budżetowej. Pieniądze poszły w dół, do wspólnot. To dobrze. Ale reforma przewidywała także stworzenie rządowej „pionowej struktury” — nowej instytucji społecznej referentów, która byłaby odpowiedzialna za przestrzeganie ogólnopaństwowej polityki, za wdrażanie panukraińskich projektów, ekologię, współpracę przygraniczną itd. Głucho, ustawa „O referentach” nie została uchwalona. Co to jest „referent”, nazwę którego zapożyczono we Francji, nie wiemy; ale jej terytorium podzielone jest odpowiednio na referentury. Polska ma województwa i wojewodę. A co Ukraina — obwody, gdzie z jakiegoś powodu (?) dalej pozostaje — przewodniczący Obwodowej Administracji Państwowej? Czemu by obwodów nie nazwać krajami, a odpowiedzialnych za przestrzeganie polityki narodowej Prezydenta w państwie — krajowymi? Regionalizacja stała się panaceum, na wzór: silne regiony — silna Ukraina. Ale genialne regionalnym nie bywa. Regiony są silne zjednoczoną ideą państwa narodowego, strategiczną ogólnoukraińską ideą. W takim państwie regionaliści nie tworzą swojej partii. W Niemczech nie ma Partii krajów związkowych i nie tworzy się partia „Nasz kraj”. A są ogólnoniemieckie narodowo-ideologiczne partie (chrześcijańscy demokraci, partia zielonych itd.). — Obecnie jesteśmy świadkami rozlewu krwi na wschodzie Ukrainy nie tylko o Donbas, ale i o podstawowe ludzko-centryczne europejskie wartości: godność, wolność, demokrację, rządy prawa, tolerancję. Ukraińskość jest niezabezpieczona ani przed zewnętrzną agresją sąsiada, ani przed wewnętrznym rudymentem tzw. radzieckiego człowieka, jego zaborczo-ordyńską psychologią, „dezinformacją” euroazjatyckiego „ruskiego miru”. To zwiększa prawdopodobieństwo, że podczas wyborów Prezydenta znowu możemy nadepnąć na znane grabie. — Oczywiście. Ukraińcom dla ochrony przed rzekomo bezadresowym radzieckim człowiekiem, a w rzeczywistości — przed imperialno-szowinistyczną ideologią, wyraźnie nastawioną na rusyfikację zniewolonych narodów, — skrajnie potrzebna jest nacjocentryczność, ochronna duchowo-informacyjna błona przed propagandą rosyjskich mediów. Potrzebna jest socjohumanistyczna, czyli — dwuwartościowa ochrona i człowieka, i narodu. Im trzeba walczyć o soborną jedność i państwową podmiotowość, suwerenność i tożsamość, o historyczną i dzisiejszą prawdę, o ukraińską przestrzeń informacyjną (i nie tylko), zasoby, aktywa, wreszcie, o swoje bycie jako wolnego narodu, o zachowanie ciągłości jego rozwoju oraz integrację w wolną przestrzeń światową. W takich niełatwych warunkach transformują się wartości, modernizuje się nie tylko gospodarka, ale i nowych znaczeń nabierają wiedza, kultura, świadomość narodowa, życie na „granicy”, funkcje rolne w ciągłości postępu, zachowaniu tożsamości, generowaniu nowych idei, aby wyrwać się z objęć niedźwiedzia i zintegrować się z wolnym światem. Nadanie Tomosu — to ważny czynnik tych procesów. Jego historyczne znaczenie wykracza daleko poza granice religii. Ono, według słów urzędującego Prezydenta, „jest z tego rzędu, co wzmocnienie armii; co ochrona języka; co walka o członkostwo w Unii Europejskiej i NATO”. Głównym jest — ochronić nasze wartości kulturowe i pozbyć się małorosyjskości, uczynić ukraińską kulturę wielowymiarową, duchowo-intelektualnie wyrafinowaną, ekskluzywnie-oryginalną, a zatem atrakcyjną. Jeśli przeładowanie stosunków międzynarodowych kiedyś nastąpi, to przerejestrowanie systemu możliwe jest na socjohumanistycznym, kulturologicznym postumencie. I ukraińskość z jej strategicznymi priorytetami, wartościami kulturowymi i demokratycznymi zasadami budowania państwa ma szansę dołączyć do jego wznoszenia przez cywilizowany świat.
Tłumaczenie maszynowe
Wolnomyślna Ukraina nigdy nie uznawała obecności na swoich ziemiach jakichkolwiek zdobywców czy kolonizatorów, dlatego stale stawiała im albo zbrojny (Sicz Zaporoska, koliszczyzna, zmagania narodowowyzwoleńcze, OUN-UPA), albo kulturalno-oświatowy opór (na przykład „więźniowie sumienia”), przeżywała szereg spontanicznych konkretno-historycznych permanentnych odrodzeń, kiedy z kolejnej narodowej katastrofy powstawała nowa pasjonarna generacja, reprezentowana głównie przez pisarstwo, które za każdym razem odnawiało narodowy kosmos. Różniły się one od renesansu, który był organicznym ogniwem kulturalno-artystycznego, światopoglądowego postępu Europy od średniowiecza do nowej ery, utwierdzał logocentryczny model uniwersalnego postrzegania świata, tytaniczne kreacje ludzkiego ducha. Natomiast permanentne odrodzenia często cechowały się paseistyczną kompleksowością, wyrażały spontaniczny ruch naprzód, przeciążony nierozwiązanymi wczorajszymi problemami, niezrealizowanymi możliwościami. Wymuszona orientacja na przeszłość utrwalała tradycje, tłumaczona była jako usprawiedliwiony sposób kompensacji utraconych etapów narodowego bytu, kulturalnej, duchowej i literackiej egzystencji. Ale za każdym razem powstawało niebezpieczeństwo, analogiczne do syndromu „żony Lota”, która, obejrzawszy się na porzuconą ojczyznę, zamieniła się w słup soli. Droga w przyszłość poprzez przemyślenie często tragicznej i heroicznej przeszłości nie powinna ograniczać się do konserwacji pamięci historycznej, mitu utraconego „złotego wieku”, ale skłaniać do intensywnych poszukiwań wyjścia z jej labiryntu, co obserwowano w praktyce przejętych antykolonialnym dyskursem bałkańskich ilirystów, czeskich budzicieli, polskich prowidencjalistów. Jurij KOWALIW, doktor nauk filologicznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, Kijów. Permanentne odrodzenia na Ukrainie, samowolnie rozrywanej jeśli nie przez polskich, to przez moskiewskich (rosyjskich), austriackich czy węgierskich kolonizatorów, jako integranty pozaartystycznych i artystycznych zjawisk, będąc ogólnonarodową kategorią, najpełniej charakteryzują swoistość ukraińskiej rzeczywistości, zrealizowaną w nieustannych „przebudzeniach” (J. Małaniuk) i „wyprostowaniach” (M. Hruszewski), nie skoncentrowanej w jednym stałym centrum, jak w pomyślnej francuskiej czy angielskiej czasoprzestrzeni, określają falowy ruch pasjonarnego ukraiństwa. Pierwsze permanentne odrodzenie z renesansowymi i barokowymi cechami zmierzało od trójkąta „Lwów-Kraków-Ostróg” do Kijowa; drugie, w którym dominowało narodnictwo, z cechami romantyzmu i realizmu, miało pięć odmian, które przesuwały się ze wschodu Ukrainy, z Hetmanszczyzny i Słobożanszczyzny, na północ i zachód (I. Kotlarewski i Charkowska szkoła romantyków, Bractwo Cyryla i Metodego, petersburska ukraińska kolonia, Stare i Młode Hromady, galicyjskie pisarstwo, które opierało się na doświadczeniu Naddnieprza i „Ruskiej Trójcy”). Z czasem nadejdą inne odrodzenia – trzecie („Proświta”), czwarte (na przełomie XIX—XX w., zakończy się rewolucją narodową i zmaganiami narodowowyzwoleńczymi), piąte („Rozstrzelane Odrodzenie”, „Szkoła Praska”), szóste (OUN-UPA), siódme (MUR i Zjednoczenie Ukraińskich Pisarzy „Słowo”), ósme (szestdziesiatnycy i „więźniowie sumienia”), dziewiąte, które trwa i obecnie, w warunkach formalnie ogłoszonej niepodległości Ukrainy, wymaga wyjścia z labiryntów permanentnych odrodzeń w szeroką przestrzeń immanentnego bytu historycznego. Drugie odrodzenie ściśle wiąże się z ruchem kulturalno-oświatowym na rzecz wyzwolenia od społecznego i narodowego, właściwie kolonialno-imperialnego ucisku, reprezentowane przez narodnictwo, głównie pisarstwo, które znalazło bezalternatywną adekwatną odpowiedź na surowe wyzwanie historii, wymagającej od literatury podporządkowania pozaartystycznym interesom, samopoświęcającej służby ludowi. I. Franko w „Otwartym liście do galicyjskiej młodzieży ukraińskiej” uzasadniał zadanie twórczej inteligencji „wytworzyć z ogromnej etnicznej masy narodu ukraińskiego ukraińską nację, spójny organizm kulturalny, zdolny do samodzielnego życia kulturalnego i politycznego, odporny na asymilatorską pracę innych nacji, skądkolwiek by ona nie szła, oraz przy tym zdatny do przyswojenia sobie w jak najszerszym stopniu i w jak najszybszym tempie ogólnoludzkich zdobyczy kulturalnych, bez których żadna nacja i żadne choćby jakie i jak silne państwo nie może się ostać”. Ukraiński pisarz w XIX w. przekształcił się w centralną figurę w okaleczonej kulturze narodowej, nawet nabierał sakralnego sensu, wszak szewczenkowski „Kobziarz”, według obserwacji P. Kulisza, stawiano obok Pisma Świętego. Analogiczną sytuację trudno sobie wyobrazić z „Faustem” J.-W. Goethego czy z powieścią „Czerwone i czarne” Stendhala. Dlatego że nikt z nich, zaświadczając własną unikalną genialność, nie stał się absolutnym wyrazicielem duszy swoich narodów. Formowanie nacjocentrycznego dyskursu na Ukrainie zaczynało się od książki artystycznej, a nie odwrotnie. Dzięki niej nasz naród wstąpił na drogę samopoznania, samoidentyfikacji. To dało podstawy M. Hruszewskiemu uważać ruch ukraiński przez długi czas za „wyjątkowo literacki”. Ukraiński pisarz, ogniskując w sobie życiowe potrzeby skolonizowanego narodu, wymuszenie pełnił rolę polityka, naukowca, socjologa, pedagoga, kaznodziei, ekonomisty itd. On jedyny wśród zdenacjonalizowanej inteligencji posiadał kod etnogenetyczny nacji — język, który zawsze zajmował „patrzcie tylko, czy nie pierwsze miejsce” w samoświadomości narodowej (Panas Myrny), dlatego doznawał prześladowań przez reżim kolonizatora. Pytanie wyboru języka dla ukraińskiego pisarza zawsze było zasadnicze, miało egzystencjalny i ontologiczny sens. Nie na darmo Imperium Rosyjskie, widząc w nim gwarant narodowej identyfikacji ukraiństwa, niemal w każdej dekadzie wydawało represyjne ukazy, bo rozumiało: dopóki Ukraińcy rozmawiają w swoim języku, są niepokonani. Najbardziej odrażającymi stały się cyrkularz wałujewski (1863), który nie miał pełnomocnictw prawnych, jednak wykonywany był jak prawo, oraz ukaz emski (1876). Sztucznie sparaliżowane „życie literackie jakby zamarło”, „nastało wielkie interstirium” (I. Franko). Zapanował upaństwowiony lingwocyd, wsparty cenzurą, kiedy nawet zakazywano kluczowych słów: „zaporoziec”, „kozak”, „rodzinny kraj” (I. Karpenko-Kary), osiągając absurdalne rozmiary. To była wojna Imperium Rosyjskiego przeciwko Ukrainie, która niekoniecznie bywa zbrojną.
O. Barwiński nią, jest ona zdolna przystosowywać się do wszelkich form, skierowanych na konsekwentne niszczenie ukraińskiej infrastruktury, niwelowanie nie tylko sprawdzonej przez wieki kultury, ale i pamięci rodowej oraz historycznej, przekształcanie autochtonów w surowiec dla swojej gospodarki i polityki. W każdym przypadku warto brać pod uwagę fizycznie i moralnie niewspółmierne działania bezlitosnego napastnika (kolonizatora), który próbuje za wszelką cenę przywłaszczyć sobie otaczający świat, oraz obrońcy, zmuszonego przeciwstawić się agresorowi, bronić wyboru obrońcy na granicy życia i śmierci, bez czego niemożliwe jest wyjście ku wolności. Obrońca ma święte prawo do ruchu oporu. Ukraińcy stanęli przed wyborem: albo całkowicie się zniwelować, albo — na własny strach i ryzyko — odnaleźć się w nowej fali permanentnego odrodzenia. Narodnictwo w niebezpiecznym dla metropolii ukrainofilskim wariancie było jedynym możliwym oporem wobec represyjnego nacisku Imperium Rosyjskiego. W. Barwiński K. Ustijanowycz Praca kulturalno-oświatowa często sprowadzała się do wymuszonego „kaganecznictwa”, gdyż w zrujnowanej ukraińskiej czasoprzestrzeni trzeba było rozpoczynać swoją działalność niemal od zera. Chodziło o kwestię historycznego sensu, która przeważyła nad innymi, jak twierdził B. Hrinczenko (Wilchiwski). W tym pisarzu dostrzegano „niezachwiany żelazny charakter, wielką siłę ducha, niezłomną wiarę w siebie i w swoje dzieło”, uważano go za „symbol całej epoki”, „rycerza obowiązku społecznego”, który wtedy, gdy nieprzychylna ukraińskości rzeczywistość powiedziała „Fiat nox, — niech zginie świat, niech będzie ciemność!”, odpowiedział: „Nie”. On S. Kaczała swoją wielostronną działalnością potwierdził, że oświata nie jest ograniczona do krajowych, lokalnych kwestii, a zorientowana na „przyswojenie tych wszystkich zdobyczy, które zdobyła i nagromadziła ludzka myśl” (I. Franko). Narodowcy byli przekonani o słuszności wybranej przez siebie drogi, czuli się optymistami, uświadamiali sobie, że w porę „trafili w nurt (strumień) żywy, że odpowiadali i położeniu naszego kraju, i jego przyszłości, i ogólnym wymaganiom europejskiego postępu” („Listy W. Antonowycza do B. Poznańskiego”). Było to heroiczne kulturalno-oświatowe pokolenie pasjonatów, które w, zdawałoby się, beznadziejnej sytuacji, poświęcając siebie, własny talent, nie tylko przyjęło wyzwania niwelacyjnej imperialnej rzeczywistości, ale dało jej adekwatną odpowiedź, przebywając pod bezlitosnym naciskiem represji, za każdym razem znajdowało wyjście albo w postaci Południowo-Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego, albo „koryfeuszy ukraińskiego teatru”. Jednym z takich wyjść, kiedy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Podczas gdy Naddnieprze uginało się pod ciosami moskiewskiego kolonizatora, narodowski Lwów, przekształcony w drugiej połowie XIX wieku w główny ośrodek permanentnych odrodzeń, nie bezpodstawnie nazwany „ukraińskim Piemontem” (W. Wiernadski), zaświadczył o odwiecznej jedności ukraińskich ziem, rozdartych przez imperia. Tutaj 8 grudnia 1868 r. narodowcy, opierając się na doświadczeniach Galicyjsko-Ruskiej Matycy, kijowskiej Hromady oraz analogicznej lwowskiej tajnej organizacji młodzieżowej, utworzonej w 1864 r., założyli kulturalno-oświatowe Towarzystwo „Proświta”, którego pojawienie się, poza moskalofilskim „Słowem”, witali ukraińscy, czescy, słowaccy i serbscy narodowcy. Na pierwszym organizacyjnym zebraniu ogólnym przewodniczył Anatol (Natal) Wachnianyn — kompozytor, autor opery „Kupało”, pedagog, założyciel ukraińskiego towarzystwa studenckiego „Wiedeńska Sicz” (1867). W swoim przemówieniu uzasadnił on kulturalno-rezystancyjny program „Proświty”, który podzielali O. Partycki, D. Taniaczewycz, W. i O. Barwińscy, S. Kaczala, J. Ławriwski, K. Ustijanowycz, S. Worobkewycz, W. Szaszkewycz, J. Romanczuk i inni. „Proświta” natrafiła na przeszkody zewnętrzne, gdyż rząd austro-węgierski, realizując politykę kolonizatorską, „wszystkich Ukraińców uważał za rusofilów i dlatego oddał galicyjskich Ukraińców na pastwę Polaków” (O. Makowej), którzy, mając wyraźną przewagę w administracji krajowej i państwowej, uważali Ukrainę za „polską prowincję”. Lekceważący stosunek odczuł na sobie niejeden Ukrainiec. W. Stefanyk wspominał typową sytuację, gdy jako uczeń męskiego gimnazjum w Kołomyi „nie rozumiał, czego ode mnie nauczyciele żądają, a oni wciąż mówili: Idź, mudie, swinie paść”, doprowadzając wrażliwego chłopca do rozpaczy, że nawet „postanowił ze sobą skończyć”. „Proświta”, podobnie jak „Hromada”, rozpoczynała swoją działalność od podstaw: zajmowała się konkretnymi zadaniami praktycznymi — otwierała biblioteki-czytelnie, zapoczątkowała drukowanie książek w języku ludowym, wydawała ukraińskie podręczniki dla szkół ludowych i gimnazjów, urządzała wieczory muzyczno-deklamatorskie, organizowała wieczornice itd. Funkcjonowała komisja ds. pisania ukraińskich podręczników, poczynając od czytanki (1869) w opracowaniu profesora seminarium nauczycielskiego, poety, filologa i etnografa O. Partyckiego — redaktora „Gazety szkolnej” (1875—1979), pierwszego redaktora popularnego czasopisma „Zoria” (1880—1897). Ko-etnograficznych dociekań. Ksiądz D. Taniaczewycz (pseudonim Hryćko Budewola), którego M. Wozniak nazwał „ojcem galicyjskiego narodowstwa”, w „Liście do gromad” opowiadał się za tworzeniem organizacji narodowych w Galicji. M. Żelichowski redagował gazetę „Batkiwszczyna” (1879), która broniła idei jedności ukraiństwa. Literaturoznawca i działacz polityczny J. Romanczuk — przewodniczący „Proświty” (1896—1906), szeregu jej popularnych wydawnictw, współzałożyciel „Rady Narodowej” i twórca tak zwanej „nowej ery”, z której sam zrezygnował, jeden z założycieli Ukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego „Ridna Szkoła” i inicjatorów pisowni fonetycznej, zredagował zbiór utworów ukraińskich klasyków „Ruska piśmiennist”, wydał „Poezje” (1902), dwutomowe „Utwory” (1907), „Kobziarza” (1914) T. Szewczenki. Literaturoznawca O. Barwiński, znany autor „Wspomnień mojego życia” (1912—1913), które udokumentowały ruch narodowski, jeden z założycieli tajnej organizacji młodzieżowej „Hromada” (1864), apologeta pisowni fonetycznej, założyciel ukraińskiej archeografii, zapoczątkował wydawanie „Ruskiej biblioteki historycznej” (ukazały się 24 tomy). Poeta, prozaik i dramaturg (sztuki „Fedko Ostrozki”, „Nastasija”, „Hałszka Ostrozka”), filolog, doktor filozofii, członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności, profesor Uniwersytetu Lwowskiego Om. Ogonowski pracował nad czterotomową „Historią literatury ruskiej” (1887—1894), która otrzymała pozytywną ocenę W. Karadżicia, zainspirowała dyskusję z A. Pypinem i polemikę z I. Franką. W otoczeniu „Proświty” pojawił się szereg czasopism, które miały podłoże koncepcyjne, niekiedy polemiczny kierunek. Należała do nich gazeta „Diło” (1880), faktycznie pod redakcją i na koszt W. Barwińskiego (pseudonim Wasyl Barwinok) — wcześniej redaktora czasopisma „Prawda” (1876—1880), autora autobiograficznej powieści „Skoszony kwiat”, chociaż wydanie podpisywali S. Kossak (wydawca), M. Żelichowski (jako redaktor), najwyraźniej ze względów taktycznych. Pozycjonowała się wobec moskalofilskiej gazety „Słowo”, przetrwała do okresu dwudziestolecia międzywojennego. W. Barwińskiego wraz z poetą, folklorystą i ekonomistą W. Nawrockim, autorem prac „Co nas kosztuje propinacja”, „Ruska narodowość w szkołach galicyjskich”, uważa się za aktywnych apologetów jedności zachodniej i wschodniej kultury ukraińskiej. