Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №43 за 2019 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 43 (1043), 24—30 października 2019 „Słowik śpiewa” — sensacyjny dokument, który obala mity na temat języka ukraińskiego

Zdjęcie Mykoły Władzymirskiego Iryna TKACZUK dla „Słowa Proświty” Film dokumentalny „Słowik śpiewa. Dopóki głos posiada” jest całkowicie nowym i jednocześnie monumentalnym badaniem problemu kwestii językowej na Ukrainie. Autorzy analizują sytuację językową nie w zwykłej, rozpowszechnionej formie konfrontacji sił politycznych, lecz badają znacznie głębsze przyczyny i skutki obecnej konfrontacji wokół języka ukraińskiego. Autorzy filmu próbują znaleźć odpowiedź na pytanie: „Dlaczego porozumiewanie się na Ukrainie XXI wieku w języku ukraińskim dla wielu obywateli jest nonsensem, dlaczego ci obywatele odczuwają odrzucenie i opór?” Aby odpowiedzieć na to pytanie, twórcy filmu dokumentalnego zanurzają się w głąb historii i badają, obiektywnie niszczą mity, które przez stulecia wpajano jako jedyną prawdę dotyczącą granic, sfer, użytkowników języka ukraińskiego. Zakończenie na str. 5 Pawło MAKOWSKI, prezes Stowarzyszenia Osób Pochodzących z Ukrainy w USA, może lepiej niż inni nasi politycy rozumie rolę i znaczenie prasy ukraińskiej w sprawie ochrony interesów narodowych państwa. Dlatego jest on nie tylko naszym stałym czytelnikiem w Nowym Jorku, ale także opłacił prenumeratę „Słowa Proświty” dla naszych wojskowych na froncie wschodnim CIERNIOWE RÓŻE HALYNY MENKUSZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Wojna i pokój: kpina, rzeczywistość i przestroga

W Ukrainie rozwija się nowy ruch majdanowy pod hasłem „Nie — Problem wojny i pokoju w Ukrainie dawno wykroczył poza ramy europejskie, a nawet więcej — powiedział Pawło Mowczan, rozpoczynając dyskusję na poruszony temat — jest on globalny. Jeszcze bardziej zyskał na aktualności po tym, jak do władzy na fali niezadowolenia doszła młoda „Ze-ekipa”. Ci, którzy głosowali na nową władzę, mieli nadzieję, że ten temat, podobnie jak inne: społeczne, polityczne, humanitarne, zostanie rozwiązany tak, jak przekonywano nas z ekranów telewizorów. Ale teoria profetyczności, której autorem jest filozof Rudolf Cohen (przekonujący, że wszystko w przyszłości rozwiąże się na lepsze), tutaj nie działa. Sto lat temu cynicznie wykorzystali ją bolszewicy, obiecując narodom świetlaną przyszłość. Odrzucając przeszłość, narzucali niezdolny do życia model, obiecując: jutro wszystko będzie wspaniale, trzeba tylko rozwiązać kilka pochodnych teraźniejszości. Co z tego wynikło i jaką cenę za to zapłacono, wiemy. Coś podobnego widzieliśmy w przededniu ostatnich wyborów. Hojnie rozsiewane z ekranów telewizorów obietnice przez długi czas dezorientowały całe ukraiństwo. W rezultacie Ukraina znalazła się w realnym niebezpieczeństwie. Zgadzają się z tym wszyscy ci, którzy dokładali wielkich starań do budowy naszego państwa. I dzisiaj temat, który został wniesiony do porządku obrad okrągłego stołu, jak nigdy dotąd, wymaga naszej głębokiej i obiektywnej analizy, wspólnej oceny, a co więcej — konkretnych wniosków. Nowy ruch majdanowy „Nie dla kapitulacji!”, który zaczął się rozwijać po przedostaniu się do społeczeństwa pewnych informacji o formule Steinmeiera, trafniej byłoby nazwać „Nie dla zdrady!”. Nie trzeba ukrywać tego, co już się ujawniło. To zdrada i trzeba ją nazywać właśnie tak. Kapitulacja to takie sobie lekkie słowo. To biała flaga, która może darować życie pokonanemu niewolnikowi. Podobne hasła 100 lat temu skończyły się drogą na Sybir, wielkimi głodami, wielkim nieszczęściem dla dziesiątek milionów Ukraińców. Dlatego ta formuła, którą podaje się nam jako formułę prezydenta Niemiec, w istocie jest putinowska. Dokończenie na str. 2 kapitulacji!”. Uczestnicy okrągłego stołu „Formule Steinmeiera — NIE! Formuła Ukrainy — TAK!”, który odbył się 17 października w Towarzystwie „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (w agencji informacyjnej „Nahłos”), analizując ostatnie wydarzenia, postawili sobie za cel stworzenie fachowej platformy eksperckiej, na której tworzona będzie ukraińska formuła deokupacji Ukrainy. Bo tak zwana formuła Steinmeiera, do której popychany jest Kijów, jest niczym innym jak kapitulacją. W tym byli jednomyślni wszyscy uczestnicy okrągłego stołu: Pawło Mowczan, przewodniczący Towarzystwa „Proświta”, Mykoła Hołomsza, współprzewodniczący forum społecznego „Ukraińska Alternatywa”, przewodniczący partii „Patriot”, Wołodymyr Wasylenko, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador, doktor nauk prawnych, Mykoła Siryj, kandydat nauk prawnych, Iwan Zajeć, deputowany ludowy Ukrainy minionych kadencji, Hryhorij Perepelycia, dyrektor Instytutu Badań Polityki Zagranicznej, doktor nauk politycznych, Stanisław Batryn, kandydat nauk prawnych. DRUGI BIEGUN SZEŚĆDZIESIĄTNIKÓW 10-11 ARTYSTA PRZEZ WIELKIE A

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Wojna i pokój: kpina, rzeczywistość i przestroga», s. 1

Wojna i pokój: drwina, rzeczywistość i ostrzeżenie

Dokończenie. Początek na str. 1. Mykoła Siryj zauważył, że społeczeństwo, mimo zapewnień władz, adekwatnie reaguje na zagrożenia, kładzie niezwykle trafne akcenty. Tak samo środowisko eksperckie, siły polityczne kładą trafne akcenty, ale trzeba nie poprzestawać, a szukać nowych, skuteczniejszych form przekazywania górze głosu społeczeństwa, który jest przesiąknięty ukraińskimi interesami. I ten głos musi potężnie brzmieć zarówno wewnątrz kraju, jak i na zewnątrz. Bo jeśli uogólnić procesy, które zachodzą, to można powiedzieć: przez wszystkie 5 lat ciągną nas od stałych zasad norm prawa międzynarodowego, od wymogów Konstytucji w reżim porozumień i niepewności. Społeczeństwu proponuje się przyjąć myśl o tym, że właśnie na tej, Steinmeierowskiej, drodze Ukraina może odnieść sukces. Tymczasem sukces może być wtedy, jeśli ona w swoich działaniach, stanowiskach, wypowiedziach będzie maksymalnie bliska normom i zasadom prawa międzynarodowego, i, oczywiście, wymogom Konstytucji. Nasz wróg, Rosja, dokłada maksimum wysiłków, aby przekształcić okupowany Donbas (dzisiaj więcej mówimy o Donbasie, ale Krym również w kontekście ogólnej dyskusji) w zamkniętą enklawę. Zadaniem ukraińskiego społeczeństwa jest robienie odwrotnie: otwierać tę enklawę, nawiązywać kontakty z całym światem. Im więcej uda się otworzyć, tym bliżsi będziemy rozwiązania tego skomplikowanego konfliktu. Wołodymyr Wasylenko przy ostatnim słowie kolegi rozumnie zauważył: wojny! Swoją sprawiedliwie krytyczną ocenę wyraził także wobec rozpowszechnionego komunikatu prasowego, w którym zadeklarowano utworzenie stale działającego komitetu społecznego (komisji) w tej sprawie. Wołodymyr Wasylowycz wystąpił kategorycznie przeciwko utworzeniu stale działającego komitetu, gdyż taki organ społeczeństwo już utworzyło. — Nie ma co tutaj płodzić jeszcze jakichś komitetów — powiedział profesor i przypomniał obecnym: — W październiku został utworzony „Ruch oporu przeciw kapitulacji”. Odbyły się akcje zorganizowane przez ten ruch pod Kancelarią Prezydenta, a 17 października przeszła masowa akcja, w której wzięło udział 20 tysięcy osób. Na Majdanie Niepodległości przyjęto dokument „Nie dopuścimy do kapitulacji”. Tam wyłożono wyraźne czerwone linie, których władza nie może przekraczać. Teraz władza dokłada wysiłków, aby pofragmentować ten ruch społeczny, który występuje przeciwko kapitulacji. Wykorzystując różne technologie, próbuje przekonać ludzi, że muszą działać osobno czy występować z jakimiś inicjatywami na poparcie władzy itd. Jest to niedopuszczalne w naszych warunkach. Dzisiaj mamy już realny i zwarty ruch oporu przeciw kapitulacji. Jeśli ktoś czy jakaś siła polityczna, organizacja społeczna czy poszczególni obywatele Ukrainy pragną wyrazić swoją opinię i przyłączyć się do już utworzonej struktury, bardzo proszę, wstępujcie do tego ruchu. Nie ma tam żadnych ograniczeń, żadnych zastrzeżeń co do udziału wszystkich, którzy są przeciwko zdradzie ukraińskich interesów. Wołodymyr Wasylenko wezwał wszystkich dziennikarzy do poinformowania o utworzeniu ruchu „Nie dla kapitulacji!”. Ma on już swój adres elektroniczny, dokumenty są rozpowszechnione w Internecie. Kto chce, może się tam zwracać. Pierwotnie dokument, który przyjęto na wiecu ogólnonarodowym, to apel społeczeństwa do prezydenta Ukrainy. Podpisało go bardzo wielu ludzi, znanych w ukraińskim społeczeństwie. Wszyscy chętni mogą zapoznać się z tym listem i podpisać go. Z każdym dniem takich podpisów jest coraz więcej. Każdy z chętnych może zwracać się i proponować swoją współpracę z Ruchem oporu przeciw kapitulacji. — To musi być jedyny ogólnonarodowy, ogólnokrajowy ruch — przekonywał Wołodymyr Andrijowycz — i tylko wtedy będziemy mogli osiągnąć jakiś sukces. Nie trzeba płodzić wszelkich partii, zbędnych organizacji społecznych, których u nas, dzięki Bogu, wystarcza. Chcecie działać w obronie Ukrainy — przyłączajcie się do już utworzonej struktury. Teraz odnośnie do formuły Steinmeiera. Ruch oporu przeciw kapitulacji rozpoczął proces wypracowywania propozycji dotyczących ogólnopaństwowego stanowiska, które ukraińska delegacja musi bronić i obstawać podczas negocjacji w formacie normandzkim, mińskim, jakimkolwiek innym. W zasadzie dzisiaj osiągnięto konceptualne podejście do oceny tak zwanej formuły Steinmeiera. Ta formuła, jak trafnie nazywali ją wszyscy uczestnicy, to formuła Putina. Jej Rosja po raz pierwszy zaproponowała 5 marca 2014 roku. I zrobił to Siergiej Ławrow podczas spotkania z sekretarzem stanu USA Johnem Kerrym. Właśnie wtedy rozwijała się zbrojna agresja przeciwko Ukrainie, Krym już został zaanektowany, a w Donbasie Moskwa zaczęła tworzyć nieregularne formacje. Ławrow chciał uzyskać zgodę Kerry’ego na to, aby Ukrainie postawiono szereg warunków. To niepodpisanie przez Ukrainę umowy stowarzyszeniowej z UE; odmowa wstąpienia do NATO; przeniesienie daty wyborów prezydenckich z 25 maja na późniejszy termin; opracowanie nowej ukraińskiej Konstytucji; federalizacja Ukrainy; nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego. Ale ponieważ nie udało się złamać woli ukraińskiego narodu i woli ochotników, to te żądania zostały zmodyfikowane i zapakowane w bardziej eleganckie, ale nieakceptowalne dla Ukrainy postanowienia porozumień mińskich. Narzucono je Ukrainie siłą: wspomnijmy choćby wydarzenia pod Iłowajskiem! Dlatego porozumienia mińskie z punktu widzenia prawa międzynarodowego są nieważne. Nieważne od momentu ich podpisania. Więc te żądania, które dzisiaj próbuje się narzucić Ukrainie pod pozorem tak zwanej formuły Steinmeiera, to dyktat, to międzynarodowy rozbój, to rażące i cyniczne naruszenie prawa międzynarodowego. Nie może i nie powinno być przyjęte przez jakąkolwiek władzę. Tym bardziej naszą, jeśli ta władza jest rzeczywiście ukraińska. Swego czasu prezydent Ukrainy Petro Poroszenko był zmuszony złożyć swój podpis pod porozumieniami mińskimi. Dlatego że Rosja stworzyła taką sytuację, kiedy trzeba było zatrzymać gwałtowne i szybkie posuwanie się rosyjskich regularnych wojsk w Donbasie. Przez cały okres sprawowania władzy porozumienia mińskie były dla Poroszenki dyplomatyczną pułapką, którą Ukrainie zastawiła Rosja. Poroszenko próbował trzymać drzwi tej pułapki otwartymi i do pewnego stopnia mu się to udawało. Teraz nowa władza, na której czele stoi prezydent Zełenski, z jakiegoś powodu, ni z tego ni z owego, zgodziła się na zastosowanie formuły Steinmeiera. Jeśli Ukraina wyrazi zgodę na tę formułę, wtedy drzwi pułapki zamkną się, a Ukraina zostanie zagoniona w ślepy zaułek. Będzie zmuszona przyjąć warunki, które faktycznie są warunkami kapitulacji, które nie są kompatybilne z jej statusem niepodległego państwa. Musimy rozumieć, że celem wprowadzenia tak zwanych porozumień mińskich jest ruina państwowości Ukrainy. Więc rozsądnym wyjściem z sytuacji, które odpowiada interesom narodowym Ukrainy jako suwerennego państwa, które ma godność i honor, pragnie żyć jako wolny i niepodległy kraj, jest odmowa porozumień mińskich. Odmowa jako takich, które z punktu widzenia prawa międzynarodowego były nieważne od momentu ich podpisania. Dzisiaj straciły one swoją rolę także jako instrument politycznego uregulowania przez systematyczne i ciągłe ich niewykonywanie przez Federację Rosyjską. Niestety, przedstawiciel Ukrainy (czy Putina? — Red.) w Mińsku Łeonid Kuczma napisał list, w którym uznaje się formułę Steinmeiera. Wasylenko i reszta uczestników okrągłego stołu uważają, że ten list Kuczma musi wycofać jako niezgodny z interesami narodowymi Ukrainy. Obecnie przedstawiciele władzy, a nawet wielu zwykłych obywateli, spekulują na losie jeńców wojennych. Ale przecież to nie Ukraina rozpętała wojnę! Wojnę rozpętała Rosja, a w każdej wojnie są jeńcy wojenni. Od tego nie da się uciec. Jednak spekulowanie na ten temat, zmuszanie Ukrainy do ustępstw, jest niemoralne, cyniczne, bezprawne i nieodpowiedzialne. Jeśli nasi zachodni partnerzy wierzą, że Rosja chce pokoju, chce poprzez wypełnienie porozumień mińskich zakończyć agresję, to Rosja musi uwolnić wszystkich jeńców wojennych. Powinna obowiązywać zasada „wszyscy za wszystkich”, a nie wybiórczo. Jeszcze o jednym terminie, którego dzisiaj używają, to zakładnicy. Kim oni są? To ludzie, którzy z bronią w ręku walczą przeciwko agresorowi. Albo po stronie agresora. Zakładnicy to także ludność cywilna, osoby spośród cywilów, których schwytała walcząca strona — Rosja. Branie zakładników jest bezprawne. To zbrodnia wojenna, która nie podlega amnestii i nie ma terminu przedawnienia. Dlatego Ukraina musi żądać, z punktu widzenia prawa, ich uwolnienia. Jeśli chodzi o więźniów politycznych, to są to właściwie zakładnicy. Bo żadnych więźniów politycznych nie ma. To obywatele własnego kraju, których prześladuje się z powodów politycznych. Rosja schwytała ukraińskich obywateli pod różnymi pretekstami i teraz manipuluje tym... A środowisko dziennikarskie to połknęło i do tej pory kontynuuje błędne interpretowanie wszystkich tych pojęć. Wołodymyr Wasylenko podsumował: wyjściem z sytuacji, która zapanowała na froncie, jest jak najszybsze wycofanie regularnych i nieregularnych formacji Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej z linii frontu jako tymczasowy środek sprzyjający przerwaniu ognia. Właśnie Rosja jako państwo-agresor powinna przejść nie do rozdzielenia, a do wycofania swoich wojsk na odległość, gdzie prowadzenie ognia będzie niecelowe. A za tym — pełne wycofanie wszystkich regularnych i nieregularnych formacji Federacji Rosyjskiej z terytorium Ukrainy, włącznie z Krymem. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. Wasylenko uważa, że Ukraina może zgodzić się na rozmieszczenie misji pokojowej ONZ, jeśli Rosja przyjmie te propozycje. Ale wzdłuż całej linii lądowej granicy rosyjsko-ukraińskiej dla zapobieżenia nowym aktom ze strony Rosji, a nie tylko na całym terytorium obwodów ługańskiego i donieckiego. Jeśli ONZ i nasi zachodni partnerzy pragną pokoju i chcą, aby agresja się nie powtarzała, muszą realnie pomagać Ukrainie. I to musi być wyraźne żądanie Ukrainy. Wołodymyr Wasylenko bez cienia ironii zauważył, że jest gotów zdjąć kapelusz przed rosyjskimi służbami specjalnymi i rosyjską machiną propagandową. W ciągu całego okresu wojny rosyjsko-ukraińskiej udało im się narzucić wielu Ukraińcom i ukraińskiemu kierownictwu równoległą rzeczywistość. To na kształt tego, że „nas tam nie ma”, „Rosja nie dokonuje zbrojnej agresji”, „Rosja jest gwarantem wykonania porozumień mińskich, a nie stroną tych porozumień” itd. I to widowisko odbywa się w warunkach wypaczonej rzeczywistości, na co, niestety, idzie nowe kierownictwo Ukrainy. Tego nie można dopuszczać w żadnym wypadku. A dziennikarze muszą zawsze pamiętać, że Rosja to państwo-agresor. ŁNR i DNR to organy okupacyjnej administracji Federacji Rosyjskiej. Występując w dyskusji i omawianiu tematu „Nie dla kapitulacji!”, współprzewodniczący „Ukraińskiej alternatywy” Mykoła Hołomsza przedstawił słuszną propozycję, że takie wystąpienia na aktualne tematy naszej teraźniejszości, taki dialog musi być stały. Wtedy możemy mieć nadzieję na pewne rezultaty. — Zebraliśmy się po to — powiedział — aby wyrazić, wygłosić opinię społeczeństwa, ocenę środowiska eksperckiego, państwowców, jak powinna działać władza, która reprezentuje nasz naród i nas w szczególności, z uwzględnieniem interesów Ukrainy. Od samego początku straciliśmy punkt odniesienia na przestrzeganie wymogów ukraińskiego ustawodawstwa. Tak samo i prawa międzynarodowego. Weźmy Statut ONZ. Zaznacza on, że jeśli jeden suwerenny kraj anektuje część terytorium innego, to ten kraj jest zobowiązany przerwać wszelkie umowy dyplomatyczne i inne, które wyrządzają szkodę bezpieczeństwu tamtego kraju. Co zostało zrobione przez naszą władzę? Jeśli chodzi o wykonywanie przez władzę naszego ustawodawstwa krajowego, Konstytucji — to samo. Tam zaznaczono: jak tylko wróg przekroczył granice kraju, Ukraińcy powinni się bronić. I podejmować wszelkie środki dla wyzwolenia naszych terytoriów. Mamy Siły Zbrojne, obronę przeciwlotniczą, wystarczającą liczbę jednostek bojowych, aby stawiać opór agresorowi. Nasza władza nawet nie ogłosiła stanu wojennego w kraju lub na poszczególnych terytoriach, gdzie toczą się działania bojowe. Dlatego na dzień dzisiejszy urzędujący prezydent jest zobowiązany wykonać wymóg Konstytucji i ustaw Ukrainy. To znaczy ogłosić stan wojenny na terytoriach, gdzie toczy się wojna, nie uciekać się do tak zwanych ATO czy OOS. Bo tym samym sami płodzimy nieporozumienia. Zakończenie konfliktu zbrojnego — wojny z Rosją, uważa Mykoła Hołomsza, może zostać rozwiązane z czterech pozycji: dyplomatycznej, militarnej, normotwórczej i karnoprawnej. Swoje ostre oceny i wnioski dotyczące zastosowania tak zwanej formuły Steinmeiera wyrazili pozostali uczestnicy okrągłego stołu „Formule Steinmeiera — NIE! Formule Ukrainy — TAK!”. Na podstawie wyników dyskusji uchwalono odpowiednią rezolucję, którą uczestnicy poparli jednogłośnie. Podobne okrągłe stoły na wspomniany temat, z uwzględnieniem sytuacji w kraju, mogą stać się regularne i będą odbywać się w szerszym formacie. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Hańba w „gościach” u chucpy