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Z okazji 150-lecia „Proświty” na terenie terytorialnej wspólnoty Zabołotów, w rejonie śniatyńskim, odbyła się dekada wydarzeń kulturalno-oświatowych. Aktywnymi uczestnikami ciekawych działań zostały komórki „Proświty”, pracownicy kulturalno-oświatowi oraz mieszkańcy wsi. Twórczym spotkaniom sprzyjało kierownictwo wspólnoty terytorialnej (przewodniczący Iwan Taniuk), kierownicy wydziałów oświaty (Tamara Stefjuk) i kultury (Wasyl Hawryluk). Ju. Romanczuk cieszyły się popytem „Kalendarz ludowy” pod jego redakcją, słownik niemiecko-ukraiński, a „Gramatykę języka ruskiego do użytku w szkołach ludowych” (1880) uważano z metodologicznego punktu widzenia za najlepsze wydanie. Z tą komisją ściśle współpracował A. Wachnianyn, pełnił obowiązki redaktora „Pisma z Proświty” (1878—1879). Dzięki niemu na bazie „Proświty” zostało stworzone towarzystwo muzyczno-chóralne „Torban”, działał chór O. Nyżankowskiego, który inspirował powstanie „Lwowskiego Bojana” (1890; D. Siczynski, F. Kołessa, S. Ludkewycz i in.), w którym pierwszym dyrygentem został A. Wachnianyn. Na drugim walnym zgromadzeniu Towarzystwo „Proświta” uchwaliło nowy statut, zgodnie z którym mogło działać, oprócz lwowskiego Wydziału Głównego, na innych terenach ziem zachodnioukraińskich, wybrało swoim przewodniczącym sędziego, marszałka, założyciela Galicyjskiego Banku Rustykalnego (1867) Ju. Ławriwskiego (1870—1873), dzięki któremu na podstawie petycji do Sejmu Galicyjskiego (1869) w następnym roku otrzymało dwa tysiące koron na wydawanie książek. Domagał się otwarcia katedry historii Ukrainy na Uniwersytecie Lwowskim, nauczania w języku ukraińskim w Lwowskim Gimnazjum Akademickim, wprowadził fundusze stypendialne, inicjował rozpowszechnianie ukraińskich podręczników na Bukowinie i Zakarpaciu, nawiązywał kontakty z kijowską „Hromadą”. „Proświta” stopniowo rozwijała się we własnych strukturach, tworząc archiwum i bibliotekę, która stała się narodową księgozbiornią, muzeum numizmatyki, malarstwa, przedmiotów kultu, etnografii, część zbiorów którego przeszła do muzeum Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki i „Muzeum Narodowego im. Metropolity A. Szeptyckiego”. Jednym z pierwszych, który przedstawił zarys teoretycznego programu narodowstwa („Stanowisko Rusi wobec walki ludowo-moskiewskiej”) był Je. Zharskyj — autor powieści-przypowieści „Anna Smochiwska”, szeregu opowiadań humorystycznych, wierszy, poematów „Wigilia”, „Marusia Bohusławka”, folklorystyczno- S. Worobkewycz Myrosław POPADIUK, przewodniczący Śniatyńskiego Związku Rejonowego „Proświta”, członek NSPU, NSZhU „Kulturowo-oświatowe krajoznawstwo w imionach” — okrągły stół na taki temat zachwycił gości i mieszkańców pokuckiej wsi Trostianiec. Zebrani spotkali się w miejscowej bibliotece (kierowniczka Marija Ostafijczuk) i wiejskim gimnazjum (dyrektor Hałyna Pawluk). Czytelnicy — młodzi wychowankowie szkoły — opowiedzieli o honorowych mieszkańcach wsi: znanym pisarzu-proświcianinie i bibliofilu-wydawcy Iwanie Mychajliuku oraz utalentowanym artyście, laureacie Nagrody Szewczenkowskiej Iwanie Ostafijczuku, członku Narodowego Związku Artystów Ukrainy Wasylu Ostafijczuku; pedagogu-proświcianinie, autorze książki „Wieś na podgórzu” Mykole Symowoniuku i młodej artystce-współmieszkańce Hałynie Hryhoruk. Uważnie słuchano wspomnień córek pisarza Iwana Mychajliuka o swoim ojcu oraz o pełnej poświęcenia pracy wiejskich prośwician w przeszłości. Szkolna komórka „Proświty” podarowała obecnym swoją amatorską sztukę, porywającą inscenizację choreograficzną „Kłosy” według twórczości pisarza oraz wystawę dziecięcą na temat: „Piękno jesieni w twórczości uczniów”. „Książki — morska głębia” (Iwan Franko) – pod takim hasłem w bibliotece osiedlowej Zabołotowa obchodzono Ogólnoukraiński Dzień Bibliotek. Widzowie zobaczyli film powitalno-muzyczny o twórczych działaniach bibliotek i ich hojnych opiekunkach – bibliotekarkach. Do świętowania i tworzenia świątecznej atmosfery aktywnie dołączyli twórcy filmu o skarbach książkowych miejscowych księgozbiorów — metodyk spraw bibliotecznych Ludmyła Hrycyk i operator filmowy studia „Kadr” osiedlowego Domu Kultury Petro Budnyk. …Trzy gwiazdy Romana Ryziuka (pedagogiczna, oświatowa, społeczna) — jeszcze raz życzliwie odczuli w tym roku uczestnicy świątecznego zgromadzenia oświatowego, które odbyło się w szkole-liceum w Illińcach z okazji odsłonięcia pamiątkowej tablicy płaskorzeźbionej utalentowanemu pedagogowi-proświcianinowi, honorowemu mieszkańcowi wsi Romanowi Ryziukowi w dniu jego 70-lecia. Śp. pan Roman był przez 20 lat kierownikiem miejscowej szkoły i założycielem unikalnego muzeum historyczno-etnograficznego wsi, które otrzymało status ludowego. A ponadto Roman Illicz po powstaniu na Ukrainie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki („Proświta”) został organizatorem w szkole pierwszej na Śniatynszczyźnie wiejskiej komórki tego zrzeszenia. Pionierska działalność illińskich prośwician zawsze zadziwiała dzięki determinacji pedagoga-proświcianina, który, zakładając 18 marca 1989 roku komórkę, nie uniknął kary ówczesnych władców-cudzoziemców. „Cieszyli” zwolnieniem z pracy. Ale nie te już wiatry społeczne wiały. Minęło. I długoletnie kierowanie przez krajana miejscowym zespołem pedagogicznym w nowszych czasach odrodzenia Ukrainy wyszło na korzyść szkolnictwu, sprawom ogólnoludzkim i oświatowym w Illińcach i nie tylko. O tym z szacunkiem opowiadali wiejski ksiądz Stepan, przewodniczący wspólnoty Iwan Taniuk, kierownik rejonowego zrzeszenia prośwician, starosta wsi Mychajło Bahłaj, pedagodzy, przyjaciele. …„Nauczycielem szkoła stoi!” Te słowa w dalekim lutym 1892 roku wypowiedział Iwan Franko na wiecu w Śniatynie, gdzie mowa była o losie ówczesnej galicyjskiej szkoły i jej nędznego nauczyciela. Dlatego uroczyste zebranie pedagogów-prośwician z okazji Dnia Nauczyciela w Zabołotowskim Domu Kultury rozpoczęło się od złożenia kwiatów pod pomnikiem Kamieniarza. Brzmiały życzliwe słowa pod adresem oświatowców, były nagrody i dary, było szczere i obiecujące amatorstwo zarówno przedszkolaków, jak i młodszych uczniów oraz młodych wychowanków z „Młodej Proświty” miejscowego liceum. …A jeszcze do zabołotowców z twórczym raportem przybył zespół folklorystyczno-etnograficzny „Hańkiwczany” (okręg starościński Hańkiwce) ze swoim starostą Wasylem Szijanem. Goście, oprócz swojego amatorstwa, przywieźli ze sobą wystawę dzieł artystycznych znanej miejscowej mistrzyni pędzla Nadiji Sawczuk-Hnatyszyn, która została wysoko oceniona przez widzów. Znowu artystyczne słowo i wzruszająca pieśń hańkiwczan czarowała zarówno pedagogów, jak i wszystkich obecnych na twórczym spotkaniu, które udało się na chwałę. Źródła oświatowe nie wysychają. Program koncertowy, poświęcony 150-leciu „Proświty” im. T. Szewczenki, rozpoczął kobiecy zespół chóralny pod akompaniamentem Wasyla Szijana
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
sprawy z natychmiastowym powiadomieniem, na jakiej podstawie dokonano rewizji oraz o jej wynikach. Starosta powiatowy Trocki został zwolniony ze stanowiska, prawdopodobnie właśnie z powodu sprawy białocerkiewskiej. Jedną z ostatnich inicjatyw M. Łewyckiego jako przewodniczącego „Proświty” było utworzenie w Białej Cerkwi ukraińskiego Gimnazjum dla dorosłych im. B. Hrinczenki. Po upadku Hetmanatu Modest Pyłypowycz otrzymał nominację w rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej i do Białej Cerkwi już nie powrócił. Jednak jego sprawa żyła. Rewizje w „Proświtach” za czasów Hetmanatu były zjawiskiem powszechnym. Tak oto gazeta „Nowa Rada” (nr 108 z 26 (13) czerwca 1918 roku) donosiła: „Żyła-była w naszym mieście Perejasław na Połtawszczyźnie niewielka „Proświta”. Szeroko działalności swojej nigdy nie rozpowszechniała, dalej niż przedstawienia teatralne i biblioteka nigdy nie wychodziła. Nie zważając na to, na dniach zjawia się w pomieszczeniu tej naszej kulturalno-oświatowej instytucji „przedstawiciel władzy”, oświadczając w imieniu starosty powiatowego p. Krywoszejewa, że musi dokonać rewizji. Motywacji tej rewizji nie wskazano żadnej i nakazu nie przedstawiono. Przeszukawszy całe pomieszczenie, skonfiskowano książki i broszury. Na pokwitowaniu, gdzie wymieniono wszystkie skonfiskowane książki, zaznaczono: „Oznaczone książki przyjął do przedstawienia staroście powiatowemu w Perejasławiu 24 maja (6 czerwca) Pom. Naczelnika milicji w Perejasławiu I. Żadan”. Kiedy po rewizji członkowie Rady „Proświty” zwrócili się z pytaniem do starosty powiatowego, to powiedział on, że wysyłał milicję szukać tylko III i IV Uniwersału (o które, prawdę mówiąc, podczas rewizji nawet nie pytano), zabranych zaś książek do tej pory nie zwrócono”. Jasną kartę w ruchu proświatowym na Kijowszczyźnie pozostawiło Towarzystwo „Proświta” imienia Borysa Hrinczenki (wieś Kazenna Motowyliwka w powiecie wasylkowskim). Inicjatorem jej powstania był Owsij Honczar — w przyszłości legendarny Ataman Burłaka, przywódca powstania wasylkowskiego przeciwko bolszewikom. W swoim domu (wieś Kazenna Motowyliwka) w kwietniu 1917 roku zorganizował czytelnię „Proświty”, książki dla której zbierano z całej Ukrainy poprzez ogłoszenia w gazecie „Nowa Rada”. W 1918 roku członkami „Proświty” było ponad 90 miejscowych mieszkańców, a kierował nią 17-letni brat Owsija — Terentij Iwanowycz Honczar. Z przyjściem bolszewików w 1919 roku czytelnia została przez nich rozgrabiona i spalona. A Terentija Honczara jako kierownika „Proświty” w Bojarce zakatowali czerwonoarmiści. W Kijowie i w guberni kijowskiej na 1 stycznia 1919 roku działało 438 „Proświt”. Ponad 20 organizacji Towarzystwa działało w powiecie perejasławskim oraz jedna w Jahotynie w powiecie piratyńskim guberni połtawskiej. Pełny wykaz „Proświt” URL, sporządzony na podstawie materiałów funduszu archiwalnego „Towarzystwo „Proświta” w m. Kijowie”, który przechowywany jest w Państwowym Archiwum Obwodu Kijowskiego, opublikowano w naszej książce „Szkice z historii kijowskiej „Proświty” (Kijów: Wydawnictwo „Proświta”, 2014, s. 22—45). O historii boryspolskiej „Proświty” i tragicznych losach jej członków dzisiaj można przeczytać w książce Wałentyny Striłko-Tiutiun „Anioły Ukrainy”, która w ubiegłym roku ujrzała światło dzienne z okazji 100-lecia powstania „Proświty” na Boryspolszczyźnie. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET, przewodniczący Kijowskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Wokół kijowskiej „Proświty”. Pierwsze komórki „Proświty” na terenach byłej guberni kijowskiej zaczęły pojawiać się zaraz po założeniu „Proświty” w Kijowie 25 czerwca 1906 roku. W 1906 roku rada Kijowskiego Towarzystwa „Proświta” oficjalnie zwróciła się o pozwolenie na otwarcie czytelni we wsi Krywe w powiecie skwirskim (obecnie rejon popilniański w obwodzie żytomierskim). Gubernator kijowski pozwolenia nie wydał. I to zainicjowało faktycznie podziemne funkcjonowanie filii kijowskiej „Proświty”. Analizując listy pierwszych członków „Proświty”, opublikowane w sprawozdaniach za lata 1906–1910, można z pewnością stwierdzić, że ówczesna praca „Proświty” wrzała nie tylko w Kijowie, ale także w Białej Cerkwi, Borodziance, Bojarce, Wełykich Dmytrowyczach, Wasyliewie, Wojtowem, Hermaniwce, Hlewasi, Horodyszczu, Hostomlu, Dżuryncach, Jerkach, Żmerynce, Zwenyhorodce, Złatopolu, Kaniowie, Kitajewie, Kozackiemu, Kołodystym, Korninie, Krywem, Leoniwce, Lisiance, Mykołajiwce, Mynkiwcach, Motyżynie, Pawołoczy, Pokotyłowie, Radomyślu, Rzyszczowie, Rozsochiwce, Rokitnem, Romaniwce, Sytkiwcach, Smole, Spyczyncach, Stepancach, Stepku, Subotowie, Sunkach, Tychych Chutorach, Umaniu, Fasowej, Chodorkowie, Chotowie, Czerkasach, Jampolu, Jarosziwce. W wielu miasteczkach i wsiach było po kilku członków „Proświty”, którzy informowali rodaków o postępowych sprawach stołecznych na niwie odrodzenia narodowego. Zatem całkiem naturalne, że na tym podatnym gruncie na początku wiosny 1917 roku „Proświty” zaczęły wyrastać jak grzyby po deszczu. W tym artykule spróbujemy prześledzić główne kamienie milowe ruchu „Proświty” na terenach współczesnego obwodu kijowskiego. W 1912 roku w Białej Cerkwi osiedlił się jeden z członków rady kijowskiej „Proświty”, lekarz i pisarz Modest Pyłypowycz Łewycki. 4 marca 1917 r. stanął on na czele miejscowej „Proświty” – jednej z pierwszych na Kijowszczyźnie. Wśród 232 członków towarzystwa byli kupcy, zamożni chłopi z okolic miasta, urzędnicy i służba szlachecka z majątków Branickich, robotnicy i chłopi. Towarzystwo posiadało wspólne fundusze, składające się ze składek członkowskich (616 rb 57 kop.), zysków z przedstawień i wieczorków (1052 rb 10 kop.) oraz dobrowolnych datków (4392 rb 42 kop.), pracowało w kilku sekcjach tematycznych. Gazeta „Nowa Rada” (nr 143 z 22 września 1917 roku) donosiła o „Proświtach” w Białej Cerkwi i powiecie wasylkowskim: „Organizowanie białocerkiewskiej „Proświty” zaczęło się od grupowania uczniów szkół średnich, kolejarzy i żołnierzy, czego skutkiem jest to, że miejscowa Rada deputatów wojskowych w przeważającej większości składa się ze świadomych Ukraińców, a młodzież szkolna bardzo żwawo zabrała się do zakładania po wsiach „Proświt”, które odbyły już trzy zjazdy powiatowe. Członkowie „Proświty” dużo pracują także przy organizowaniu w powiecie „Wolnego Kozactwa”, które w ostatnim czasie bardzo szerzy się po wsiach i połączyło się w kureń imienia Palija. W samej Białej Cerkwi jest około 300 wolnych kozaków. Z nie-Ukraińców „Proświta” ma najlepsze stosunki z Polakami, z którymi weszła w blok na wyborach miejskich, w wyniku czego wspólna ukraińsko-polska lista zebrała najwięcej głosów. „Proświta” założyła w Białej Cerkwi niemałą bibliotekę, do której prenumeruje 5 gazet, oraz otworzyła ukraińską szkołę dla dzieci i dorosłych i kursy niedzielne dla „wolnych kozaków”. „Proświta” domagała się wprowadzenia języka ukraińskiego w miejscowych gimnazjach męskim i żeńskim, ale w tej sprawie nie powiodło się z powodu wrogiego nastawienia większości nauczycieli gimnazjalnych. Wrogo nastawiona agitacja w powiecie przeciwko działalności „Proświty” prowadzona jest głównie przez duchowieństwo i miejscami przez nauczycieli. W gimnazjum żeńskim „Proświta” zabiera się do wprowadzenia ukraińskich kursów tkackich. W tym pomaga jej jedna świadoma nauczycielka. Uporządkowano także sprzedaż ukraińskich książek i wydano dwie własne książeczki („Rodzimy język” (40 000 egz.), „O sprawie ziemskiej” (15 000 egz.) – Aut.). W „Proświcie” wsi Jankiwka (obecnie Iwaniwka w rejonie białocerkiewskim – Aut.) sprawa szła bardzo niemrawo, dopóki niedawno nie wybrano nowego przewodniczącego – Żyda Pritzera, który wykazał bardzo żwawą działalność i żarliwą ukraińską świadomość”. „Nowa Rada” informowała, że w powiecie wasylkowskim guberni kijowskiej na stan we wrześniu 1917 roku działały 53 „Proświty”, zjednoczone w Związek „Proświt” powiatu wasylkowskiego. Inicjatorem jego powstania i przewodniczącym był Modest Łewycki. 18 lipca 1917 roku związek zorganizował pokojową manifestację na cześć ogłoszenia II Uniwersału Centralnej Rady, który miejscowa społeczność witała głośnymi okrzykami „Sława!”. Ponieważ żadnego innego zjednoczenia organizacji „Proświty” na terenach współczesnej Kijowszczyzny nie było, uważamy właśnie ją za prekursorkę Kijowskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta”. Praca organizacyjna w organizacjach „Proświty” w powiecie nie ustawała przez lata 1917–1918. Oto wymowny przykład. Według doniesienia gazety „Nowa Rada” (nr 115 z 16 (3) lipca 1918 roku), „Proświta” w mieście Rokitne przez rok pracy niczym szczególnym się nie wykazała, ale „przez cały czas prenumerowano gazety, była jaka taka biblioteka wiejska, a podczas pracy szkolnej zwrócono szczególną uwagę na rozszerzenie działu dziecięcego – i rzeczywiście, dzieci bardzo chętnie czytały te książki, które tylko można było dostać na rynku książkowym – ta sprawa staraniami nauczycielki Tomaszewicz została postawiona i nawet teraz latem prowadzona jest bardzo dobrze. Dzieci interesują się i okazują gorące przywiązanie do rodzimej ukraińskiej książki”.
Wiosną tego roku naszej „Proświcie” poszczęściło się — powracało z wojny niemało odpowiednich pracowników i obecnie działalność towarzystwa stała się o wiele żywsza. Zwołano walne zgromadzenie, wybrano na nowo radę, która od nowa zabrała się do pracy nad bliskim jej dziełem. Do towarzystwa przyłączyło się wielu nowych współpracowników. I oto w pierwszej kolejności założono komisję teatralną, która rozwinęła swoją działalność niezwykle szeroko. Pod kierownictwem miejscowego chłopa, który zdobył odpowiednie wykształcenie, T. M. Smiłenki, zorganizował się wiejski chór mieszany, który już po miesiącu dał z rzędu dwa koncerty pieśni ludowych z niezwykłym sukcesem wśród chłopstwa. Oba koncerty rzeczywiście miały walory artystyczne, a oprócz tego od strony technicznej cała ich oprawa wywarła pewne wrażenie na miejscowej społeczności, a także na zamiejscowej, bo zjechało posłuchać koncertu wielu gości z okolic”. Sytuacja w innych powiatach nie była tak sprzyjająca dla ruchu proświtańskiego. W szczególności na Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt”, który odbywał się 20—23 września 1917 roku, głos z ramienia powiatu skwirskiego zabrał Kutowyj. Poinformował on między innymi o następujących sprawach: „W Skwirze świadomej inteligencji prawie wcale nie było i „Proświta” od razu wzięła się do pracy na wsiach. Zwołany przez „Proświtę” zjazd powiatowy nauczycieli wiejskich podzielił się na dwa — ukraiński i rosyjski — tak, że dopiero w ostatnim czasie nauczycielstwo powiatu zjednoczyło się w jednolity Ukraiński Związek Nauczycielski. Teraz „Proświta”, która liczy około 200 członków, pracuje razem ze Związkiem Chłopskim i dość skutecznie organizuje chłopstwo. Niektórzy miejscowi wrogowie ukraińskości dopuścili się nawet prowokacyjnych środków walki: udając Ukraińców, zapisywali się do „Proświty”, wchodzili do Rady Towarzystwa (jeden był nawet przewodniczącym) i tam na wszelkie sposoby hamowali pracę. Jednak w ostatnim czasie „Proświta” prowadzi dość udaną działalność, a nawet ukrainizowała miejscowe ziemstwo. Między innymi wrogami „Proświty” są także skwirscy Żydzi, którzy namawiali nawet komisarza powiatowego, aby zakazał w Skwirze manifestacji ukraińskiej, którą urządziła „Proświta”. W Jahotynie w guberni połtawskiej do maja 1917 roku założono koło „Proświta”, „które na szerokim gruncie prowadzi działalność agitacyjną, biblioteczną, niedzielne szkoły, kółko dramatyczne i inne. Wszyscy szczerze wzięli się do wielkiego dzieła. Koło pracuje w szkole, gdzie jest pokój, w którym każdy ma możliwość przeczytać książkę, gazetę, porozmawiać z innymi” („Nowa Rada”, nr 35 z 10 maja 1917 roku). Przewodniczącym Jahotyńskiej „Proświty” był I. P. Chodolij. A Białocerkiewska „Proświta” od 15 września 1917 roku zorganizowała wieczorowe kursy języka ukraińskiego. Zajęcia prowadzono w miejscowym gimnazjum. W październiku 1917 roku białocerkiewscy proświtańcy weszli do Rady Generalnej Zarządu Wolnego Kozactwa, któremu przewodził Pawło Skoropadski. Ale to nie uratowało ich przed prześladowaniami miejskiej milicji w dobie Hetmanatu w czerwcu 1918 roku. Jak świadczą dokumenty białocerkiewskiej milicji, w nocy z 13 na 14 czerwca przeprowadzono rewizje u przewodniczącego towarzystwa „Proświta” — lekarza kolejowego i nauczyciela gimnazjum Modesta Pyłypowycza Łewyckiego oraz członków towarzystwa: nauczyciela gimnazjum Mykoły Tymczenki-Ostrowerchowa, nauczyciela 2-klasowej szkoły Ministerstwa Oświaty Narodowej Prokopa Wiktorowycza Juchymenki oraz kierownika tejże szkoły Kalistrata Trochymowycza Tytorenki. Podczas rewizji u M. Łewyckiego skonfiskowano wiele drukowanej literatury w języku ukraińskim, jego rękopisy z medycyny i gramatyki, dwie proklamacje „Narodzie Ukraiński”, 15 egzemplarzy proklamacji „Do chłopów ukraińskich”, ale, jak zaznaczono w protokole, nie wykryto „niczego przestępnego, skierowanego przeciwko istniejącej w obecnym czasie na Ukrainie władzy”. Ze skargą na działania żandarmów Modest Pyłypowycz zwrócił się osobiście do hetmana Pawła Skoropadskiego. Reakcją na protest M. Łewyckiego stało się rozporządzenie „Własnej Kancelarii Jaśnie Wielmożnego Pana Hetmana Wszystkiej Ukrainy” z 3 lipca 1918 r. do starosty gubernialnego Czartoryskiego, który odpowiednio 12 lipca wysłał list do starosty powiatu wasylkowskiego w sprawie rozpatrzenia Modest Łewycki Owsij Honczar
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pracownik oświaty. Przez 8 lat kierowała organizacją obwodową Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Prowadziła ciekawe wydarzenia, organizowała dla członków Proświty spotkania ze znanymi ludźmi, organizowała wyjazdy w historyczne miejsca Podola. Obecnie Nina Mykołajiwna jest zastępcą przewodniczącego obwodowej „Proświty”, a na swoje miejsce zaproponowała Witalija Michalewskiego. Słowem, z różnorodnego, jasnego i drżącego listopada uśmiechnęła się do niej gwiazda. Szczęśliwa gwiazda — służyć ludziom, nieść wiedzę, poezję, światło w młode i dojrzałe serca! z jednego z najbardziej oddalonych rejonów Ługańszczyzny. Tam poczuliśmy taką ciepło serc, takie szczere przyjęcie, że nie da się go nigdy zapomnieć. — Czy były w Pani życiu wydarzenia, które poruszyły duszę, dodały natchnienia, inspiracji do twórczego rozkwitu? — Niedawno zaproszono mnie do Chmielnickiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 15 na otwartą lekcję dla uczniów klas czwartych. Zabrałam ze sobą książki, które ukazały się drukiem w ostatnich latach. Jestem pod wrażeniem tego, jak mistrzowsko nauczyciele wykorzystali na lekcji moją bajkę „Odważni bracia”, gdyż jej treść jest dla mnie droga również teraz, bo najważniejsze to nastawić dorastające pokolenie na patriotyczną nutę, zaszczepić miłość do rodzinnych stron, ludzi, pielęgnować synowskie uczucia do Ukrainy. Inscenizacja odbywała się przy akompaniamencie muzycznym. Uważnie patrzyłam, słuchałam i jednocześnie w myślach przekonywałam samą siebie o tym, jak ważne jest wychowywanie i rozwijanie naszych dzieci duchowo. Cześć i chwała nauczycielom, wychowawcom, którzy robią wszystko, aby uczniowie wzmacniali się w duchowym wzroście. — Często można Panią zobaczyć na różnorodnych wydarzeniach. Czy poetka Nina Szmurykowa-Hawryluk nie pragnie przekazać swojej twórczej energii czytelnikom, szerszej publiczności? — Nie tylko. Często zaczynam swoją opowieść o ukraińskich pisarzach, literatach rodzinnego Podola, których dobrze znam, aby skłonić czytelników (dorosłych i dzieci), by zainteresowali się nowością, przeczytali nowy utwór literacki. Staram się pełniej rozwinąć temat związany z nazwą wydarzenia. Jeśli w porządku obrad jest język ukraiński, to tutaj, jak to mówią, atut sam wpadł mi w ręce. Mogę godzinami opowiadać o jego funkcjach społecznych, staram się przekazać słuchaczom takie samo gorące uczucie do języka ukraińskiego, jakie płynie szczerze z mojego serca. Uważam, że każdy nieobojętny człowiek poprzez propagowanie słowa artystycznego, języka ojczystego może wpływać na kształtowanie światopoglądu młodszego pokolenia. Przecież to właśnie my, dorośli, ponosimy odpowiedzialność za wychowanie dzieci, bo od tego, jak wychowamy dorastające pokolenie, taka też będzie Ukraina w przyszłości. Rozmawiał Witalij MACKO, m. Chmielnicki
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła MACZKOWSKI, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Są kalendarze i są daty. Każdy z nas je ma. Nie każda z dat jest jubileuszowa. Lecz jeśli taka nadchodzi, to bardzo szybko. Wydaje się, że wczoraj miałeś 60 lat, a nie obejrzałeś się, jak już 65 stuknęło. Takie wydarzenie zawitało także do chmielnickiej poetki i działaczki Proświty Niny Mykołajiwny Szmurikowej-Hawryluk — pisarki „pochodzącej z listopada”. Nina Mykołajiwna urodziła się na Żytomierszczyźnie we wsi Dacka w rejonie czudniwskim 4 listopada 1953 roku, ukończyła wydział filologiczny Użhorodzkiego Uniwersytetu Państwowego, związała swój los z górskim krajem. Tam wyszła za mąż za podolanina i już razem z mężem Serhijem przybyła do Chmielnickiego, gdzie pracowała jako nauczycielka języka i literatury aż do emerytury. Jednocześnie pisała i drukowała wiersze dla dorosłych czytelników. Z czasem postanowiła spróbować swoich sił w literaturze dziecięcej. I udały jej się wiersze dla maluchów jeszcze lepsze niż dla dorosłych. Wyszło tak, jak w tym przysłowiu: pisz dla dzieci, ale lepiej niż dla mamuś i tatusiów. Tak też działa. Jej książki dla młodego czytelnika noszą tytuły „Chytryj zajczyk” (Przebiegły zajączek), „Lehenda pro Dobradu” (Legenda o Dobradzie), „Poznajomsia z kolioramy” (Poznaj kolory), „De ty, Jasoczko, buwała?” (Gdzie ty, Jasieńko, bywałaś?), „Mysływeć Sywook” (Myśliwy Siwooki), „Cariwna-pustelnycia” (Caryca-pustelnica), „Wironka-ziironka” (Wierunia-gwiazdunia), „Zozulczyni czerewyczky” (Kukułcze pantofelki), „Misiaczna cariwna” (Księżycowa caryca), „Hannusia u babusi” (Hanusia u babci), „U czim sekret?” (W czym sekret?), „Kwitiwirszyky” (Kwiatowierszyki), „Dwa Tarasy”, „Cariwna sopiłka” (Czarodziejska fujarka), „Jula z kotykom drużyła” (Jula z kotkiem się przyjaźniła) i inne. Szczególnie atrakcyjne są wydania ostatnich lat: „Oj to nasza Jasoczka, Jarosława”, „Chorobryj Sasza” (Dzielny Sasza) oraz tegoroczna książka „Misiacznyj kalejdoskop” (Księżycowy kalejdoskop). Wiersze dziecięce poetki są łatwe w odbiorze, świeże, ciekawe, obrazowe, często z humorem. Dlatego dzieci radośnie witają autorkę w przedszkolach, szkołach, bibliotekach, gdzie chętnie bywa. Co więcej, Nina Mykołajiwna jest znakomitą recytatorką własnej poezji. A czasem ilustratorką własnych książek, a także autorką wielu tekstów do piosenek. Opublikowała również szereg wydań poezji dla dorosłych. I tutaj znów nie sposób obejść się bez tytułów: „Lehenda pro syn-kamin” (Legenda o sinym kamieniu), „Penzli doszczu” (Pędzle deszczu), „Na hrani stolit i tysiacolit” (Na granicy wieków i tysiącleci), „Jak sutinky u serci ozowutsia” (Jak zmierzch w sercu się odezwie), „Ezop i Rodopa”, „Ja rodom z lystopadu” (Ja pochodzę z listopada). Aby wyobrazić sobie, jak Nina Mykołajiwna nastroiła swoje liryczne struny, wystarczy zacytować taką poezję: Smutnieje błękit… Fiołkowe milczenie. Rozpłynął się wieczorny pastorał. Nie rzekłeś ani słowa na pożegnanie, Lecz to nie twój, a mój żal… Wierzbową delikatność wysrebrzyły noce, Strzałą rzeka w zmienną dal. Ukryła ciemność za dalią twoje oczy, Lecz to nie twój, a mój żal… Rozdzielili nas zazdrośnicy, A tyś nie zrozumiał tego, niestety… Wszystko wiecznym smutkiem przeniknięte na wskroś, Lecz to nie twój, a mój żal… Te trzy kropki po każdej strofie to nie tylko ogonki ukrytych podtekstów-aluzji, ale i wielka fala uczuć, która przelewa się przez brzeg. Smutek jest tutaj na miejscu. Jest nawet cenny, bo wzmacnia miłość, szczere cierpienia zakochanej duszy. Nina Szmurikowa-Hawryluk jest dobrze znana w środowisku literackim, należycie uhonorowana. W tym roku została odznaczona Dyplomem Rady Najwyższej — „Za zasługi dla narodu ukraińskiego”. Wręczono go w Dniu Niepodległości. Jest laureatką prestiżowych nagród obwodowych — im. Tarasa Szewczenki, im. Mykyty Hodowancia, im. Mykoły Feduncia, miejskiej im. Bohdana Chmielnickiego, czytelniczej „Mariczka”, piosenkarskiej „Pisnia nad Buhom” (Pieśń nad Bugiem). Laureatka Ogólnoukraińskiego konkursu na najlepszą książkę dla dzieci „Zołotyj leleka” (Złoty bocian) — II nagroda. Przewracasz stronę za stroną — tutaj i wiersze liryczne, i poematy, sonety, poetyckie baśnie, legendy. A ostatnio do swojego dorobku dołączyła także kilka udanych utworów dramatycznych, wśród nich — „Lorileja”. Pisarka twórczo rośnie, nabiera krzepy i siły, wpisuje się w kohortę najlepszych ukraińskich literatów. Jej energia twórcza jest wielostronna. Jest zasłużoną
Tłumaczenie maszynowe
Święto listopada uroczyście zawitało na próg ukraińskiej pisarki, zasłużonej pracowniczki oświaty Ukrainy, honorowej przewodniczącej Chmielnickiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Niny Szmurikowej-Hawryluk. Tegoroczna jesień jest dla niej jubileuszowa. W przeddzień 4 listopada, dnia urodzin Niny Mykołajiwny, prowadzimy spokojną rozmowę o sprawach społecznych i kulturalnych, o życiu i bycie. Ma ona co powiedzieć, gdyż pisze nie tylko dla dorosłych, lecz także dla dzieci.
...oddzielając się od czarującego wyglądu jednego i tego samego imienia Łora (Larysa na co dzień — Łora), od zdumiewającej miłości do pieśni (Leся Ukrainka inaczej nie nazywała swoich utworów, jak pieśń). Każdy jej poetycki utwór w rzeczywistości niesie w sobie znacznie więcej sensu — autorka wkładała pieśniową, delikatną duszę w każdy wiersz, w każdą strofę; jej liryka brzmi jak niepokonana, piękna, rytmiczna melodia, która przenika duszę każdego, kto zagłębia się w twórczy, językowy świat poetki. — Nie mogę pominąć uwagą patriotycznych uczuć, które są aktualne w tym czasie, gdy Ukraina zbrojnie broni swoich wschodnich granic. Pani wiersze, zebrane w zbiór „Słowo Szewczenki”, przekonują mnie, że Pani jest prawdziwą patriotką... — Uważam, że miłość do Ukrainy, do ojczystego kraju, zapisana jest w genach każdego Ukraińca. Uczucie patriotyzmu to najświętsze uczucie. Ojczyzna daje człowiekowi wszystko: i natchnienie, i siłę życiową, i chleb powszedni, i rodzinną pieśń. Wszystko zaczyna się od rodzinnej ziemi, od jej pięknych opiewanych krajobrazów, od jej siwej starożytności, od praprzodków i, oczywiście, od dzisiejszej codzienności — jej szczerych, pracowitych ludzi, którzy są ozdobą codziennego bytu, którzy w trudzie budują i wynoszą ukraińską Ukrainę na wzór europejski. Pracowitość, kultura, język, wolność, obyczaje i tradycje — to są te znaczniki, które przechowują ważne informacje o odległych epokach historycznych, o naszych przodkach poprzez konserwatywność dziedzicznych cech ukraińskości, które Pani przed chwilą nazwała kodem. — W zeszłym roku uczestniczyła Pani w Międzynarodowym Szewczenkowskim Święcie Literacko-Artystycznym „W rodzinie wolnej, nowej”, które odbywało się na Ługańszczyźnie. Występowała Pani w strefie przygranicznej, gdzie rozbrzmiewają kanonady artyleryjskie. Jakie wrażenia wyniosła Pani z tego święta? Dlaczego nasi wrogowie przeszkadzają w budowaniu niezależnego państwa? — Dlatego, że są wrogami, dla których niezależność Ukrainy stoi ością w gardle. Najważniejsze, co chciałam wynieść z tej podróży, to to, jakim duchem żyją ludzie na wschodzie naszego państwa, co tam się dzieje, przekazać ługańczykom, że jesteśmy zawsze z nimi i chętnie przyjdziemy z pomocą w każdej chwili. Na szczęście poczuliśmy, że duch ukraiński tam jest niezłomny, co więcej, wraz z napływem nowych sił — obywateli Ukrainy, którzy nie zaakceptowali „russkiego mira” i przeszli na terytorium niekontrolowane przez bojowników — życie rozkwitło nowym kwieciem idei narodowej w szkołach, bibliotekach, teatrach... Wszędzie, gdzie gościliśmy, witano nas gościnnie i rozbrzmiewała ojczysta ukraińska mowa. Byłam z grupą pisarzy na Nowopskowszczyźnie, jedno-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
aby mnie choć trochę pocieszyć, smutno dodał: „Weźmiemy lżejszą nowelkę, a to szczere opowiadanko „Sąsiedzi”... może, da Bóg, jeszcze kiedyś wydrukujesz”. Nie wydrukowałem... Ale też nie zapomniałem o głównej przyczynie, którą Hryhir zbyt powściągliwie mi wyjaśnił. I trzeba było czekać aż ponad ćwierć wieku, żeby ten niezapomniany fakt pobudził duszę do zdecydowanego czynu. Na początku lat dziewięćdziesiątych wraz z Wołodymyrem Heorhijenką ze wszystkich archiwów filmowych jeszcze istniejącego Związku ściągnęliśmy do studia „Ukrtelefilm” historyczny materiał filmowy do naszego serialu dokumentalnego „Ukraińska noc 33-go”. Produkcja tego filmu trwała kilka lat. Jednak zebrana i usystematyzowana przez nas kronika filmowa nie zapewniała pełnego ekranowego wyobrażenia o tamtym ciężkim czasie. Na Ukrainie, jak teraz wiemy, operatorom filmowym surowo zabraniano filmować tragiczne wydarzenia 33-go, i ten historyczny zakaz kronikarską pustką gruntownie odbił się na wszystkich archiwach filmowych. Nawet fotografować tamten prawdziwy ukraiński 33-ci zabraniano. Wtedy ludzie sami niszczyli wszelkie dowody rzeczowe, aby uniknąć Sołowek. Więc innego wariantu, jak film autorski, gdzie głos autora jest głównym czynnikiem w tworzeniu ekranowego obrazu, nie mieliśmy. Dlatego kiedy zakończył się niezwykle wyczerpujący dla grupy twórczej montaż pierwszych trzech serii, połączonych w osobny półtoragodzinny film pod groźnym dla samych autorów tytułem „Strach”, i kiedy sprawa wreszcie doszła aż do obowiązkowego wykonania napisów końcowych, odważyłem się na zdecydowane wyzwanie — sformułowaliśmy osobnym napisem takie wyznanie: „Nasz film — to spóźnione pokajanie tych, którzy pozwolili bolszewickiej władzy przez długi czas przemilczać zorganizowane przez nią ludobójstwo narodu ukraińskiego”. I przez wszystkie lata długiego życia antenowego naszego serialu filmowego — a jest on co roku wielokrotnie demonstrowany przez państwowe kanały telewizyjne — jako osiemnasta klatka z gęstego zaciemnienia wypływa na ekran ten napis. Bez tak konkretnego dla mnie tekstu raczej nie zmusiłbym się swoim głosem udźwiękowić tego, co wtedy dla narodowego ekranu zmontowaliśmy. ...Z jakiejkolwiek przyczyny nie zaprzeczano by ludobójstwu: czy oszukani nie znają historycznej prawdy, czy dobrze ją znają, ale świadomie ją obalają, aby nie uznawać historycznej winy swoich politycznych poprzedników, w społeczeństwie, gdzie w tej sprawie toczy się polemika, nie ma moralności, i dlatego póki co nie ma na to żadnej rady... Więc musimy znowu wyciągać na ekran ciężką Ukraińską prawdę. I wspominać to, czego nigdy nie chcemy wspominać... * * * Prawdę o 33-im znali tylko ci radzieccy Ukraińcy, którzy przeżyli ten, być może, najcięższy w ukraińskiej historii rok... To znaczy wszyscy ci, którzy sami widzieli ten realny ukraiński horror... Mało kto z nich przekroczył próg tysiącleci...
Tłumaczenie maszynowe
“...Żeby nie było głodu!” — każdą swoją modlitwę moja świętej pamięci matka kończyła tymi słowami. Co wieczór zmuszała mnie, abym powtarzał za nią słowa jej modlitwy. …Matka nie lubiła zagłębiać się w szczegóły zbyt tragicznych historii, zwłaszcza tych, w których sama brała udział: “Ja już ci opowiadałam…”. Ale ja i tak wciąż dowiadywałem się czegoś nowego, uzupełniając swoje wyobrażenie o tamtym odległym czasie zdumiewającymi faktami, tak przerażającymi, że dziecięca dusza w żaden sposób nie mogła ogarnąć tego realnego tragizmu.