Kiedy na początku maja bieżącego roku w artykule „Najwyższy stopień degradacji” komentowałem wystąpienie prowadzącej kanał „1+1” Natalii Mosejczuk — „Język nie nakarmi”, byłem przekonany, że to dno, poniżej którego nie można upaść. Okazuje się — można. Ukraińcy mieli okazję się o tym przekonać 19 października 2019 roku, kiedy na kanale „1+1” transmitowano nagranie nowego satyrycznego programu Studia „Kwartał 95” z piosenką-parodią o podpaleniu domu byłej szefowej NBU Walerii Hontariewej. Ten akt dzikiego wandalizmu prowadzący-cynik nazwał „jasnym wydarzeniem”. Tego samego dnia nagranie programu pojawiło się na kanale Youtube „Kwartał 95”, a już następnego dnia piosenka-parodia o podpaleniu domu pojawiła się w „sieci” jako samodzielny plik wideo. Myrosław ŁEWYCKYJ Cynizmu dodaje fakt, że 20 października Hontariewa miała urodziny. Nie bronię jej, jednak uważam: to nie ulica powinna decydować, czy jest winna krachu hrywny po rozpoczęciu putinowskiej okupacji oraz bankructwa banków. O tym powinny decydować sądy. I nie te, które są zależne od Kołomojskiego i Portnowa-Putina, lecz sądy niezależne. Tutaj musi paść głos niezależnego sądu międzynarodowego. Nagranie skandalicznego programu odbyło się 15 października w pałacu „Ukraina”. Następnego dnia odbył się tam ten koncert „na bis”. Sala była przepełniona. I to wcale nie poczucie humoru, jak próbują to przedstawić „kwartałowcy” i ich patron Kołomojski, a świadectwo głębokości degradacji obecnego mentalnego mieszczaństwa. Oraz podłości tych, którzy zarabiają pieniądze i polityczne rankingi na doprowadzonej do degradacji warstwie społeczeństwa. To pytanie nie jest wcale takie proste, jak wydaje się wielu autorom ostrych komentarzy w mediach społecznościowych. Nie można wszystkich, którzy rechoczą na takich koncertach, sprowadzać do „stada żołądków” o ograniczonych potrzebach intelektualnych. To ofiary nowych (wyrafinowanych) — informacyjnych form degradacji społeczeństw. Dzisiaj na pierwszy plan wysuwa się informacyjne niszczenie świadomości narodowej i solidarności społecznej, czyli wpychanie do mentalno-informacyjnego getta. Coraz bardziej utwierdzam się w przekonaniu, że tak zwany „ruskij mir” nie jest tylko rosyjskim instrumentem niszczenia ukraińskiej świadomości. Jako skutek niszczenia — na prymitywne koncerty idą tysiące, a na prezentacje najwybitniejszych mistrzów literatury udaje się zebrać co najwyżej dwieście osób. Zacytuję wspomnianą już w jednym z moich artykułów myśl o noblistach (z literatury), zaczerpniętą z zagranicznych wiadomości: Nie ci stają się noblistami, którzy mają wielomilionowe nakłady, a zazwyczaj ci, którzy mają nakłady po kilka tysięcy egzemplarzy, jednak są nosicielami wysokiej idei, która jest przeciwstawieniem coraz bardziej rozpowszechnionej (nie tylko na Ukrainie!) niemoralności i politycznego chamstwa. To styl „Kwartału 95”. W roli solisty, który „wysławiał” „jasne wydarzenie” podpalenia domostwa nieukrywanego wroga Kołomojskiego, występował „kwartałowy” komik (a poza „Kwartałem” człowiek, który w wywiadach emocje wzmacnia rosyjskim przekleństwem) Jewhen Koszowy. On w parodii na ukraińską ludową pieśń weselną „Płonęła sosna, płonęła” zachwycał się tragedią właścicielki doszczętnie spalonego domostwa. W tym zachwycie podgrzewała go żeńska część Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego Ukrainy imienia H. H. Werowki. Za zgodą, a dokładniej, na polecenie kierownika chóru zgodziła się wziąć udział w tej wyraźnie politycznej parodii. O politycznym skandalu, w który wpadł znaczący ukraiński chór, dowiedziałem się od przyjaciół z Facebooka. Moją uwagę przede wszystkim przykuł wpis profesora Arsena Zinczenki: „Nie dziwię się obrzydliwej Mosejczuczce-Skabiejewej. Ale sprzedajne dziewki z chóru Werowki na podśpiewkach w studiu „Kwartał 95”! To szczyt cynizmu i upadku! To przecież niby nosiciele kultury ludowej i etyki. Gdzie i kiedy w naszej klasycznej kulturze ludowej szydzono z pożaru u sąsiada? Koszowy i jego szajka zerwali się do reszty. A ile tępych wulgarnych gęb siedziało na sali i szczerzyło się na to widowisko! Wymagam przeprosin od kierownictwa chóru i wyjaśnień od ministra. Wysyłam chórowi telegram protestacyjny. Proponuję to zrobić wszystkim”. Po przeczytaniu tej wiadomości dwukrotnie oglądałem na Youtube nagranie występu chóru na koncertach „Kwartału”, jednak miałem nadzieję, że to nieporozumienie, „kwartałowcy” wzięli statystów z ulicy i dla drwiny nazwali ich sławnym ukraińskim chórem. Chór, którego reputacja opiera się na bardzo wielkich nazwiskach, takich jak Anatolij Awdijewski (21 listopada obchodzony będzie jego jubileusz 75-lecia), nie może upaść tak nisko, aby brać udział w podobnych parodiach, pocieszałem się, czytając w mediach społecznościowych liczne słowa oburzenia. Choć były też słowa zachwytu nad tym, co się stało. Ich argumenty — to małe „podziękowanie” za całe zło, które wyrządziły Ukrainie Wałerija Hontarewa i Petro Poroszenko w czasie ich przebywania u władzy. Moje naiwne nadzieje rozwiał dyrektor generalny i kierownik artystyczny chóru imienia Werykiwki Zenowij Korineć. Potwierdził on, że w występie „Kwartału” rzeczywiście brały udział jego chórzystki. Choć początkowo negatywnie odniosły się do „propozycji”, jednak kierownik przekonał: jest to potrzebne dla sprawy. Według słów Korinecia, pomysł numeru należał do reżyserów „Kwartału”. W imieniu „Kwartału” kierownika chóru skłonił do podjęcia „pozytywnej” decyzji były uczestnik „Kwartału”, a obecnie członek parlamentu Jurij Koriawczenkow. Media społecznościowe najbardziej rozjuszył nie tylko fakt występu chóru, ale przede wszystkim to, że się sprzedał. I to za marne grosze. Z. Korineć powiedział telewizji 24, że „Kwartał” zapłacił trzydzieści tysięcy hrywien za występ. Zatem suma honorarium za udział w stworzeniu wrażenia ogólnoukraińskiego nieakceptowania W. Hontarewej, a co za tym idzie moralna cena, którą chór będzie musiał zapłacić za udział w zaspokojeniu pragnienia Kołomojskiego, by „ukłuć” Hontarewą, jest drwiąco mała. W żaden sposób nie rekompensuje ona tych reputacyjnych, a co za tym idzie materialnych strat, które chór będzie musiał ponieść za udział w cudzej grze! Wielką stratą reputacyjną jest już samo postawienie pytania (zainicjowała je deputowana ludowa z „Europejskiej Solidarności” Iryna Heraszczenko), że chór Werykiwki swoim udziałem w głęboko niemoralnym programie „Kwartału” stracił moralne prawo do otwierania i zamykania sesji Rady Najwyższej Ukrainy. Tę inicjatywę poparli już inni członkowie parlamentu. Zbierając materiały do tego komentarza, początkowo byłem nastawiony na to, by dać ostrą ocenę kierownikowi chóru. Jak robi to duża część uczestników mediów społecznościowych. Jednak zrozumiałem, że nie chciwość zmusiła Z. Korinecia do zgodzenia się na tę intrygę z honorarium w wysokości 30 tysięcy hrywien. A bieda i strach. Chór de facto jest instytucją państwową, jednak katastrofalnie brakuje mu finansowania. Dlatego zmuszony jest pracować na kontraktach. A z drugiej strony, Z. Korineć uświadomił sobie, że zaostrzenie stosunków z cynikami może doprowadzić do jeszcze bardziej katastrofalnych skutków. Tekst, który zaproponowano chórowi, wzbudził w jego kierowniku zaniepokojenie: „Zapewniono nas, że to taki stiob1. Oni przecież ze wszystkiego szydzą — z prezydenta, z polityków”… Z. Korineć nie ukrywa, że przy podejmowaniu decyzji kierował nim strach: „No jak odmówisz „Kwartałowi”? Oni przy herbacie powiedzą komuś ze swoich — chór Werykiwki nie chce z nami pracować”… Na podjęcie decyzji, według słów kierownika chóru, wpłynęły także zapewnienia „agitatorów”, że obecnie cała władza na Ukrainie jest w rękach ze-ekipy, a dlatego nikt nie odważy się ruszyć chóru za zgodę na śpiewanie razem z „Kwartałem”. Oznacza to, że ze-ekipa nie ma zamiaru liczyć się z Ukraińcami jako z suwerenem ukraińskiej ziemi, z naszymi normami estetycznymi, z naszym rozumieniem pojęcia dobra i zła. A coraz wyraźniej daje do zrozumienia: czas znów żyć według „pojęć”, jak to już próbowano wprowadzić za Janukowycza. Niestety, zależni ludzie próbują „pojąć” (zrozumieć), dokąd „wiatr wieje”. Historia z chórem Werykiwki i jego kierownikiem, który spróbował w praktyce udowodnić, że „pojął” kierunek nowych „tendencji”, nie jest jedyna. Na początku października musiałem we Lwowie, w instytucji państwowej, załatwiać pewną sprawę. Na moją krytyczną replikę o niepokojących tendencjach urzędniczka powiedziała, że jej, jako urzędnikowi państwowemu, nawet nie wolno słuchać podobnych opinii. Moja uwaga, że urzędnik państwowy również powinien być obywatelem (członkiem społeczeństwa obywatelskiego), zawisła w powietrzu. Zatem te dwie historie to wielka tragedia zależnych małych (w rozumieniu obywatelskim) ludzi. Obecnie ta tendencja do wzmacniania zależności (jest ona z reguły oznaką reżimów totalitarnych) jest obserwowana na Ukrainie. Ukraiński politolog Ołeksij Hołobucki na swojej stronie na Twitterze uzasadnia, że teraz „żarty” studia „Kwartał 95” to „składowa polityki państwowej”. Swoje twierdzenie opiera na fakcie, że „Kwartał” „w pełnym składzie, podstawowym i rezerwowym, razem z pracownikami technicznymi, księgowymi, prawnikami, kolegami z klasy, krewnymi i kumami księgowych i prawników wszedł do wyższych szczebli władzy”… Na ile w wypracowanie „nowej polityki państwowej” zaangażowany jest osobiście Wołodymyr Zełenski? A w szczególności w piosenkę-prezent na urodziny Hontarewej?! Na stronie Stowarzyszenia Ekspertów Bankowych na Facebooku jest odnośnik do strony dziennikarki Soni Koszkinej, która, powołując się na „kwartałowców”, twierdzi, że „Ze wciąż jest obecny we wszystkich czatach (…), a także czyta wszystkie (!) scenariusze”. W komentarzu do tej informacji powiedziano: „Czyli, jeśli on (Zełenski. — Red.) to przepuścił, dla niego to norm[a]. Jak wtedy być z oświadczeniem Biura Prezydenta, że podpalenie domu Hontarewej to straszna zbrodnia, którą koniecznie trzeba zbadać? Gdzie było kłamstwo: wtedy czy teraz? Tylko nie trzeba udawać, że „Kwartał” jest osobno, a władza zwierzchnia kraju osobno”. Jak dalej będą rozwijać się wydarzenia wokół tego niemoralnego czynu „Kwartału”? Nie można wykluczyć, że dyrektor generalny chóru pod naciskiem opinii publicznej zmuszony będzie podać się do dymisji. Jednak ona (jeśli nastąpi) nie wpłynie na klimat polityczny w państwie. Bardzo duże jest prawdopodobieństwo, że ministrowie, którzy otwarcie wystąpili przeciwko wybrykowi „Kwartału”, uważając go za podważenie stabilności wewnątrz państwa i międzynarodowej reputacji Ukrainy, a co za tym idzie wpływ na klimat inwestycyjny, zmuszeni będą odejść z rządu. A to już początek nowej rzeczywistości politycznej! Oligarcha Kołomojski, który nie ukrywa zachwytu numerem „Kwartału” o spalonym domu Hontarewej, ostro wypowiedział się na ich temat. W jego ocenie minister rozwoju gospodarki, handlu i rolnictwa Ukrainy Tymofij Myłowanow to debil. Kołomojski uważa: T. Myłowanow po swoim oświadczeniu, że skandaliczny numer „Kwartału 95” może negatywnie wpłynąć na klimat inwestycyjny na Ukrainie, powinien „napisać wniosek o dymisję, ponieważ to świadczy o jego poziomie jako ministra”. Ministra kultury Wołodymyra Borodianskiego, który przeprosił Hontarewą za żart „Kwartału 95”, oligarcha nazwał szumowiną. „On przepraszał Hontarewą. Tak więc: niech lepiej przeprosi wszystkich poszkodowanych przez Hontarewą. Oprócz Kołomojskiego. Ponieważ kiedy on przeprasza za kogoś przed Hontarewą, to oznacza, że on nie jest debilem, a szumowiną”. Oczywiste jest, że przy takiej porywczości oligarchy inni członkowie rządu postanowili nie „świecić się” zbytnio. Wicepremier ds. integracji europejskiej Dmytro Kułeba zajął niejasne stanowisko. Z jednej strony uspokaja, mówiąc, że „Kwartał 95” i jego wybryki są popularne tylko na Ukrainie. Czyli jawne lekceważenie mogą odbierać tylko ludzie o ograniczonej samoocenie. Z drugiej strony wicepremier uważa, że na świecie w pewnych gabinetach zauważą „kwartałowską” niedorzeczność. Nie dodaje, że w tych gabinetach będą zalecać pauzę w stosunkach z Ukrainą, dopóki nie zaprowadzi ona porządku z ambicjami i apetytami oligarchy Kołomojskiego. Według twierdzenia W. Hontarewej, sytuacja z przekupnymi sądami i „zawieszonym” „Prywatbankiem” to „czerwona linia”, której demokratyczny świat nie będzie przekraczał. Zatem to wszystko jest wielkim wyzwaniem zarówno dla Wołodymyra Zełenskiego, jak i dla narodowo odpowiedzialnej części ukraińskiego społeczeństwa. Im dłużej będą zwlekać z podjęciem radykalnej decyzji, tym będzie ona bardziej bolesna. Tym bardziej, że nie wszyscy w Ze-ekipie rozumieją pilność podejmowania takich decyzji. Przede wszystkim wymienię kierownika ze-rządu O. Honczaruka, którego działania z obcinaniem emerytur, pensji nauczycielskich, z ograniczaniem wydatków na obronność doprowadzają naród do stanu wrzenia. Premier nazwał „nieurzędową sprawą” komentowanie występów „Kwartału” i wyjaśnianie, że „na świecie jest bardzo dużo satyrycznych wydań, zespołów, które mają różny styl. Myślę, że gdyby to był jakiś inny zespół, a nie zespół „95 Kwartału”, to ten humor w ogóle przeszedłby niezauważony”. I słowa nie powiedział o wyrokach sądowych na świecie, na „żarty”, które zostały ocenione jako zniewaga narodowa i osobista… Oświadczenie premiera w znacznej mierze jest współbrzmiące z oświadczeniem Studia „Kwartał 95”. W nim pewnie podkreśla się, że oni dalej będą „żartować” w wybranym stylu, pomimo tego, że nie wszystkim politykom się on podoba… Współbrzmienie tych oświadczeń jest jedną z podstaw (ale nie jedyną), że w osobie O. Honczaruka mamy w fotelu premiera człowieka głęboko zależnego od oligarchów. Wśród licznych komentarzy na Facebooku z powodu ostatniej piosenki-parodii „kwartałowców” zatrzymam się na jednym. Często powtarzał się on w wielu modyfikacjach: takie konfrontacyjne momenty świadomie podrzuca się, aby odwrócić uwagę od ostrzejszych problemów, takich jak, powiedzmy, sprzedaż ziemi. Ta wersja jest głęboko przekonująca… ——————————— 1 Stiob — styl komunikacji, w którym aktywnie, ale nie w agresywnej formie, wykorzystuje się paradoksy, ironię, drwinę, a nawet szydzenie z rozmówcy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Słownik epoki. Formuła

Wołodymyr KARACZENCEW Słowo „formuła” zazwyczaj kojarzy się z uczonymi ludźmi oraz naukowymi prawami i regułami. Dlatego odbierane jest jako coś mądrego, systemowego. Choć w polityce czy dyplomacji w rzeczywistości chodzi o sformułowanie, propozycję. Niekoniecznie obowiązkową. Do dyskusji. Podaną z uśmiechem. Czasami Mefistofelesa. Formuła to nie umowa z podpisami stron, gwarancjami, mapą drogową. Nawet nie plan. Tak sobie — orientacyjna wersja możliwego podejścia, powiedzmy, do rozwikłania niestandardowej (konfliktowej) sytuacji. Nie zakończenie wojny. O tym, że otrzyma ona jego imię, wywoła społeczne kontrowersyjne turbulencje, myślę, że on sam nie przypuszczał. Bo i sama idea to raczej plagiat pewnej matrycowej formuły, wypróbowanej niejednokrotnie na bezkresnych terenach jednej szóstej. Coś w rodzaju konia trojańskiego. ORDŁO. A przecież była rada perejasławska, USRR ze stolicą w Charkowie... Naddniestrze, Abchazja, Krym... Przy okazji Syria, Wenezuela... Swoją drogą, w Abchazji niemal identyczna jego formuła nie miała imienia... A w naszym przypadku, być może, żeby urozmaicić podejście lub nadać solidności. Nie dramatyczności przecież? (Choć kto wie... Tym bardziej Stein — kamień, Meier — gospodarz... „kamienny gospodarz”? Prawda, Łesia Ukrainka pisała o Don Juanie, ja zaś nawiązywałem do Mefistofelesa... Wybaczcie liryczną dygresję.) W podobnej sytuacji, kiedy Stalin w 1948 i 1952 roku próbował sprzedać ideę „wolnych” wyborów Niemcom, ci (wraz z zachodnimi partnerami) nie przyjęli propozycji cwanego kremlowca. Swoją drogą. Idea blefu, „rozwodniaka”, może i nie należała do bolszewickich spryciarzy, ale została doprowadzona przez nich do wysokiego poziomu mistrzostwa i skali. (Natomiast zawsze była obliczona na frajerów. Dwa plus dwa równa się pięć, sześć, więcej? A ile trzeba?) Z ich lekkiej ręki idea została aktywnie przeniesiona z szulerstwa do praktyki stosunków międzynarodowych. I w sferę strategii wojskowych. „Karciarze” układali mapy wojskowe, rysowali nieistniejące granice, a potem wprowadzali wojska dla ochrony tych granic czy braci, wypełniając internacjonalistyczny obowiązek itp. Siadać do stołu negocjacji z bolszewikami — lepiej od razu się poddać. To jak rozpocząć grę w trzy karty z przybazarowymi oszustami. Podejście i tradycja historyczna, co do której jeszcze Bismarck podsumował: „Traktat z Rosją nie jest wart więcej niż papier, na którym jest napisany”. Zatem formuła — czyjaś korzyść, czyjaś — słabość, czyjaś — nienawiść. Cel za „płotem” (zaporiebrikowa) — niezmienny od stuleci — dziel i rządź. Akty zbrojnej agresji, ingerencja w wybory czy wewnętrzne sytuacje polityczne obcych krajów — referenda, akcje protestacyjne itp. — to normatywny instrumentarium polityki. Dla zapewnienia przetrwania imperium. A obecnie — na szali zachowanie osobistej władzy, a więc życia lidera, więc podejścia i instrumenty — szczególnie nieceremonialne. Dlatego widzimy ekspresję niemal biologicznych form przetrwania. Może i agonię. Formuła — instrument nacisku na Ukrainę. Instrument przeforsowania przez Rosję swoich interesów. I to jest zrozumiałe. Tak jak to, że te interesy nie pokrywają się z ukraińskimi. Nie mogą się pokrywać. Bo w Rosji mają one charakter imperialny. Interesy zaś Ukrainy? Kontrola nad granicą, reparacje? Formuła — droga do piekła, która, oczywiście, brukowana jest dobrymi chęciami — zaprzestania rozlewu krwi. Między „bratnimi narodami”. Podejścia i „formuły” dotyczące „kwestii ukraińskiej” Rosja formuje w taki sposób, aby nie tylko podważyć wizerunek Ukrainy w kontekście jej euroatlantyckich dążeń, ale i rozdzielić Zachód. Nadcel — ostatecznie przeformatować europejską przestrzeń w interesach Federacji Rosyjskiej. Formuła jako instrument rozwikłania czy manipulacji? Właściwie obliczona na kontyngent, dla którego „nasz adres — nie dom i nie ulica”. Oprócz tego nieustanna (nie nasza) propaganda zasiewa dobrze spulchniony grunt. Aktywizuje skompostowane połączenia neuronowe. Informacyjne wirusy, wypuszczone w postsowiecki biogeocenoz, rozmnażają się permanentnie. Sowiecki człowiek zawsze będzie ciągnął nas w świetlaną przeszłość. To także część formuły. Niedeklarowana. Formuła — to teoretyczna konstrukcja, która nie uwzględnia głębinowych niewidzialnych procesów dojrzewania (przejrzewania) narodu. Nie bierze pod uwagę tożsamościowych osobliwości Ukraińców i Rosjan. Wektorów rozwoju. Mądrze byłoby rozważać o gestaltach. Mniejsza z tym. Formuła — to figowy czy figowy listek — akcent (na „i” czy na „o”) mniej jest wart. W każdym razie dla nas liczy się sens — my jesteśmy inni. A zatem, jacy my — taka i formuła. Czyli jej istota. Uświadamiając to sobie, próbuje się nas według imperialnej zasady dzielić. Tworząc konfrontację. Siejąc wątpliwości i podejrzenia. Pomnażając nieład. Mnożąc prezydenta i kraj przez zero. Formuła stwarza ku temu możliwości. A my? Osobny status? Obowiązkowo. Jakże wprowadzić od razu skażony organizm w przestrzeń społeczną państwa? Niezbędne jest wprowadzenie kwarantanny. Ale czy do tego trzeba zmieniać konstytucję? Trzeba rozdzielać mózgi od pozycji wrogości, oczyszczać środkowe terytoria z zawałów kłamstwa, zasypywać okopy nienawiści, ścierać w duszach linie rozgraniczenia. Wszystko to dokonane nie przez nas, narzucone nam przez wrogą stronę, obcą imperialną ideologię. Nie tylko antyukraińską. Całkowicie antyludzką. Czy zgodziliby się Niemcy na udział w wyborach ludzi, którzy organizowali obozy koncentracyjne? Pytanie retoryczne. Chodzi mi o to, że formułę trzeba konsekwentnie napełniać ludzką cywilizacyjną treścią. I oczywiście ukraińską. I tutaj konsensus w społeczeństwie będzie realny. Jeśli zaś trzeźwo patrzeć na konflikt, to rozwiązuje się go prosto. Wszystko zależy wyłącznie od chęci-niechęci Rosji do wycofania swoich wojskowych i najemników z naszych terenów. Z bronią. Co rozdzielać? (Przecież wiemy: rozdzielają frajerów!) Zabrać precz! Za „płot”. Przy dalszym trzeźwym rozważaniu wyraźniej rozumiesz, że wszyscy aktorzy i (na)widzowie procesu również doskonale to rozumieją. A krwawe widowisko trwa. Codziennie giną nasi wojskowi i cywile. I tutaj zaświatowość staje się coraz gęstsza. P.S. Właściwie nie opuszcza pytanie: formuła jako poszukiwanie wyjścia z tej zaświatowości czy dla jej utrwalenia w stadium za lustrem? Jej koń trojański wjeżdża w duszę każdego. Niektórzy sternicy procesu wyróżniają się rożkami i kopytkami. Przyjrzyjcie się uważniej! Zdziwicie się, rozpoznając wielu z nich. Formuła nakreślona na lakmusowym pergaminie dusz. Sprawdźcie siebie. Każdy ma szansę na przejrzenie. Szanujmy się!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Procesy państwowotwórcze na Ukrainie jako wzorzec dla świata