Leonid MUŻUK
33-ci zbyt długo nie wypuszczał całej naszej wsi ze swoich okrutnych objęć. Nawet niedawna wojna z jej licznymi nieopłakanymi ofiarami, z jej wyjątkowym nieludzkim okrucieństwem, — Niemcy doszczętnie spalili sąsiednią wieś Sokoliankę prawie ze wszystkimi mieszkańcami, spędzonymi i zgładzonymi w wiejskiej szkole, — nawet ten historyczny horror dla moich współmieszkańców nie mógł przesłonić długotrwałego echa trzydziestego trzeciego. Dlaczego? Wspomnę tutaj tylko o losie jednej kobiety. Była matką dwojga małych dzieci. Przynajmniej wieś wiedziała, że ona te oboje dzieci urodziła. Ale wieś znała też inną prawdę... Przez dziesięciolecia ta ciężka prawda rozprzestrzeniała się między wiejskimi pokoleniami i moja wieś nigdy nie miała jednomyślnej opinii o tragedii tej kobiety. ...Tę kobietę ja też pamiętam... Wszyscy omijali ją szerokim łukiem. Nikt nie chciał się z nią spotkać nawet na ulicy. A najbardziej ona sama z nikim nie chciała się spotykać. Szła przez wieś, nisko pochyliwszy głowę, żeby nikogo nie widzieć. My, powojenne wiejskie dzieci, po prostu się jej baliśmy... A jakie ludzkie uczucia za każdym razem wybuchały, kiedy wpadała w oczy komukolwiek z dorosłych? A co miała w duszy — nikt do końca nie rozumiał. Wszyscy wiedzieli, że przeżyła w 33-im dzięki ciężkiej więziennej pokucie. Opowiadali, że ze swojego długiego uwięzienia ta kobieta wróciła do wsi po wojnie... A aresztowali ją wiosną 33-go... Mówili, że zabrali ją ze wsi tego samego dnia, jak się okazało, że ona, obłąkana z głodu, oboje swoich dzieci — chłopczyka i dziewczynkę… zgładziła. W naszej wsi do dziś wszyscy boją się słowa “ludożerstwo”... Tego słowa u nas nikt nigdy nie wypowiadał na określenie tragedii tej kobiety, która samotnie dożywała swojego wieku z niewypowiedzianym żalem. Ale wieś zawsze pamiętała: w rodzinnym domu, na przypiecku wystawiła głowy swoich dzieci... Niczym dwa garnki, owinęła popiołem... Niedługo przed tym, jak wieś odkryła ten fakt, pod bardzo przekonującym dla mojej matki pretekstem ta wycieńczona głodem kobieta zwabiła matkę do swoich pustych sieni, gdzie w pogotowiu leżał już duży nóż albo, jak u nas go nazywają, kiska... To taki niemały odłamek zużytej kosy z dopasowaną do niego drewnianą rączką. To narzędzie jest ostrzejsze od ostrza jakiegokolwiek ostrego noża. Lekkie dotknięcie wystarczy, by zgładzić ludzkie życie... Matka weszła po drabinie na strych, żeby nabrać tam wiązkę siana. A kiedy zaczęła schodzić ze strychu, ta kobieta w skupieniu już czekała na matkę z kiską w ręce... Od tamtej pory moją dziecięcą duszę na długo opanowała trwała iluzja, że ja nawet przeżyłem ten cały 33-ci... Słowem, z opowieści krewnych jeszcze przed zakończeniem szkoły zgromadziłem w swojej pamięci wiarygodną informację prawie o wszystkim, co w 33-im działo się w naszej wsi. A nasza wieś Musijiwka, — jak i sąsiednie — Werchiwnia, Trubijiwka, Werbiwka, Bystrijiwka, — niczym szczególnym się nie wyróżnia. Chyba tylko tym, że w tym ukraińskim zakątku schodzą się w jeden geograficzny węzeł ziemie trzech obwodów — winnickiego, kijowskiego i żytomierskiego. Moja rodzinna wieś teraz — to Żytomierszczyzna, choć wtedy, kiedy się urodziłem, — w przededniu głodu czterdziestego siódmego roku, — należała do Kijowszczyzny. Prawda, w historii tego typowego ukraińskiego krajobrazu jest zbyt znany fakt. Kiedyś z majątku hrabiny Hańskiej, z Werchiwni, Honoriusz de Balzac wysyłał do Europy Zachodniej swoje gruntowne listy, w których wychwalał okoliczną ziemię i jej żyzną siłę. Mój świętej pamięci ojciec też uważał, że najbardziej charakterystyczną cechą naszego krajobrazu jest żyzny czarnoziem... “Nigdzie nie ma takiej ziemi, jak nasza”, — powiedział kiedyś ojciec, jak we dwóch kopaliśmy nową piwnicę. Zagłębiwszy się na dwa metry w wilgotną ziemię, tak i nie pokonaliśmy czarnej jej warstwy. Nie dokopaliśmy się do żółtej gliny. Ojciec wtedy zachwycał się czarnym kolorem ziemnej ściany, jak największym cudem świata, i z entuzjazmem, jak teraz mówią, testował mi, nastolatkowi, strukturę tego żyznego koloru. Oglądając na ziemnej ścianie głęboką warstwę próchnicy, praktycznie nieodróżnialną pod względem nasyconego koloru od czarnej gęstości reszty przekopanej przez nas gleby, ojciec mówił mi: — Na froncie, bywało, skubniesz pod sobą kilka razy saperską łopatką i już masz — jak nie piasek, to glinę... Ja między okopami przepełzałem przez Europę, a takiej ziemi nigdzie nie widziałem... — i po krótkiej pauzie sam siebie zapytał, — Czyż na takiej ziemi może być głód? A tutaj był... Taki był głód, jakiego nigdzie nikt nigdy nie znał. I był ten straszny głód dlatego, że ta ziemia — jest ukraińska... Innych przyczyn Hołodomoru mój ojciec nigdy nie uznawał. Ale logika kategorycznych wniosków ojca nigdy mnie nie dziwiła. Nawet w dzieciństwie pod wpływem zaleceń ojca nie po dziecięcemu dociekliwie przemyśliwałem ten do dziś przez Ukraińców niezgłębiony historyczny fakt: z Ukrainy 1933-go nikogo nigdzie nie wypuszczali. Chłopi długo próbowali wymknąć się poza granice ukraińskiej ziemi, aby wymienić chleb, ale czekiści zdejmowali ich z pociągów. Ojca kilka razy aresztowali na najbliższych do naszej wsi stacjach kolejowych, aż w końcu ostatecznie przekonał się, że wszystkie drogi z Ukrainy są zamknięte niezawodnymi granicami.
*** “Żeby nie było głodu!” Który z dorosłych Ukraińców nie słyszał tego ostrzeżenia? I co stoi za tymi słowami? I jaka jest cena tego ciężkiego jęku? Kiedy moje serce po raz pierwszy drgnęło od głębokiego uświadomienia sobie tej zadawnionej ukraińskiej modlitwy? Jednakże wyraźnie pamiętam wszystkie zalecenia ojca o 33-im... On stale, dopóki żył, domagał się, abym milczał o 33-im... Abym nigdzie publicznie nie uronił nawet słowa o tamtym czasie. Bał się, że chruszczowowska odwilż sprowokuje mnie do szczerej próby — podzielenia się z innymi ludźmi tym przerażającym dorobkiem, który nosiłem w sobie. Ojciec nigdy nie miał żadnego spokoju w związku z tym moim spadkiem, a zwłaszcza wtedy, gdy zostałem studentem. I niepokoił się nie bezpodstawnie. Już na drugim roku uniwersytetu zdobyłem się na dwie małe nowelki i przyniosłem je do wydawnictwa “Mołodź” Hryhorowi Tiutiunnykowi, gdzie ten przygotowywał zbiór utworów młodych pisarzy “Witryła”. Następnego dnia Hryhir zwrócił mi jedno opowiadanko, w którym mowa była o głodzie, mówiąc: “Nie nadszedł ten czas, żeby takie coś drukować”. Żeby to powiedzieć, wyprowadził mnie z wydawnictwa aż na bulwar Szewczenki. Długo w milczeniu palił, a ja, pobladły z przejęcia, nie rozumiałem, jaka jest przyczyna jego niezdecydowania. Zbyt długo silił się znaleźć taką argumentowaną formę odmowy, żeby mnie nie urazić. A kiedy wreszcie wycisnął z siebie te słowa i, być może, po to,
Kadry z autorskiego filmu dokumentalnego “Ukraińska noc 33-go”
Tłumaczenie maszynowe
Moja matka urodziła się na początku minionego wieku, więc oprócz dzieciństwa i przedrewolucyjnych lat wczesnej młodości, innego czasu niż radziecki, z przeżytymi przez nią głodnymi powojennymi latami, zarówno po wojnie domowej, jak i po II wojnie światowej, nie znała. Ale szczytem czasu radzieckiego w jej świadomości zawsze był rok 33... „Wojna to takie straszydło, że nie daj Boże. Ale głód... Nie daj Boże nikomu zaznać...”, tę matczyną frazę nagrałem na taśmę. Wtedy też w całości nagrałem matczyną opowieść o tej kobiecie, która zgubiła swoje dzieci. Matka przyzwyczaiła się do mojej kamery wideo, bo prawie godzinę męczyłem ją „rozmową filmową”. Teraz, przeglądając ten zachowany materiał filmowy, czuję, jak naprawdę ciężko było matce z jej realnymi wspomnieniami. Nie ma miary, po raz kolejny dzieliła się ze mną tym niby zapomnianym bólem, ale tym razem dołączyła kamera wideo i matka rozumiała prawdopodobieństwo udziału osób postronnych. Rozumiała, że przez ekran jej opowieść wychodziła poza granice naszej wsi, gdzie prawda zawsze była prawdą, choćby nie wiem jak przebiegli ludzie ją zniekształcali. Matka wiedziała: kto świadomie czynił hołodomor, ten świadomie unikał prawdy. W naszej wsi wszyscy znali wszystkich wykonawców hołodomoru. Aktywnych i pasywnych. Główną siłą napędową, która wymorzyła naszą wieś, mimo wszystko byli obcy, przyjezdni, ale ówczesna miejscowa władza zmuszona była im aktywnie pomagać. Wiejskich (miejscowych) wykonawców nie było tak znowu wielu w porównaniu z ich licznymi wiejskimi ofiarami. Nikomu w naszej wsi, ani potomkowi ofiary, ani potomkowi kata, nie przychodziło do głowy wątpić w przerażające cmentarne realia, gdzie na setki bezimiennych mogił przypada jeden wielki krzyż. Na ten dębowy krzyż wieś zdobyła się dopiero za Niemców. Dwa lata stał spokojnie. W czterdziestym trzecim, kiedy wrócili wyzwoliciele, rajkom zobowiązał radę wiejską do natychmiastowego przepiłowania krzyża. I krzyżowi bezbożnie ucięto podstawę, aż do samego korzenia. Jednak wyciągnąć z cmentarza okaleczone dębowe ciało krzyża nikt nie odważył się. Ja ten krzyż pamiętam w wersji skróconej. Nieproporcjonalnej. Gigantyczny rozmach ciężkiej poprzeczki krzyża na skróconym ciosanym słupie bardzo przypominał postać okaleczonego frontowca — beznodzy dożywali swoich dni także w naszej wsi. Matka wyjawiła mi kiedyś sekret: po wojnie kilku mężczyzn, którzy wrócili z frontu, wśród których był i mój ojciec, ośmieliło się nocą ten krzyż podnieść. I potajemnie znów wkopali go tam, gdzie stał. Na tamten czas już tam, nad bezimiennymi mogiłami, bardzo wysoko wyrosły gęste dzikie bzy, dlatego rejonowe kierownictwo, które od czasu do czasu odwiedzało wieś, z drogi nie mogło zobaczyć skróconej figury wielkiego krzyża. Potomkowie miejscowych wykonawców hołodomoru zawsze cierpliwie milczeli, bo nie mogli całej tej przerażającej prawdy, jak u nas mówią, niczym objechać. Oni też przynajmniej raz w roku schodzili się lub zjeżdżali do zmarłych krewnych na nasz wiejski cmentarz, gdzie jeden wielki, choć i zniszczony krzyż, może i kuł ich w oczy, ale mimo wszystko stał nad setkami bezimiennych mogił i symbolizował nam wszystkim jeden i ten sam wymiar moralny: sąsiedzi byli skazani żyć tak, jak rozgraniczyło ich radzieckie życie. Ale wszyscy dokładnie wiedzieli, że to rozgraniczenie nastąpiło z obcej woli. Rodzice opowiadali dzieciom, a te swoim dzieciom o tym, jak rejon szaleńczo wytrząsał z każdej chaty ostatni chleb. A na rejon tak samo czyniony był dyktat obwodu. I cały ten śmiertelny terror uporczywie organizowano w ówczesnej stolicy. W dalekim od nas Charkowie. Stamtąd łańcuch ludobójstwa otoczył całą Ukrainę. I wszyscy rozumieli, że łańcuch ten to historyczne dzieło Kremla. Nikt w tym nie wątpił, choć wszyscy bali się o tym nie tylko mówić, ale i myśleć. W tej łańcuchowej historii dla matki widzialna była tylko ta część, która konkretnie dotyczyła naszej wsi. Więc co ona sama wtedy widziała, to pamiętała... Dopóki żyła, nie zapominała i o wszystkich konkretnych wykonawcach. Wiejskich. Razem z obcymi czekistami starannie wytrząsali chleb z każdej chaty. Z każdej, oprócz swojej. Mieli prawo swoją chatę ominąć. To była im zapłata za czarną robotę. Ich rękami dokonywano ludobójstwa. Pod lufą czekistowskiego karabinu nie odmówili wykonania historycznej misji — wymorzyli chłopską Ukrainę. Nieludzka egzekucja jako technologia moskiewskiego ludobójstwa zgubiła całą Ukrainę. Spustoszyła wrażliwą duszę narodu, bo rozdeptała odwieczną ukraińską moralność: żeby przeżyć, sąsiad stawał się śmiertelnym wrogiem najbliższemu sąsiadowi. Tragedia 33-go jako zakrojona na szeroką skalę operacja siłowa, a w istocie była to wojna, spowodowała długotrwałą reakcję łańcuchową moralnego rozkładu społeczeństwa. I uniknąć moralnej degradacji nie mogły już nawet oddalone od 33-go wszystkie następne radzieckie pokolenia. Ta ciężka prawda praktycznie dotknęła każdego Ukraińca, wie on o tym czy nie. Historia naszej wsi jest typowa. Ale dla matki ta historia jest zbyt konkretna: nasza... I dla mnie również. Wielebny ojcze nasz, Bartłomieju, Świętego prawosławia sługo, Posłuchałem cię i rozumiem Szlachetność serca i rozumu twego. Ale ty wiesz dobrze: moskale, Odziani w mitry złote, Przyszli do nas nie Bogu służyć, A krzyżować wolę na krzyżu. Przyszli uczyć nas carom się kłaniać, Przyjąć niewolnictwa światowy smutek, W tajdze przed Europą się zamknąć I rodzimą mowę posadzić na pal. Ta popia zgraja napastnicza i dzika Nie zna honoru i Pana nie zna, Bo ich bóg to imperium władca, Nienasycony krwią Szatan. Ukłon tobie, boś człowiek śmiały, W Kijowie modliłeś się nie za Moskwę. Ale modlitwa potrzebuje czynu, A czyn będzie tu, gdzie ja żyję. Ty wróciłeś, ojcze, do Stambułu, Przyszły deszcze, na ziemię spadło błoto. A popia zgraja moskiewska w mig zapomniała Twą modlitwę za Ukrainę-Ruś. Ci ludzie zawsze będą przeciw i anty Państwa Ukraińskiego — oni — W filmie „Ukraińska noc 33-go” żadnej synchronicznej opowieści matki wtedy nie wziąłem. Żaden kadr nigdzie nie poszedł... Moja dusza niezdolna była tak łatwo przekroczyć ten wyimaginowany moralny próg, który w naszej wsi zawsze wszyscy starali się delikatnie ominąć. Matka zmarła w 1995 roku... Częściowo przeglądałem nagrany z jej udziałem materiał filmowy. I karciłem się za kinematograficzną nieostrożność: w matczynej duszy o 33-m żyły takie fakty, których w żadnych innych źródłach nie znajdowałem. I jednocześnie wyrzucałem sobie okrutnie. Za synowską zuchwałość. Pragnąłem wyciągnąć na ekran matczyne wspomnienia jako uogólnione doświadczenie pokolenia, które nacierpiało się tak, że żadnymi filmami o tym nie opowiesz, żadnymi książkami nie opiszesz... Bolszewicy (ich moskiewscy i miejscowi spadkobiercy) do dziś pewnie wierzą, że świat im wybaczy historyczną zbrodnię... I nikomu ze wszystkich tych licznych spadkobierców nigdy nie przyjdzie nawet kajać się. A na spóźnioną skruchę nadal, jak i wcześniej, znowu i znowu będą skazani tylko liczni spadkobiercy ofiar... I męczyć się będą swoją wyczerpującą wiedzą o 33-m tylko ci z nich, którzy głęboko uświadomili sobie Ukraińską prawdę, ale tak i nie przekonali świata, że dla międzynarodowo- W czarnych sutannach czarni okupanci Wiśniowej mojej strony. Lecz przyjdzie dzień, czy w sierpniu, czy w styczniu, — Zabłyśnie pomiestna cerkiew wśród nas, Choć my nie kanoniczni, ale wieczni, — Pomoże nam niekanoniczny Zbawiciel!
30.VII.2008 Kijów trybunału już dawno nadszedł czas na sprawiedliwy wyrok. Jaka jest formuła Ukraińskiej prawdy? Ponad 25 lat żyje ekranowym życiem “Ukraińska noc 33-go” — “nasza spóźniona pokuta”. W tym filmie świadomie podkreślałem: “Czyżbyśmy, każdy z osobna i wszyscy razem, jako jeden naród, bezlitośnie okaleczony, jak żaden naród na świecie, wszystko to zapomnieli i wybaczyli? Czyżby nigdy i nikt tak i nie zapytał: dlaczego nad tym narodem obcy tak długo i tak okrutnie się znęcali? Ukraińskie ludobójstwo — największa zbrodnia wieku. Nie ma w historii ludzkości podobnego faktu, który byłby tak długo przemilczany. Cóż to był za reżim i jaką miał niezgłębioną siłę, by tak skuć strachem naród! Może da odpowiedź międzynarodowy trybunał?” Póki co nie ma ostatecznej odpowiedzi... A musi kiedyś wreszcie być. Musi. Dla międzynarodowego trybunału dodam i swój ostatni dowód — wspomnienie mojej nieżyjącej matki jako moją posłowę do “Ukraińskiej nocy 33-go”. Dzięki Bogu, zachowałem na taśmie opowieść matki. Przedstawię ją w kontekście czasu historycznego jako główną dla mnie linię fabularną. Aby uwolnić wreszcie swoją pamięć… Plecie niewidzialne i mocne sieci, Straszy zemstą “sprawiedliwa” ręka. Gdyby mógł, spaliłby Filareta, Wielkiego, jak Hus, heretyka. Idzie patriarcha — i chce się wołać: Z mieczem idzie rozłamowiec-paladyn! My przecież prawosławni wszyscy (czy unici, Czy filaretowcy — to duch jeden)! Lecz, chyba my jednak nie chrześcijanie, Bo jakże tak — imperium się wyrzekli, I… rozbili królestwo oświecone, Co Trzecim Rzymem zwało się kiedyś! Idzie patriarcha! Sobory, w dzwony uderzcie! Chachły, podnoście wyżej chorągiew! Chrześcijanin kremlowski — to nie żarty, Płonie w nim “bizantyjska” krew. On pragnie zwycięstwa, a nie zgody, — Niech Rzym spłonie, udusi się w popiele, Bo muszą kłaniać się wszystkie narody Uświęconemu bogu w Kremlu! On modli się za to, by znów okowy Skręciły nasz państwowy dumny duch, On modli się za śmierć mojej mowy, Kuje na nią z krzyża łańcuch! Wsio charaszo, do samych do krańców… (Śpiewać chce, lecz usta zdrętwiały)… Do domu powraca, niczym Kain, Co wszystko zrobił, jak kazano było. 9.VIII.2009, Huszczanki Kadry z autorskiego filmu dokumentalnego “Ukraińska noc 33-go” Od redakcji. Te wiersze D. W. Pawłyczki można znaleźć w trzecim tomie pełnego zbioru utworów poety, wydanego przez wydawnictwo “Osnowy” dziesięć lat temu. Dzisiejsza lektura tych utworów uwydatnia profetyczne widzenie przez Poetę obecnych wydarzeń w duchowej przestrzeni ukraińskiego prawosławia.
Tłumaczenie maszynowe
Patriarcha moskiewski po Ukrainie
Stąpa jak święty, a — cud nad cudy! —
Nie modli się za kijowskie świątynie,
Które Jurij Dołgorukij spalił;
Nie modli się za tych, których na Syberii
Za Ukrainę i prawdę ukrzyżowano,
Ani za tych, którzy z głodu jak zwierzęta
Swoje dzieci ugotowali i upiekli;
Nie modli się za ukraińską mowę,
Dręczoną przez carów trzysta lat,
A modli się za ptaka dwugłowego,
Który pragnie pochwycić w szpony cały świat.
Ten ptak to wieczna imperialna idea,
Karmiona w kaukaskiej krainie
Wątrobą i sercem Prometeusza
I trupami powstałej Czeczenii…
Prosi Boga, by na „twórców rozłamu”
Zesłał karę jak na potwory,
Do protokołu inkwizytorskiego
Wpisuje nas władyka-prokurator.
Tłumaczenie maszynowe
Narodowa Biblioteka Ukrainy imienia W. Wernadskiego, założona 100 lat temu, świętuje obecnie jubileusz. O znaczeniu nauki i bibliotekarstwa w budowaniu państwa przewodniczący Centralnej Rady Mychajło Hruszewski w swojej pracy „Na progu Nowej Ukrainy: myśli i marzenia” z 1918 roku pisał: „Bez »wysokiej«, że tak powiem, czy »czystej« nauki ani oświata, ani szkoła, ani popularna literatura, ani nawet publicystyka nie mogą utrzymać się na odpowiedniej wysokości — to ten fundament, ten poziom, według którego mierzy się wszystko. Ukraina musi mieć akademię nauk i przez nią zapewnić możliwość zajęcia się czystą nauką ludziom, którzy wykazują ku temu potrzebny talent i energię, stworzyć narodową, czy też ludową, bibliotekę, godną wielkiego państwa…”.
Heorhij ŁUKIANCZUK
To marzenie budowniczego państwa, naukowca o światowym imieniu, wcielił w życie hetman Pawło Skoropadski, który 2 sierpnia tego samego 1918 roku podpisał „Ustawę o utworzeniu Funduszu biblioteki narodowej Państwa Ukraińskiego”, której głównym zadaniem, zgodnie z paragrafem 2, było „rozpowszechnianie wiedzy i wspieranie pracy naukowej”. A także — tworzenie najpełniejszego funduszu ukrainiki — wszystkich rękopiśmiennych i drukowanych zabytków życia duchowego narodu ukraińskiego. „W niej (bibliotece — aut.) powinny być zebrane książki, czasopisma, gazety, ryciny, pocztówki, nuty, litografie i inne dzieła drukarni, litografia oraz metalografia, wydane na Ukrainie i za granicą”. Jako zaliczkę rząd Skoropadskiego asygnował na stworzenie księgozbioru ogromne jak na tamte czasy pieniądze — 500 tysięcy karbowańców ze Skarbu Państwa. Żaden z kolejnych rządów (zarówno sowieckich, jak i już w czasach odnowionej niepodległości) takiej szczodrości na bibliotekarstwo sobie nie pozwalał… Obecnie główna biblioteka kraju, którą kieruje członek-korespondent NAN Ukrainy Lubow Dubrowina, jest głównym naukowo-informacyjnym centrum państwa i wchodzi do grona największych bibliotek świata. Objętość funduszy księgozbioru to ponad 15,5 mln jednostek przechowywania. Znajduje się tu najpełniejszy w kraju zbiór zabytków piśmiennictwa słowiańskiego i rękopiśmiennych ksiąg X—XIX wieku, archiwa i kolekcje książkowe wybitnych działaczy ukraińskiej i światowej nauki oraz kultury, o łącznej objętości około 600 tysięcy jednostek przechowywania. Wśród unikatowych zabytków piśmiennictwa są: Kijowskie karty głagolickie z X w. — jeden z najdawniejszych rodzimych rękopisów, Ewangeliarz Peresopnicki (1556—1561) — symbol ukraińskiej państwowości, na którym przysięgają ukraińscy prezydenci podczas inauguracji. A także wydania Iwana Fedorowa, inne pierwodruki z drukarni lwowskiej brackiej i ostrogskiej, Peczerskiej, Poczajowskiej, Wileńskiej, Nowogrodzko-Siewierskiej. Wśród najcenniejszych egzemplarzy znajduje się trebnik kijowskiego metropolity, wielkiego orędownika ukraińskiej cerkwi Piotra Mohyły z 1646 roku, książka „ojca historii” Herodota „Dzieje” (napisana w V w. p.n.e., wydanie z 1494 r.), w jednym z rozdziałów której opisane jest życie Scytów, zamieszkujących terytorium współczesnej Ukrainy. Jest tu także niemała kolekcja historyczna — biblioteka ostatniego polskiego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, zbiory polskiego uczonego i mecenasa Józefa Jabłonowskiego... Wielką dumą biblioteki jest fundusz sztuk pięknych, który zawiera ponad 262 tysiące jednostek przechowywania: reprodukcje, pocztówki, plakaty, portrety, zbiory judaików, składające się z kolekcji literatury żydowskiej i rękopisów, dział kartografii, gdzie jest 50 tys. map, atlasów, planów. Ale najważniejszy jest dział ukrainistyki: informacyjno-dokumentalny zasób archiwalnych, rękopiśmiennych i drukowanych źródeł, stworzonych na Ukrainie lub w innych państwach — o Ukrainie, jej historii, gospodarce, kulturze. Szczególne miejsce w dziale zajmują dzieła działaczy Ukraińskiej Republiki Ludowej, prozaików i poetów Rozstrzelanego Odrodzenia: Mykoły Chwylowego, Waleriana Pidmohylnego, Mychajla Semenki, Mykoły Kulisza, Jewhena Płuznyka, Hryhorija Kosynki oraz wielu innych, których wycofywano ze sprzedaży i bibliotek, surowo zabraniano nie tylko rozpowszechniać, ale i czytać czy po prostu trzymać w domu. Zakaz rozciągał się również na fundatorów biblioteki, która obecnie nosi imię wielkiego ukraińskiego uczonego Wołodymyra Wernadskiego — Serhija Jefremowa, członka Centralnej Rady i Sekretarza Generalnego ds. Międzynarodowych URL, historyka, pisarza, poligloty, który znał kilkadziesiąt języków, Ahatanhela Krymskiego (obecnie jego imię znajduje się w zatwierdzonym przez XVI sesję Zgromadzenia Ogólnego UNESCO wykazie wybitnych działaczy świata) oraz wielu innych wybitnych działaczy narodowych Ukrainy. Serhija Jefremowa w 1928 roku oskarżono o organizację Związku Wyzwolenia Ukrainy, Ahatanhela Krymskiego — o nacjonalizm; oni, jak i 46 specjalistów pracujących w bibliotece, zostali skazani i zginęli w katowniach NKWD oraz w obozach GUŁAG-u. Jednak dzięki pełnej poświęcenia, ofiarnej pracy kolektywu narodowej biblioteki, wbrew wytycznym partyjnym i cenzurze organów specjalnych, dla potomnych zachowano ich dzieła, dzienniki, archiwa, jak choćby bezcenne archiwum Ahatanhela Krymskiego.
Lubow Dubrowina, księgozbiór odwiedza na dobę 45—50 tysięcy użytkowników. Szczególną kategorią abonentów są służby informacyjne władzy państwowej, w szczególności Rady Najwyższej Ukrainy, Administracji Prezydenta Ukrainy i Gabinetu Ministrów Ukrainy. Ponadto uniwersalne zasoby informacyjne placówki wykorzystuje około 370 tysięcy czytelników, którym corocznie wydaje się półtora miliona dokumentów. Praca każdego z oddziałów, badania naukowe, przygotowywanie nowych książek, wydania faksymilowe takich zabytków, jak Ewangeliarz Peresopnicki, na którym przysięgają Prezydenci Ukrainy, — to znaczący wkład głównej biblioteki kraju w rozwój sprawy narodowej, wcielanie w życie idei narodowej. Na ideę narodową pracuje obecnie ponad 800 pracowników księgozbioru — naukowcy, bibliolodzy, bibliografowie. Tylko w dziale bibliografii narodowej jej pracownicy przygotowali i wydali 20 tomów badań. Obecnie jej naukowcy pracują nad wydaniem pierwszego przekładu Ewangelii na język ukraiński, dokonanego przez pisarza, pedagoga Pyłypa Moraczewskiego. I choć jego przekład Rosyjska Akademia Nauk uznała za najlepszy wśród analogicznych przekładów słowiańskich, to z powodu polityki językowej imperium żaden z przekładów Pisma Świętego nie został wydrukowany za życia wybitnego orędownika. W bibliotece po raz pierwszy na Ukrainie stworzono „Międzynarodowy katalog zbiorczy-repertuar książki ukraińskiej. 1798—1923”. Jego częścią składową jest indeks „Książka na Ukrainie. 1861—1917: materiały do repertuaru książki ukraińskiej”, który liczy około 20 tysięcy pozycji. Gruntowne wydanie źródłoznawcze — „Książka ukraińskojęzyczna w funduszach NBUW: 1798—1923” w 20 tomach liczy 25 477 zapisów bibliograficznych. Faktycznie każdy z tych zapisów jest bezcenny, gdyż mowa o historii, etnografii, literaturze. Teraz biblioteka liczy pięć instytutów, w tym Instytut Bibliologii, Instytut Rękopisów, 50 oddziałów (bibliotekoznawstwo, bibliologia, archiwistyka, badania biograficzne, technologie informacyjne itp.), które codziennie pracują z co najmniej tysiącem odwiedzających. Portal internetowy.
Naukowiec demonstruje rarytas Działu Geograficznego.
Eksponat stałej wystawy Funduszu Prezydentów Ukrainy, poezję, przekładową literaturę ukraińską. Setki wydań z tej listy, zwłaszcza te, w których mowa była o Ukraińskiej Republice Ludowej, ruchu powstańczym w latach 20.—30. ubiegłego wieku, Hołodomorze, jak i wydania religijne, w czasach radzieckich były surowo zabronione. Wśród takich wydań znajduje się książka pierwszego sekretarza KC KPU i członka Biura Politycznego KC KPZR Petra Szełesta „Ukraino nasza radziecka”, wydana w 1970 roku. Ideowy komunista, ale potomek ukraińskich kozaków, którego nazywano jeszcze partyjnym nacjonalistą, pisał: „Każdy, kto żyje na Radzieckiej Ukrainie, kocha ją, z dumą mówi: „moja Ukraina”, „nasza Ukraina”. I jest to całkowicie naturalne i prawidłowe. Tutaj się urodziliśmy, wyrośliśmy jako obywatele, budowniczowie komunizmu”. Mimo to podejrzewano go o „pielęgnowanie archaicznego” i idealizację Siczy Zaporoskiej. Oskarżono go o to, że napisał książkę „niskiego poziomu ideowo-teoretycznego i fachowego”, gdzie, jakoby, nadmiernie dużo miejsca poświęca się przeszłości Ukrainy i jej przedpaździernikowej historii. Szełest zmuszony był odejść ze stanowiska pierwszego sekretarza z przeniesieniem do Moskwy do Rady Ministrów; jego książkę, która wyszła w nakładzie 100 tysięcy egzemplarzy, skonfiskowano ze wszystkich bibliotek i zniszczono. Egzemplarze, które były w Centralnej Bibliotece Naukowej AN USRR (teraz imienia Wernadskiego) też miały zostać zniszczone. Jednak, ignorując rozporządzenia „wyższych” instancji, książkę zachowano, „ukryła się” ona w specjalnym zbiorze. Teraz ma ona drugie życie, jest eksponowana na wystawach, omawiana na konferencjach, jest źródłem cennych informacji dla czytelnika. Od 1991 roku wiele wydań, które chociaż nie były zabronione, ale i dozwolone nie były, też „poszło do ludzi”: dorobek mistrzów ukraińskiego słowa — Pantelejmona Kulisza, Mychajła Drahomanowa czy utwory Łesi Ukrainki, których w czasach radzieckich szczególnie nie popularyzowano. Wtedy też utworzono dział rękopisów biblioteki dla zachowania języka ukraińskiego, liczy on 650 tysięcy dokumentów, 400 tysięcy z których odzwierciedla drogę Ukrainy do swojej niepodległości. W długiej historii biblioteki nie brakowało tragicznych stron — zniszczenie kohorty cennych kadrów, wywiezienie do nazistowskich Niemiec wielu książek, pożar w 1964 roku, kiedy od ognia i wody ucierpiały także wydania z funduszu ogólnego i zbiory periodyków... Obecnie zespół pisze nową historię placówki — nie tylko uzupełnia księgozbiory, opracowuje archiwa, w tym także z epoki kozackiej, ale tworzy fundusz dokumentów elektronicznych, katalogi i kartoteki, zapewnia pracę portalu internetowego, gdzie każdy chętny może korzystać z biblioteki elektronicznej „Ukrainika”. Mówiąc o teraźniejszości skarbca książek, naukowcy biblioteki opowiadają, jak zespół na zamówienie Szwecji i Litwy pracował nad kopiami Biblii z XVI w. i Statutu Litewskiego, które są narodowymi relikwiami tych krajów. Wtedy te książki, które przechowywane są w NBU im. Wernadskiego, dokładniej, ich kopie, na nowo złożono, oprawiono, „ubrano” w okładki. Obecnie trwa aktywna praca nad nowymi unikalnymi projektami — „Elektroniczne archiwum Mychajła Hruszewskiego”, „W. I. Wernadski”, „T. H. Szewczenko”, nad formowaniem stałej wystawy Funduszu Prezydentów Ukrainy, gdzie przechowywanych jest ponad 1800 eksponatów: książki, listy, nagrody, prezenty dla Prezydentów Ukrainy, od symbolicznych suwenirów po dzieła sztuki, które otrzymywali podczas wizyt za granicą. Zapoczątkował fundusz Łeonid Kuczma, który przekazał do biblioteki pierwsze relikwie. Każdy eksponat funduszu ma swoją historię i jest świadkiem kształtowania się niepodległej Ukrainy. Gorzko o tym mówić, ale obecnie, w swój sławny jubileusz, jak nigdy wcześniej, biblioteka potrzebuje odnowienia samego jej wewnętrznego wyglądu, znacznej modernizacji bazy materialno-technicznej, unowocześnienia sprzętu komputerowego. Bibliotekarz na Ukrainie obecnie — to zawód niemal elitarny. I w pełni odnoszą się do nich słowa ukraińskiego oświeceniowca-humanisty, filozofa, poety i pedagoga Hryhorija Sawycza Skoworody: „I nie ma większej radości, aniżeli żyć zgodnie z powołaniem! Jednak nie każdemu jest ona pod siłę… Przecież nierzadko bywa, że pracownicy-naukowcy przychodzą do pracy, pracując na pół etatu(!) ze swoimi laptopami czy tabletami, bo biblioteczne już dawno nie są tak niezawodne… Zatem jest nad czym pomyśleć i rządowi, i kijowskim władzom. I tutaj jest z kogo brać dobry przykład: z państwowotwórczej działalności hetmana Pawła Skoropadskiego, stulecie Państwa Ukraińskiego którego obchodzimy obecnie…
Tłumaczenie maszynowe
3 lutego 2019 r. przypada 90. rocznica utworzenia Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów — wiodącej siły politycznej narodu ukraińskiego w konsekwentnej, bezkompromisowej, ofiarnej walce o odnowienie Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa. Ta pełna poświęcenia walka była prowadzona nie tylko zbrojnie i politycznie. Niezwykle potężną bronią jest słowo, oryginalna ukraińska kultura narodowa. Wiedzieli o tym doskonale sławni ukraińscy poeci Ołena Teliha i Ołeh Olżycz, którzy kierowali Referaturą Kulturową OUN (RK OUN). Ich twórczość stała się wzorcem ukraińskiej poezji patriotycznej. Obecnie, w dobie Niepodległości, aktualność słowa wcale nie stała się mniejsza – tym bardziej, że walka o Ukrainę trwa. Każde nowe pokolenie na swój sposób odczuwa i przemyśliwuje swój patriotyzm. Aby zachęcić do tych naturalnych porywów twórczych, Referatura Kulturowa OUN ogłasza Ogólnoukraiński konkurs dziecięcy poezji patriotycznej imienia Ołeny Telihy i Ołeha Olżycza. Regulamin Ogólnoukraińskiego konkursu dziecięcego poezji patriotycznej imienia Ołeny Telihy i Ołeha Olżycza Do udziału w konkursie zapraszana jest ukraińska młodzież szkolna — młodzi poeci i poetki w wieku od 7 do 17 lat. Konkurs odbywa się w trzech kategoriach wiekowych: 1) 7—10 lat; 2) 11—14 lat; 3) 15—17 lat. Jak wziąć udział w konkursie Każdy uczestnik lub uczestniczka konkursu przesyła jeden rękopis o objętości maksymalnie 10 własnych wierszy w języku ukraińskim, z których co najmniej jeden wiersz musi mieć wyraźne brzmienie obywatelskie, patriotyczne. Rękopisy należy przesyłać w formacie Word na adres elektroniczny [kontakt ukryty], w temacie listu należy wskazać: “Konkurs poezji patriotycznej” oraz swoją kategorię wiekową. Razem z rękopisem należy przesłać krótką informację o sobie, obowiązkowo: · swoje imię i nazwisko; · nazwę swojego miasta, miasteczka lub wsi; · swój wiek; · imię i nazwisko, a także numer telefonu osoby dorosłej, za której wiedzą zgłaszacie swoje utwory na konkurs: mamy lub taty, nauczyciela, kierownika studia literackiego itp. (numer telefonu jest potrzebny po to, aby w razie waszego zwycięstwaśmy mogli operatywnie się z wami skontaktować). Rękopisy na konkurs przyjmowane są od 14 października do 31 grudnia 2018 roku. Jak będą wyłaniani zwycięzcy Rękopisy konkursowe rozpatruje jury w składzie: 1) przewodniczący jury — Bohdan Czerwak, przewodniczący OUN; 2) Nina Hołowczenko, literaturoznawca, kierownik RK OUN; 3) Iwan Andrusiak, poeta, pisarz dziecięcy; 4) Borys Humeniuk, poeta-żołnierz, działacz społeczny; 5) Serhij Pantiuk, poeta, prozaik, działacz społeczny. Jury ocenia każdy rękopis według następujących kryteriów: · oryginalność zamysłu artystycznego; · sprawność posługiwania się techniką poetycką; · artystyczna samodzielność urzeczywistnienia zamysłu; · ciągłość ukraińskich tradycji poetyckich; · wyrazistość i oryginalność utworu, głębia przemyślenia tematu patriotyzmu. W każdej kategorii wiekowej wyłonionych zostanie trzech zwycięzców (pierwsze, drugie i trzecie miejsce), którzy zostaną wyróżnieni dyplomami oraz cennymi nagrodami. Jury może również ustanowić w każdej nominacji dwa-trzy wyróżnienia dla uczestników, którzy nie zostali zwycięzcami, ale ich twórczość przyciągnęła pozytywną uwagę. Utwory uczestników konkursu w procesie rozpatrywania będą publikowane: · na stronie internetowej Referatury Kulturowej OUN http://kroun.info; · na stronie RK OUN w portalu społecznościowym Facebook https://www.facebook.com/KultReferenturaOUN. Utwory zwycięzców i najlepsze utwory uczestników po zakończeniu konkursu zostaną wydane drukiem w osobnym wydaniu. Ogłoszenie wyników konkursu i nagrodzenie zwycięzców odbędzie się 3 lutego 2019 roku, w dniu 90. rocznicy OUN. Sekretariat OUN Kontakty: [kontakt ukryty]
Tłumaczenie maszynowe
Josyp MARUCHNIAK Zdjęcie autora. Nagroda została ustanowiona z inicjatywy Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki dla uczczenia pamięci utalentowanego tłumacza, orientalisty, redaktora-opracowującego, starszego wykładowcy katedry orientalistyki Romana Hamady. Uroczystości z okazji wręczenia tej nagrody odbyły się w Sali Lustrzanej Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Na konkurs zgłoszono 13 przekładów z różnych języków. Jury przyznało nagrodę w dwóch kategoriach: „języki wschodnie” oraz „języki europejskie”. Pierwszymi laureatami nagrody im. R. Hamady zostali Serhij Borszczewski za przekład „Opowieści Ewy Luny” chilijskiej pisarki Isabel Allende oraz Serhij Rybałkin za przekład „Podróży Sindbada i innych arabskich baśni”. Wspomnieniami o utalentowanym tłumaczu Romanie Hamadzie podzielili się prorektor LNU imienia Iwana Franki Jarosław Harasym, znany ukraiński tłumacz, pisarz i naukowiec Andrij Sodomora, uczennica tłumacza Nadija Wysznewśka, która zaznaczyła, że jednym z ważnych osiągnięć Romana Hamady jest badanie pokrewieństwa ukraińskich i irańskich obrazów folklorystycznych. „Każda baśń pozostanie w pamięci narodu tak długo, jak długo będą się nią zachwycać nowe pokolenia czytelników. Każdy baśniopisarz będzie przyczyniał się do rozwoju narodu na tyle, na ile naród będzie w stanie docenić jego oddanie, talent i osiągnięcia. Dlatego tak ważne jest popularyzowanie twórczości tłumacza i próba wszechstronnego zrozumienia jej treści i znaczenia” — podkreślił obecny na uroczystościach zastępca przewodniczącego NZPU, poeta i naukowiec Ołeksandr Hordon. To właśnie on uroczyście wręczył Nagrodę im. R. Hamady znanemu iberyście i latynoamerykaniście, tłumaczowi Serhijowi Borszczewskiemu. Nagrodę w kategorii „języki wschodnie” wręczono wykładowcy katedry filologii wschodniej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego, tłumaczowi i naukowcowi Serhijowi Rybałkinowi. Na tym wydarzeniu była obecna żona Romana Hamady, Natalia, która opowiedziała o wielkim oddaniu męża swojej pracy. Na zakończenie uroczystości zabrzmiała pieśń „Dwa kolory” Dmytra Pawłyczki w przekładzie Serhija Borszczewskiego na język hiszpański. Od teraz nagroda im. R. Hamady stanie się coroczną. Będzie nią wyróżnianych od jednego do trzech laureatów za przekłady z różnych języków.