Znany historyk-analityk z Izraela, autor bestsellerów „Sapiens: Od zwierząt do bogów”, „Homo Deus” i „21 lekcji na XXI wiek” Yuval Noah Harari na forum Facing the Future powiedział o Ukrainie: „Oczy całego świata skupione są na tym, co działo się tutaj w ostatnich dwóch latach, i na przemianach, które przeżywa ten kraj. I myślę, że to, co się tutaj dzieje, ma wielkie znaczenie dla całego świata. Ponieważ jeśli uda wam się zbudować prosperujący naród, demokracja na zawsze stanie się siłą uderzeniową w całej Europie i na całym świecie. Więc pokładam wielkie nadzieje w tym sukcesie” (za korespondentem bykvu.com). Rzeczywiście, wielka liczba nagłówków artykułów w przestrzeni informacyjnej świadczy o wzmożonej uwadze wobec naszego państwa ze strony całego świata, w szczególności jego wiodących mocarstw. Prawdziwa władza ludu to taka, gdy naród sam wybiera prawo, którym będzie kierować się jego państwo. I Ukraińcy takie prawo wybrali. Rewolucja Godności to Rewolucja Świadomości, Rewolucja Duchowego Postępu, to zapotrzebowanie na życie według innych, należnych Stwórcy praw — według praw Miłości, które zapanowały na Majdanie i zapisały się w sercach tych, którzy tam byli, jako to drogie, co niezłomnie przechowuje się nawet pod strachem śmierci. Energetyka Majdanu zbliżała się do rajskich odczuć. I to nie jest metafora, a konkretyzacja stanu. Kiedy społeczeństwo zaczyna żyć według Bożych Praw, otrzymuje też odpowiednie odczucia. Jesteśmy narodem, który jako pierwszy na świecie chce, aby jego państwo żyło według wyższych praw. I nie tylko chce, ale i aktywnie w tym celu działa. Działa, przede wszystkim zmieniając własne postrzeganie tych duchowych procesów, które rozpoczęły się w społeczeństwie: przyjmuje je i dokłada własną zdolność, by zmienić coś na lepsze. Istnieje odpowiedzialność za swoje czyny czy zaniechania nie tylko przed sobą, innymi ludźmi czy historią, ale przede wszystkim przed Bogiem. Zwłaszcza dla władzy. Władza, która przyjmie do wykonania Boże Prawa, zarobi nie tylko miłość narodu i historyczną sławę, ale i nagrodę od Stwórcy, która jest najistotniejsza. Istnieje wielka odpowiedzialność za współudział w utracie ziemskiego życia człowieka czy jakichś lat jego życia, a zwłaszcza wielu ludzi przez, powiedzmy, niepełnowartościową żywność. O wiele większa jest odpowiedzialność za przyczynianie się do utraty dla Stwórcy (a odpowiednio i dla wspólnoty) duszy człowieka czy, co więcej, wielu dusz. Odpowiednio, istnieje też ogromna nagroda za ratowanie dusz w ogóle poprzez duchowo-ideowe wychowanie dzieci, młodzieży i dorosłych czy, w szczególności, dla przykładu, poprzez wprowadzenie w szkołach lekcji etyki chrześcijańskiej. Kiedy w szkołach i gimnazjach świata, a następnie i ukraińskich, wykładano Prawo Boże, miało to tak znaczący wpływ, że odczuwało się potężną kulturę ogólną i moralność w społeczeństwie aż do połowy XIX wieku nie tylko wśród inteligencji, ale i wśród chłopstwa. Edukacja duchowa, która daje podstawy stosunku do dobra i zła, jest fundamentalnym czynnikiem tworzenia jakościowo nowego świata. Zwłaszcza dla państwa, które, jak obecnie Ukraina, obiera kurs na ustanowienie pierwszego na świecie (w naszych czasach) demokratycznego społeczeństwa, które u podstaw swojego rozwoju ma Prawa Stwórcy. Wielu zwątpi w to, czy znamy Prawa Boga. Lecz my wiemy wystarczająco dużo, by uczynić je fundamentami swojego życia nie tylko na poziomie pojedynczego człowieka czy grupy ludzi, jak to jest obecnie, ale i na poziomie ideologii państwowej, która również oczekuje na swoje narodziny. Ich część przedstawiają światu dane Mojżeszowi Boże przykazania, które traktujemy ogólnie, wyodrębniając istotę. Dla przykładu, „Czcij ojca swego i matkę swoją” wskazuje na konieczność hierarchicznego podporządkowania tym, którzy organizują twoje życie z prawdziwą miłością, w szczególności także strukturom państwowym. Rozumienie i wyjaśnianie Bożych Praw to sfera teologów. Dlatego Kościół i państwo muszą współpracować. Lecz gdy dobrze się zastanowić, to odkryjemy, że nie jesteśmy w nieświadomości Bożych Praw. Bo wszystkie one definiowane są miłością do Boga i człowieka. Na jednym z zaproponowanych do rozpatrzenia w Radzie Najwyższej szkiców wielkiego herbu Ukrainy widnieje napis „Z nami Bóg” (propozycja Oksany Biłozir). Jednak Bóg jest ze wszystkimi, nawet z tymi, którzy idą przeciwko Niemu, bo oczekuje na ich nawrócenie i przyjmie ich, jak tylko się zmienią. Poprawniej byłoby napisać: „My z Bogiem”, to deklaracja, która wyraźnie wskazuje na wybór człowieka i zobowiązuje go. Przy tym pod Bogiem trzeba rozumieć Ojca Wszechmogącego, Stwórcę Nieba i ziemi, światów widzialnych i niewidzialnych. Obecni możnowładcy powinni prześcigać się w staraniach, by zgromadzić nie jak najwięcej pieniędzy, a jak najwięcej skarbów u Wszechwyższego, bo to — najkorzystniejsza i najbardziej fundamentalna inwestycja własnych starań i energii. Co więcej, właśnie teraz jest ku temu unikalna możliwość. Wzmocnić i zjednoczyć nas powinno duchowo-ideowo-informacyjne zabezpieczenie populacji (dopuszcza się odejście świadomości niektórych ludzi, którzy nie zdołali wznieść się na odpowiedni poziom, ale nie terytorium państwa), przeorientowanie wszystkich gałęzi władzy na pracę dla Boga i Ukrainy oraz sprawiedliwego podziału środków według zasady harmonijności. Kiedy idziesz ulicą i mimowolnie słyszysz wypowiedź z rozmowy niezamożnego z wyglądu prostego człowieka: „Tak jest dobrze, bo tak jest po Bożemu”, rozumiesz, że nasz naród masowo przerósł swoją władzę. I obecnie ten zajmie należne miejsce w rządzie i parlamencie, kto zdoła uzgodnić duchowe i ziemskie oraz poprowadzić kraj do rozkwitu. Wierzymy, że nasze państwo właśnie tam zmierza. I przyjdzie to dość szybko. Trzeba tylko omijać doły, które proponuje się jako coś dobrego. Mamy prawo — nie, powinniśmy — chcieć tego, co najlepsze. I będziemy to mieć. Anna-Witalija PALIJ, m. Tarnopol

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

linii partyjnych, jak to było w czasach radzieckich, uzbroić się w fakty dla oporu wobec propagandy podczas współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej”. Walentyn Hrynberg, operator filmu „Słowik śpiewa”: „Przyszłość jest niemożliwa bez przeszłości. Ale prosta znajomość historii bez zrozumienia i porównania procesów jest niewarta niczego. Nasz film pozwala prześledzić całkowicie zorganizowany proces ucisku i zakazów języka ukraińskiego oraz zdemaskować mity stworzone przez imperialne ambicje ciemiężycieli”. Grupa twórcza w składzie: Łesia Woroniuk, Serhij Krymski, nieżyjący już Ołeksij Dola, Serhij Martynow, Anastasija Fedczenko, Demyd Jelizarow, Walentyn Hrynberg, Ołeksandr Tkaczuk, Roman Homeniuk, Denys Kostandow, Denys Ołejnyk oraz inni pracowała nad obrazem od 2017 roku. Film kręcono na Ukrainie, Białorusi, w Izraelu, USA, Wielkiej Brytanii przy wsparciu fundacji charytatywnej „Kraszym buty”, spółki z o.o. „Roma”, Rady Miejskiej Czerniowiec, Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, związku społecznego „Muzyczny Batalion”, fundacji charytatywnej „Koło”, Organizacji Kobiet Ukraińskich w Wielkiej Brytanii, Centrum Szkoleniowego „Desna”, Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, Ambasady Ukrainy w Państwie Izrael. Iryna TKACZUK pod hasłem „Ukraińskojęzyczne jest lepsze!”. Zrodził się on w zrusyfikowanej przestrzeni poradzieckiej, kontynuuje rusyfikację w imię szerszych możliwości rynku i rosyjskojęzycznych kontaktów na rynku Europy Wschodniej. Światowy biznes przyzwyczaił się już do tego, że w przestrzeni poradzieckiej językiem biznesu jest rosyjski. Aby przejść na ukraiński, biznes musi ponieść straty finansowe, a na straty bez rekompensaty ze strony państwa biznes nie pójdzie. Państwo zaś rekompensaty nie zapłaci, ponieważ samo jest w kryzysie, stanowiąc z dominującym biznesem jedność.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Słowik śpiewa» — sensacyjny dokument, który obala mity na temat języka ukraińskiego

Zakończenie. Początek na str. 1. Lesia Woroniuk, autorka pomysłu i scenariusza, producentka filmu „Słowik śpiewa”: „Bardzo dawno chciałam nakręcić ten film, jednak nie odważałam się. Przecież to nie kolejny dokument, to główne kino, z którym stykam się każdego dnia w codziennym życiu. Taksówkarze w Kijowie praktycznie zawsze pytają mnie, czy jestem z Ukrainy Zachodniej, kiedy witam się po ukraińsku. Albo w kawiarni-sklepie, kiedy kelner czy sprzedawczyni kategorycznie odmawiają porozumiewania się ze mną po ukraińsku, bo są »rdzennymi kijowianami, którzy zawsze mówili po rosyjsku«. I ciągle zadawałam sobie pytanie — jak długo? Jak długo będziemy żyć w świecie przymusowo narzuconych i zakorzenionych mitów o języku ukraińskim? W końcu zrozumiałam: dopóty, dopóki ktoś nie odważy się ich obalić. My to zrobiliśmy. Chce się, aby widz się zastanowił — jeśli język rzeczywiście nie ma znaczenia, to dlaczego przez wiele stuleci każdy z najeźdźców ziem ukraińskich próbował przede wszystkim zlikwidować język ukraiński, uciekając się do wyrafinowanych metod lingwocydu?”. Autorzy filmu po raz pierwszy w historii ukraińskiego dziennikarstwa dokumentalnego analizują ukraińską kwestię językową przez pryzmat doświadczeń innych krajów, w szczególności Białorusi i Izraela. Historia tych państw dowodzi tezy, że język był i szczególnie ostro dzisiaj jest jednym z głównych czynników bezpieczeństwa narodowego i integralności każdego kraju, a także decydującym czynnikiem w stanie wojny hybrydowej, w którą wciągnięto Ukrainę. Serhij Krymski, reżyser filmu „Słowik śpiewa”: „W naszych czasach wojna, niestety, stała się nie tylko codziennym, ale i »wielolicym« zjawiskiem. I jedną z jej form jest wojna informacyjna. Właśnie manipulowanie informacją, przekręcanie faktów stworzyło środowisko oszustwa, podwójnych standardów. I jednym z głównych obiektów tej wojny stał się język. Film daje możliwość rozeznania się w wielu mitach, które stworzyła wojna wokół naszego języka. I bardzo ważne jest, aby raz na zawsze rozstrzygnąć kwestię samoidentyfikacji językowej na konkretnych faktach, aby naszemu przyszłemu pokoleniu nie przyszło ponownie udowadniać, kim jesteśmy”. Nowatorską cechą filmu jest jego dobra, nieagresywna tonacja. Przecież zadanie, które stawiała przed sobą grupa twórcza, to nie zaostrzać sytuacji konfliktowej, a zwrócić uwagę na potrzebę rozpowszechniania prawdziwej historii i sprawdzonej informacji. Anastasija Fedczenko, dziennikarka filmu „Słowik śpiewa”: „Jest żart, że język ukraiński jest najtrudniejszy na świecie, bo niektórzy żyją na Ukrainie dziesięcioleciami i nie mogą się go nauczyć. W rzeczywistości język ukraiński był uciskany przez stulecia, rozpowszechniano mit, że to język nie inteligencji, a chłopów, za niego prześladowano. I kiedy pracowałam nad filmem, po raz kolejny zrozumiałam, jak systematycznie próbowano zniszczyć to, co ukraińskie. I po raz kolejny przekonałam się, jaki jest piękny i silny, na ile nam się poszczęściło go zachować. Mam nadzieję, że dla tego, kto jeszcze nie przeszedł na ukraiński, stanie się on dodatkowym powodem, by to zrobić”. Serhij Martynow, montażysta filmu „Słowik śpiewa”: „Pewnie najpowszechniejszym mitem o języku ukraińskim, jaki zdarzało mi się słyszeć, jest to, że tutaj (w Kijowie, Charkowie itd.) nikt nigdy nim nie mówił. Ten mit jest trwały, ponieważ budowano go latami, a prace językoznawców czy historyków, niestety, nie tak często przyciągają uwagę szerokich mas. Film daje możliwość zapoznania się z badaniami specjalistów, nie wierzyć na słowo byle komu, a zobaczyć na własne oczy i usłyszeć na własne uszy dowody specjalistów, którzy mają możliwość pracować bez nacisku, to zaczniemy wybierać do władzy lepszych spośród nas. Dopiero wtedy niepostrzeżenie nastąpi sprawiedliwa państwowa polityka językowa, a nad fantami znaków pieniężnych dominować będą wartości ludzkie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Polityka językowa bez polityki

Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk. Nadszedł czas przygnębiających paradoksów. Dlatego można kontynuować analogię: „polityka kulturalna bez kultury”, a nawet nieco przerażająco – „polityka narodowa bez narodu”. Ale nie będziemy kontynuować w stylu Ostapa Drozdowa. Ważne jest, aby wiedzieć, po co to wszystko i jak zwykły Ukrainiec powinien działać w nowej, powyborczej rzeczywistości. Nasuwa się słowo „kiepsko” i przypomina się popularny niegdyś polski serial o państwu Kiepskich z ich wirtuozerską umiejętnością „wylegiwania się”. Sprawa ukraińska od kilku stuleci jest nieco kiepska, ale niedawno wspólnie ukazaliśmy oczom świata produkt ewolucji społecznej – szczególny typ populacji, która sakralizuje wszystko, a jednocześnie nie posiada potrzebnej do budowania państwa głębi wiary w siebie, co równa się pokazowej wierze w Boga. Takiej „herezji” nie chce się pisać ani czytać, ale mamy dziwny wynik naszej demokracji. Z nami od dawna dzieją się i tworzą się dziwne rzeczy, i teraz jest właśnie czas, aby wyciągnąć uczciwe wnioski, przede wszystkim w odniesieniu do naszego ojczystego i państwowego języka. Mając pewność siebie, powinniśmy osobno i wszyscy razem stać się działającym prawem językowym, państwowym konstytucyjnym gwarantem języka ukraińskiego. Ale zostaliśmy wyprowadzeni w pole jak prostacy przez przebiegłych ideologów partii komunistycznej w parze z ideologami światowego czystego zysku. Tak musiało się stać, bo nasza naiwność była i wciąż jest. Jest ona wyhodowana, wyrobiona przez reżim radziecki i wiarę w siłę prawa tam, gdzie prawem powinniśmy być my. Polityka językowa i programy językowe nie mają sensu w państwie, które jeszcze nie jest naszym dziełem ducha narodowego. A my kupiliśmy się na fetysz „Ustawy o językach” i pierwszy program polityki językowej państwa. Nawet komuniści początkowo uwierzyli, wszak nieprzestrzeganie prawa w tamtych czasach było niemożliwe. Zapewne fraza „prawa nie działają” poszła w masy właśnie z przebiegłego, krawczukowskiego ignorowania pierwszej ustawy językowej jako początku eksploatacji rudymentu zaufania społecznego przez tych i współczesnych, którzy „miliony zarabiają”. Jesteśmy ostatnimi mohikanami – naiwnymi romantykami doby „przyjaźni narodów i braterstwa pracujących” w państwie wielkiego biznesu. Na potrzeby biznesu też się rusyfikujemy. Niedawno nasza demokracja dała nam w twarz z jakże dobrym zamiarem, abyśmy oprzytomnieli i zapomnieli o własnym romantyzmie narodowym w imię tego, by nie rozproszyć się po Europach czy nie zamknąć w osobnych rezerwatach. Bo państwo nie będzie robić Ukraińcom dobrej polityki językowej. Jeśli kiedyś zdo... Polityka językowa dla większości państw świata jest niezrozumiałym sztafażem, do którego sami siebie przyzwyczailiśmy w „okresie odrodzenia kulturalno-narodowego”. Cynizm współczesnego momentu siłą orientuje nas inaczej – na zwykłe zamożne i treściwe życie, jakim żyją w Europie. Władza to polityka, a polityka to gospodarka, czyli biznes. Ukraiński prezydent będzie umawiał się ze światem o biznes, będzie radził się biznesu w sprawach biznesu. Dlatego los języka ukraińskiego i odrębności Ukraińców zależy od jego biznesowej „rentowności”. Można ją osiągnąć na dwa sposoby. Pierwszy – uczynić to, co ukraińskojęzyczne, bardziej konkurencyjnym, atrakcyjniejszym, lepszym. Drugi – uczynić konkurencyjno-informacyjno-biznesowe środowisko Ukrainy ukraińskojęzycznym i dominująco ukraińskokulturowym siłą upartego domagania się, żądania i osobistego działania. Pierwsza droga, choć grzeje duszę romantyków od kultury, w rzeczywistości nie jest wyjściem. Ukraiński biznes, z mniej licznymi wyjątkami, nie będzie w stanie wesprzeć szlachetnego zrywu... Dlatego nam odpowiada tylko druga droga, nie porzucając pierwszej jako tła. Druga droga wymaga siły woli, myśli i zorganizowanego działania, jednoczesnego opanowania zasad demokracji, prymatu rozumu nad emocją, niepodległości wobec sprywatyzowanej przestrzeni informacyjnej. Znajdziemy się na tej drodze, jeśli niewolników telewizora stanie się odczuwalnie mniej. Nierozumna, naiwna żywiołowość papierowych protestów nie pomoże, bo siła kapitału władzy jest silniejsza od kapitału narodu. Musi powstać silna, autentyczna organizacja społeczna, której jeszcze nie ma, a i my jeszcze nie odczuwamy ostatecznej potrzeby. To się stanie, ale nieprędko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Cierniowe róże Halyny Menkusz. Szkice do portretu twórczego znanej bandurzystki