Tłumaczenie maszynowe
Wałerij ROMANKO, przewodniczący komisji ds. przyznawania nagrody im. M. Petrenki, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Weszliśmy w trzecie stulecie od dnia urodzin Mychajła Petrenki (1817—1862), ukraińskiego poety-romantyka, autora słów utworu poetyckiego, który stał się znaną pieśnią „Patrzę ja w niebo…”. To właśnie pieśń zachowała imię jej twórcy, które na pewien czas zagubiło się w historii. Słowiańszczanie przeprowadzili wiele działań poświęconych popularyzacji twórczości M. Petrenki oraz uczczeniu jego imienia. Kulminacyjnymi stały się lata jubileuszowe — 2012 oraz 2017. Jedną z form uhonorowania rodaka jest Ogólnosłobożańska nagroda literacko-artystyczna, zapoczątkowana przez Słowiańską miejską organizację krajoznawczą w 2012 roku, która stała się tradycyjną. Niedawno w murach Słowiańskiej centralnej biblioteki imienia M. Petrenki odbyło się święto „Żywy w pieśni — żywy w wiekach”, podczas którego już po raz siódmy uhonorowano tych, którzy aktywnie popularyzują twórczość M. Petrenki, piszą utwory poetyckie w języku ukraińskim. W nominacji „Poezja” laureatką nagrody uznano poetkę Ludmyłę Bohdaniwnę Dasiw (m. Kramatorsk). W nominacji „Popularyzacja życia i twórczości M. Petrenki” laureatami zostali: przewodnicząca miejskiej organizacji krajoznawczej Tetiana Kostiantyniwna Łysak (m. Słowiańsk); Wiktor Borysowycz Wasylczuk, dziennikarz, pisarz (m. Korosteń obwodu żytomierskiego); doktor nauk historycznych, profesor Wiktor Stepanowycz Prokoptczuk (m. Dunajowce obwodu chmielnickiego); archeolog, pracownik muzealny Anatolij Wasylowycz Szamraj (m. Słowiańsk, pośmiertnie). Laureatom wręczono dyplomy, znaki pamiątkowe, nagrodę pieniężną, kwiaty. W imieniu Rady Miejskiej Słowiańska laureatów powitała naczelnik wydziału kultury Maryna Olijnyk, Ołeh Zontow — od organizacji społecznej „Słowiańsk — nasz wspólny dom”. Brzmiały pieśni, wiersze, słowa szczerej wdzięczności za pamięć o znanym poecie-rodaku. Na zapowiedziane wydarzenie wydano broszurę „Laureaci nagrody imienia M. Petrenki”, którą podarowano wszystkim szkołom i bibliotekom Słowiańska oraz obecnym na święcie. Nagrodę otrzymuje Ludmyła Dasiw
Tłumaczenie maszynowe
* * * Czymże jest daremny żal? Goń go za drzwi, — Opowie twój fortepian I nuty na papierze. Goń ten smutek w dal, Obok widm zamarłych, Niech tęsknota-smutek Płonie w minionej erze...
* * * Zaczekaj, proszę cię, zatrzymaj się, Zajrzyj do serca, odezwij się, Zapomnij urazy, uśmiechnij się, Zażądaj — to się spełni, przyśni się... Zaśpiewaj, do słońca pokłoń się. Zaczekaj — z kłamstwem powalcz, Zamiataj, co stało się nienawistnym... Zalewaj echem opadłe liście, Zapytaj — czy stało się serce czystym... Nie usychaj, idź wody napij się. Uciszaj, nie trzeba, nie kłóć się, Zaciekaw — przyjdę, ty nie zwlekaj!
* * * Pokonuję bezkresną obojętną drogę I kurz trwogę chowa w ślady, Idę i spotykam czerstwą i ubogą Zniszczoną duszę, co idzie do biedy. Trzymam bochenek w ręce — mam możliwość Nasycić głód, podać wody, Napić się u losu, przegnać trwogę, Co oddycha strachem, ucieka — idź! Daruję bochenek — w nim siła! Powoli Znika podejrzenie, nie ma ciemności, Całuje promienie wzburzoną drogę Do Boga, do słowa, a jeszcze — do celu.
* * * Zawijam swój smutek w elektroniczną kopertę — Niech chowa się za Nieznany portret, Gdzie ni sądu, ni gestu, tylko ukr.net I niewidzialna nieobecność, tylko tet-a-tet. Wirtualne pragnienia splotły się w bukiet, I realnego szczęścia nie wzywa tablet, Wszystko złudne, po prostu składa broszurę Niespełnionej prawdy o wszystkim z Internetu!
* * * Pragnienie ja w bajkę schowałam, W blasku słońca horyzont obejmowałam... W wirze tańca do późna krążyłam... Gwiazdom diamenty w warkocze zaplatałam. Łzę rozłąki we dwoje ocierałam. W dalekich podróżach los spotykałam...
* * * Ja przyjdę za świtem napić się rosy I opar mgły poproszę, by Zaczerpnąć u losu i wznieść mosty — Po drodze do słońca, by wyjść z ciemności... Dla zagubionych w horyzoncie — pamięć ocalić! Dla małych sierot — dobrą duszę znaleźć, Matkom pokłonić się za wszystko i zawsze, A ojców poprosić nam pokój zachować!
* * * Kochajcie ukochaną za kochanie, Darujcie pełnię pragnienia, Cencie drżenie i starania, Smakujcie smak ten bez wahania!
* * * Szczęśliwe szczęście schowało się Za wodospadem, łzy spadły, Z rzeką popłynęły, tak się stało, Szczęśliwe szczęście pożegnało się...
* * * Żyjemy i nie wiemy, jak krawędzie duszy Promyczkiem w lustrze piszą wiersze O szczęściu upragnionym, bo pragną wszyscy, Znaleźć losu ścieżkę, wykąpać się w rosie... Żyjemy i szukamy, — powołani wszyscy Kochać i tworzyć, a jeszcze na Ziemi Pokonywać problemy i życzyć wszystkim — Spotkać swoje i podzielić na pół...
Moje kolory nie starte — Klucz wiolinowy na sztaludze!
* * * U Mamy wieku nie bywa! Mamusia zawsze młoda. Ona wszystko może, umie, wie, Jaka święta jej dusza! Czy do pracy, czy do domu — Niesie myśli, żyje bez zmęczenia, Pracuje dla wszystkich! I w domu — Wszystko w mamy rękach niestrudzonych... Żyje w trosce, marzy szczęście Zdobyć dla nas wszystkich. Niech uda się Wymarzone, niby z bajki — Podarować wszystkim Bożą łaskę...
* * * Po co spotkania niespodziewane — To uśmiecha się życie... One kradną życia ukochane, Nadzieję podają codziennie, Darują szczęście w czekaniu, Trwogę i serc bicie — Pielęgnują drżące słowa, Żyją niewypowiedziane pożegnania...
* * * Ja ciebie wypuszczam do swoich brzegów... Nie dziw się, ja wiem, będziesz wdzięczny mi Za troskę i zaufanie, za wzajemność na pół Darować i szczycić się, być wierną tobie. Nie zgubisz zdobytego — to portret na ścianie Przypomni zapomniane, co było we śnie, Co wydawało się bajkowym, efemerycznym czy nie? Będziesz wdzięczny za los, a za szczęście — mi...
* * * Czemuś nie ma słów smutku — Tylko łzy, jak liście zwiędłe, Zlatują cicho, toczą dalej I smutek, i gorycz z woalki...
A gdzie słowa, co doskonałe, Co tłum do niebios podniosły I wołają, i pchają dalej — Schowały się, za tym, co mamy! 09.03.2016
* * * Powróciła pewność do mnie — Ona przeszła przez sto wieków! Ty byłeś! Ty jesteś! I tylko geny Wiodły do mnie od bogów... Ty byłeś za myślą, w niebie. W niebie i wiadomość przeczytałeś, Ty jesteś zawsze! Z Tobą trzeba Nie rozstawać się, nie tracić! 21.03.2016
* * * Czymże jest dusza — jak gest pióra Twórcy, To światło słońca i nieprzenikniona ciemność Wzburzonych mąk, to zdrada i żal, A jeszcze drżąca maminą ręka, Jak chroni i pieści dzieciątko... 22.06.2016
* * * Pożalę się kopercie, bo nie mam listów. Ja czekać będę uparcie na opar delikatnych słów, Ja po lampie będę trzeć, by spełniła się seria snów, Ja powiem ci szczerze — ty posłuchaj słowików, Jak nie wiesz, jak oderwać mękę wszystkich dalekich dni Od rozpaczliwego serca — uspokoi śpiew ptaków, To one opowiedzą niebu, co twój głos zapowiedział: Niech trwa aż do śmierci cicha muzyka bez słów... 18.10.2016
* * * Od bólu każda drżąca dusza Ratunku cicho prosi u Twórcy Od mąk, cierpienia, strachu, co z twarzy Zdzierają młodość i siłę do końca; Cierpliwości, co odłamkiem ołówka Maluje niepokorne serca...
* * * Już zmierzcha za chmurami, Tylko leci przez mgłę, Pełen kolorami, Ocean mojego serca... I horyzonty otwarte, I nieubłagane wiatry... Boże, co z wami robić, Kolory mojego serca?! Niebieski, czerwony, chabrowy, Myślałam w te wieczory Muzykę namalować, A wyszły moje kolory... I dokwita gorczyca, I opadną chabry... Tylko ze mną na wieki Kolory mojego serca...
* * * Świeci cisza w nocnym chłodzie, Wiatr brzmi w płatkach — szepcze, Niebo chwali się gwiazdami, w łodzi Światło od blasku i szczęścia na chwilę... Zmierzch ściele się wszędzie i dość, Próżno pielęgnować nadzieje — nie śpi Wszechświat w nocy, on czeka okazji Wszystkich objąć i dzień zapalić! Manna niebieska jednoczy narody, Wiara buduje z kryształu mosty, A miłosierdzie pielęgnuje dla urody Wieczne piękno, by duszy dogodzić.
* * * Dzisiaj Bóg do mnie przemawiał, Mówił, że słyszy, widzi i obiecał Podarować nadzieję — tak powiedział, Żeby Anioł-Stróż przylatywał...
* * * Leci samolot, pokonuje nieboskłony, Powoli rozpościera swoje skrzydła, Płynie nad chmurami, daruje krajobrazy, Wiruje w przestworzach, ma siłę I dzieli świat na niebieskie niebo pokoju I żółty blask słonecznego wiru... Leci na skrzydłach spotkanie — to mój miły Do mnie pędzi niewymownie szczęśliwy, On chce darować mi marzenie. Ja już zmęczyłam się, czekam, wierzę! 03.07.2017
* * * Trzeba dla szczęścia człowiekowi wiele: Cicha kolacja i maminy dom, Spojrzenie ukochane, delikatniejsze niż święto, Ciche świty, pragnienia skrzydlate... Od spadających gwiazd iskierki ogniska. Szczerego przyjacielskiego słowa zapał. 11.07.2017
* * * Ja myślę o Tobie, Ty marzysz, pewnie, też O tajemnicy słowa i uczuciu bez granic... To — o wzajemności mowa, idylli, oczywiście... Przemijającej melodii zlatuje niemy kondukt. 20.07.2017
* * * Spojrzenie z przeszłości widzieć chce Uśmiechy nasze i radość w oczach, Wspomnienia zmuszają wyprostować ramiona, Myśl wraca, jak z wyry ptak! Spotkanie nam młodość szczerą daruje, Skronie, jak śnieg ozdabia — błyszczą Oczy uśmiechnięte, widzimy, wiemy — Młodość gra w życiowych wersach I wzywa: Wy bądźcie! Bo macie Siłę i natchnienie w zapałczywych sercach!
* * * Płynie Ludzki potok — Życie trzyma brzeg. Między urwiskami uciekła Ta długa droga i przez Tunele, góry, skały Osiągnął szczytu szczyt: Tak pięknie akwarele Rozświetlają lot Duchowej siedziby, Co obejmuje świat... Życiem z najwyższych słów Brzmi Ludzki potok!
* * * My mówimy Nie! — zatrzymujemy los — Czy widzimy, że winowajcy — nie gwiazdy? W rozpaczy, zazdrościach, w żalu i z bólem Pielęgnujemy cierpienie w łzach, jak w morzu. Zaślepieni srebrem — nie widzimy woli! Usłyszeć radę — nie nam, my — w drodze Osiągnięć, problemów i czemuś w trwodze? Czemuż winowajcy — nie gwiazdy? Nam dobrego słowa czekać codziennie W parze naprzeciw nadchodzącego dnia.
* * * Bez kluczy i zamków Nam otwarte drzwi. To dla tych, co spotkali Szczere serce na pustyni, Słowo prawdy powiedzieli — Ducha wzmocnili, niczym skałę, Co stoi na straży Ludzkiego domostwa.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Pierwszym wydarzeniem Festiwalu stało się otwarcie wystawy „Ilustracja. Ukraińskie retro” opartej na pracach plastycznych z kolekcji muzeum, stworzonych przez klasyków ukraińskiej ilustracji książkowej: Jurija Czarysznykowa, Heorhija i Serhija Jakutowyczów, Mariję Kotlarewską, Nadiję Łopuchową, Wasyla Czebanyka, Jurija Seweryna i innych. Kateryna Sztanko Otwierając ekspozycję, dyrektor Muzeum Wałentyna Boczkowśka podkreśliła, że część prezentowanych tu ilustracji do książek tworzono 70 i więcej lat temu. Wystawa rozpoczyna się obrazami Mariji Pryjmaczenko, dalej — dzieła znanego artysty Iwana Jiżakewycza. Twórczość Wołodymyra Hołozubowa reprezentują ilustracje do bajki „Dwa koguciki”, a Jurija Czarysznykowa — do „Przygód barona Münchhausena”. Za te prace artystów uhonorowano pierwszymi nagrodami na jednym z prestiżowych międzynarodowych festiwali w 1971 i 1983 roku. Radziecka poligrafia lat 60.—70. miała niski poziom, dlatego obrazy często były zniekształcone, a w ekspozycji można zobaczyć Tetiana DUDCZAK, główny bibliotekarz Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci Na spotkanie z małymi miłośnikami poetyckiego słowa do Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci przybyła poetka, członkini NSŻU Ołena Łohinowa. Przez wiele lat dziecięcą bibliotekę łączy z panią Ołeną ścisła współpraca i szczera przyjaźń. Jej pierwsze dziecięce zbiory wierszy prezentowano w Czerniowieckiej Obwodowej Bibliotece dla Dzieci. Niepowtarzalne, mądre, czułe wiersze tej utalentowanej poetki rozgrzały wiele dziecięcych i dorosłych serc. Ponadto posiada ona wrodzony dar pedagogiczny. Do każdego małego czytelnika potrafi dobrać właściwe i trafne słowo, które zachęca dziecko do samodzielnego czytania. Komunikuje się z czytelnikami-dziećmi jak z równymi sobie. Nawet nieposłuszny i ruchliwy urwis, wstrzymując oddech, słucha wierszy Ołeny Łohinowej. Emocje i siła jej poetyckiego słowa poruszają do głębi duszy. Dzieci chętnie czytały razem z nią wiersze z dziecięcych zbiorów „Ukochanym aniołkom” oraz „Babcine podarki”. Opowiadała miłośnikom książek o swojej twórczości, upodobaniach, latach dziecięcych: „...Bardzo późno zaczęłam mówić. Pamiętam, w dzieciństwie tata brał mnie na ręce i czytał poezje Puszkina, Lermontowa, Pidhirianki, Franki... w wieku czterech lat czytałam już sama...”. Urodziła się Ołena Łohinowa 27 ilustracje w ich pierwotnym wyglądzie. Na wystawę zaproszono zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Wasyla Czebanyka, który opowiedział o tworzeniu ilustracji do bajki „Alicja w Krainie Czarów” Lewisa Carrolla. Wasyl Jakowycz podkreślił, że choć wystawa jest retrospektywna, to jest niezwykle nowoczesna. Ponieważ dzieła sztuki z biegiem lat tylko zyskują na wartości i potrzeba nie mniej niż 30—40 lat, aby określić prawdziwe znaczenie tej czy innej ilustracji. Wielu z prezentowanych autorów znał osobiście. W szczególności przyjaźnił się z Heorhijem Jakutowyczem. Kierownik Ogólnoukraińskiego Funduszu Charytatywnego Mariji Pryjmaczenko Olha Łewczenko opowiedziała o życiu i twórczości wybitnej ukraińskiej artystki, która nie tylko malowała, ale i uczyła tego dzieci. Tego samego dnia otwarto wystawę „Podróż do bajki”, poświęconą Charlesowi Perraultowi i Juliuszowi Verne’owi. W ekspozycji zaprezentowano prace plastyczne z kolekcji muzeum, a także prace uczniów dziecięcych szkół plastycznych pod kierunkiem Tamary Romanowej i Łarysy Ponomarenko. Wydarzenie odwiedziła ukraińska artystka Kateryna Sztanko. Według przekonania pani Kateryny, bajka dla dziecka jest niezwykle ważna, gdyż rozwija jego zdolności twórcze, wpaja mu narodowy archetyp. Artystka zaczęła malować od 5 roku życia. Stworzyła wiele ilustracji do bajki Ch. Perraulta „Kopciuszek”. Namalowane są one w stylu wysokiego baroku. Kolejną była praca nad bajką „Żabia królewna”, ilustracje do której wykonano już w stylu ukraińskiego baroku. O tworzeniu tej wystawy opowiedziała jedna z jej organizatorek Tamara Romanowa, a dyrektor Muzeum podarowała dzieciom ostatnie numery czasopisma „Malatko”. Pierwszy dzień Festiwalu zakończył się występem kierownika zespołu „Choreja Kozacka”, zasłużonego artysty Ukrainy Tarasa Kompanyczenki oraz jednego z solistów kolektywu Jarosława Kryśki. Ten koncert Taras Kompanyczenko nazwał „Dziwne pieśni”, gdyż wykonywano utwory, które nigdy nie brzmią w telewizji czy radiu. Były to pieśni o tematyce religijnej i patriotycznej. Koncert rozpoczęto utworem „Pochwałę przyniosę słodkiemu Jezusowi” Dmytra Tuptała. Wiele ukraińskich wydawnictw prezentowało na Festiwalu swoje książki. Wydawnictwo Bukrek przedstawiło wydania Juliji Kosiwczuk „Wojna i mała Wira” oraz „Mama, której zepsuła się sprężynka”. Autorka to czerniowiecka poetka, dziennikarka, artystka, kompozytorka i bardka, która obecnie mieszka w Kalifornii. Wydawnictwo „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” zaprezentowało książkę Zirki Menzatiuk „Dzikie lato na Krymie”. To pełna napięcia powieść o letnich wakacjach na krymskim wybrzeżu, o przyjaźni kijowskiej uczennicy Nataloczki z tatarskimi rówieśnikami. Wydawnictwo „Znannia” zaprosiło do zapoznania się z książkami Jenny Nimmo „Charlie Bone i tajemniczy dar” oraz „Charlie Bone i Czasowir”. Bohater tych powieści posiadał niezwykłe zdolności: rozumiał mowę zwierząt i potrafił latać czy przesuwać przedmioty siłą myśli. Wielu zainteresował utwór Iwana Andrusjaka „Zajączkowa książeczka”, który ujrzał światło dzienne w kijowskim wydawnictwie „Fontan”. To zbiór siedmiu wierszobajek i kołysanki. Również na festiwalu przedstawiono książkę Ołeny Mokrenczuk z Czernihowa „Aliska, frontowa lisiczka”. U podstaw fabuły leży prawdziwa historia, która wydarzyła się wiosną 2017 roku na kopalni Butiwka, w pobliżu przyfrontowej Awdijiwki. Maleńkie lisiątko urodziło się podczas wojny, osierociało przez nią – i tu, na froncie, znalazło nową rodzinę wśród wojskowych ZSU. Wszyscy chętni mogli wziąć udział w różnorodnych warsztatach. Łesia Iwanczenko zaprosiła na warsztaty „Muzealna papiernia”, gdzie opowiedziała historię powstania papieru i zapoznała z procesem jego wytwarzania. Na warsztatach „Skryptorium” od Hałyny Karpinczuk można było dowiedzieć się, jak powstał alfabet, o Wasyl Czebanyk typach dawnego pisma — ustał, półustał, skoropis; o materiałach, za pomocą których tworzono rękopiśmienne książki. Artystka Kateryna Nemyra na warsztatach „Ten czarujący papier” uczyła tworzyć rzeźby animalistyczne z papieru. Wołodymyr Czernyszenko przeprowadził warsztaty dla przyszłych pisarzy i tłumaczy z języka angielskiego „Jak przetłumaczyć to, co nieprzetłumaczalne”. A zastępca dyrektora Muzeum Książki i Drukarstwa Ludmyła Chauch przeprowadziła warsztaty z atrybucji starodruków „Tajemnice dawnych książek”. Każdy z obecnych na tych warsztatach miał możliwość nie tylko dotknąć naszych najdawniejszych książek, ale i zanurzyć się w teksty oraz poczytać ze starodruków, które mają już po 300—400 lat. Wśród innych wydarzeń festiwalu — quest „W poszukiwaniu muzealnych skarbów”; gry „Rozpoznaj herby drukarzy Ukrainy”, „Dobierz nazwę zawodu twórców starodawnej książki”, „Memory”; koncert muzyki kameralnej Subbotina-Khalli Duo; kreatywne czytania z dziećmi w wieku przedszkolnym „Bajkowe śniadanie”; rozmowa „Wolność wyboru: kłopoty, koszmary, wojny i próby w najnowszej ukraińskiej książce dla młodzieży”.
Niektóre utwory poetyckie O. Łohinowej zostały ułożone do muzyki. Na przykład jej wiersz “Sonata dla szczęśliwych” wykonał Lubomyr Rawluk, muzyk, kierownik zespołu wokalno-instrumentalnego “Mariczka”. Taka liryczna i czuła piosenka nie pozostawi obojętnym żadnego słuchacza. Na pytanie miłośników książek, jak rodzą się jej wiersze, co ją inspiruje, autorka odpowiedziała: “…wiersz powstaje nagle, mogę jechać trolejbusem albo przebywać w domu… nie wiem, jaki będzie temat,.. to wszystko dzieje się mimowolnie, niespodziewanie…” Opowieść o swojej twórczości pani Ołena przeplatała chwilami głośnego czytania. Czytała wiersze dla dzieci “Drzewo dzieciństwa”, “Lato”, “Chytry Murczyk”, “Żyrafa”, “Turniej szachowy” i inne. Uczniowie pomagali poetce i wraz z nią wędrowali poetyckimi wersami, tworząc wspólne głośne czytanki. Podczas głośnych czytań zabrzmiał również wiersz “Dusza mamy”: …Wszystkie światowe drogi schodzą się u mamy, — Krzepę i siłę tylko tutaj znajdź… I ile Bóg ci przeznaczy żyć, W jakich światach nie znalazłbyś się ty, Tylko dusza mamy zawsze będzie świecić, Kochać, chronić i do celu wieść! Poetka sama marzy i życzy wszystkim, “żeby zdrowi byli rodzice, dzieci, żeby nie było wojen”, sama żyje według zasady: “Zrób człowiekowi dobro — ono ci się odwdzięczy stokrotnie”. W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy odbył się festiwal “Alfabetowe Królestwo Magów i Aniołów”, który w tym roku nosił nazwę “Szaflandia”. Festiwal przygotował miłe niespodzianki: ciekawe warsztaty, prezentacje, przyjacielskie rozmowy i czas wolny, a także wymianę doświadczeń.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
października 1973 roku w Sokiryanach w obwodzie czerniowieckim. Miłość do książki i sztuki zaszczepili swoim dzieciom, Olence i jej bratu Serhijowi, rodzice Maria Iliwna i Wołodymyr Stepanowicz. Ta miłość zaprowadziła dziewczynę na wydział filologiczny Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Ju. Fedkowicza. Obecnie pracuje jako pracownik naukowy Muzeum Pamiątkowego Wołodymyra Iwasiuka. Jest autorką wielu publikacji o znanych działaczach Bukowiny i Ukrainy. Zaczęła pisać wiersze na drugim roku studiów. Pierwszy dziecięcy zbiór poezji — „Babusini hostynci” (2007, 2012) — poświęciła swoim synkom Wasylkowi i Ihorowi. Dla maluchów autorka przygotowała w tej książce różne poetyckie smakowitości. Druga książka dla dzieci — „Lyubym yanholyatam” (2012) — jest równie ciepła i jasna. Jeśli pierwszy zbiór ilustrowany jest czarno-białymi rysunkami, to drugi cieszy oko niezwykłymi, fantastycznymi kolorowymi ilustracjami. Nad ilustracjami do książek dla dzieci pracowała artystka Tetiana Anatoliywna Poluszyna. Rysunki artystki trafnie dopełniają wiersze. Mali czytelnicy dowiedzieli się, że Olena Wołodymyriwna oprócz dziecięcych ma w swoim dorobku twórczym już siedem zbiorów wierszy dla dorosłych: „Labirynty duszy” (2000), „Akwarele miłości” (2000), „Chwile” (2001), „Oddech serca” (2005), „Echo deszczów” (2006), „Do brzegów prawdy” (2008) oraz „Grzmoty rzymskie” (2010). Według relacji Oleny Wołodymyriwny weszła w świat poezji za błogosławieństwem szanowanego naukowca, utalentowanego artysty Ihora Mykołajowycza Szkoły. Wszystkie te zbiory poetyckie artystycznie opracował Ihor Szkoła. W 2000 roku, jeszcze przed osobistym poznaniem, poświęciła mistrzowi takie wersy:
Dusza wpatrywała się w dziwowisko,
Jak rosa na przezroczystym liściu,
Jak róża na białym śniegu
Dusza wpatrywała się w dziwowisko…
Sam Ihor Szkoła powiedział o twórczości pani Oleny tak: „…w wersach poetki czytają się równocześnie i ból wielu pokoleń, i szczęście jednego człowieka, Wszechświat i ziarenka czyjejś duszy…”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
świadomości i przysięgą “stać do końca” na drodze najeźdźcy. W trzeciej części tryptyku pojawia się człowiek w rycerskiej zbroi, który jednocześnie jest artystą trzymającym w rękach pędzel i paletę. To autoportret Wołodymyra Kalnenki na tle jego obrazów. Te “obrazy w obrazie”, jego własne płótna, namalowane na Ukrainie i w “petersburskim okresie” twórczości artysty. W tryptyku “Majdan” twórca miesza symbole różnych epok i czasów. Ten tryptyk zbudowany jest na kontraście dobra i zła. Autor dość swobodnie operuje tu przestrzenią czasową od współczesności do czasów biblijnych. Lewa część tryptyku oznacza zniszczenie “diabła”, którego symbolizuje czerwona głowa Lenina. Obok — walka między złym lwem a Samsonem. Trzeci plan — anioł błogosławi uduszenie lwa. Po prawej stronie tryptyku — głowa sprawiedliwego Jana Chrzciciela na misie. Tutaj także anioł, który stoi niczym nieporuszony mur w pozie strażnika Ziemi i Nieba oraz świątyni Bożej. Przestrzeń centralnej części przenika biała klacz, będąca symbolem wolności, szlachetności, ruchu i odwagi. Dolna płaszczyzna obrazu usiana jest hełmami z różnych czasów — egipskim, antycznym, z epoki brązu, wietnamskim, przebitym tarczą, a także prawdziwym hełmem z Majdanu. A do tego — dziecko w łonie matki, symbol zainspirowany słowami Włada Troickiego, że “na Majdanie narodziło się dziecko”, nowy przejaw świadomości dla wszystkich Ukraińców. *** Ojczyzna Geli Dumbadzego to Gruzja. Z wykształcenia filolog, specjalista ds. międzynarodowych, w dyplomacji od ponad dwudziestu lat. Zajmował stanowisko Ministra Stanu Gruzji. Dyrektor generalna Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy Tetiana Stachurska powitała jubilata w imieniu zespołu, któremu poświęcił 37 lat twórczego życia. W swoim wystąpieniu pani Tetiana zwróciła uwagę, że Wołodymyr Wiktorowycz jest niestrudzonym propagatorem ukraińskiej szkoły organowej. Koncert rozpoczęła Wiktorija Koszuba, która odziedziczyła talent ojca i godnie kontynuuje jego dzieło. Wiktorija uzyskała tytuł magistra w Akademii Muzycznej im. S. Moniuszki w Gdańsku, a obecnie kontynuuje naukę na studiach doktoranckich w Akademii Muzycznej w Krakowie u profesora Wacława Golonki. W jej dorobku artystycznym są zwycięstwa na prestiżowych międzynarodowych festiwalach i konkursach, występy koncertowe na Ukrainie, Białorusi, w Polsce, Włoszech, Danii, Szwecji, Austrii oraz w sprawach diaspory. Obecnie — Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Gruzji na Ukrainie. Malarstwa uczył się samodzielnie. W czerwcu 2012 roku w Kijowie, w galerii Fundacji Wspierania Rozwoju Sztuki, odbyła się jego pierwsza wystawa indywidualna “Kijów. Mistyczne okna”. Dziś prace artysty prezentowane są w jednej z najbardziej znanych gruzińskich galerii “Art Gallery Line” i znajdują się w prywatnych kolekcjach wielu krajów świata. Jest także autorem zbiorów literackich “Żółty trolejbus”, “Kocham jabłko”, “Ja-biegacz” (przekład tej książki na język ukraiński zaprezentowano podczas tegorocznego Arsenału Książki). Na podstawie jego sztuk wystawiono spektakle w Gruzji i Azerbejdżanie. A utwory zostały wyróżnione na trzech konkursach literackich. Jak wyznał pan Gela, utrzymuje przyjacielskie relacje z wieloma ukraińskimi artystami, a za jedno ze swoich priorytetowych zadań na stanowisku Ambasadora uważa wzmacnianie więzi kulturowych między naszymi zaprzyjaźnionymi narodami. Wystawa jest jednym z wydarzeń związanych z obchodami stulecia stosunków dyplomatycznych Ukrainy i Gruzji. W swoich obrazach artysta stara się wyrazić własne emocje. Maluje głównie nocą, w czasie wolnym od głównej pracy. Oprócz tego znajduje czas na prowadzenie warsztatów dla studentów kijowskich uczelni, wszystkich, którzy pragną zgłębić sztukę malarstwa. Swoiste spojrzenie na metropolię można dostrzec w obrazie “Przelatując nad miastem”. Rodzimej Gruzji poświęcone są płótna “Szczyty”, “Góry w dzień”, “Góry w nocy”. Wspomnienia dzieciństwa zainspirowały motywy pracy “Bajki i ciepło babcinego dywanu”. A najwięcej w ekspozycji jest martwych natur i każda z nich niesie przytulność oraz dobry nastrój. USA. Podczas tournée w USA wraz z ojcem nagrała dwie płyty kompaktowe na organach w miastach Alexandria (stan Minnesota) i Beloit (stan Wisconsin). A podczas wieczoru jubileuszowego młoda organistka wykonała utwory Georga Muffata, Johanna Sebastiana Bacha oraz Petera Ebena. Wołodymyr Koszuba przygotował dla swoich dawnych i nowych wielbicieli wiele niespodzianek. Tego wieczoru po raz pierwszy w Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy wykonano “Preludium w stylu klasycznym” Gordona Yanga, “Starodawny psalm” Oskara Lindberga oraz uwerturę “Intrada”, którą Rune Linstrøm zadedykował jubilatowi. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora
Tłumaczenie maszynowe
Muzea i sale wystawowe stolicy zapraszają do odwiedzenia licznych ekspozycji artystycznych. W Miejskiej Galerii Sztuki Centralnej Biblioteki im. Pawła Zahrebelnego, znajdującej się w dzielnicy Desniańskiej stolicy, czynna jest wystawa Wałerija Bolbata „W kosmicznej orkiestrze”; w Muzeum Hetmaństwa — Wołodymyra Kalnenki „Apokryfy”; a w Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego — Heli Dumbadze „Kijów. Dziennik akrylowy”. Wałerij Bolbat urodził się w rodzinie wojskowego daleko poza granicami Ukrainy w 1940 roku. Malować zaczął w wieku pięciu lat. Pierwsze umiejętności malarskie zdobył w „Izostudii” miasta Rostowa oraz Ludowym Uniwersytecie Sztuki im. N. K. Krupskiej w Moskwie. Jednak formowanie się jego jako twórczej osobowości nastąpiło na Ukrainie. Mieszkał w Ostrze, w obwodzie czernihowskim. Tutaj dostrzegł go rektor Kijowskiego Instytutu Artystycznego Ołeksij Olijnyk i wziął utalentowanego młodzieńca pod swoją opiekę. Przez wiele lat pracował w dziedzinie malarstwa monumentalnego, opracowywał projekty wystaw międzynarodowych. Jednak znajdował czas także na ukochane malarstwo. Była to właśnie epoka szistdesiatnykiw (pokolenia lat sześćdziesiątych), kiedy artyści poszukiwali form plastycznych w celu stworzenia nowego, wyzwolonego języka ukraińskiej sztuki plastycznej. Plejada tak wybitnych twórców, jak Iwan-Wałentyn Zadorożny, Wiktor Zarecki, Opanas Załywacha, Ałła Horska, skłaniała do twórczego niepokoju, poszukiwań własnego „ja” w sztuce, do narodowej samoidentyfikacji. Podczas pracy w Kombinacie Sztuki Monumentalno-Dekoracyjnej miał możliwość kontaktowania się ze znanymi artystami Mykołą Storożenkiem, Fedorem Hłuszcziukiem, Anatolijem Bazyłewyczem. A podczas dekorowania Uniwersytetu Kijowskiego poznał Wasyla Perewalskiego i Ołeksandra Woronę. W 1977 roku w Kijowskim Miejskim Domu Naukowców odbyła się pierwsza wystawa indywidualna Wałerija Bolbata, która odbiła się szerokim echem. O artyście pisały nie tylko republikańskie, ale i ogólnozwiązkowe media. Kilka lat później wystawa indywidualna w Muzeum Pamięci Pawła Tyczyny. Brał udział w wielu wystawach zbiorowych, sam występował jako organizator wystaw swoich kolegów. Dziś o twórczości Wałerija Bolbata nie wie zbyt wiele osób. A przywrócić to imię szerokiemu ogółowi postanowili ludowy artysta Ukrainy Wałerij Franczuk oraz artysta, pisarz i pedagog Anatolij Horowy. Podczas przygotowań do jednej z wystaw zbiorowych mieli okazję zapoznać się z twórczością Wałerija Iwanowycza i byli pod wrażeniem różnorodności jego twórczego talentu. Na wystawie zaprezentowano obrazy od lat 60. ubiegłego wieku aż do dnia dzisiejszego. Na wielu płótnach przedstawiono krajobrazy rodzinnego Ostru. Na innych — okolice Puszczy Wodycy, obecnie jest to już jedna z dzielnic Kijowa. Temat ochrony przyrody poruszony jest w pracach „Ukrzyżowanie Lasu Hołosijiwskiego” oraz „Okaleczona ziemia Jaru Bileckiego”. Wrażenia z podróży po Karpatach zawarto w obrazach „Pasterz pędzi stada w góry” oraz „Oczekiwanie na spotkanie”. *** Dzieciństwo i młodość Wołodymyra Kalnenki minęły na Kijowszczyźnie. Wykształcenie artystyczne zdobył w Instytucie imienia Riepina (w przeszłości — Petersburska Akademia Sztuk Pięknych, w której uczył się Taras Szewczenko). W swoim mieszkaniu nad brzegami Newy zapoczątkował „Noce Tarasowe”. A w 1986 roku, kiedy wybuchł Czarnobyl, Wołodymyr Iwanowycz powrócił do Kijowa, aby odradzać tu ukraińską sztukę, która sięga korzeniami ukraińskiej duszy. W dorobku twórczym artysty jest około 30 wystaw grupowych i indywidualnych na Ukrainie i za granicą. Stworzył setki obrazów, a także ilustracje do książek, malowidła w świątyniach. Płótna artysty znajdują się w muzeach i kolekcjach prywatnych na Ukrainie, w USA, Kanadzie, Szwajcarii, Francji, Rosji i innych krajach. W 2001 roku pod wrażeniem przyjazdu na Ukrainę Jana Pawła II W. Kalnenko maluje obraz-ikonę „Papież Rzymski mówi po ukraińsku”. Obecnie oryginał tego dzieła znajduje się w Toronto. Wołodymyr Kalnenko: tryptyk „Majdan”. W ciągu ostatnich dziewięciu lat artysta pracuje nad ilustracjami do „Kobziarza” i „Słowa o wyprawie Igora”. A od początku wojny rosyjsko-ukraińskiej opracowuje obrazy-tryptyki na temat wojny w stylu postmodernistycznym z elementami ukraińskiego baroku. Postać artysty nie pozostaje poza uwagą reżyserów filmowych. W 2009 roku O. Dombrowskyj nakręcił o nim film telewizyjny „Ścieżki poznania”. A w 2014 roku Hałyna Ławryneć — film dokumentalny „Naprzód, dzieci Ojczyzny”. Film był prezentowany na międzynarodowych festiwalach filmowych w Kijowie, Odessie, Polsce. W 2016 roku włączony do programu Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes. Na wystawie zaprezentowano dwa wielkoskalowe tryptyki Wołodymyra Kalnenki „Majdan” oraz „Wszystkim bojownikom o wolność Ukrainy”, które demonstrują ból artysty, jego „zakuty w artystyczny pędzel patriotyzm”. W obrazach połączono motywy autobiograficzne z elementami postmodernistycznymi, wątkami biblijnymi, symbolami porewolucyjnymi i wiecznymi. Na tryptyku „Wszystkim bojownikom o wolność Ukrainy” znajduje się fotografia z żołnierzami Imperium Rosyjskiego w strojach wojskowych, w którą wpisano autoportret Tarasa Szewczenki oraz realną postać — dziadka artysty Mychajła Synelnyka, żołnierza pułku Pawła Połubotka, który wchodził w skład armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Na pierwszym planie — chłopiec Ładomyr (syn W. Kalnenki), dziecko, które dorasta do roli młodzieńca-wojownika z wyraźnie zarysowanymi rysami męstwa, siłą. Wałerij Bolbat
Tłumaczenie maszynowe
Absolwent Narodowej Akademii Muzycznej, uczeń założyciela ukraińskiej szkoły organowej Arsena Kotlarewskiego, występował w składzie orkiestry kameralnej Narodowej Filharmonii Ukrainy. Od samego otwarcia pracuje w Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy, jest jednym z pierwszych solistów-organistów, od których zaczyna się historia tej sali organowej. Wśród partnerów twórczych Wołodymyra Koszuby są wybitni muzycy i gwiazdy operowe: Maria Stefjuk, Diana Petrynenko, Dmytro Hnatiuk, Jurij Hulajew, Anatolij Sołowjanenko i inni. Twórczość wykonawcy znana jest daleko poza granicami naszego kraju. Jego sztuka oczarowywała słuchaczy najlepszych sal organowych świata, na najbardziej prestiżowych festiwalach organowych. W USA w ciągu 15 lat artysta zagrał 150 koncertów, w tym 2 w Katedrze Narodowej w Waszyngtonie. Swoje wypełnione koncertami życie łączy z działalnością pedagogiczną w Kijowskiej Specjalistycznej Szkole Muzycznej im. Mykoły Łysenki. Przez wiele lat był prezesem Ogólnoukraińskiej Organizacji Organistów i Mistrzów Organowych. Wysoki profesjonalizm, emocjonalność, bezgraniczne oddanie sztuce organowej oczarowały niejedno pokolenie słuchaczy. Aby pogratulować maestro, do Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej przybyli wielbiciele twórczości artysty, uczniowie Wołodymyra Wiktorowycza, jego przyjaciele i bliscy. Wiceminister kultury Ukrainy Jurij Rybaczuk odczytał podziękowanie Premiera Ukrainy Wołodymyra Hrojsmana, którym W. Koszuba został wyróżniony za znaczący osobisty wkład w zapewnienie rozwoju sztuki muzycznej, wieloletnią sumienną pracę i profesjonalizm. A w słowie powitalnym minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk podkreślił talent, wytrwałość i potężną energię jubilata, co stanowi godny wzór oddanej służby wysokiej sztuce muzyki. W Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy odbył się jubileuszowy wieczór twórczy artysty ludowego Ukrainy Wołodymyra Koszuby (organy).