Mykoła KAHARŁYCKYJ, pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. W tym pełnym pasji monologu zawiera się jej istota. Choć w powojennych latach pojawiło się wiele kobiet-bandurzystek, ona stoi obok profesjonalistów-mężczyzn. W jej śpiewie i grze pulsują tradycje kobziarskie, a przede wszystkim tradycje bandurzystów-improwizatorów, którymi byli Hnat Chotkewycz, Iwan Kuczuhura-Kuczerenko, Heorhij Tkaczenko, Fedir Kuczerenko, Zinowij Sztokałko, Wasyl Jemeć, Jewhen Adamcewycz, Fedir Żarko, Jehor Mowczan. Jest pełnoprawną spadkobierczynią ich sztuki. W repertuarze Halyny Menkusz, oprócz pieśni historycznych, bohaterskich, obyczajowych i żartobliwych, znajduje się jedenaście (!) dum bezimiennych twórców XVII—XIX wieku oraz współczesnych autorów, posiadających cechy tego jedynego w świecie epicko-bohaterskiego gatunku, który zmusił światową opinię publiczną do spojrzenia na twórczość kobziarską naszego narodu jako na zjawisko oryginalne i niepowtarzalne. Zaznaczę przy tym jeszcze jeden znamienny szczegół: Halyna Menkusz jest muzykiem-profesjonalistą zarówno w śpiewie, jak i w technice oraz sposobie gry na bandurze. Można by spodziewać się akademizmu, a co za tym idzie, należnego dystansu od tradycyjnego wykonawstwa kobziarskiego, skierowania go na płaszczyznę sztuki dla intelektualistów. Ale to się nie stało: swój profesjonalizm Halyna Menkusz oddała w służbę narodowi, na rzecz propagowania historycznego kobziarstwa, ujawniając w interpretacjach to, co prawdziwie bohaterskie, dramatyczne i kobieco liryczne, matczyne: męski głos kobziarza i pełen pasji głos matki Ukrainy zlały się w niej. Zrodziła na estradzie koncertowej typ nowego kobziarza niespokojnego XX wieku, w którego śpiewie i bandurze namiętnie pulsują ideały walk wyzwoleńczych o niepodległość Ukrainy, o utwierdzenie w niej wolnościowego ducha hetmańskiego, kozackiego demokratyzmu. Ona, jak i jej zwycięscy pobratymcy kobziarze, jest rzeczniczką wolności, a dlatego jej sztuka przerażała komunistycznych przywódców, dlatego stale trzymali ją pod swoim czujnym okiem. Tę nostalgię za tragiczno-bohaterską Ukrainą Halyna Menkusz, córka dzielnego żołnierza UPA Iwana Biłego, którego w 1944 roku wraz z osiemnastoma pobratymcami otoczyli i rozstrzelali enkawudziści, oraz jego wiernej żony, łączniczki UPA, Jarosławy Menkusz, zaczęła budzić w ludzkich sercach już od V roku nauki we Lwowskiej Konserwatorium dumą „Ślepy” według poematu „Niewolnik” T. H. Szewczenki. Wykonywać ją pobłogosławił jedyny i ulubiony pedagog w dziedzinie sztuki bandurowej Wasyl Jawtuchowycz Herasymenko, obecnie zasłużony działacz sztuki Ukrainy, profesor, jeden z najbardziej utalentowanych konstruktorów instrumentu. Ta pierwsza w życiu Halyny duma, zaprezentowana na scenie Lwowskiej Filharmonii w 1967 roku, stała się próbą samodzielności wykonawczej, a sam występ — swoistym pasowaniem na kobziarza i na misję, którą wypełniali, idąc w gęstwinę kozactwa, chłopstwa. Właśnie tego wieczoru uświadomiła sobie, że bandura w jej rękach jest wyrazicielem duszy rodzimego narodu. Nie zapominajmy, że był to rok, kiedy odwilż już ścinał lód i rozpoczęły się masowe represje wobec wolnościowej inteligencji narodowej oraz zsyłanie jej do specjalnych łagrów. Błogosławioną dla Halyny Menkusz była znajomość z Fedotem Jakowyczem Kuczerenkiem, kobziarzem z powołania, z zawodu — uczonym sekretarzem Akademii Rolniczej w Kijowie. Od niego po raz pierwszy usłyszała dumę „Płacz Jarosławny” według Szewczenki, przejęła jej emocjonalny nastrój wykonania. Pod względem brzmienia i systemu skali duma najlepiej pasowała do głosu i duszy młodej artystki. Twórca melodii dumy czuł się szczęśliwy, że przekazał ją w pewne ręce. Szczególnie przejmująco przekazywała Halyna zwrócenie się swojej bohaterki do wiatru, w którym wyczuwało się przeczucie śmierci, jeśli ukochany Igor nie powróci: „Zginął lado, ja zginę!” — brzmiało jak zaklęcie i wiara w jego powrót do stołecznego Kijowa. W pełnym pasji śpiewie i drżących dźwiękach bandury daleka historia odezwała się współczesnością, poruszyła serca słuchaczy, jęknąwszy bólem za zniewoloną przez bolszewików Ukrainę. Wiele przyjemnych emocji podarował Halynie Menkusz w 1968 roku republikański konkurs młodych wykonawców — za natchnioną interpretację dumy „Płacz Jarosławny” oraz innych kompozycji, ona, będąca już wtedy artystką grupy instrumentalnej słynnego Ukraińskiego Chóru Ludowego imienia H. Werowki pod kierownictwem Anatolija Awdijewskiego, została uhonorowana tytułem laureata pierwszej nagrody. Te pamiętne występy pomogły młodej wykonawczyni znaleźć swoje osobne miejsce w niełatwej sztuce bandurowej — staje się śpiewaczką dzielnej, silnej, bohaterskiej ukraińskiej kobiety-matki. I na tej drodze etapową staje się dla Halyny duma o księżniczce Łybidź. Historia pojawienia się w repertuarze bandurzystki tego epickiego utworu jest dość ciekawa. W jakimś czasopiśmie przeczytała trzy nowele o kijowskich kobietach-patriotkach i zapłonęła gorącym pragnieniem posiadania w swoim repertuarze dumy o księżniczce Łybidź. Poetka Łesia Tyhlij, która swego czasu poświęciła młodej bandurzystce wspaniałe wersy, na podstawie jednej z nowel napisała dumę, wykorzystując cały arsenał symboli i tropów, właściwych poezji XX wieku. Bandurzystka od razu zwróciła się z tekstem do kompozytora Anatolija Kos-Anatolskiego: on jeszcze we Lwowskiej Konserwatorium (wykładał jej harmonię) nie tylko wyróżnił spośród innych utalentowaną studentkę, ale i gorąco wsparł jej pierwsze występy na scenie, obiecał nawet skomponować dla niej dumę. Anatolija Josypowycza patriotyczny zryw utworu Łesi Tyhlij zachwycił, jednak przeładowanie poezji współczesnymi atrybutami myślenia odstraszało. Mimo to, po długiej wymianie listów, kompozytor uległ pragnieniu Halyny i stworzył dumę w tonacji historycznego epickiego melosu z domieszką, jak tego wymagały wersy poetyckie, oddechu muzyki XX wieku. Pierwsze wykonanie dumy odbyło się we Lwowskiej Filharmonii w 1973 roku, kiedy wyniesienie niesławnego Wałentyna Małanczuka, głównego partyjnego ideologa Wołodymyra Szczerbyckiego, który deptał brudnymi butami wszystko, co nazywało się Ukrainą, osiągało swoje apogeum. Halyna wiedziała, że ryzykuje, wystawiając na sąd lwowian dumę, ale nawet nie pomyślała, by odmówić. Przygotowując córkę do występu, mama, Jarosława Mychajliwna, wspaniała projektantka strojów ludowych, uszyła i ozdobiła jej suknię w stylu XI wieku, harmonijnie łącząc niebieskie i złociste kolory. Kiedy Halyna tylko wyszła na scenę, sala na moment zamarła, widząc takie połączenie barw, a potem wybuchła gradem oklasków. A kiedy zaczęła namiętnie śpiewać — od razu nastroiła serca słuchaczy na patriotyczną nutę. Na wezwanie-wołanie „Ja — księżniczka Łybidź! Wstawajcie wszyscy, których jeszcze psy niewolnictwa nie strzegą!” obecni w jednym zrywie zerwali się z miejsc. Obejmując radosnym i smutnym spojrzeniem wzruszonych słuchaczy, którzy tak podświadomie się „wydali”, dziewczyna zrozumiała, że to jej po prostu nie ujdzie na sucho i, aby uniknąć ekscesów z „gorliwymi strażnikami porządku”, opuściła salę filharmonii tylnym wyjściem. Podobny wybuch uczuć słuchaczy na wykonanie „Księżniczki Łybidź” powtórzył się także w Moskwie i Leningradzie, ale bez ucieczki tylnym wyjściem — do mrocznych czasów „po ukraińsku” tam władza nie doszła. Szczególną kartą w twórczym losie Hałyny Menkusz jest pieśń „Ternowa ruża” (Ciernista róża). Słowa Wołodymyra Iwanyszyna tak ją zachwyciły, że nawet nie zwracała się do kompozytora – pełna pasji muzyka sama z siebie wyrwała się z głębi jej serca i poruszyła tysiące ludzi. A sama Hałyna przeżyła straszny okres – pozbawiono ją prawa do śpiewania własnej pieśni, do wymieniania autora słów. I wtedy to „bezimienne dzieło ludu” poniosło po Ukrainie i po świecie słynne trio „Zołoti kluczi” w składzie: Nina Matwijenko, Marija Mykołajczuk, Wałentyna Kowalśka. Aby nie ściągnąć na siebie gniewu „małanczukowskich” nadzorców, „Ternowej ruży” przyjaciółki nie włączały do programów koncertowych, a wykręcały się, wykonując ją „na bis” jako ulubioną pieśń ludową. Słuchacze wszystko rozumieli, odbierali ją jako własny ciernisty los pod piętą bolszewików, powtarzając w duchu wraz z wykonawczyniami przejmujący refren: Ciernista róża, ciernisty los // Białym wspomnieniem krąży na niebie. // Ciernisty los, ciernista róża, // Idę do ciebie, idę do ciebie! Tak „Kniaziwna Łybid”, podobnie jak autorska kompozycja „Ternowa ruża”, przeszła triumfalno-tragiczną kartą przez całą twórczą drogę bandurzystki. Wykonywała je, jak i inne patriotyczne kompozycje, będąc przez osiemnaście lat solistką Kijowskiej Filharmonii Państwowej, nie w Kijowie, Połtawie czy Charkowie (tam władze kategorycznie zabraniały wnosić na scenę podobne utwory!), lecz w wiejskich i rejonowych klubach, domach kultury, dalekich od polityki, choć... i tam ludzie z wyrozumiałością przyjmowali jej śpiew. Kompozytor Anatolij Kos-Anatolśkyj napisał specjalnie dla Hałyny Menkusz jeszcze dwa epickie utwory – „Dumę o złotych wiekach” według Łesi Ukrainki oraz „Kozackie mogiły” do własnych słów (wiersze zrodziły się w sercu podczas pobytu na miejscach bitwy pod Beresteczkiem w 1651 roku). A wkrótce w repertuarze bandurzystki pojawiła się „Pieśń branki” do słów Dmytra Pawłyczki, z muzyką kompozytora Wołodymyra Huby, bliska duchem „Kniaziwnie Łybid”. Historia narodzin tej pieśni-ballady też jest niezwykła, jak wiele rzeczy w twórczym życiu Hałyny. Pewnego razu doszło do jej spotkania z poetą Dmytrem Pawłyczką i kompozytorem Ołeksandrem Biłaszem. Dmytro Wasylowycz zafascynowany słuchał młodej bandurzystki. „Zwróć uwagę, Sasza, jak cudownie śpiewa ta dziewczyna!” – zawołał wzruszony. Pod wrażeniem tego spotkania Pawłyczko napisał „Pieśń branki”, którą wkrótce udźwiękowił Wołodymyr Huba. Pieśń miała zabrzmieć w filmie „Zachar Berkut”, jednak stamtąd ją „wypchnięto”, a premiera odbyła się na scenie dzisiejszej Opery Narodowej podczas koncertu znanych kobziarzy Ukrainy. Pełne pasji patriotyczne słowa poety, równie poruszająca muzyka i natchnione wykonanie wywołały zachwyt oraz patriotyczny zryw. Wersy refrenu „Oj nie idź w niewolę, młoda księżno, Za twoją wolność święte wojsko ginie! Biada niewolnikom, biada!”, jak i fraza o symbolicznym podtekście „Pokryła naszą ziemię szarańcza przeklęta”, odbierane były jako rozpaczliwe wołanie ujarzmionego narodu ukraińskiego. Było to wezwanie do zrzucenia niewoli. I ta pieśń-ballada również znalazła się na celowniku bezpieki. Tak oto Hałyna Menkusz w tamtych przeklętych latach, gdy czerwona Ukraina „dobrobytowała”, ukołysana bolszewickimi sztandarami i hasłami, zapominając w niepamięci o swoim rodzie i korzeniach, o swoich heroicznych zwycięstwach i tragediach w przeszłości, o głodzie 1933 roku, o represjach lat 30. i kolejnych, wzięła na siebie brzemię budzenia narodu z letargu, przypominając mu słowami Wasyla Symonenki: Naród mój jest! Naród mój wiecznie będzie! Nic nie przekreśli mojego narodu! A obok tych patriotycznych dum i pieśni-ballad w repertuarze Hałyny Menkusz poczesne miejsce zajęły tradycyjne dumy kobziarskie. Była głęboko przekonana, że nie można nazywać się kobziarzem, bandurzystą, nie mając ich w swoim twórczym dorobku. Wielkimi nauczycielami stali się dla niej kobziarze Jewhen Adamcewycz, Jehor Mowczan, Fedir Żarko, Heorhij Tkaczenko, których słuchała, z którymi twórczo rozmawiała, których sztukę przepuszczała przez serce i rozum. A jeszcze niezwykłe wrażenie wywarły na niej nagrania bandurzysty z diaspory Zynowija Sztokałka, w którego wykonaniu ballady, dumy i byliny robiły unikalne wrażenie. Cieszyła się i czuła szczęśliwa, że na jej oczach własne bandury wytwarzali jej jedyny wielki nauczyciel Wasyl Herasymenko (ze skonstruowaną przez niego bandurą artystka nie rozstaje się przez całe swoje długie twórcze życie) oraz bracia Petro i Ołeksandr Honczarenkowie (pierwszy z nich, nawiasem mówiąc, był teściem Hałyny Menkusz). „Bandura dla mnie to całe moje świadome życie, bez niej nie mogłabym istnieć na naszej ziemi. Jest ona tym przewodnikiem, przez którego przekazuję swoje i mojego narodu bóle i smutki. Kiedy biorę bandurę, od razu wyczuwam w sobie puls życia, wyłapuję puls bicia serca mojego narodu. Przez nią wylewam swoją duszę, która w niej krzykiem krzyczy lub odzywa się burzliwą radością. Struny same doganiają jedna drugą, tworzą melodię mojego nastroju i nastroju narodu, opowiadając o wielkich lub tragicznych wydarzeniach w historii kozactwa. I nie tylko kozactwa. Oto dlaczego serce zawołało, by udźwiękowić wiersze Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Ołeksandra Olesia, Wasyla Symonenki, Wołodymyra Iwanyszyna, Wasyla Stusa, Dmytra Pawłyczki, a jednocześnie przejąć historyczne dumy i pieśni od znanych na Ukrainie bandurzystów – w nich jest nerw narodu, a ja na ten nerw trafiam i on odzywa się we mnie dźwiękami bandury i głosem. Wychodzę na scenę i pracuję z pozycji, że jestem córką swojego narodu. Dla niego śpiewam wszystko to, co jego i mnie boli” – wyznała mi kiedyś Hałyna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wykonując polecenie KC Komunistycznej Partii Ukrainy, Ministerstwa Kultury, na wszelkie sposoby stawiała opór, aby nie dopuścić patriotycznego utworu Liny Kostenko na prestiżową stołeczną scenę. W szerokim rozumieniu był to policzek wymierzony ówczesnemu systemowi. Premiera jednak się odbyła — kompozycja wybrzmiała gromowładnym wybuchem, wpisując jasną kartę w biografię Niły Kriukowej, Hałyny Menkusz i w życie artystyczne Ukrainy. Tak samo stworzyły nadzwyczaj jasny duet artystka Ludmyła Łymar i bandurzystka Hałyna Menkusz w monospektaklu „Wiedźma” według poematu o tym samym tytule autorstwa Tarasa Szewczenki. Z literacko-muzycznymi kompozycjami „Marusia Czuraj”, „Wiedźma” wykonawczynie objechały nie tylko Ukrainę, ale też odwiedziły Austrię, Amerykę, Kanadę — i wszędzie towarzyszył im sukces. Cała prasa odnotowywała, że te duety są nie tylko kompozycyjnie uzasadnione, ale też jednością w zamyśle i emocjonalnym natchnieniu wykonania. Dla wymagającej wobec siebie i swojej sztuki Hałyny Menkusz ta współpraca odkryła jeszcze jedną stronę twórczych możliwości. Być może miłośnicy kina pamiętają też film „Zaginiona gramota” niezapomnianego aktora i reżysera Iwana Mykołajczuka. Twórca wspaniałego romantycznego filmu nie przestraszył się napiętnowanej Hałyny Menkusz, powierzył właśnie jej udźwiękowienie najważniejszych kadrów i za to bandurzystka jest mu wdzięczna. Choć film przez długie lata znajdował się pod zakazem, to jednak wreszcie doczekał się swojego gwiezdnego czasu. Wielbiciele talentu Hałyny Menkusz szczerze ucieszyli się pojawieniem w sieci handlowej płyty-giganta „Oj krzyknęła łabędzica”, wydanej w 1986 roku przez Wszechzwiązkową firmę „Melodija”, na której brzmią pieśni ludowe, ballady, dumy. Ukraińskie radio również zrealizowało niemało nagrań bandurzystki dla swoich funduszy. Wyszły w masowych nakładach kasety audio „Hałyna Menkusz”, „Nasza duma, nasza pieśń”, „Ogród miłości”, „Jewszan-zillia”. Ujrzał światło dzienne zbiór repertuaru koncertowego i pedagogicznego „Banduro moja malowana” (K., 2000). W ostatnim czasie Hałyna Menkusz wiele uwagi poświęca pracy pedagogicznej, odkrywając przed swoimi wychowankami czarujący świat sztuki kobziarskiej, wtajemniczając ich w sekrety techniki gry na bandurze. Wśród jej uczniów są już laureaci międzynarodowych konkursów, profesjonalni bandurzyści-wykonawcy, którzy kontynuują wspaniałą szkołę swojej utalentowanej nauczycielki. W jej klasie opanowują bandurę także studenci z Japonii, których pedagog dosłownie zahipnotyzowała dźwiękami tego niezwykłego instrumentu i odtąd będą oni czarować nim słuchaczy u siebie w ojczyźnie. Taki w zwięzłym zarysie jest zakres działalności twórczej Hałyny Menkusz, od 1994 roku zasłużonej, a od 2002 roku — ludowej artystki Ukrainy. W epoce totalitarnej próbowano podciąć jej skrzydła — nie udało się! Bezskutecznie próbowano zwerbować ją do „honorowej służby” w organach KGB — nie na tę trafili! Dokładano starań, by uczynić ją posłuszną bolszewickiemu systemowi — nie udało się! Tyle samo woli i ducha wykazała ta niewielka, ale po męsku wytrzymała i zahartowana kobieta, pełna pasji propagatorka wszechzwycięskiego ducha kobziarskiego! Znana i szanowana na Ukrainie bandurzystka Hałyna Menkusz będzie świętować swój jubileusz, którym podsumuje swój wkład w rozwój sztuki kobziarskiej Ukrainy. Że jest on znaczący — nie ma żadnych wątpliwości. A czy czuje się ona w pełni zrealizowana i szczęśliwa w demokratycznej Ukrainie, której niepodległość przez kilka dziesięcioleci tak świadomie i z oddaniem przybliżała? Czy jej droga zamiast cierniowych róż wyścieliła się pachnącymi czerwonymi, różowymi różami? Odpowiedzieć twierdząco jest trudno choćby dlatego, że prawdziwa nowa demokratyczna Ukraina rozbłysła dla Hałyny Menkusz dopiero wraz ze zwycięstwem jaśniejącej Pomarańczowej Rewolucji, w którą święcie uwierzyła, więc ma nadzieję, że jej talent i doświadczenie twórcze koniecznie przydadzą się w duchowej rozbudowie naszego młodego państwa. 09.07.2005 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nieznana duma Ukrainy. Słowo o Nadiji Somko

W jednym z poprzednich numerów „Słowa Proświty” opowiadano o arcydziele ukraińskiej artystki Nadiji Somko (1916—1989) w gatunku batalistyki „Bitwa pod Konotopem”. Słusznie jest zapoznać Ukraińców także z życiową i twórczą drogą autorki. Ołena LEONTOWYCZ, członkini NSPU Nadija Somko urodziła się 15 stycznia 1916 roku w Konotopie w rodzinie, która przez stulecia zachowywała ducha kozactwa i której przodkowie należeli do kozackiej starszyzny. Otoczona historycznymi nazwami miast (Konotop, Baturyn, Nowogród Siewierski, Putywl, Czernihów), dziewczynka wsłuchiwała się w opowieści starszych o zwycięskiej przeszłości, przyglądała się historycznym realiom w muzeum (broń kozacka, odzież z tamtych czasów, a nawet fotel hetmana Mazepy), chłonęła tradycje i zwyczaje rodziny, zachwycała się wystrojem rodzinnego domu: jaskrawymi czernihowskimi płachtami, dywanami, wyszywankami, ręcznikami, bujnością kwiatów w ogrodzie, malowniczą przyrodą (nie bez powodu wiele lat później wspominała Nadija: „Moje pierwsze dziecięce wrażenia, które pozostały na całe życie, to przepiękne kwiaty i jasne słońce”). A do tego dziewczynka była otoczona morzem ukraińskich pieśni i melodii, które słyszała od małego, w szczególności w wykonaniu kapeli bandurzystów, założonej przez wuja Wasyla Kołomijcia, oraz poezji drugiego wuja — Pawła Kołomijcia, utalentowanego poety… Jak to wszystko wpływało na dziecięcą duszę i kształtowało światopogląd przyszłej artystki! Ucząc się w szkole i czując już pociąg do malowania, uczęszczała do studia plastycznego i otrzymywała swoje pierwsze nagrody, ilustrując utwory Gogola i Neczuja-Łewyckiego oraz tworząc panoramę „Epoka kamienia”. A jej obraz „Jarmark” na wystawie uczestników studia został nawet zakupiony przez Czernihowskie Muzeum Historyczne. Nadija Somko zgłębiała tajniki kunsztu w Charkowskim i Kijowskim Instytucie Artystycznym, studiując malarstwo i architekturę pod troskliwym okiem wybitnych profesorów P. Buraczka, W. Kryczewskiego, K. Żukowa, I. Hrabowskiego i innych. Gromadziła wiedzę, kształtowała estetyczne gusta. Podróżując latem po Ukrainie, szkicowała starodawne cerkwie ukraińskiej architektury, wiejskie chaty oraz ich zdobienia. Jednocześnie sowiecki totalitarny reżim wywierał na wrażliwej duszy przygnębiające wrażenia, pozostawiał niezagojone rany: tragiczna śmierć wuja Pawła Kołomijcia, Hołodomor i wyniszczenie chłopstwa, okrutne represje i rozstrzelanie kwiatu ukraińskiej kultury… Dlatego, przeżywszy z mężem, Serhijem Makarenką, również artystą (pobrali się przed wojną), niemiecką okupację w Konotopie, podjęli trudną decyzję: wyjechać z małym synem w nieznane emigracji. We Włoszech Nadija Somko realizowała zamówienia greckich cerkwi, malowała ikony, w Jugosławii projektowała wystrój serbskiej cerkwi, zajmowała się malarstwem sztalugowym. Dwie wystawy młodej artystki zostały zauważone w życiu artystycznym Włoch. Dalej tułacza droga zaprowadziła ją do Argentyny. Tam wstępuje do Argentyńskiego Związku Artystów, pracuje w różnych gatunkach, wystawia swoje prace, kontaktuje się z Wiktorem Cymbałem, bez wątpienia zapoznaje się z jego twórczym oskarżeniem i cudem „1933”, stworzonym jeszcze w 1934 roku, który odbił się szerokim echem, oraz innymi płótnami. Jej obrazy zdobią muzea Buenos Aires i prywatne kolekcje. Jednak brak rodzimego środowiska artystycznego i twórczej komunikacji skłania ją w 1960 roku do przeprowadzki do USA (nawiasem mówiąc, Wiktor Cymbal w tym samym roku udał się do Stanów), gdzie w tamtym czasie zgromadziła się duża ukraińska społeczność literatów, artystów i naukowców, ośrodki ukraińskiej kultury. Jej twórczość nabiera nowego brzmienia, energii. Bierze udział w wystawach w Nowym Jorku, Filadelfii, Bostonie, Cleveland, Chicago, Detroit, wstępuje do Związku Ukraińskich Artystów, bierze udział w konkursie na projekty pomników Tarasa Szewczenki w Waszyngtonie i Buenos Aires. Talent architekta ujawnił się u Nadiji Somko w projektowaniu prawosławnej autokefalicznej cerkwi św. Apostołów Piotra i Pawła w stylu kozackiego baroku na osiedlu „Werchowyna”. To unikalny przypadek w całej historii budownictwa sakralnego, by świątynię Bożą projektowała kobieta! Nadija Somko pozostawiła znaczący dorobek twórczy. Pracowała w malarstwie, rzeźbie i architekturze. Oddała należne miejsce pejzażom (wśród nich „Las”, „Jezioro”, „Rzeka Hudson zimą”, „Zachód słońca”, „Krajobraz” i in.), martwym naturom i swoim ulubionym kwiatom („Mieczyki”, „Róże”, „Dalie”, „Żółte chryzantemy”, „Bez”, „Goździki”, „Glicynie” i in.). Jej twórczość inspirowała Ukraina, ponieważ panowała ona w jej myślach, za nią tęskniła jej dusza, do niej dążyła. Dlatego w dorobku artystki znajduje się i „Pieśń lasu” Łesi Ukrainki z dramatyczną interpretacją postaci Mawki, i kompozycja poświęcona macierzyństwu („Matka”), i portret ukraińskiej piękności w stroju ludowym („Wielkanoc”). W twórczości Nadiji Somko obecna jest także tematyka amerykańska, ucieleśniona w obrazie „Chwała zwycięzcom”, poświęconym zwycięstwu rewolucji amerykańskiej 1776 r., kompozycjach portretowych znanych aktorów ukraińskiego pochodzenia Jacka Palance’a (Pałahniuka) i Michaela Mazurkiego (Mazurenki), amerykańskiego Johna Wayne’a, oraz w rzeźbie („Polowanie na mustangi” i in.). Na lata 60. przypada szczególny rozkwit twórczej energii Nadiji Somko (jakby skumulowanej przez całe poprzednie życie), który można porównać jedynie do wybuchu. Jej duszę i myśli opanowała historia dalekiej Ojczyzny z czasów Rusi Kijowskiej i zwycięskiej walki o wyzwolenie Ukrainy w XVII wieku. W niej jakby skumulowały się wszystkie uczucia tamtych epok i dały siłę do realizacji najwyższych zamierzeń. Tak pojawiła się seria epickich płócien „Książę Oleg pod Carogrodem”, „Idę na was”, „Chrzest Rusi-Ukrainy”, „Święto w dawnym Kijowie”, „Swaty Anny Jarosławny” i inne. Ale szczególny twórczy wzlot nastąpił, gdy artystka zwróciła się ku heroicznym kartom historii Ukrainy i obudził się w niej talent batalisty, którym mogą zachwycać się wszyscy bataliści-mężczyźni świata! Poprzedziły je niczym preludium obrazy „Wjazd Bohdana Chmielnickiego do Kijowa” oraz „Iwan Mazepa w Soborze św. Zofii w Kijowie”. W ślad za nimi artystka zadziwiła świat unikalnymi płótnami „Bitwa księcia Igora z Połowcami”, „Obrona świętości”, „Natarcie”, „Atak”, „Bohun”, „Zwycięstwo hetmana Wyhowskiego” i in. A wśród nich nieśmiertelnym ogniem jaśnieje płótno „Bitwa pod Konotopem”! Krytycy sztuki podkreślali właściwy jej płótnom „niezwykły dynamizm, błyskotliwą kompozycję i bogactwo barw”. Ale Nadiji Somko jakby nie wystarczało malarstwo, więc zwróciła się ku rzeźbie. W jej drżących, lecz silnych dłoniach ożyły kompozycje „Bohdan Chmielnicki”, „Zaporożcy”, „Zwycięstwo”, „Taras Bulba”, „Kozak Mamaj”, „Kozak na koniu”, „Pożegnanie”, a także „Książę Oleg”, „Bitwa księcia Światosława z Chazarami”, „Książę Igor” i in. I wszystko to wydarzyło się w ciągu jednej dekady! Nadija Somko hojnie wzbogaciła ukraińską skarbnicę sztuki dzięki połączeniu doskonałej techniki, kipiącego temperamentu, ukraińskiej szkoły malarstwa i wysokiego patriotyzmu. Artystka żyła z Ojczyzną w duszy, inspirowała się nią i tworzyła dla Ukrainy. Duma ukraińskiej sztuki powinna stać się znana.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ter, Pawło Arje, Ołeh Mykołajczuk, Anna Bahriana, jest też moja sztuka “Zabłąkani uciekinierzy”. Także w tłumaczeniu z języka krymskotatarskiego sztuka “Arzy, tatarska legenda” Rinata Bektaszewa z okupowanego Krymu. Do antologii weszła również przetłumaczona z rosyjskiego sztuka Dmytra Ternowego “Detalizacja”, w której przewidziano Majdan. Oprócz prezentacji samej dramaturgii, wraz z redaktorem i dyrektorem Dominikiem Dolmieu chcieliśmy przedstawić także samą Ukrainę, o której, niestety, bardzo mało wiedzą w Europie. Dlatego dobieraliśmy utwory o naszej historii i współczesności: o Czarnobylu, Majdanie, zmaganiach wyzwoleńczych Ukraińców podczas pierwszej i drugiej wojny światowej, czasie przemian. To różne style, różne formaty. Wielkoskalowa, wieloosobowa sztuka Serhija Żadana “Hymn demokratycznej młodzieży” i monosztuka Ołeha Mykołajczuka o problemie aborcji “Dziki miód w roku czarnego koguta”. To realistyczne i paradokumentalne sztuki, a także wirtualne i fantasy. Staraliśmy się pokazać różną Ukrainę. Antologia została zaprezentowana w Ukraińskim Centrum Kultury w Paryżu, które stało się partnerem prezentacji. A wydawnictwo “Espace d’un instant”, które początkowo wydało “Majdan Inferno”, teraz wystąpiło inicjatorem antologii. Ten projekt wsparła tylko strona francuska. Zwracaliśmy się do wielu instytucji na Ukrainie — Ministerstw Kultury i Spraw Zagranicznych, różnych fundacji, ale nie otrzymaliśmy odzewu. Natomiast pomogły “Narodowe Centrum Książki Francji” i częściowo Międzynarodowy konkurs autorów teatralnych w Lyonie, bo trzech autorów książki jest wśród jego zwycięzców. Ta prezentacja i mój udział w festiwalu odbyły się dzięki wsparciu fundacji i-Portunus, ona też sprzyjała wyjazdowi Clémenta Peretjata do Ukrainy. Chciałoby się, aby i strona ukraińska wspierała takie przedsięwzięcia, bo to niezwykle ważne dla wizerunku naszego kraju. Dramaturgia — to nie tylko twarz ukraińskiego teatru, ale i maska, która może pomóc obcokrajowcom poczuć się w roli Ukraińców. Ci sami francuscy aktorzy, którzy byli na scenie w ukraińskich wyszywankach, mówili teksty, które brzmiały na Majdanie, — zdołali to poczuć i zrozumieć w większym stopniu niż w dokumentalistyce, i przekazać swojej publiczności. Na Ukrainie były tylko czytania sceniczne sztuki “Majdan Inferno”, a także jeden szkicowy spektakl studencki. W planach wystawienie przez reżysera Anatolija Łewczenkę w Donieckim Obwodowym Teatrze Dramatycznym (m. Mariupol). Myślę, że ukraińskiemu teatrowi dzisiaj brakuje przemyślenia tego tematu na poziomie artystycznym, a teatr powinien być z narodem, przemyśliwać te problemy i wyzwania, które dzieją się z nami. Inaczej historia będzie powtarzać swoje lekcje. Latem ukończyłam sztukę “Czas czarnego słońca” — historyczną przypowieść-fantasy. Zaczyna się ona od tego, że aktorowi proponują zostać królem… Akcja dzieje się niby w średniowiecznych Włoszech, ale właściwie utwór jest o tych odczuciach, które przeżywam obecnie. Chociaż sama idea powstała dwa lata przed współczesnymi wydarzeniami. Piszę sztukę o nastolatkach. Główna bohaterka – uchodźczyni. Utwór o tym, jak jej nie postrzegają taką, jaką jest, o niebezpieczeństwach, które na nią czyhają. Właśnie otrzymałam zaproszenie na premierę w Dnieprze. Tam wystawili moją dawną sztukę “Ten, który otwiera drzwi”. Na szczęście dla sztuki, ale niestety dla kraju, jest ona znów aktualna. Cieszę się, że teatr dramatu i komedii, który wcześniej był rosyjskojęzyczny, dzięki nowemu dyrektorowi Serhijowi Mazanemu ukrainizuje się. W planach działu dramaturgicznego Centrum Kurbasa, w którym pracuję, projekt antologii “Inna dramaturgia” — współczesnych eksperymentalnych sztuk. Także są projekty związane z historycznym, biograficznym dramatem, komediami. Jednak nie mamy wsparcia ze strony państwa odnośnie tych wydań, dlatego znów jesteśmy w poszukiwaniu. W teatrze jest swoista scena, do której trzeba się przystosować. I właśnie Albee pasuje do tej nowoczesnej atmosfery. Twórczość Albee jest podobna do twórczości Tennessee Williamsa. Wszystko w ich sztukach jest bardzo osobiste. Tutaj widzimy artystyczne uogólnienie, analizę i filozoficzne przemyślenie życia i tego, co najcenniejsze w życiu. Jedną z ról wykonuje wspaniała aktorka Ludmyła Szpytalowa. Swego czasu była gwiazdą Kijowskiego Teatru na Podolu, grała w innych teatrach. Obecnie, niestety, nie jest bardzo zaangażowana. Myślę, że ta trudna rola — jest właśnie dla niej. Zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Ołeksenko-Żyrko — jedna z czołowych aktorek Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki. Zagrała wiele ról, dobrze zna ją ukraiński widz. Marija Iwaszeczkina — moja studentka, absolwentka Kijowskiej Miejskiej Akademii Sztuki Estradowo-Cyrkowej. Obecnie kończy wydział producencki. Rozwiązanie scenograficzne podpowiedzieli Ołeksij Kużelny i artystka Tetiana Zimina. Teraz stało się bardzo modne przerabianie dramaturgów. A mnie się wydaje, trzeba iść za takimi autorami, jak Albee, Czechow, Williams, starać się zrozumieć ich. Myślę — nam się to udało. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ukraiński dramat we Francji