Tłumaczenie maszynowe
W Centralnym Domu Artysty NSHU otwarto wystawę poświęconą 80-leciu Związku. Skala projektu wystawienniczego kusiła, by pójść sprawdzoną drogą i znaczną część ekspozycji uformować z dzieł z funduszy NSHU, których jakość artystyczna jest niezaprzeczalna. Jednak pomimo licznych dzieł zaproponowanych komitetowi wystawienniczemu ze wszystkich zakątków Ukrainy, wydawało się stosowne połączenie bloku retrospektywnego ze współczesnymi osiągnięciami naszych artystów. Znaczące miejsce w ekspozycji zajmują prace organizacji charkowskiej i odeskiej, które w 2018 roku świętują 80-letnie jubileusze. Po ostatecznej selekcji wystawa liczy ponad 500 dzieł wszystkich rodzajów sztuk pięknych, chociaż naturalnie większa część to malarstwo. „Nasi artyści to patrioci Ukrainy, przywracają z zapomnienia nazwiska znanych Ukraińców, poruszają ich problemy aneksji Krymu i wojny w Donbasie. Ukraińscy twórcy aktywnie komunikują się z artystami innych krajów, biorą czynny udział w plenerach, sympozjach, konferencjach, zwyciężają na prestiżowych międzynarodowych konkursach i festiwalach, tym samym propagując ukraińskie sztuki piękne na świecie” — opowiedział przewodniczący NSHU Wołodymyr Czepełyk. „Przejściu 80 lat wielkiej drogi, bardzo sprzecznej, baśniowej i tragicznej. I dzisiaj jakakolwiek prezentacja Ukrainy na świecie nie obywa się bez prac ukraińskich artystów. Wielkie podziękowania dla ukraińskich twórców, wśród których jest ponad 4 tysiące członków NSHU, ponad 100 ludowych i 300 zasłużonych artystów Ukrainy, ponad 100 zasłużonych działaczy sztuki, około 50 laureatów Nagrody Szewczenkowskiej” — podkreślił minister kultury Jewhen Nyszczuk. Również J. Nyszczuk odczytał gratulacje od Prezydenta Ukrainy P. Poroszenki. A doradca Prezydenta Ukrainy Jurij Bohucki podkreślił, że Związek zawsze był wolnościowy, panowało w nim dążenie do wolności i demokracji. O wieloletniej twórczej współpracy NSHU i Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy opowiedział prorektor tej uczelni Ostap Kowalczuk, a także wręczył Związkowi Złoty Medal Akademii. „Od tego, jak intensywnie będzie rozwijać się twórczość naszych artystów, zależy dzisiejszy i jutrzejszy dzień ukraińskiego kina” — podkreślił zastępca przewodniczącego Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy Serhij Trymbacz. O przeprowadzonej wielkiej pracy przy organizacji wystawy opowiedzieli przewodniczący Kijowskiej organizacji miejskiej NSHU Wiktor Konował i dyrektor Dyrekcji Wystaw Ihor Wołoszczuk. Na wystawie można zobaczyć prace klasyków ukraińskich sztuk pięknych T. Jabłońskiej, W. PuzyrKowa, H. Nepyjpywa, J. Wołobujewa, A. Łymariowa i wielu innych. Ale najwięcej jest tu płócien naszych współczesnych. Artysta Ołeksij Petrenko przedstawił na wystawie jedną ze swoich ostatnich prac, która nosi tytuł „Karpaty”. Twórca co roku przyjeżdża w Karpaty, wrażenia z podróży przekazuje na płótnach. Część pejzażu stworzona została w Złoczowie, a część — w Sławsku. Zasłużonemu artyście Ukrainy Petrowi Zykunowowi zawsze towarzyszy podniosły nastrój, kiedy odwiedza swoją małą ojczyznę na Żytomierszczyźnie. Właśnie tam podczas zachodu słońca stworzył swój obraz „Kraj słońca”. Ołeksandr Olchow często bywa na Czernihowszczyźnie, gdzie minęło jego dzieciństwo i młodość. Na obrazie „Lato” przedstawił bociany, które osiedliły się w tym roku na jego daczy, obok — wnuczka artysty Marijka. Twórca z Żytomierza Stanisław Antoniuk często maluje martwe natury. W obrazie „Ukraińskie i egzotyczne” zebrał razem owoce z Ukrainy i innych krajów. Najpierw artysta namalował naczynia, a potem owoce na nich. Jurij Kaczkin urodził się na Nikopolszczyźnie, gdzie była słynna Sicz Tomakowska, której poświęcił serię prac „Złociste pejzaże Siczy Tomakowskiej”. Jeden z tych obrazów, „Złota topola”, jest przedstawiony na wystawie. Filip Czornobrow wielokrotnie bywał w Czortoryi, gdzie urodził się Iwan Mykołajczuk. Szczególnie uderzyła go kasztanowa aleja w tej wsi, którą przedstawił na jednej z prac zaprezentowanych na wystawie. A młody artysta Roman Petruk na jubileuszową wystawę stworzył portret swojego kolegi i starszego przyjaciela Wasyla Hurina. Ogólny szereg wystawowy jest atrakcyjny i profesjonalny. Charakterystyczna dla takich wielkoskalowych przeglądów szeroka reprezentacja geograficzna i, w konsekwencji, akcentowanie swoistych cech regionalnych szkół artystycznych jest tutaj oczywiste i ważne. Wyjątkowość takich wystaw polega na maksymalnie możliwej demonstracji różnobarwnych dzieł artystycznych, profesjonalnie zebranych w jednej ekspozycji. Aleksander Olchow wyprzedzający charakter. Eksponaty wystawy „Ekscentryka i ekspresja. Ukraińska awangardowa scenografia” przekonująco o tym świadczą. Wystawa prezentuje unikalny zbiór ukraińskiej awangardowej scenografii z kolekcji funduszowej Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy. Przedstawione są prace wybitnych artystów teatru: Ołeksandry Ekster, Wadyma Mellera, Anatola Petryckiego, Ołeksandra Chwostenki-Chwostowa i Borysa Kosariewa. Te prace po prawie stuleciu wyrosły z formatu użytkowego, czysto scenicznego. Obecnie te kostiumy, szkice i dekoracje są samodzielnymi dziełami sztuk pięknych, które godnie są demonstrowane na licznych międzynarodowych wystawach. Dziedzictwo narodowych scenografów jest nieodłącznym składnikiem ukraińskiej awangardy — wyrazistego i potężnego zjawiska artystycznego, uznanego na świecie. Rok 1920 w historii ukraińskiego teatru został zaznaczony pojawieniem się legendarnego awangardowego spektaklu „Hajdamacy”, który wystawił wybitny ukraiński reżyser Łeś Kurbas. Według Kurbasa teatr — najwyższa forma artystyczna — musi syntetyzować w sobie wszystkie istniejące sztuki, takie jak sztuki piękne, muzykę, choreografię, kinematograf, pantomimę itd. Od tego momentu scenografia zajęła tak znaczące miejsce, że rola artysty jest jedną z decydujących w spektaklu. I scenograf, bez przesady, stał się współtwórcą spektaklu. 30 stycznia 1923 roku w zrzeszeniu artystycznym „Berezil” (MOB) z inicjatywy jego kierownika Łesia Kurbasa zostało założone Muzeum Teatralne. Stworzono komisję muzealną na czele z wybitnym aktorem i reżyserem Wasylem Wasylkiem. Chociaż muzeum stworzono przy jednym zespole twórczym MOB, od samego początku było pomyślane jako takie, które zbiera materiały z historii i współczesności wszystkich teatrów Ukrainy oraz naświetla ogólnoukraiński proces teatralny. Dla stworzenia kolekcji muzealnej Wasylko zainicjował wprowadzenie w „Berezilu” „przymusowego” podatku muzealnego od pracowników — każdy musiał oddać komisji muzealnej choć kilka rzeczy, które naświetlały przebieg procesu teatralnego na Ukrainie. Główny artysta MOB-u Wadym Meller był jednym z pierwszych darczyńców muzeum. W tym samym roku do muzeum trafiły szkice kostiumów Anatola Petryckiego do „Tarasa Bulby”. Tak zapoczątkowano zbiór narodowej awangardy scenicznej. Dzisiaj ten zbiór prezentuje ukraińską awangardę teatralną jako zjawisko oryginalne i nieprzeciętne. Międzynarodowe i narodowe połączyły się tutaj w zdumiewający sposób.
Tłumaczenie maszynowe
W ramach obchodów 95-lecia założenia Ukraińskiego Muzeum Teatralnego otwarto wystawę „Ekscentryka i ekspresja. Ukraińska awangardowa scenografia”.
Ekspozycja opowiada o tym, że najnowsze światowe idee artystyczne zostały zaadaptowane przez ukraińskich artystów teatralnych do potrzeb sztuki scenicznej. Dynamiczne rozwiązania przestrzenne, konstruktywistyczne dekoracje, geometryczne stroje teatralne odnowiły rodzimą scenografię. Ukraińscy artyści pracowali we wszystkich bez wyjątku stylach właściwych awangardzie europejskiej: kubofuturyzmie, suprematyzmie, konstruktywizmie, ekspresjonizmie (łącznie z neoprymitywizmem i dadaizmem); dostrzegalne są nawet zalążki surrealizmu. Zamiast realizmu, z jego obyczajowością na scenie, awangardziści posługiwali się szerokim wachlarzem ekspresyjnych środków wyrazu: groteską i ekscentryką, dynamiką i rytmem (przeważnie urywanym, synkopowanym), kolorystycznymi dysonansami i kontrastami, przesunięciami i deformacją, paradoksalnością i alogizmami. Lata 20. XX wieku stały się okresem, gdy Ukraina gwałtownie weszła na przestrzeń światową. Stało się to m.in. dzięki państwowej polityce ukrainizacji. Otwartość na nowe konstruktywne zdobycze Zachodu łączyła się z dawnymi tradycjami narodowymi. Na scenie teatralnej w „awangardowym dziesięcioleciu” pojawiło się wiele nowatorskich rozwiązań artystycznych, a niektóre z nich ma-
Tłumaczenie maszynowe
W Instytucie Problemów Sztuki Współczesnej odbyła się Jesienna szkoła scenografii, zorganizowana przez Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy oraz Ukraiński Fundusz Kultury.
Ten wydarzenie stało się pierwszym projektem NSTDU, który w całości poświęcono scenografii. Jego celem jest sprzyjanie fachowemu rozwojowi ukraińskich artystów-scenografów. Wśród zadań szkoły: stymulowanie rozwoju sztuki scenograficznej na Ukrainie poprzez podnoszenie profesjonalizmu młodych scenografów, poszerzanie kręgu ich kontaktów zawodowych, a także prezentacja najlepszych osiągnięć uczestników kierownikom teatrów i reżyserom. Kuratorem twórczym wystawy jest Serhij Masłobojszczykow, znany ukraiński reżyser filmowy, scenarzysta, reżyser teatralny, reżyser telewizyjny i reklamowy, grafik, malarz, scenograf teatralny, projektant kostiumów teatralnych. Podczas otwarcia szkoły odbyło się spotkanie ukraińskich reżyserów i scenografów. Swoim doświadczeniem zawodowym podzielili się Serhij Masłobojszczykow, a także kierownicy artystyczni Kijowskiej Akademickiej Pracowni Sztuki Teatralnej „Suzir’ja” Ołeksij Kużelnyj i Kijowskiego Akademickiego Teatru Młodego Widza na Łypkach Wiktor Hyrycz, kierownik wydziału strategii, inicjatyw i technologii kulturalnych Instytutu Problemów Sztuki Współczesnej Serhij Wasyl'jew. Uczestnicy szkoły mieli możliwość zapoznania się z VII wystawą scenografii, przygotowaną w ramach projektu „Teatr bez teatru” i poświęconą pamięci Ołeny Bahatyrowej (1963—2017), która stworzyła własny teatr — na ekspozycji. Ołena Anatoliwna była laureatką festiwali „Złoty Lew” (Lwów) i „Słowiańskie spotkania” (Homel), otrzymała także „Kijowską Pektoralę”. Była autorką oprawy scenicznej i kostiumów do ponad 50 spektakli w teatrach Ukrainy i Białorusi. Inna wystawa — „Sam sobie reżyser”, na której zaprezentowano prace znanych ukraińskich artystów teatralnych. Młodzi artyści omówili te prace. Oprócz tego odbyły się mini-wystawa prac uczestników szkoły, prezentacja możliwości komputerowego modelowania 3D, mistrzowskie kursy oświetlenia scenicznego, przegląd spektakli teatrów Kijowa oraz analiza rozwiązań scenograficznych; tworzenie szkiców na zadanie reżysera. A w ostatnim dniu pracy Jesiennej Szkoły Scenografii odbył się okrągły stół „Reżyser i scenograf”.
Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO. Zdjęcie autora
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUK’JANCZUK
Na Wołyniu do festiwalu pieśni powstańczej „Wowczak — Wołyńska Sicz” w tym roku dołączył jeszcze jeden: tutaj zainaugurowano Ogólnoukraiński festiwal pieśni powstańczej „Za Ukrainę! Za jej wolność!”. Jego przeprowadzenie zainicjował przewodniczący Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeksandr Sawczenko, który również wystąpił z mową powitalną na jego otwarciu. Festiwalowe wydarzenie na Placu Teatralnym w Łucku pobłogosławił Metropolita Łucki i Wołyński UCP Patriarchatu Kijowskiego Mychajło. Ze sceny odczytano przysięgę na wierność Ukrainie, którą składali w tamtych odległych czasach żołnierze OUN i UPA. Zespoły twórcze śpiewały pieśni powstańcze, towarzysząc im pradawnymi historiami, które zachowały się od naszych przodków. W festiwalu wzięło udział ponad 50 zespołów twórczych, a to ponad tysiąc wykonawców z wielu rejonów wołyńskiego i kilku sąsiednich obwodów, którzy pokazali, że UPA wyśpiewała w okopach i kryjówkach nie tylko pieśni marszowe i liryczne, były nawet powstańcze tanga i walce. W wydarzeniu pieśniarskim wzięły udział Lwowska zasłużona kapela chóralna Ukrainy „Trembita”, zespół „Wołyniany” Międzynarodowego zrzeszenia społecznego „Wołyńskie bractwo” (m. Kijów), a także amatorskie, profesjonalne zespoły i wykonawcy z obwodów wołyńskiego, lwowskiego, rówieńskiego, tarnopolskiego, kijowskiego oraz miasta Kijowa. Miłośników sztuki w dniach festiwalu ucieszyli: chór „Nieskorzeni” z Czerwonogradu, ludowe zespoły amatorskie „Kozacka rada” z Rówieńszczyzny, „Dżereło” ze wsi Skułyń w obwodzie wołyńskim, „Prydanky” z rejonu kamień-koszyrskiego, „Horłycia” z iwaniczowskiego, „Krasnostaw” z Włodzimierza Wołyńskiego, „Oksamyt” z turiyskiego, „Hałyczany” z horochowskiego, wychowankowie Ałły Opejdy oraz zespoły z innych rejonów. Uroczyście zakończył festiwalowe wydarzenie państwowym hymnem Wołyński akademicki państwowy chór ludowy pod dyrekcją zasłużonego artysty Ołeksandra Stadnyka. Przedstawiciele wielu rejonów Wołynia wystawili na Placu Teatralnym w Łucku swoje kurenie, stylizowane na powstańcze kryjówki. W każdej wojacy starali się umieścić święty obraz, portret Tarasa Szewczenki lub Iwana Franki, ozdobić leśne mieszkanie wyszywanym ręcznikiem, który przypominał powstańcom o rodzinnym domu. Szczególnie popularne były kryjówki wystawione przez mieszkańców ziemi turiyskiej — krainy, gdzie 14 października 1942 roku w uroczysku Wowczak narodziła się Ukraińska Powstańcza Armia (pierwsze oddziały UPA zorganizował Taras Bulba-Boroweć latem-jesienią jeszcze 1941 roku!). Przyciągała widzów także kryjówka z ziemi kołkowskiej w rejonie maniewickim — krainy znanej z powstańczej Republiki Kołkowskiej. Prezentowano powstańcze stroje, broń, ulotki propagandowe UPA oraz powstańcze potrawy w kryjówkach rejonów horochowskiego, kamień-koszyrskiego oraz innych rejonów obwodów wołyńskiego i rówieńskiego. Tylko od 1948 do 1952 roku (ostatnia walka UPA miała miejsce na Tarnopolszczyźnie w 1960 roku) w podziemnych drukarniach wydrukowano 350 tysięcy egzemplarzy ulotek i odezw. Ich tematy są aktualne do dziś: „Żaden z Ukraińców niech nie mówi w języku rosyjskim!”, „Ukraińska młodzieży! Wróg chce, abyś w zabawach, tańcach, muzykach, pijaństwach zapominała o enkawudowskich torturach, aresztach, Sybirach!”, „Uciekajcie, Moskale, z ukraińskiej ziemi. Zabierajcie automaty i wracajcie do domu”. W ulotkach UPA kołchozy nazywane są czarną pańszczyzną, a nasi sąsiedzi — „moskiewskim srogim katem”. W ramach festiwalu odbyły się również akcje artystyczne „Jesteśmy potomkami swoich bohaterów”, „Wyszywany los Ukrainy”, wystawa-sprzedaż literatury tematycznej „W walce o sławę i cześć”, działała strefa fotograficzna, gdzie na konturach ogromnych liter „UPA” umieszczono dziesiątki fotografii Ukraińców, którzy walczyli o niepodległość naszego państwa. Pierwszy Ogólnoukraiński festiwal pieśni powstańczej „Za Ukrainę! Za jej wolność!”, który odbył się z inicjatywy przewodniczącego Wołyńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeksandra Sawczenki w Łucku, dyrektor Wołyńskiego obwodowego centrum naukowo-metodycznego kultury Lubow Rożnowej, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy, kulturoznawcy i pedagoga Iryny Chmilewskiej oraz dzięki aktywności uczestników stał się wielkim wydarzeniem kulturalno-artystycznym i oświatowym. Kulturoznawca Iryna Chmilewska zaznaczyła: „Ten festiwal jest dla młodzieży, która szuka swoich życiowych drogowskazów. Musimy robić wszystko, aby młodzieży łatwiej było się samoidentyfikować. Pieśni, które dziś brzmiały ze sceny, niosą niezwyciężonego ducha powstańczego, wychowują ukraińskich patriotów. Radośnie, że na festiwal przyjechali wykonawcy z Kijowa, z dużych miast i małych wsi, gdzie wciąż żyją wojacy UPA, że na Plac Teatralny, gdzie odbywa się wydarzenie, przyszło wielu ludzi, którzy interesują się swoją historią”. Pierwszy Festiwal trwał przez dwa dni – 13 i 14 października i pretenduje do tego, by stać się tradycyjnym.
Twórcy festiwalowego cudu (od lewej do prawej): dyrektor Wołyńskiego obwodowego centrum naukowo-metodycznego kultury Lubow Rożnowa oraz zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, kulturoznawca i pedagog Iryna Chmilewska
Zespół „Wołyniany” Międzynarodowego zrzeszenia społecznego „Wołyńskie bractwo” (m. Kijów) przy strefie fotograficznej, gdzie na konturach liter „UPA” umieszczono fotografie Ukraińców, którzy walczyli o niepodległość naszego państwa
Bądźmy razem! P RZEDPŁATA—2018 P RZEDPŁATA—2018 Obecnie trwa przedpłata na 2018 rok Obecnie trwa przedpłata na 2018 rok
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
na periodyki za drukowanym na periodyki za drukowanym
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy 279-39-55. Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Nakład ogólny w październiku — 12 700.
Tłumaczenie maszynowe