Współczesna ukraińska dramatopisarka Neda Neżdana niedawno przebywała we Francji, gdzie włączyła się w kilka projektów sprzyjających pogłębieniu ukraińsko-francuskich więzi kulturowych. O twórczości pisarki w większym lub mniejszym stopniu wiedzą już przynajmniej w 20 krajach. Czasami były to wystawienia sztuk w teatrach, czasami publikacje, udział w międzynarodowych konkursach i festiwalach. Wśród znaczących wydarzeń ostatnich lat są po dwie inscenizacje w Turcji i Australii, sceniczne czytanie jednej ze sztuk, poświęconej wojnie rosyjsko-ukraińskiej, w Portugalii. Ta sztuka — „Zagubieni we mgle” — zdobyła zwycięstwo w konkursie „Koronacja słowa”, jednak do tej pory nie została wystawiona w żadnym ukraińskim teatrze. — We Francji niedawno odbyły się dwa bardzo ważne dla ukraińskiej dramaturgii i Ukrainy w ogóle wydarzenia — opowiada Neda Neżdana. — To pierwsza pełnometrażowa premiera w języku francuskim sztuki „Majdan Inferno” (to pierwsze wcielenie ukraińskiej sztuki w języku francuskim we Francji. Do tej pory była tylko inscenizacja Wołodymyra Wynnyczenki z 1940 roku, ale była ona w języku ukraińskim w teatrze diasporalnym). To moja sztuka o Majdanie, którą pisałam głównie we Francji, a także podróżując po Europie: podczas biennale „Nowe Europejskie Sztuki” w Wiesbaden (Niemcy), Zgromadzenia Ogólnego Eurodramy w Prisztinie (Kosowo) oraz w Macedonii. Treść ma ukraińską, a kontekst — międzynarodowy. Sztukę najpierw opublikowano we Francji. Pierwsze sceniczne czytanie na festiwalu „Europa teatrów” odbyło się w Paryżu, a potem szkic spektaklu (zaprezentowano nie cały utwór, a jego skrót) na Międzynarodowym festiwalu teatru politycznego „Etrange Etrange” w Lyonie dwa lata temu. Po tym reżyser wersji scenicznej Clément Peretjatko szukał możliwości i partnerów, aby wystawić pełnometrażowy spektakl. Jednym z nich stało się Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej imienia Łesia Kurbasa. A pierwsza prezentacja projektu odbyła się w ramach międzynarodowej konferencji poświęconej Rewolucji Godności w Centrum Kurbasa. Aby zanurzyć się w ukraiński kontekst, francuscy aktorzy Amandine Vinson i Anthony Liebot odwiedzali Muzeum Majdanu, rozmawiali z uczestnikami protestów, aby lepiej zrozumieć tamte wydarzenia. Dołączył do nich także Simon Jouannot. Po tym był pokaz pośredni w Nicei (40 minut). Jeśli lyoński spektakl był czysto dramatyczny z wędrówką po różnych pomieszczeniach teatru, to ten odbywał się już na scenie. Ale był on w połowie dramatyczny, w połowie — marionetkowy. To znaczy, aktorzy grali na scenie razem z marionetkami. Pierwsza wersja marionetek była bardziej realistyczna. To znaczy, twarze marionetek szukano wśród protestujących. A potem postanowiono z tego zrezygnować. Na pierwszym pokazie zrobiono puste twarze i zrozumiano, że to lepsze. Przecież pozwala to widzom wyobrazić sobie siebie na miejscu tego czy innego bohatera. W rezultacie powstała trzecia wersja tych marionetek z twarzami podobnymi do ukraińskich lalek-motanek. Clément Peretjatko zainspirował się z jednej strony pomysłem z abstrakcyjnymi twarzami, a z drugiej — ukraińskim wertepem, bo sztuka została napisana podobnie do ulicznego misterium, gdzie są intermedia, możliwość wykorzystania marionetek i masek. Premiera spektaklu odbyła się na największym światowym festiwalu teatrów marionetek w Charleville-Mézières (Francja). Swoją drogą, pojęcie marionetek dla Francuzów jest szersze niż dla Ukraińców — tak nazywają oni wszelkie przedmioty użyte w teatrze jako postacie (cienie, lalki i właściwe marionetki). Spektakl stał się wspólną produkcją festiwalu i lyońskiej kompanii teatralnej „Collapse”. Pokazano go w głównej nominacji na dużej scenie, a to ważne dla rankingu spektaklu. Ciekawa była reakcja widzów i środowisk profesjonalnych. Pozycjonowano go z niedawnymi protestami „żółtych kamizelek” we Francji. To znaczy, ten temat stał się bliższy Francuzom niż wtedy, gdy odbywał się Majdan. Z drugiej strony — dało to impuls do większej uwagi wobec Ukrainy, zainteresowania ukraińską rewolucją, ogólnie sytuacją w naszym państwie. Spektakl zaczyna się krwawą sobotą, czyli przejściem Euromajdanu we właściwy Majdan. Finał jest otwarty — to atak Rosji na Ukrainę. Reżyser zaproponował potrójny świat — marionetek, gdzie odbywają się realne wydarzenia, świat masek, podobnych do awatarów z Facebooka, a także wewnętrzne monologi głównej bohaterki i bohatera w śpiączce, w której znalazł się w wyniku ataku berkutowców. Te myśli pokazują aktorzy twarzą w twarz bez masek i marionetek. Taka potrójna hierarchia tworzy ciekawe rozwiązanie wizualne. Jeśli same marionetki są bardzo delikatne, czym podkreśla się kruchość ludzkiego życia, to dekoracje były z żelaznej armatury, co uosabiało okrucieństwo totalitarnego systemu. Drugie ważne wydarzenie — wydanie po francusku antologii ukraińskich sztuk „Od Czarnobyla do Krymu” po raz pierwszy w historii obu krajów. Wśród autorów — Serhij Żadan, Ołeksandr Irwaneć, Ołeksandr Wi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

O młodości, dojrzałości i starości

Reżyserem-inscenizatorem i scenografem jest zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Arkuszenko. Przez wiele lat pani Tetiana pracowała w Rosji. I obecnie jej spektakle wystawiają rosyjskie teatry. A osiem lat temu powróciła do swojej Ojczyzny. Od tego czasu aktywnie współpracuje z ukraińskimi teatrami. Niedługo po powrocie na Ukrainę na Scenie Kameralnej im. Serhija Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki wystawiła sztukę Tennessee Williamsa „Szklana menażeria”, w której główną rolę wykonuje ludowa artystka Ukrainy Iryna Doroszenko. Zgodę na wystawienie „Szklanej menażerii” wyraził ludowy artysta Ukrainy Bohdan Stupka, który był wówczas dyrektorem artystycznym teatru. Przez wiele lat popularnym wśród kijowian był jej spektakl „Lettice i Lovage” na podstawie sztuki Petera Shaffera w teatrze „Suzirja”. Dla Kijowskiego Teatru Dramatycznego „Bravo” reżyserka wystawiła „Tańce na walizkach” (u podstaw spektaklu leży utwór Richarda Baera). Jedną z nowych prac stała się inscenizacja spektaklu „Klub samotnych serc” Ivana Menchella w Narodowym Akademickim Ukraińskim Teatrze Dramatycznym im. Marii Zańkowieckiej (m. Lwów). Już od wielu lat Tetiana Arkuszenko skłania się ku amerykańskiej dramaturgii, która, jej zdaniem, jest niedostatecznie reprezentowana na ukraińskiej scenie. A zatem oddajmy głos pani Tetianie: Kijowska akademicka pracownia sztuki teatralnej „Suzirja” zaprosiła na nowy spektakl „Trzy wysokie kobiety” na podstawie tragifarsy Edwarda Albee. To historia o anatomii tymczasowej tkanki ludzkiego życia. Połączenie w jedną całość młodości, dojrzałości i starości. Rozważania o minionym życiu, świadomości oraz o sprzecznościach, które są zawarte w jednym człowieku. — Bardzo lubię twórczość Edwarda Albee. Szczególnie jego sztukę „Trzy wysokie kobiety”. Kiedyś dawno temu zobaczyłam spektakl na podstawie jego utworu „Kto się boi Virginii Woolf?”. Takie spektakle nie są dla szerokiego widza, są intelektualne, o głębokich sprawach psychologicznych. Uważam, że w teatrze trzeba nie tylko się śmiać, czasami należy pomyśleć i przeżyć. Jestem bardzo wdzięczna dyrektorowi artystycznemu Kijowskiej akademickiej pracowni sztuki teatralnej „Suzirja”, ludowemu artyście Ukrainy Ołeksijowi Kużelnemu. On i jego teatr dają możliwość reżyserom wystawić właśnie to, czego pragną. To, czego być może nigdy nie mogliby w teatrze repertuarowym, ponieważ tam są swoje plany, komercyjne pomysły. A tutaj można wykorzystywać czysto twórcze motywy. Dał możliwość zebrać się twórcom i robić to, co uważają za stosowne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Sztuka dostrzegania piękna

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Wasyl Zabashta (1918—2016) należy do plejady rodzimych artystów drugiej połowy XX i początku XXI wieku o wyraźnie zarysowanej oryginalności postawy duchowej i artystycznej. Jego płótna wyróżniają się wyrazistym, niepowtarzalnym wymiarem obrazowym oraz indywidualnym stylem malowania: niezwykle sprężystym, dynamicznym, emocjonalnym. Ten autor to prawdziwy mistrz, a przede wszystkim mistrz kolorytu, „muzyki” harmonii barw. W swojej twórczości Wasyl Zabashta przejawił rodową, rdzennie ukraińską, rozmarzoną i idealistyczną, a zarazem heroiczną tożsamość. Jego dusza była otwarta na zgłębianie głębokich sensów dramatycznych kolizji historii narodowej, piękna i wielkości otaczającego krajobrazu przyrodniczo-kulturowego, niepowtarzalności indywidualnego charakteru i losu każdej ludzkiej osobowości. Prace artysty są pełne treści, za którą widać szczerą postawę życiową, mądrość, zdolność do współczucia i empatii. Malarstwo Wasyla Zabashty pozwala włączyć się w wysokie pojęcie „duchowa Ukraina”; pojęcie, za którym stoi nie tylko teoretyczny ekwilibrystyczny intelekt, ale przede wszystkim osobiście wycierpiane zwycięstwa i porażki własnego narodu (na frontach II wojny światowej, która zaczęła się dla niego w 1939 roku w śniegach Finlandii, na ponad 60-letniej niwie pedagogicznej w Kijowskim Instytucie Sztuki (Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury), w pracy społecznej na rzecz ochrony dziedzictwa narodowego w warunkach totalitarnego systemu sowieckiego lat 70.—początku lat 90. XX wieku. Artysta celowo rozwijał tradycje narodowej szkoły malarstwa. Twórcza więź pokoleń w jego płótnach współbrzmi przede wszystkim z doskonałością obrazowo-kompozycyjną i ładem kolorystycznym prac wybitnych ukraińskich malarzy końca XIX i pierwszej połowy XX wieku: S. Wasylkiwskiego, O. Muraszki, F. Kryczewskiego, M. Buraczka, O. Nowakiwskiego i innych. Jednak autorska koncepcja malarstwa Wasyla Zabashty powstała z sumy doświadczeń nie tylko rodzimej, ale i światowej klasyki artystycznej, przejmując samą strukturę wrażliwości wybitnych twórców, przede wszystkim europejskiego impresjonizmu, postimpresjonizmu, a częściowo także ekspresjonizmu. Jednocześnie przyczynił się do tego temperament artysty, który w młodych latach, w skrajnie niesprzyjających okolicznościach życiowych, zdołał zidentyfikować się z nacjocentrycznym wektorem rozwoju sztuki — przede wszystkim na poziomie duchowym i ogólnoestetycznym — z determinującymi humanistycznymi strategiami światowego tworzenia obrazów. Art-menedżer Galerii Miejskiej dzielnicy Desniańskiej stolicy Ołeh Smal podkreślił, że na tej wystawie na nowo odkrył dla siebie twórczość Wasyla Zabashty. W ekspozycji zaprezentowano nie tylko dzieła samego Wasyla Iwanowycza, ale także członków jego utalentowanej rodziny. — Nasza galeria przyjęła wielu sławnych artystów — podkreślił ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Wałerij Franczuk. — Wielkie podziękowania dla rodziny, która zgodziła się zaprezentować twórczość naszego wybitnego artysty XX i XXI wieku. Wierzę, że imię W. Zabashty będzie żyło w pamięci tych ludzi, którzy choć raz zwrócą się do jego dzieł i zobaczą w nich żywą i wieczną historię. Na jednej z wystaw w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Wasyl Iwanowycz powiedział: „Malujcie, młodzi artyści, nie plamy na obrazach, a twórzcie obrazy Sumszczyzny, Czernihowszczyzny, Kijowszczyzny. Tam znajdziecie tyle dla swojego talentu, że wystarczy na całe życie”. Kiedy przyjechałem do Kijowa, pierwszym, który podał mi rękę, i ta ręka dała siłę dalej żyć i pracować, był Wasyl Iwanowycz, który w miejskiej galerii sztuki dzielnicy Desniańskiej stolicy otwarto wystawę dzieł Wasyla Zabashty i jego rodziny „Sugolosia” (Współbrzmienie), na którą przybyli przyjaciele i uczniowie artysty, koneserzy sztuk pięknych. wtedy kierował Ludowym studiem sztuk pięknych w Pałacu Październikowym (obecnie Międzynarodowe Centrum Kultury i Sztuki). Ta szkoła dała mi więcej niż później Instytut Sztuki i wszystkie podróże po świecie. Laureat Szewczenkowski, ludowy artysta Ukrainy Wasyl Czebanyk wspomniał lata, kiedy razem z Wasylem Iwanowyczem wykładali w Akademii, o tym, ile jego koledze przyszło włożyć wysiłku, aby stworzyć pracownię pejzażu. Wasyl Zabashta był człowiekiem niezwykle dobrej duszy, patriotą, który przejmował się losem Ukrainy. Zasłużony artysta Ukrainy Ihor Melnyczuk opowiedział o czasie, kiedy uczył się w dopiero co utworzonej pracowni pejzażu, po czym z Wasylem Iwanowyczem łączyła ich wieloletnia twórcza przyjaźń. Wasyl Zabashta z wielkim przejęciem odnosił się do Akademii, oddał jej najlepsze lata swojego życia. Artysta Ołeksij Blyzniuk opowiedział o twórczych związkach Wasyla Zabashty z Czerkaszczyzną, o tym, jak wiele zrobił dla rozwoju sztuk pięknych w mieście Horodyszcze. Wyraził przekonanie, że jedna z ulic tego miasta powinna nosić imię Wasyla Iwanowycza. Ludowy artysta Ukrainy Iwan Hamkało przyznał, że jest po raz pierwszy na wielkiej wystawie Wasyla Zabashty. Jest pod wrażeniem jego pięknych portretów, kolorowych pejzaży. Jak zaznaczył przewodniczący zarządu Towarzystwa „Znannia” (Wiedza) Ukrainy Wasyl Kuszerets, w dziełach Wasyla Zabashty jest bardzo dużo informacji i wysokiej kultury. Za każdym pociągnięciem pędzla kryje się obraz. Musimy nie tylko cieszyć się światłem, które płynie z tych obrazów, ale także rozumieć, co dzieje się wokół nas. Członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Horłowyj przypomniał, że znał Wasyla Zabashtę od dalekiego 1970 roku, kiedy po raz pierwszy zdawał do Kijowskiego Instytutu Sztuki. Wtedy Wasyl Iwanowycz poradził mu najpierw ukończyć Odeskie liceum plastyczne. Później artysta był jego pedagogiem. Oboje byli wśród tych, którzy stali u źródeł Ludowego Ruchu Ukrainy oraz Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. — Wasyl Iwanowycz miał credo: „Kimkolwiek byś był, bądź człowiekiem, nieś miłość, dobro, chroń przyrodę i bądź patriotą”. W tych słowach cała istota jego życia. Ani razu nie sprzeniewierzył się tym słowom — podkreśliła wdowa po artyście Ludmyła Zabashta. — Wszystkie swoje dzieła Wasyl Iwanowycz pisał przy muzyce. W Akademii, gdzie brzmi muzyka Mozarta, Beethovena, Vivaldiego — tam jest Zabashta. Jego drugie przykazanie — jeśli Bóg obdarzył cię talentem bycia malarzem, studiuj kolory przyrody i wszystkiego, co nas otacza. Artysta musi być wysoko wykształconym człowiekiem, cały czas się uczyć. Przekazać poprzez swoją twórczość ten skarb, który stworzyła ludzkość, a przede wszystkim twoja ziemia. Trzeci postulat — jeśli Bóg dał ci uczyć, staraj się obudzić talent, pomagaj go rozwijać. Nie narzucaj swojego, a rób tak, aby nawet tam, gdzie nie ma piękna, uczeń je dostrzegł i stworzył. Bóg nagrodził go wielkim talentem kochania. A kochać — to oddawać siebie. Wasyl namalował wiele chat. Nie miał czasu malować kobiet, bo były na polach kołchozowych. Ze stworzonych przez niego ukraińskich chat można zrobić całą wystawę. Także bardzo kochał chmury, są w każdym pejzażu. Był jedenastym dzieckiem w śpiewającej rodzinie. Wasyl Zabashta był zwiadowcą, czołgistą, kawalerem orderów. Ale kto o tym wie? Wasyl Iwanowycz posiadał talent słowa. Napisał książkę „Świat oczami artysty”. Jeszcze nie wydana jest jego książka „W poszukiwaniu świata”. Tutaj szuka jasnego człowieka, jasnego obrazu i jasnego losu. Artysta jako pierwszy w ukraińskiej sztuce plastycznej stworzył wizerunek Semena Hułaka-Artemowskiego, jako pierwszy „zapalił” „świecę nieśmiertelności” w swojej pracy studenckiej „Śmierć Szewczenki”. Na otwarcie wystawy przybyły ludowa artystka Ukrainy Wałentyna Kowalśka oraz zasłużona artystka Ukrainy Rusłana Łocman, które podarowały gościom krótki koncert ukraińskich pieśni. Uczestnicy spotkania artystycznego przyjęli apel do mera Horodyszcza oraz Rady Miejskiej Horodyszcza z prośbą o przemianowanie ulicy Nachimowa w tym mieście na zejście Wasyla Zabaszty. Na wystawie zaprezentowano również prace artystki sztuki dekoracyjno-użytkowej, córki artysty Hałyny Zabaszty, która pracuje w dziedzinie tekstyliów artystycznych, kostiumu autorskiego i scenicznego. Jest uczestniczką wystaw ogólnoukraińskich i międzynarodowych, międzynarodowych plenerów tekstyliów artystycznych, współorganizatorką Ogólnoukraińskiego pleneru „Żywa tradycja”. W dorobku twórczym artystki znajduje się kostium autorski — kolekcja odzieży motywowanej tradycyjnym strojem Ukrainy na Międzynarodową wystawę w mieście Zagrzeb (Chorwacja, 1979); kostiumy motywowane sztuką Dawnej Rusi: „Jarosławna”, „Kniahini” (1979); zespół odzieży „Ukraińskie barok” (1980); „Dywoptach” (1987); kostiumy motywowane pracami Marii Prymaczenko: „Maki”, „Bukiet”, „Oset”; kostiumy „Karpaty”, „Bożonarodzeniowy” (2002); kostium sceniczny dla tria „Zołoti Kluczi” (lata 80.); dla Raisy Kyryczenko: „Rosawa” (1980), „Czuraimiwna” (1990), „Kozaczka” (2004) i in. Jej prace są prezentowane w muzeach sztuki Ukrainy oraz kolekcjach prywatnych. Obok — dzieła artystki sztuki dekoracyjno-użytkowej, synowej Wasyla Zabaszty Natalii Diaczenko-Zabaszty, która pracuje w dziedzinie tekstyliów artystycznych, kostiumu autorskiego i scenicznego. Pani Natalia jest uczestniczką humanitarnego projektu twórczego „Ratujmy dywan hlyniański”, międzynarodowego projektu etnoartystycznego „Ekologiczny aspekt”. Uczestniczka międzynarodowych plenerów i sympozjów tekstyliów artystycznych, współorganizatorka Ogólnoukraińskiego pleneru „Żywa tradycja: tekstylia, ceramika”. Wśród jej dorobku twórczego — serie minigobelinów „Wspomnienia o Nidzie”, „Wiosenny nastrój”; kompozycje dekoracyjne „Fantastyczne dumy, fantastyczne marzenia”; malarstwo na tkaninie: „Przez wieki”, „Anioły”, „Pisankowe śpiewy”, „Z rosy i wody”; gobeliny „Bezgominnie”, „Praobecność”, „Oświeceni słońcem”, „Pierwszy śnieg”, „Ścieżki-drogi”; komplet dywanów „Dawna Ruś”. Żdan Zabaszta — wnuk artysty — tworzy kreatywne kampanie dla wielu międzynarodowych i lokalnych marek. Współautor serii printów Norther Gods, instalacji „Odrodzenie” w ramach Piątego Ogólnoukraińskiego Triennale Tekstyliów. Uczestnik ruchu rekonstrukcji historycznej, założyciel klubu Warufors, uczestnik i organizator wielu wydarzeń historycznych na Ukrainie i poza jej granicami. Razem z żoną założyli firmę „Echo Historscale”, która zajmuje się tworzeniem replik tekstyliów historycznych i kostiumów. Weronika Szowa — żona Żdana Zabaszty, pracuje w dziedzinie kina, reklamy, mediów oraz autorskiego kostiumu historycznego i tekstyliów. Uczestniczka ponad trzydziestu wystaw indywidualnych i zbiorowych na Ukrainie i za granicą. Wśród jej dorobku twórczego — seria graficzna „Martyn Borula”, dyptyk „Zakochani”, serie kolaży „Chinoiserie” oraz „Rajski ogród”, seria „Soszenko 33”. Bierze aktywny udział w ruchu rekonstrukcji historycznej epoki Wczesnego Średniowiecza. Organizatorka i uczestniczka festiwali historycznych na Ukrainie i za granicą. Jedna z kuratorek wystawy „Żywa historia: Ruś Kijowska” w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy. Wnuk artysty Radym Zabaszta pracuje jako artysta-projektant. Jeszcze jeden wnuk Jar-Jurij — student Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego. Prawnuczka Daryna Buczko — uczennica Gimnazjum Wwedeńskiego (m. Kijów). Na otwarciu wystawy byli obecni prawie wszyscy członkowie twórczej rodziny Zabasztów. Nie tylko dali gościom możliwość nacieszenia się swoimi utalentowanymi dziełami, ale także wykonali pieśń „Mnohaja lita”. „Los chaty, która stoi na skraju” Autoportret „Kontrażu” (portret żony)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

że zboczył na ideowe manowce. Nielitościwym wiwisekcjom poddawano w wydawnictwie „Radianśkyj pysmennyk” jego książki prozatorskie „Mała drużyna piłkarska” oraz „Długi czas dobra”, gdzie znalazły się takie opowiadania, jak „Harmonijne natchnienie”, „Pożegnanie z Julią”, „Powrót syna marnotrawnego”, „Jechać, nie oglądając się”. Szczerbakowi zarzucano, że nie chce pisać o socjalistycznym sposobie życia, o komunistycznych ideałach, wytykano mu: pańscy marginalni bohaterowie są ułomni, żyją małymi, egoistycznymi uczuciami. A działo się to w czasie, gdy Szczerbak pisał o tym, jak trudno jednostce w takim społeczeństwie pozostać etycznie pełnowartościowym człowiekiem, o zagadce narodzin i śmierci. I we wszystkim tym jest jakiś ukryty sens, który o ludzkiej naturze znają tylko lekarze (przypomnijmy, ilu pisarzy — Rabelais, Maugham, Conan Doyle, Czechow, Bułhakow, Amosow… — wywodziło się spośród lekarzy). Wadym Skuratiwski opowiedział taki ciekawy epizod. Wielki polski pisarz Jarosław Iwaszkiewicz zapytał w Warszawie kogoś z Ukraińców o to, czym zajmuje się w Kijowie Jurij Szczerbak. Odpowiedziano mu: „Wścieklizną”, mając na myśli naukowe problemy Szczerbaka. Iwaszkiewicz albo nie zrozumiał, albo udawał, że nie zrozumiał — odpowiedział zagadkowo: „Wścieklizna — to dzisiaj tam bardzo aktualne…”. Dobrze pamiętam całe dyskusje wywołane jego powieściami „Bariera niekompatybilności” oraz „Przyczyny i skutki”. Tam również rzeczywistość z jej palącymi problemami etycznymi widziana jest oczami medyków, którzy wiedzą o świecie ludzi i świecie w ogóle znacznie więcej niż przeciętne jednostki. I wiedza ta pod bardzo specyficznym kątem widzenia, co determinuje specyficzność ich optyki. Wydawało się, że tak będzie trwał całe życie pełen perypetii romans lekarza Szczerbaka z literaturą, która miała u niego parytetową rolę z medycyną. Słyszałem, jak zazdrościli mu „czyści” pisarze: mówili, dobrze Szczerbakowi — jego medycyna karmi; nie zależy od samowoli redaktorów i cenzorów. Może nie bardzo przejmować się tym, że jego utwór odrzucono — nie zginie od tego. A my, widzicie, jesteśmy zagrożeni głodem, jeśli nie wskoczymy do wydawniczego planu tematycznego… Wydaje się, że wtedy usłyszałem od Szczerbaka taką sentencję: „Aby być w tym kraju mniej więcej niezależnym pisarzem — trzeba być lekarzem”. I nagle wyraźnie rozpisane, rzec można, pedantycznie rozrubrykowane życie Szczerbaka (nauka-literatura i tylko od czasu do czasu coś związanego z intelektualnymi zainteresowaniami) gwałtownie się naruszyło. Katastrofa czarnobylska wniosła w nie swoje korekty. Jurij Mykołajowycz wraz ze znanym amerykańskim doktorem Gale’em raz po raz jeździ tam, gdzie wydarzyło się tak demagogicznie interpretowane przez kompartyjnych trubadurów bezprecedensowe zdarzenie. „Prawda”, „Izwiestija”, „Komsomolskaja prawda” słodkogłośnie opowiadają całemu Związkowi Radzieckiemu, że nic nadzwyczajnego się tam nie dzieje — mówią, zwykły roboczy epizod: była awaria przez błąd programu, ale problem już został zlik-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Być Jurijem Szczerbakiem

Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Istnieje cała doktryna mówiąca o tym, że ukraińscy pisarze rodzą się przede wszystkim na wsi (i właśnie tak powinno być!), skąd wywożą swój talent do stolicy, którą mają podbić owym pierwotnym, przesyconym atmosferą głębokiego ludowego życia słowem. Potwierdzi to każda statystyka — rzeczywiście większość naszych literatów pochodzi z głębokiej prowincji. Jako wymowny przykład podaje się nazwiska, powiedzmy, Hryhora Tiutiunnyka czy Jewhena Hucały, którzy, sami wywodząc się ze wsi, przynieśli w swoich książkach wiejski lud, uosabiający prawdziwą Ukrainę. Może właśnie dlatego zakorzeniło się to quasi-naukowe twierdzenie o literackim donatorstwie wsi. Jeśli ślepo wierzyć w takie teorie, można dojść do przepowiadania niedalekiej śmierci piśmiennictwa, bo przecież niepowstrzymana urbanizacja, dawno wdarłszy się na patriarchalny teren wsi, ściera wszystkie jej rodzime fundamenty, nie pozostawiając nawet rudymentarnych jej cech. Ale oto niespodziewanie pojawia się w ukraińskiej prozie rodowity kijowianin (i nie filolog czy dziennikarz, jak przeważająca większość, a kandydat nauk medycznych, epidemiolog) Jurij Szczerbak. U Tiutiunnyka i Hucały jest wspaniała proza. Wydaje się, że pisać trzeba tylko tak. Wydaje się, że właśnie te — i tylko te narracyjne strategie — są jedyne możliwe, jak to niezmiennie wynika z wrażenia po utalentowanych utworach. A Szczerbak — to zupełnie inni bohaterowie, inne środowisko życiowe, inne chwyty stylistyczne i leksykalna partytura. I znowu nie można pozbyć się wrażenia: właśnie to jest ona, jedyna możliwa strategia narracyjna. Jurij Szczerbak stał się drugim biegunem prozy pokolenia lat sześćdziesiątych. Jest jedynym wśród nich urbanistą. Według wielu jego utworów można nie tylko studiować topografię Kijowa (z nowymi i starymi nazwami jego ulic, konkretnymi budynkami z ich historiami oraz historiami ich mieszkańców); w powieściach i opowiadaniach Szczerbaka jest niemało historii rodzinnych dynastii kijowian. Jednym słowem, Szczerbak przyniósł do prozy pokolenia lat sześćdziesiątych swoich bohaterów ze stołecznych osiedli, bohaterów bez żadnego śladu wiejskich sentymentów. Są oni dziećmi miejskiej cywilizacji i w porównaniu z postaciami Hucały i Tiutiunnyka są jak przedstawiciele innej planety. Tak, są uspołecznieni, ale w nich — w porównaniu z wieloma ówczesnymi utworami — najmniej widać ideowe „powiązania” ze społeczeństwem, jak wtedy nazywali je kompartyjni ideolodzy, „rozwiniętego socjalizmu”. Bohaterowie Szczerbaka — przeważnie medycy — trochę przypominają postacie Kiplinga czy Conrada. Bo każdy z nich ma kult tej sprawy, której służy. Jego postaci bez niej po prostu nie sposób sobie wyobrazić. Jest ona sposobem ich życiowej samorealizacji i świadectwem moralnej pełnowartościowości lub niepełnowartościowości. Ta sprawa stała się dla każdego jakby osobistą religią. Ci bohaterowie, nie rozwodząc się o obywatelskich i zawodowych obowiązkach i nie romantyzując siebie, zawsze są na wysokości. Szczególnie koncentrowanie widać to w debiutanckiej książce Szczerbaka „Jak na wojnie”, która swoim etycznym patosem wyraźnie współbrzmiała z „Kolegami” Wasilija Aksionowa — swoistym hymnem opozycyjności pokolenia lat sześćdziesiątych, które wymagało od społeczeństwa nowych „reguł gry” bez demagogiczno-propagandowej oprawy słowa, które aż wibrowało od niezliczonych zakazów. Ciekawy szczegół dla biografów Jurija Szczerbaka. Studiując w stołecznym instytucie medycznym, pisał wiersze, artykuły i prozę, a do tego jeszcze ćwiczył jako malarz-abstrakcjonista, szokując swoimi kompozycjami przyzwoitą publiczność, wychowaną na wzorcach nienaruszalnego socjalistycznego realizmu. Raz nawet miał wystawę, którą brutalnie zamknęli ideologiczni „wujkowie”, grożąc natchnionemu nonkonformiście zdecydowanymi konsekwencjami organizacyjnymi. Wszystko to wyrosło w całą sprawę pod nazwą „Literackiej speluny”. Dobrze, że wszystko ograniczyło się do usunięcia obrazów „stylagi” Szczerbaka i zapewnień, że może powtórzyć epizody biografii brata Mykoły. Na takie groźby Szczerbak musiał zważać. Bo był znacznie bardziej niż inni studenci w polu permanentnej uwagi odpowiednich nadzorców. Rzecz w tym, że jego starszego o siedem lat brata Mykołę, studenta stołecznego uniwersytetu imienia T. Szewczenki, członka kijowskiej filii Rówieńskiej OUN, aresztowano i uwięziono. A kiedy już po śmierci Stalina wypuszczono go na wolność, to długo pozostawał w statusie byłego więźnia, czyli nieprawomyślnego elementu, w którego biografii nie zniknęła kompromitująca polityczna plama. Przezwyciężał gruźlicę, która zaostrzyła się w mordowskich obozach koncentracyjnych i, kończąc edukację, wytrwale nadrabiał to, czego nie mógł nauczyć się w więzieniu. Jurij marzył o karierze dyplomatycznej albo o dziennikarstwie, ale bratu „wroga ludu” droga tam była zamknięta. Musiał porzucić szkołę, w której się uczył, aby uniknąć pytań o to, gdzie nagle podział się starszy brat. Wtedy aresztowania i wyroki nie były zbyt nagłaśniane — wszystkim mówiono, że Mykoła wyjechał leczyć się z ciężkiej choroby na Krym. Jurija, który właśnie skończył siódmą klasę, rodzice oddali do szkoły felczersko-położniczej, uczyć się w której bardzo nie chciał. Niedawno opowiedział w swoich wspomnieniach: „Mój mądry, z racjonalnym myśleniem ojciec wyjaśnił mi, że w warunkach ówczesnego systemu, który zbyt dobrze rozumiał, muszę jak najszybciej zdobyć neutralny politycznie zawód, który dałby możliwość bez egzaminów dostać się do instytutu medycznego. Moja emocjonalna i zrozpaczona matka błagała mnie, bym został lekarzem (ona kiedyś marzyła, że Mykoła wybierze medyczną ścieżkę) i modliła się do Boga, abym nie wymyślił sobie pójścia w „politykę” — czyli nie chciał pójść śladami Mykoły. Mówiła, że nie przeżyje drugiej straty — i wierzyłem jej, obiecując nigdy nie wplątywać się w politykę. Z czasem „polityka” sama wplątała się we mnie…”. Brat stał się wybitnym uczonym — autorem kilkuset prac naukowych i popularnonaukowych, założycielem ukraińskiej szkoły herpetologii, twórcą narodowego muzeum przyrodniczego NAN Ukrainy. Jurij Mykołajowycz wraz z żoną brata, Hałyną Josypywną, zainicjowali unikalną książkę „Mykoła Szczerbak — człowiek przyrody” („Jarosławiw Wał”, 2017), do której weszły wspomnienia o nim, a także jego wspomnienia, niezwykle ciekawe „Opowiadania o zwierzętach” oraz artykuły. Na jej prezentacji zebrał się naukowy establishment stolicy. Wszyscy mówili o szlachetnym poświęceniu Mykoły Szczerbaka. Zatem, po nielubianej przez niego szkole felczersko-położniczej Jurij Szczerbak, jak obiecał matce, został studentem instytutu medycznego, skąd poszedł do Kijowskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Epidemiologii i Chorób Zakaźnych, gdzie pracował prawie trzy dekady. Obronił pracę kandydacką i doktorską. Kierował rządowymi komisjami do walki z epidemiami w różnych zakątkach Związku, ma za to odznaczenia państwowe. Jednym słowem, biografia prawdziwego uczonego, który (jak i jego brat) znalazł siebie i swoje miejsce, z sukcesem realizując się w życiu. Autor, J. Szczerbak. Irpień. Dom Pracy Twórczej, 1974 rok A przecież była jeszcze u niego literatura. Jeszcze od tamtych studenckich dni. Pisał po rosyjsku, zaczęli drukować w Moskwie. Wszedł w krąg popularnych już w całym Związku autorów czasopisma „Junost” (Wasilij Aksionow, Andriej Wozniesienski, Anatolij Gładilin, Jewgienij Jewtuszenko). I wtedy wydarzyło się zdarzenie, po którym Jurij Szczerbak pojawił się w literaturze ukraińskiej. Opowiadał: nagle otrzymał list od redaktora „Literaturnej Ukrajiny” Pawła Zahrebelnego, który proponował mu spotkanie w redakcji. Spotkali się. Zahrebelny, który wówczas szeroko udostępniał łamy gazety na utwory nieznanych jeszcze ogółowi czytelników Jewhena Hucała, Mykoły Winhranowskiego, Wałerija Szewczuka, Wołodymyra Drozda, Witalija Korotycza, otwarcie zapytał Szczerbaka, czy naprawdę chce być prowincjonalnym rosyjskim pisarzem i czy nie warto byłoby mu przejść na ukraiński? I zaproponował drukowanie w „Literaturnej Ukrajinie”. Tak pojawiły się w niej unikatowe „Malowane recenzje” Jurija Szczerbaka. I on organicznie przeszedł na ukraiński. Miał szczęście do redaktora pierwszej książki w wydawnictwie „Radianśkyj pysmennyk” – Jewhena Hucała, z którym od razu się zaprzyjaźnili. Tak wszedł w krąg stołecznych intelektualistów-humanistów (Hryhorij Koczur, Iwan Dziuba, Heorhij Jakutowycz, Hryhorij Hawryłenko, Myron Petrowśkyj, Wadym Skuratiwśkyj), co dopełniło jego środowisko naukowe. Już od tamtego czasu pisarz Jurij Szczerbak niezmiennie znajduje się w polu mojego czytelniczego widzenia. Zawsze mnie interesował. Tak jak interesuje i dzisiaj. Przeczytałem wszystko, co drukował. Jego próby wierszopisarskie, którym poświęcał niemało sił w instytucie, zakończyły się całkowitym przejściem na prozę. Osobliwością, a nawet nieco sensacją, stała się jedyna poetycka książka znanego prozaika Szczerbaka „Freski i fotografie”, która ukazała się w 1984 roku w wydawnictwie „Mołodź”. Było to jego swoiste requiem dla poezji. Nastawiony nieufnie stosunek oficjalnej krytyki do jego książki „Jak na wojnie” zmienił się w grubiańską „analitykę” w odniesieniu do zbiorów opowiadań z książki „Mała drużyna piłkarska”, a zwłaszcza do powieści „Kronika miasta Jaropola”. Szczerbakowi surowo wytykano,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

odowano. Zatem nie ma powodów do niepokoju, zachowajcie spokój. Dla celów propagandowych w Kijowie odbywa się szeroko reklamowany wyścig kolarski. Na pierwszomajowy wiec na placu Rewolucji Październikowej (obecnie Majdan Niepodległości) pod nienaturalnie palące słońce wypędza się tysiące uczniów. Ilu z nich wówczas napromieniowano? Może wam o tym opowiedzieć — i właściwie on sam o tym opowiedział w swojej sensacyjnej książce „Czarnobyl” — lekarz Jurij Szczerbak. Kijowianie w panice wywożą dokąd mogą dzieci. Piją bez miary wódkę i wino „Cabernet” — ktoś puścił plotkę, że alkohol niszczy w organizmie promieniowanie. A do tego pojawia się (wiadomo skąd) pogłoska: w takich dawkach promieniowanie jest nawet pożyteczne dla człowieka. Wszystko to tak masowo powielano, że ludzie musieli w to uwierzyć. (Ludzie tak nieposkromnie pragną wierzyć w to, co im się podoba!). Szczerbak przy okazji skomentował w książce „Czarnobyl” wiele takich mitów i stereotypów. „Czarnobyl” — to nie tylko książka-reportaż, książka-wywiad (w narracyjnym wykonaniu). To książka-diagnoza. Przywołując tytuł jego powieści „Przyczyny i skutki”, można do podtytułu „Czarnobyla” wpisać słowa: „O przyczynach i skutkach”. Precyzyjnie przytaczając z dyktafonu słowa specjalistów o przyczynach technicznych i innych czynnikach, które spowodowały katastrofę, cytując myśli i obserwacje setek ludzi, autor prowadzi czytelnika do myśli: Czarnobyl — to wyrok dla samego administracyjno-komendowego systemu w ZSRR. Poeta Iwan Drach pisał, że „Czarnobylska błyskawica uderzyła w genofond narodu ukraińskiego”, a publicysta Szczerbak kontynuował jego frazę: narodu, którego władcom nie jest żal, bo władcy tego państwa odnoszą się do ludzi jak do trawy — choćby ją depcz, i tak odrośnie… Charakterystyczne, że cenzura na Ukrainie poddała „Czarnobyl” okrutnym wiwisekcjom. Od autora bezapelacyjnie wymagano prawdy tylko w ściśle dawkowanym wariancie. Z książką w Moskwie było nieco łatwiej. Wtedy tam jeszcze bawiono się w liberalizm. Właśnie o tych czasach wypowiedział się turecki poeta-komunista Nazim Hikmet, który emigrował do ZSRR: „Jeśli w Moskwie obcinają paznokcie, to w Kijowie odrąbują ręce po łokcie”. Była to jaskrawa metaforyczna formuła ówczesnej walki z inakomyślnymi. „Czarnobyl” ukazał się drukiem w niemal dwudziestu krajach. Szczerbak nieoczekiwanie dla siebie stał się autorytatywnym ekspertem w kwestiach związanych z katastrofami atomowymi. Wystarczy powiedzieć, że gdy wybuchła Fukushima, Szczerbaka zapraszano do Japonii na poświęcone jej konferencje naukowe. Uczestniczył także w konferencjach dotyczących energetyki atomowej w szeregu krajów europejskich. Czarnobyl stał się dla Szczerbaka punktem wyjścia do jego startu w inne życie. Nieoczekiwanie dla siebie znalazł się w roli aktywnej osoby publicznej, czego wcale nie pragnął, przyzwyczajony do tej niszy życiowej, w której dotąd przebywał. Teraz wszystko w jego życiu uległo niepoznawalnej dynamizacji. Dawny uczony-pustelnik i niemal podziemny pisarz, zawsze odosobniony w swoim gabinecie pracy, unikający wszelkich zebrań literackich i w zasadzie świadomie zdystansowany od tego jarmarku twórczych ambicji, jak się mówi, rzucił się z głową w wir wydarzeń. Zostaje sekretarzem Związku Pisarzy. Założycielem i przewodniczącym Ukraińskiego Stowarzyszenia Ekologicznego „Zielony Świat”, fundatorem i liderem Partii Zielonych Ukrainy. Wybierają go posłem do Rady Najwyższej ZSRR. (Nota bene, świetnie pokonał w wyborach wysokiego funkcjonariusza partyjnego, który dysponował potężnym zapleczem administracyjnym!) Zupełnie naturalne, że Szczerbak przyłączył się do opozycyjnej Międzyregionalnej Grupy Deputowanych, którą kierował akademik Andriej Sacharow. Po proklamowaniu niepodległości Ukrainy został mianowany pierwszym ministrem ochrony środowiska kraju, został członkiem Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Od 1992 roku rozpoczyna się jego biografia dyplomatyczna. Jest ambasadorem Ukrainy w Izraelu. Następnie — w USA i Meksyku (łącznie) oraz w Kanadzie. Wykładał na Uniwersytecie Harvarda (USA). Brał udział w wielu ważnych wydarzeniach jako oficjalny przedstawiciel państwa ukraińskiego. Znalazłszy się w nowych dla siebie rolach, Szczerbak przestał pisać utwory artystyczne. Nie miał na to czasu ani sił, stale przebywając w tych okrutnych presjach czasowych, w które życie wtrąca człowieka jego statusu i zakresu obowiązków. Co więcej, w jednym ówczesnym wywiadzie wyznał: ma całkowite rozczarowanie literaturą, uważając, że wyczerpała ona swoje możliwości wpływu na czytelnika. Rezonansowym był wywiad, którego w latach dziewięćdziesiątych udzielił moskiewskiej „Literaturnoj Gazety”, w którym przedstawił własny stosunek do literatury, kategorycznie broniąc swojego punktu widzenia, które wielu wydało się heretyckie. Powołując się na ograniczoną zaangażowanie w działalność społeczną i polityczną ostatnich lat, która nie pozostawia mu wolnego czasu na odosobnienie, bez którego nie sposób wyobrazić sobie działalności literackiej, autor jednocześnie wyznaje: „...istnieje powód jeszcze głębszy, bardziej skryty, który sprawił, że odłożyłem pióro na bok i z głową zanurzyłem się w ciemny wir polityki... Tą przyczyną jest głębokie rozczarowanie literaturą w ogóle, a w formie prozy powieściowo-beletrystycznej — w szczególności. Rozczarowanie zdolnością literatury, by jakkolwiek wpłynąć na bieg życia, na losy ludzi, na moralne oblicze człowieka, zwłaszcza dziś, w epoce wszechwładzy telewizji. Wszystkie racjonalne schematy oświeceniowców, którzy wierzyli w mesjanistyczne posłannictwo literatury, i pedagogiczne rachuby „inżynierów dusz ludzkich” — wszystko to razem runęło w piekło XX wieku: wielka bezsilność literatury najbardziej dotkliwie odczuwa się w kraju, który wydał światu Gogola, Dostojewskiego, Tołstoja, Czechowa — i stał się przystanią czerwonych demonów, którzy bardzo szybko, skutecznie i na długo zniszczyli moralność chrześcijańską, dobro i miłosierdzie...” W Ukrainie — bądźmy szczerzy! — efekt pozytywnego wpływu literatury na społeczeństwo również zredukowano niemal do zera. Ona w najśmielszych marzeniach nie może pretendować do roli władczyni myśli i uczuć. Literatura, na wielki żal, nie jest już aktywną postacią na scenie życia. Jej słowo zostało zdesakralizowane i zmarginalizowane. Przyszli nowi prorocy, przynieśli nowe — często fałszywe! — wartości, na innych wzorują się ci, którzy powinni by — przy normalnej logice rozwoju wydarzeń — być czytelnikami literatury. Cham i Szuster ukształtowali kanon głupoty, cynizmu i bezgranicznej przewrotności. A obok tego — porno-glamour dla estetycznie niedorozwiniętych. Dziennikarka rozmawia z posłem Rady Najwyższej ZSRR Jurijem Szczerbakiem: podobno jego naturze właściwy jest pociąg do ryzyka. „Przez długi czas pracował Pan jako lekarz w laboratorium zajmującym się zwalczaniem szczególnie niebezpiecznej infekcji. Bywał Pan nieraz tam, gdzie wybuchały ogniska dżumy i cholery... Obecna Pana działalność poselska i w ogóle polityczna — dość ryzykowne zajęcie”. Szczerbak odpowiada, że działalność polityczna niemal we wszystkich czasach, we wszystkich krajach była ryzykownym zajęciem, ponieważ zawsze w działalności politycznej obecna jest dramaturgia zderzenia różnych sił, różnych poglądów politycznych, a zwłaszcza — i nie na ostatnim miejscu! — zderzenie charakterów, ambicji i prywatnych interesów. „Tak czy inaczej, chodzi o władzę, a walka o władzę — zajęcie zawsze niebezpieczne, bo zawsze istnieje opozycja wobec każdej władzy. Jest to zajęcie dziesięciokrotnie niebezpieczniejsze w naszym kraju, wychowanym na tradycjach totalitaryzmu, w kraju, gdzie przez wieki faktycznie nie znano demokracji, instytucji i tradycji demokratycznych”. Korespondentka mówi o tym, że wczorajsze społeczeństwo nieustannie wytwarzało ludzi, którzy nie znają swojego miejsca, nie mają pojęcia o „pracy zgodnej z powołaniem” (Skoworoda), i pyta: czy jest Pan pewien, że, idąc w politykę, „znalazł Pan właśnie swoje miejsce”? Zupełnie zasadne pytanie w naszej ukraińskiej sytuacji, gdzie, jak niegdyś w pierwszych latach po przewrocie październikowym, w różnych dziedzinach działalności, niczym szarańcza, obsadzili czołowe miejsca ludzie często z absolutnym stopniem niewiedzy w tej czy innej dziedzinie albo też w ogóle bez cienia jakiegokolwiek specjalistycznego wykształcenia. Takich widzimy na stanowiskach państwowych, w parlamencie, w biznesie. Właśnie kadry — kierownicze — są najsłabszym ogniwem w naszym państwie, rzec by można, nieuleczalną piętą Achillesa od już dwudziestu lat. Musiałem obserwować, jak wykonują swoje obowiązki niektórzy przedstawiciele naszego korpusu dyplomatycznego — i było mi wstyd za Ukrainę, że wysłała za granicę, by się reprezentowały, takie karykaturalne i pod wieloma względami anachroniczne osobniki. Codziennie z ekranu telewizora, który niestrudzenie prowadzi debilizację i zombizowanie naszego społeczeństwa, widzimy te intelektualnie nieprzetrawione persony, słyszymy dziki wolapük, którym obwieszczają swoją dziką i agresywną ciemnotę panowie życia z nuworyszów, których kryminalne i biznesowe klany, zamaskowane jako partie polityczne, wysłały, by reprezentowały je we władzy. Szczerbak wydał kilka książek publicystyki politycznej i rozważań geopolitycznych i wahał się, czy wrócić do literatury pięknej. I oto — nagle! — czytam złożony przez niego powieść-antyutopię „Czas smertochrystów”. To zupełnie inna literatura. Ta, do której swego czasu wzywał białoruski pisarz Ales Adamowicz, szokując kolegów swoim porywem ku „сверхлитературы”. Czyli — ku nowym grandiozalnym ideom i oryginalnym strategiom narracyjnym, ponieważ przedstawianie życia w formach samego życia to, według Adamowicza, — dziki anachronizm. Polityczny thriller-antyutopia „Czas smertochrystów” rozrósł się w trylogię, w której pojawiły się jeszcze „Czas wielkiej gry” i „Czas tyrana”. Stały się szczególnie rezonansowymi wydarzeniami literackimi i przyniosły autorowi kilka prestiżowych nagród. Następnie Szczerbak opublikował „Broń sądu ostatecznego”, której gatunek określił oksymoronicznie: dokumentalno-fantastyczna powieść. Utwór ten napisano jakby specjalnie według receptur Ales Adamowicza. Czytają go adoratorzy Szczerbaka. Zazwyczaj są to nie tłumy, lecz naprawdę intelektualiści. Obecnie jestem jednym z pierwszych czytelników książki Szczerbaka „Ukraina w epoce wojnopokoju”, która przygotowywana jest do druku w wydawnictwie „Jarosławów Wał”. To bardzo „szczerbakowska” książka. Jest tam Niagara faktów z różnych dziedzin życia i nauki. Jest tam wiele politycznych diagnoz i hipotez na przyszłość. Pytań do siebie, do polityków i uczonych. A także roztropne próby odpowiedzi na nie właśnie tak, jak zawsze robi to Szczerbak, którego dobrze znają czytelnicy z jego komentarzy na łamach „Dnia”. „To jest książka o Ukrainie. O jej przetrwaniu w epoce wojnopokoju” — tak rozpoczyna on swój autokomentarz, który otwiera przyszłą książkę. Za jakiś miesiąc trafi ona do czytelnika. Czytając go, za każdym razem upewniam się: takie książki u nas mógł napisać tylko on, Jurij Szczerbak. Ale jeśli zapytacie mnie, jak być Jurijem Szczerbakiem, nie potrafię odpowiedzieć. Być może tylko on sam może na to dać odpowiedź.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Pamięci wybitnej uczonej. 100-lecie urodzin

Inna TARASENKO, kandydatka nauk historycznych, pracownik naukowy Instytutu Ukraińskiej Historiografii i Źródłoznawstwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy W tym roku mija 100 lat od urodzin Ołeny Apanowycz, wybitnej uczonej, która poświęciła życie badaniom nad historią kozactwa zaporoskiego. W związku z tym 10 października w Instytucie Historii, w którym przez długi czas pracowała Ołena Michajliwna, odbył się okrągły stół „Ołena Apanowycz – historyczka, działaczka społeczna, człowiek”. Dyrektor Instytutu Historii NANU akad. Walerij Smolij wygłosił słowo powitalne. Dyrektor Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. I. Wernadskiego, gdzie przez niemal 15 lat pracowała badaczka, Ljubow Dubrowina, wypowiedziała ciepłe słowa o uczonej i zaprezentowała książkę „Archiwum ukraińskiej historyk Oleny Apanowycz w Instytucie Rękopisu Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. W. Wernadskiego: badanie biograficzne: katalog naukowy” (O. Stepczenko, O. Bodak, L. Szczerba (K., 2019. — 268 s.). Prace nad uporządkowaniem archiwum Oleny Michajłiwny trwały trzy lata. Dr hab. Oleksij Jaś, kand. nauk hist. Switłana Sawczenko, dr hab. Ołeksandr Udod wygłosili gruntowne referaty o życiu i twórczości Oleny Michajłiwny. Switłana Sawczenko opowiedziała o życiu i działalności uczonej, zatrzymując się na nieznanych momentach jej biografii, na jej związkach z ukraińskimi dysydentami. Przypomnijmy, że badania nad zakazanym w ZSRR tematem kozaczyzny zaporoskiej doprowadziły do zwolnienia Apanowycz z Instytutu Historii oraz ograniczeń w działalności naukowej (przez szereg lat nie zezwalano nawet na powoływanie się na jej prace). Aby poczuć „aromat” ukrainofobicznej atmosfery, w której tworzyła Apanowycz, wystarczy jeden szczegół, przytoczony w swoim referacie przez dziennikarza Jarosława Falki. Już w latach pieriestrojki Gorbaczowa zaporoski funkcjonariusz partyjny Pietrykin jasno postawił zadanie dziennikarzom: „O kozaczyźnie albo nic nie pisać, albo pisać negatywnie”. I to w Zaporożu, gdzie powstała pierwsza Sicz! Obecni wysłuchali referatów-wspomnień tych, którzy znali Olenę Michajłiwnę lub z nią pracowali (dr hab. Ołeksandr Hurżij, dr hab., ks. Jurij Mycyk, dr hab. Hennadij Boriak, kand. nauk hist. Wiaczesław Stanisławski, kand. nauk hist. Mykoła Biliasziwski, zaporoski dziennikarz Jarosław Falko). Przedstawiono w nich nieznane dotąd aspekty światopoglądu uczonej oraz podano nieznane fakty z jej biografii. Okrągły stół stał się ważnym wydarzeniem w życiu naukowym. Szkoda, że władze w żaden sposób nie zareagowały na jubileusz. Przecież przynajmniej ulicę w Kijowie czy Zaporożu można byłoby nazwać imieniem wybitnej uczonej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Mykoła Hohol: «Wirność zapisu poświadczam…»

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Zamiast przedmowy: Dwa tygodnie temu pojawiła się informacja, że w moskiewskim archiwum odnaleziono nowy, dotąd nieznany autograf M. W. Hohola. Chodzi o cerkiewną księgę metrykalną cerkwi św. Mikołaja Cudotwórcy na Piskach w Arbacie1, w której zapisano, że Mykoła Wasylowycz 31 stycznia 1850 r. został ojcem chrzestnym syna rosyjskiego poety, filozofa i publicysty O. S. Chomiakowa (1804–1860). Sam ten fakt był od dawna znany, lecz dotąd pozostawał niepotwierdzony dokumentalnie. Odnaleziony materiał archiwalny nie może nas nie zainteresować. Bo mowa o genialnym pisarzu, „którego twórczość stanowi rosyjskojęzyczne odgałęzienie kultury ukraińskiej”. Zgodzicie się, że bardzo trafne i piękne sformułowanie znalazł znany hohołoznawca Ju. J. Barabasz. Przyjaźń M. W. Hohola z O. S. Chomiakowem (inaczej nie zostałby ojcem chrzestnym jego syna Mykoły) budzi u nas znaczne zainteresowanie ze względu na jej ekstrapolację na kulturę i duchowość ukraińską. Równie istotne jest to, że z O. S. Chomiakowem znał się T. H. Szewczenko, który ocenił jego twórczość i postawę obywatelską. Nie bez powodu wybitny szewczenkoznawca I. M. Dziuba szczegółowo zbadał temat „Szewczenko i Chomiakow”, zaznaczając, że obaj często sięgali do tych samych faktów życia rosyjskiego społeczeństwa i narodów Cesarstwa Rosyjskiego (w wielu wypadkach nawet równocześnie), ale odmiennie oceniali i rozumieli te fakty i kwestie, wykazując nietożsamość postaw obywatelskich, ideologii i motywów twórczych: „…i Szewczenko, i Chomiakow nie mogli nie odczuć, że nigdy nie byli i nie będą jednomyślni. Zasadniczo znajdowali się w różnych obozach społeczno-politycznych”2. Tym samym dokument przypomina także o wirtualnych związkach T. H. Szewczenki z M. W. Hoholem. Zatem wszystko na swoim miejscu. „Urzędnik ósmej klasy Mykoła Wasylowycz Hohol” W cerkiewnej księdze metrykalnej, w rubryce „Stopień, imię, patronimik i nazwisko rodziców chrzestnych”, figuruje „urzędnik 8. klasy Nikołaj Wasiljewicz Gogol”. W imperialnej Tabeli rang („Tabela rang wszystkich urzędników wojskowych, cywilnych i dworskich”) najniższym był stopień rejestratora kolegialnego (XIV klasa), od którego M. W. Hohol rozpoczął służbę. W „Martwych duszach” czytamy o ludziach, którzy potrafią dokuczyć bliźniemu bez widocznej przyczyny: „I nagadit tak, jak zwykły rejestrator kolegialny, a wcale nie tak, jak człowiek z gwiazdą na piersi…” M. W. Hohol dosłużył się w 1834 r. cywilnego stopnia asesora kolegialnego (VIII klasa), a 8 czerwca pisał w liście do M. O. Maksymowycza: „Mam stopień asesora kolegialnego, nie jestem nowicjuszem…” W przeciwieństwie do swojego przyjaciela O. M. Bodiańskiego, który osiągnął wysoki stopień radcy stanu rzeczywistego, M. W. Hohol oficjalnie pozostał asesorem kolegialnym do końca życia. W czasach Hohola odpowiadał on w armii stopniowi majora. Do 1845 r. stopień asesora kolegialnego dawał szlachectwo dziedziczne, potem wyłącznie osobiste. Urzędnik z reguły służył na stanowisku rejestratora, sekretarza lub radcy. W chwili powstania omawianego autografu w Rosji było około 5 tys. asesorów kolegialnych. W grudniu 1846 r., prosząc cara o paszport, który dziś nazwano by dyplomatycznym, Gogol pisał: „Wiem, że ośmielić się niepokoić Was podobną prośbą może tylko jeden znakomity, zasłużony obywatel Waszego Państwa, a ja jestem niczym: szlachcic najmniej zauważalny z najmniej zauważalnych rodów, urzędnik, który niegdyś zaczął służyć Wam i pozostał dotąd w 8. klasie, pisarz, który ledwie zaznaczył swoje imię kilkoma niedojrzałymi utworami”. Już na początku 1847 r. M. W. Hohola poinformowano jednak, że car rozkazał wydać mu paszport na półtora roku. W dokumentach towarzyszących mowa była o „znanym literacie Mykole Wasylowyczu Hoholu, zwolnionym ze służby w stopniu 8. klasy…” Ogólnie w przypadku M. W. Hohola nie mogło zabraknąć szeregu ciekawych i zabawnych historii. Znany jest fakt, opublikowany zresztą w „Kijowskiej Gazecie” (21 października 1901 r.), w notatce bez podpisu. Wynikało z niej, że W. O. Hilarowski przywiózł z Janowszczyzny dyplom o wyborze M. W. Hohola członkiem honorowym Uniwersytetu Moskiewskiego (stało się to w lutym 1845 r.). Przy okazji, wybierając M. W. Hohola swoim członkiem honorowym, uniwersytet podniósł go z VIII klasy (asesor kolegialny) aż do stopnia VI klasy — radcy kolegialnego. To jest niemożliwe. Ale z Gogolem… Jednak w Kijowie było wielu realistów, na przykład miejski generał-gubernator cywilny, radca stanu rzeczywistego I. Fundukley, który w październiku 1850 r. poprawnie wystawił M. W. Hoholowi polecenie podróży jako asesorowi kolegialnemu. Kijowianom Uniwersytet Moskiewski nie jest autorytetem… W paszporcie wydanym M. W. Hoholowi przez rosyjski konsulat w Rzymie w marcu 1846 r., na przejazd do Neapolu i z powrotem (ten dokument po raz pierwszy opublikowano w 2010 r.), nazwano go profesorem: „Ogłasza się niniejszym wszystkim i każdemu, komu o tym wiedzieć należy, że okaziciel niniejszego Pan Profesor Hohol…” W swoich utworach Hohol nierzadko odwoływał się do bohaterów Tabeli rang. Na przykład w noweli „Prospekt Newski” czytamy: „Na Prospekcie Newskim nagle zapanowała wiosna: cały pokrywa się urzędnikami w zielonych mundurach. Głodni tytularni, nadwornie i inni radcowie starają się wszelkimi siłami przyspieszyć swój chód. Młodzi rejestratorzy kolegialni, sekretarze gubernialni i kolegialni spieszą jeszcze skorzystać z czasu i przejść się Prospektem Newskim…” Nie mogę też nie przypomnieć o bohaterze Hohola, który napisał o sobie na kartce: „Radca kolegialny Paweł Iwanowicz Czyczykow, właściciel ziemski, w swoich sprawach”. „Podpisy świadków — według uznania” Kolejna rubryka w cerkiewnej księdze metrykalnej brzmiała: „Podpisanie się świadków wpisu — według życzenia”. Innymi słowy, M. W. Gogol mógł jej nie wypełniać, pozostawiając nas bez autografu. Pisarz jednak sam własnoręcznie zapisał: „Prawdziwość wpisu potwierdzam — chrzestny nowonarodzonego z ósmej klasy, Mikołaj Wasil. Gogol”. Autentyczność podpisu potwierdzili specjaliści — kształt liter i charakterystyczny gogolowski zawijas na końcu nazwiska zgadzają się z już znanymi autografami pisarza. M. W. Gogol poznał O. S. Chomiakowa w lutym 1840 r. na wieczorze literackim u D. M. Swerbiejewa. Przebywając w Moskwie, pisarz był świadkiem salonowych starć O. S. Chomiakowa z zachodnikami, w szczególności z I. S. Turgieniewem, ale w spory się nie wtrącał. W latach 1841–1842 M. W. Gogol odwiedzał O. S. Chomiakowa w domu — ten mieszkał na ulicy Arbackiej. Na przykład na pewno wiadomo, że Mikołaj Wasiljewicz obiadował u niego 29 marca 1842 r. Zaznaczę, że M. W. Gogol docenił intelekt i erudycję słowianofila. W notatniku Gogola z lat 1846–1850 zanotowano: „Pytania do Chomiakowa: O chłopach: wolnych, pańszczyźnianych, skarbowych i udzielnych, o ich wewnętrznym bycie, zarządzie, prawach i przywilejach, stanie moralności i duchu, jako rezultacie [całego] bytu”3. M. W. Gogol, przebywający za granicą, spotykał się z O. S. Chomiakowem w lipcu 1847 r. w Ems i Ostendzie. W sierpniu towarzyszył mu w podróży do Anglii. Od końca 1848 r. do śmierci M. W. Gogol mieszkał w Moskwie na Bulwarze Nikitskim u jednego z najbliższych swoich przyjaciół, hrabiego O. P. Tołstoja. W tym czasie szczególnie zbliżył się do O. S. Chomiakowa i często się z nim spotykał. Jedną z osób bliskich M. W. Gogolowi stała się żona słowianofila K. M. Chomiakowa (siostra przyjaciela Gogola, M. M. Jazykowa), z którą również w 1840 roku poznał się. W rezultacie małżonkowie poprosili M. W. Gogola, by został ojcem chrzestnym ich syna Mykoły⁴, i on się zgodził. Po 169 latach odnalazł się autograf M. W. Gogola, który dokumentalnie potwierdził ten historyczny fakt, znany z podań i wspomnień. „Gogol kochał Małorosję…” Wkrótce po chrzcinach, 4 marca 1850 r., M. W. Gogol czytał O. S. Chomiakowowi i J. F. Samarinowi pierwszy rozdział drugiego tomu „Martwych dusz”⁵, co świadczyło o wielkim zaufaniu do przyjaciela. Sam O. S. Chomiakow analizował twórczość M. W. Gogola głęboko i błyskotliwie. W 1859 r., zauważywszy, że artysta w Rosji, o ile był zdolny myśleć, mimowolnie stawał w opozycji do rosyjskiej rzeczywistości, O. S. Chomiakow konkludował: „Wyższy od wszystkich swoich poprzedników pod względem fantazji, głębi uczucia i siły twórczej, Gogol podzielił ten sam los. W pierwszych swoich utworach, żywy, szczery, rdzenny Małorosjanin, szedł bez wahania, pełen tych żywiołów ludowych, od których, na szczęście swoje, Małorosja nigdy się nie oderwała. Głęboka i prostodusznie miłość tchnie w każdym jego słowie, w każdym jego obrazie… Inaczej odnosił się Gogol do nas, wielkorusów: tu jego miłość była już odwrócona; była bardziej wymagająca… Wyraziła się w zaprzeczeniu, komizmie, i kiedy niezadowolony artysta zaczął szukać gruntu pozytywnego, ten chwiał się pod jego nogami, a męcząca walka z samym sobą, z odczuciem jakiejś nieprawdy, której nie mógł pokonać, zatrzymała jego drogę i być może wyczerpała jego siły życiowe… Gogol kochał Małorosję szczerzej, pełniej, bezpośredniej… Nad jego życiem i śmiercią… zastanowi się jeszcze niejedno pokolenie”. Ciekawe refleksje i wnioski. W szczególności O. S. Chomiakow potwierdził, że moskiewscy intelektualiści byli przekonani, iż Gogol-Małorosjanin śmieje się z Rosjan innym śmiechem niż ze swoich ziomków, ponieważ u niego nawet ich śmieszne strony mają coś naiwnie przyjemnego. Jak wiadomo, M. W. Gogol pozostawił w literaturze rosyjskiej i światowej kanoniczny, sławny liryczny dygresję (pod koniec pierwszego tomu „Martwych dusz”): „Rusi, dokąd ty mkniesz? Daj odpowiedź. Nie daje odpowiedzi”. Oraz jeszcze – słynny heroiczno-patetyczny obraz Rosji-trójki: „Ech, konie, konie, co za konie!” Jednak najważniejsze, najbardziej bolesne, co wyrwało się z ust wielkiego pisarza, to pytanie: „Co znaczy ten przerażający pęd?” Bo zamiast odpowiedzi o narodowym celu M. W. Gogol zarejestrował jedynie szaleńczy pęd ku niemu… Wiadomo, że wycierpiane pytanie okazało się fatalne także dla M. W. Gogola: aby tworzyć, musiał on wyraźnie widzieć rosyjską perspektywę i wiedzieć, dokąd prowadzi swojego czytelnika… Współczesny moskiewski ukrainista W. I. Myronenko zauważa, że w gogolowskim fragmencie o Rusi-trójce odbiło się „niewyraźne uczucie, które żyje gdzieś w głębi ukraińskiej duszy”, która z ostrożnością i niepokojem odnosi się do rosyjskiego zwyczaju mentalnego jazdy bez rozglądania się na drogę i z rozbitą głową. Przy okazji, czy zastanawialiście się nad tym, że liryczną dygresję autor przedstawia jako obserwator, człowiek z boku (z ukraińskiej strony), który nie jest uczestnikiem rosyjskiego lotu na koniach, budzącego grozę? Przypomniałem sobie, że w jednym z radzieckich filmów wiejski samouk-myśliciel w wykonaniu M. O. Uljanowa zauważył: „A w trójce kto? W trójce – Czyczikow. Szuler…” Zdumiewająca obserwacja… „Gogol często u nas bywa…” Wróćmy do stycznia 1850 r. Od tego miesiąca w rodzinie S. T. Aksakowa odbywały się wieczory z ukraińskimi „pierogami i pieśniami”, w których uczestniczyli M. W. Gogol, M. O. Maksymowicz i O. M. Bodiański. Zanurzenie w ukraińską pieśń było prawdziwym amuletem M. W. Gogola w ostatnich latach i miesiącach jego życia. Problem w tym, że on już dawno stracił pełnokrwisty, systemowy związek z tym życiodajnym ukraińskim źródłem swojej genialnej twórczości w języku rosyjskim, a próby chwytania się wyłącznie za słomkę małoruskiej pieśni już go nie uratowały6. Właśnie w dniu chrzcin, to znaczy 31 stycznia 1850 r., S. T. Aksakow pisał do syna Iwana: „…Gogol… często u nas bywa, a razem z Maksymowiczem są tacy wesoli i zabawni, szczególnie gdy Nadieńka7 śpiewa małoruskie pieśni…” Ze swojej strony starsza córka pisarza W. S. Aksakowa opowiadała bratu: „U nas często śpiewa się małoruskie pieśni, Gogol prawie za każdym razem prosi Nadieńkę, żeby śpiewała… Ciekawie patrzeć, jakie silne wrażenie wywierają na nich rodzime dźwięki. Zupełnie zapominają się, przytupują nogami i gdyby byli sami, wydaje się, zatańczyliby”8. Otóż 19 marca 1850 r. przyszło więcej gości w związku z obchodami urodzin M. W. Gogola. W szczególności na wieczorze byli obecni A. S. Chomiakow i profesor Uniwersytetu Moskiewskiego, historyk S. M. Sołowjow. Gospodarz, S. T. Aksakow, opowiadał synowi w liście: „Troje chochołów było czarujących: śpiewali nawet bez muzyki… Gogol deklamował, a reszta chochołów robiła gesty i pohukiwała… ja, Chomiakow i Sołowjow podziwialiśmy przejawy narodowości, ale bez wielkiej sympatii: w uśmiechu Sołowjowa przebijała pogarda; w śmiechu Chomiakowa — dobrodusznie kpiąca drwina, a mnie po prostu było śmiesznie i wesoło patrzeć na nich, jak na czuwaszów albo czeremisów… i nic więcej”9. To mało znane wiersze, które powinien znać i pamiętać każdy, kto interesuje się życiem M. W. Gogola i w ogóle ówczesną wybitną ukraińską obecnością w Rosji! Nota bene, gdy w 1936 r. po raz pierwszy je opublikowano, w komentarzu w duchu sowieckim kategorycznie zaznaczono, że są napisane w „charakterystycznym szowinistycznym tonie”. Mocno powiedziane. Jednak S. T. Aksakow mimo wszystko zniuansował zachowanie gości i warto się w tym zorientować. Zapewne nie warto oskarżać o szowinizm samego S. T. Aksakowa. Przypomnę słowa Szewczenki: „Całe rodzina Aksakowów bez udawania serdecznie sympatyzuje z Małorosją i jej pieśniami, a w ogóle z jej poezją”. Dobrodusznie, choć z przekąsem, obserwował wesołych Ukraińców także O. S. Chomiakow… W ustach rosyjskiego pisarza nazwanie szczerych przyjaciół z Ukrainy „chochołami” brzmi choć nie pogardliwie, to mentalnie protekcjonalnie. Pewne jest, że w ich obecności S. T. Aksakow by tego nie zrobił, a za plecami — swobodnie… Nie mówię już o pogardliwej wzmiance o „czuwaszach albo czeremisach”… Zatem bezsprzecznie w tym przypadku czołówka rosyjskiej inteligencji w osobach S. T. Aksakowa, S. M. Sołowjowa i O. S. Chomiakowa na poziomie obyczajowym ujawniła zwyczajowy stosunek do „małorosjan” jako organicznej, lecz mniejszowartościowej części narodu rosyjskiego, która, według ich opinii, rozpuszcza się w środowisku rosyjskiej kultury i literatury. A także wspomniany serdeczny stosunek rodziny Aksakowów do Ukrainy nie wykraczał poza ramy słowianofilsko-imperialnego myślenia. Nawiasem mówiąc, można to przekonująco zademonstrować na przykładzie starszego syna pisarza K. S. Aksakowa, który, mówiąc o M. W. Gogolu, twierdził, że „tylko pisząc po rosyjsku (to znaczy po wielkorusku) może pojawić się poeta z Małorosji…” Przypomnę, że na długo przed napisaniem cytowanego zdania przez K. S. Aksakowa T. H. Szewczenko odpowiedział mu i takim jak on swoim „Kobzarzem”. A jeszcze Taras Hryhorowycz właśnie w czasie, o którym mowa w tym artykule, 7 marca 1850 r., w liście do W. M. Riepniny pokazał, jak odnosi się do M. W. Gogola: „Przed Gogolem trzeba czcić jak przed człowiekiem obdarzonym najgłębszym umysłem i najczulszą miłością do ludzi!.. Nigdy nie przestanę żałować, że nie udało mi się poznać osobiście Gogola. Osobista znajomość z takim człowiekiem jest nieoceniona…” „Ten wiersz zapisałem w swoim dzienniku…” Po raz pierwszy nazwisko O. S. Chomiakowa, który miał szczęście nie tylko znać M. W. Gogola, ale też się z nim przyjaźnić, spotykamy w Szewczenkowym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Dziennik 4 września 1857 r. Wtedy poeta płynął parowcem z Astrachania do Niżnego Nowogrodu, a jego kapitan W. W. Kiszkin przeczytał w kajucie „kilka żywotrzepotnych wierszy nieznanych autorów i, między innymi, „Rosję, która się kaja” Chomiakowa. Głęboko smutny ten wiersz wpisałem do swojego dziennika…” Taras Hryhorowycz zapisał cały wiersz, a cytuję tylko dwie strofy: W sudach czerna nieprawdoj czernoj I igom rabstwa klejmiena, Biesczestnoj lesti, lży tletwornoj I leni mertwoj i pozornoj I wsiakoj mierzosti połna! …………………………… S dushoj kolienopriekłoniennoj, S głowoj, leżaszczeju w pyli, Molis molitwoju smiriennoj I rany sowiesti rastliennoj Eliejem płacza isceli. Wiersz ten został napisany w 1854 r., podczas wojny krymskiej, od razu stał się niezwykle popularny dzięki krytyce mikołajowskiej Rosji. Rozpowszechniał się w rękopiśmiennych odpisach. Opublikowany w legalnej prasie w 1860 r., już po śmierci A. S. Chomiakowa. W czasach radzieckich szewczenkolodzy zbyt mocno się asekurowali, aby nie dopuścić nawet do najmniejszego napomknięcia o pozytywnym odzewie poety na temat A. S. Chomiakowa. Na przykład autorzy książki „Szewczenko w Moskwie” (1989) twierdzili odnośnie cytowanego jego wiersza: „Żadnych pochwał ani pod adresem wiersza, ani pod adresem jego twórcy — Szewczenko widział prawdziwą cenę takiego „obliczenia””10. Jednak widział! I mimo to pochwalił. W Dzienniku 16 kwietnia 1858 r. zanotował wyraźnie, że H. P. Gałagan „zapisał piękny wiersz Chomiakowa”. Czyli po raz drugi! I Szewczenko nie tylko nie zaprzeczył, ale wysoko ocenił poezję A. S. Chomiakowa. W tym kontekście naukowo wyważone jest wyjaśnienie I. M. Dziuby i M. H. Żułynskiego, którzy piszą, że „Szewczenko był bardzo tolerancyjny wobec uczuć narodowych każdego człowieka, nawet „przesadzone” okazywanie patriotyzmu przyjmował ze zrozumieniem, o czym świadczą jego opinie o niektórych ówczesnych wierszach A. Chomiakowa i F. Tiutczewa...”11. Inaczej odebrał chomiakowski wiersz przyjaciel Szewczenki A. M. Bodianski, który w dzienniku 19 czerwca 1854 r. wyraził stanowisko większości moskiewskich intelektualistów: „Słyszę, że A. S. Chomiakow za swoje wiersze, z okazji wojny z Turcją, napisane i zwrócone do Rosji, otrzymał nie tylko uwagę od rządu przez generał-gubernatora, a nawet wzięto, mówią, zobowiązanie czy po prostu słowo honoru, by nic nie rozpowszechniać ze swoich wierszy… Prawda, są one bardzo dźwięczne, przeniknięte nieudawanym zapałem miłości do ojczyzny, ale mimo to większości nie były w smak, ponieważ zawierają w sobie wyrzuty, choć sprawiedliwe, to zupełnie niestosowne, przedwczesne… Tutaj nie czas na wyliczanie niegodziwości, których u nas, jak i u wszystkich śmiertelników, niemało, i nie czas na troski o ich wykorzenienie”. A. M. Bodianski nazywał A. S. Chomiakowa „wyskoczkiem” i sam na sam z dziennikiem złorzeczył: „Na wieku — nie na boku, dostanetsia i chomiaku”12. Wszakże nawet A. I. Hercen charakteryzował A. S. Chomiakowa wzniośle: „Ilią Muromcem, rażącym wszystkich ze strony prawosławia i słowianizmu, był Aleksiej Stiepanowicz Chomiakow... Umysł silny, ruchliwy, bogaty w środki i niewybredny w nich… Niezwykle utalentowany człowiek, posiadający straszną erudycję...” S. T. Aksakow pochwalał poezję A. S. Chomiakowa, a jego syn I. S. Aksakow pisał, że ten w swoich utworach wyraził „całe słowiańskie wyznanie wiary”. Na tę ocenę „głowy ówczesnego panslawizmu” zwrócił uwagę jeszcze biograf Szewczenki O. J. Konyski. „Spotkałem się i poznałem z Chomiakowem…” W ostatni wieczór pobytu w Moskwie — 25 marca 1858 r. — T. H. Szewczenko odwiedził rosyjskiego publicystę i wydawcę A. I. Koszelewa, który mieszkał we własnym domu przy ulicy Powarskiej. W Dzienniku zanotował: „O 9-tej wieczorem z Iwanem i Konstantym Aksakowami pojechałem do Koszelewa, gdzie spotkałem się i poznałem z Chomiakowem i ze starcem dekabrystą k[n.] Wołkońskim”. T. H. Szewczenko nie opowiedział o spotkaniu i rozmowie z A. S. Chomiakowem, ale to nie znaczy, że go zignorował. Najprawdopodobniej poeta bardziej zachwycił się dekabrystą S. G. Wołkońskim. Znając przepaść między Szewczenką a A. S. Chomiakowem, chciałbym jednak zaakcentować uwagę na tym, że poeta w Moskwie miał okazję spotkać się z ideologicznym liderem słowianofilstwa, na własne oczy zobaczyć utalentowanego człowieka, którego z czasem oceni ostro negatywnie. Głupio i antyhistorycznie jest umniejszać skalę A. S. Chomiakowa i innych rosyjskich intelektualistów, z którymi poznawał się w Moskwie Szewczenko, na tej podstawie, że rozchodził się z nimi, nawet diametralnie, w poglądach. Przeciwnie, bądźmy dumni z tego, jak wywyższa się nad nimi wielki Ukrainiec. M. Gogol. Portret F. Mollera Według opinii współczesnych badaczy I. M. Dziuby i M. H. Żułynskiego, „Szewczenko szybko zrozumiał reakcyjność słowianofilskiej ideologii i politycznej praktyki zamykania się w klerykalnym obskurantyzmie, co zostało wyśmiane w wierszu „Umrie muż wielij w własjanici...”, gdzie Chomiakowa przyrównano do mrokobójców w rodzaju Askoczeńskiego i metropolity Grzegorza”. Rzeczywiście, Szewczenko pozostawił zabójczą charakterystykę A. S. Chomiakowa w wierszu-pamflecie „Umrie muż wielij w własjanici…” (1860), który jest satyrycznym odzewem na śmierć metropolity petersburskiego i nowogrodzkiego Grzegorza (Postnikowa Gieorgija Pietrowicza), znanego ze swoich ataków przeciwko oświacie, nauce, prasie, nawet przeciwko wzorom kobiecej sukni z ornamentami w kształcie krzyżyka. W wierszu, który parodiuje „płacz nadgrobny”, dostało się i wydawcy reakcyjno-monarchistycznego czasopisma „Domiasznaja biesieda” W. I. Askoczeńskiemu, i A. S. Chomiakowowi, i czasopismu rosyjskich słowianofilów „Russkaja biesieda”... Umrie muż wielij w własjanici. Nie płaczcie, siroty, wdowici, A ty, Askoczeńskij, wospłac Woutrie na tiażkij głas. I Chomiakow, Rusi riewnitiel, Moskwy, otie[czie]stwa lubitiel, O jupkoborciewie wospłac. I wsia, o Russkaja biesieda, Wo głas jedinyj ispowie duj Swoji hrichy. I płacz! i płacz! I. M. Dziuba i M. H. Żułynski podkreślają: „W krótkiej satyrze-epigramie Szewczenko lakonicznie i dokładnie, z zadziwiającą przenikliwością określił niektóre główne reakcyjne cechy słowianofilstwa w ogóle i Chomiakowa w szczególności: orientacja na patriarchalną, w końcu mityczną Ruś; przeciwstawienie „prawosławnej” Moskwy jako, rzekomo, ośrodka „rosyjskiej myśli” zepsutemu Petersburgowi jako źródłu rewolucyjnych idei; kwaśny, przesadzony ponad wszelką miarę patriotyzm; taka sama nadmierna gorliwość w prawosławiu (właśnie wtedy Chomiakow wymagał „nieizbieżnowo ispołnienija obriada” w placówkach oświatowych); podmienianie społeczno-politycznej krytyki abstrakcyjnym moralno-religijnym kajaniem się...”13. Pełne informacje na ten temat można zaczerpnąć z unikalnej książki I. M. Dziuby „Taras Szewczenko wśród poetów świata” (2016), w której jest osobny rozdział „Szewczenko i Chomiakow”. A. S. Chomiakow pochowany jest w Moskwie na Cmentarzu Nowodziewiczym naprzeciwko M. W. Gogola. Przypomnę, że z postaciami naszego badania T. H. Szewczenko się przyjaźnił (O. M. Bodianski, M. O. Maksymowycz) lub przynajmniej był znajomy (S. T. Aksakow oraz jego synowie i córki, O. S. Chomiakow) i tylko z M. W. Gogolem nie było mu dane się spotkać… Według słów M. H. Żułynskiego: „nie spotkali się, nie porozmawiali. Nie pożartowali i nie zaśpiewali ukraińskich pieśni…” Wszakże energetyka wysokiego szacunku Szewczenki dla M. W. Gogola przewyższa wszystko, do czego zdolni byli bliscy przyjaciele pisarza… Wydaje mi się, że nowo odkryty autograf M. W. Gogola jest nie tylko ciekawym historycznym artefaktem, ale i tajemniczym znakiem dla Ukraińców od nieprzewidywalnego rodaka. Bo przecież w jego utworach, zdarza się, mówiąc słowami D. W. Pawłyczki, „łysy diabeł, co znienacka / pokazuje oblicze swoje”. To takie w stylu Gogola — właśnie teraz przypomnieć o sobie z Moskwy. Zaprawdę, mistycznie mądry Mikołaj Wasiljewicz uważał, że w świecie literackim w ogóle nie ma śmierci, a ci, którzy odeszli, ingerują w nasze sprawy i działają razem z nami, jak żywi. Jeśli chodzi o M. W. Gogola, to jest to całkiem możliwe. Wszakże pozwolę sobie jedynie przypomnieć kilka objawień Gogola dotyczących Ukrainy, które, mam nadzieję, przypadną do gustu jego szczerym rodakom. Jak wiadomo, M. W. Gogol kochał Moskwę, ale jakoś cicho wyznał: „Moja biedna duszo: nie masz tu schronienia…” Do M. O. Maksymowycza pisał, że „dusza bardzo tęskni za Ukrainą…” W pierwszej połowie lat 30. XIX wieku pisarz zamierzył stworzenie wielkiej historii Ukrainy, co się nie wydarzyło. Za to M. W. Gogol pozostawił unikalny koncept o narodzie ukraińskim, „który rzucił swój charakter i, można powiedzieć, koloryt na całą Ukrainę, który dokonał cudu — przemienił pokojowe pokolenia słowiańskie w wojownicze, znany pod imieniem kozaków, naród stanowiący jedno z niezwykłych zjawisk europejskiej historii…” M. W. Gogol czuł się genetycznie nieodłączny od narodu ukraińskiego oraz państwa ukraińskiego i nie rozpuszczał Ukrainy w Rosji, lecz odkrył całą wielkość czynnika przyrodniczo-demograficznego, geograficznego: „Lecz przede wszystkim trzeba rzucić okiem na położenie geograficzne tego kraju, co koniecznie musi poprzedzać wszystko, gdyż od wyglądu ziemi zależy tryb życia, a nawet charakter narodu. Wiele w historii rozstrzyga geografia. To ziemia, która otrzymała później nazwę Ukrainy…” Zatem M. W. Gogol akcentował historyczne znaczenie geografii Ukrainy jako opisu jej ziemi i zarysu jej terytorium państwowego. Któż mógł pomyśleć, że właśnie ten tekst Gogola szczególnie rozbłyśnie po ponad 180 latach… Pod tym wszystkim można bez obaw postawić słowa Gogola z jego nowego autografu: „Prawdziwość zapisu poświadczam…” Kropkę końcową Mikołaja Wasiljewicza w tym przypadku trzeba, moim zdaniem, wziąć z jego notatki do J.-B. Zaleskiego, napisanej w 1837 r. w języku ojczystym i podpisanej tak, jak nigdy się nie podpisywał: „Mykoła Hohol”. Wspomniał Mikołaj język ojczysty, Słowa iskrzące, jak diament. Pewnie przypomniał się znowu Płonący w ogniu Taras. I widać w literze krzywej, Że autor nie bije na oślep. Bo wie — dobrze wie geniusz, Za co umarł stary kozak. Dmytro Pawłyczko. Takie nieoczekiwane reminiscencje wywołał u mnie nowo odkryty w Moskwie autograf Ukraińca M. W. Gogola. —————————— 1 Jedna z trzech starożytnych cerkwi, które znajdują się bezpośrednio przy ulicy Arbackiej (teraz — Arbat). Jak pisał B. K. Zajcew, arbatczycy żyli i umierali „między trzema obliczami jednego świętego — Mikołaja Cieśli, Mikołaja na Piaskach i Mikołaja Cudotwórcy”. Po ich zburzeniu w latach 30. XX wieku Arbat pogrążył się w bezduchowości. A od początku XXI wieku fenomen Arbatu był nierozerwalnie związany z działalnością duchową Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, które pomieściło w sobie salę wystawową i bibliotekę, czytelnię i salę koncertową, księgarnię, kino. 2 Dziuba I. M. Szewczenko i Chomiakow // Z krynyci lit: W 3 t. — T. 2. — Kijów: Wydawnictwo „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, 2006. S. 217. 3 Hohol M. W. Pełny zbiór utworów i listów w siedemnastu tomach. T. IX. — Moskwa–Kijów, 2009. S. 698. 4 Chrześniak pisarza M. O. Chomiakow urodził się 19 stycznia 1850 r. Ukończył w 1875 r. wydziały fizyczno-matematyczny i prawny Uniwersytetu Moskiewskiego. Ziemianin, rzeczywisty radca stanu, działacz państwowy. W latach 1886—1895 — gubernialny marszałek szlachty smoleńskiej. Na początku XX wieku stał się jednym z założycieli partii oktobrystów, później — jednym z ich liderów. W latach 1907—1910 — przewodniczący III Dumy Państwowej Rosji. W latach 1918—1920 — uczestnik ruchu białych. Po wojnie domowej wyemigrował do Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Zmarł w Dubrowniku 28 czerwca 1925 r. 5 Przypomnę, że po spaleniu rozdziałów drugiego tomu „Martwych dusz” M. W. Gogol powiedział w języku ukraińskim chłopcu pańszczyźnianemu z rodzinnej Wasyliwki, który służył mu w Moskwie w latach 1848—1852: „Brzydkośmy zrobili, brzydko, niedobra rzecz”. Był to ostatni odruch ukraińskiej duszy M. W. Gogola w Moskwie. Przytoczone słowa praktycznie nie są wspominane przez rosyjskich gogoloznawców, z wyjątkiem W. W. Wieriesajewa. 6 Zob. szczegółowo: Melnyczenko W. J. Gogolowska Moskwa: Encyklopedia autorska-chronoskop. — M.: OLMA Media Group, 2011; Tegoż. Mikołaj Gogol w Moskwie. — Kijów: Łybid, 2013. 7 N. S. Aksakowa (1829—1869) — młodsza córka S. T. Aksakowa, posiadała zdolności muzyczno-wokalne, wykazywała szczególne zainteresowanie ukraińskimi pieśniami. T. H. Szewczenko zanotował w Dzienniku 25 marca 1858 r., że „z przyjemnością słuchał moich rodzinnych pieśni, śpiewanych przez Nadzieję Siergiejewną”. 8 Instytut Literatury Rosyjskiej (Dom Puszkina) Rosyjskiej Akademii Nauk, f. 3, op. 3, jedn. akt 13, k. 78 odw.; jedn. akt 28, k. 64—65. 9 Hohol M. W. Materiały i badania. — M.-L.: Wydawnictwo AN ZSRR, 1936. T. 1. S. 217. 10 Karabutenko I. F., Marusycz L. H., Nowochatskyj M. I. Szewczenko w Moskwie. Szkic historyczno-literacki. — Kijów: Radianśkyj pysmennyk, 1989. S. 66. 11 Dziuba I., Żułynskyj M. Na wiecznej drodze do Szewczenki // Taras Szewczenko. Pełny zbiór utworów w dwunastu tomach. T. 1. — Kijów: Naukowa dumka, 2001. S. 46. 12 Szczegółowo zob. Bodianskyj O. M. Dziennik. 1852—1857. — Moskwa: Żyzn i mysł, 2006. S. 134—140. 13 Dziuba I., Żułynskyj M. Na wiecznej drodze do Szewczenki. S. 47.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Przejrzenie przez tysiąclecia

Wasyl KUSZEREC, doktor nauk filozoficznych, profesor. W tej części lądu, gdzie od wieków istnieją etniczne ziemie ukraińskie, archeolog kozackiego rodu Chwedir Wowk w 1907 r. odkrył najstarsze w Europie późnopaleolityczne stanowisko łowców mamutów, nosorożców, reniferów, dzikich koni i innej dużej zwierzyny. W 1912 roku na XIV Międzynarodowym Kongresie Antropologii i Archeologii Prehistorycznej uczony złożył raport z badań kultury archeologicznej Mizin na brzegu rzeki Desny, dopływu Dniepru. Za unikalne odkrycie został uhonorowany prestiżową międzynarodową nagrodą. W czasach radzieckich uznane na całym świecie imię było śmiertelnie przemilczane. Oczywiście nie sprzyjało to rozkwitowi archeologii w Związku Radzieckim. Jednak poznanie nie zastygło, nabrawszy wody w usta. Przecież jeszcze wcześniej, w 1893 r., takie same jak w Mizinie czy też Mezynie, bo obie nazwy są w użyciu, ślady łowców mamutów odkrył Czech Wikientij Chwojka na ulicy Kyryliwskiej w Kijowie. Dokąd można było uciec od światowego uznania kultury archeologicznej Mizin? Jej wiek, według różnych szacunków, sięga od ponad dwudziestu tysięcy lat temu aż do XIV tysiąclecia p.n.e. Obejmowała dorzecza Desny, Sejmu, Dniepru, Donu, Południowego i Zachodniego Bugu, Dniestru, Dunaju… Ten ostatni opiewany w ukraińskiej twórczości ludowo-poetyckiej z taką miłością i tak wysokim natchnieniem, jak przez nikogo, nigdzie i nigdy więcej. Według przekonania autora utworu, o którym mowa, kulturę archeologiczną Mizin w pełni odziedziczyła cywilizacja, według określenia pisarza, trypolska. Echa jej rozkwitu niosą do współczesności kolędy, szczedriwki oraz pieśni obrzędów kalendarzowych. Kolędy i szczedriwki to zjawisko czysto ukraińskie. Nie mają takich chrześcijanie innych państw. Brzmią dźwięcznie tylko na Ukrainie. Sławienie żyznej rodzinnej ziemi i wszystkiego, co daje ona pracowitym rękom, kryje się głęboko w pamięci genetycznej jednych z pierwszych na planecie rolników, oraczy. Zadziwiające osiągnięcia trypolskiej kultury archeologicznej bada się także teraz na Czerkaszczyźnie. Za pomocą niemieckich i polskich archeologów z najnowocześniejszą aparaturą wyznaczono granice protomiast z dwupiętrowymi budynkami mieszkalnymi. Równego tak wysoko rozwiniętemu nie ma na świecie. Znaleziono piec do wypalania naczyń z gliny i ceramiki. Aby zastosować coś podobnego, Hellenowie potrzebowali jeszcze jakichś trzech stuleci. Powołując się na najnowsze odkrycia, W. Pepa nie ukrywa swojego zaniepokojenia tym, że do tej pory nie doceniono przenikliwości T. Szewczenki. Powróciwszy w 1845 r. po tułaczce obcymi drogami na Ukrainę, we wsi Wjunyszcze niedaleko słynnego Perejasławia patrzył wieszczym okiem na cierpienia rodzinnego narodu. Z niepohamowanym gniewem w ostrosatyrycznym utworze „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie” piętnuje ciemiężycieli, którzy „Ludzi zaprzęgają W ciężkie jarzma. Orzą nieszczęście, Nieszczęściem zasiewają”. Zwraca się do wykształconych: „zapytajcie Wtedy siebie: kim my?.. Czyimi synami? Jakich ojców? Kim? Za co skuci?”. Aby odpowiedzieć, nawet mądremu synowi swojego narodu potrzeba było niejednej dekady. Na kilka miesięcy przed ostatnim tchnieniem, w listopadzie 1860 r., w otwarciu poezji „Saul” wskazał na najważniejsze z najważniejszych: W nieprzebudzonych Chinach, W Egipcie ciemnym, u nas I ponad Indusem i Eufratem Swoje jagnięta i cielęta Na polu wolnym wolno pasł Pasterz, bywało, w swoim raju. I myśli żadnej nie ma, Pasie, i doi, i strzyże Swoje bydło i śpiewa... „U nas” — tak samo, jak w Chinach, Egipcie oraz ponad Indusem i Eufratem — podkreśla W. Pepa — pasterz z pastorałem, który stał się berłem władzy monarchicznej i laską hierarchów cerkiewnych, wypasał jagnięta i cielęta, aby wraz z rozwojem cywilizacji zabrać się za oranie-sianie i złote zbierać zboże”. Nierozerwalne tysiąclecia kultur archeologicznych Mizin i Trypola dziedziczy naród ukraiński. Bo przecież te tysiąclecia — od jego przodków, bliskich i drogich”. Zdaniem pisarza, T. Szewczenko nieprzypadkowo podkreśla, że pasterz „śpiewa”. „Bo tak mu w rodowodzie zapisano. On — przedtecza cudownie śpiewnego etnosu”. Nie na darmo język ukraiński uznawano na międzynarodowych forach nie tylko za drugi pod względem melodyjności po włoskim, ale także za jeden z najbardziej rozwiniętych i najbogatszych na świecie pod względem zasobu słownictwa i zdolności przekazywania najsubtelniejszych odcieni ludzkich odczuć. Do proroczego słowa T. Szewczenki w książce dodaje się stwierdzenie Łesi Ukrainki: „Ludzie i pokolenia — to tylko ogniwa w łańcuchu wielkim wszechświatowego życia, a ten łańcuch zerwać się nie może”. Więc w jakim języku śpiewa „pasterz bywało w swoim raju?” Pisarz twierdzi, że język jest dany etnosowi raz i na zawsze — wraz z pojawieniem się rodów, których jednokrwiste części łączą się w plemiona, a wraz z rozwojem cywilizacji ogłaszają się jednym narodem. Od samonarodzenia język nieustannie się rozwija, wzbogaca. Albo, w skrajnie złych okolicznościach, jest niszczony przez ciemiężycieli. Gorzkich przykładów jest pod dostatkiem. Ukraiński doświadczył i doświadcza rażących krzywd i prześladowań. Aby rozróżniać ich sygnały z wyprzedzeniem, musimy wiedzieć, co stało się w przeszłości i czym było to spowodowane. Zrozumienie przeszłości — pierwszy krok do zrozumienia przyszłości. „Twarzą w twarz z wiecznością” — to książka nie z tych, od których można lekceważąco machnąć ręką. Chodzi o sprawę decydującą, brzemienną w skutki dla narodu ukraińskiego i budowy przez niego niezależnego, samorządnego państwa, wymarzonego nie w wiekach, a w tysiącleciach. Czemu by nie wypowiedzieć się specjalistom z dziedzin nauki, które są styczne z przemyśleniami śmiałej wyobraźni pisarza? Czy nie byłoby to bodźcem do głębszego zrozumienia przeszłości nie o jeden dziesiątek tysiącleci. Mówi się przecież, że bez tego nie pojąć, jakie drogi-ścieżki wytyczać w przyszłość. Lubow Chomczak włoskiego architekta Vincenzo Scamozziego. Całą wycieczkę profesjonalnie towarzyszyła nam Iryna Muzyczka. Już w sierpniu Luba Chomczak otwierała w rodzinnym Mikołajowie VI Ogólnoukraińskie Sympozjum Rzeźbiarzy — sierpniowa misteria „Przebudzenie kamienia”. A zaczęło się wszystko od tego, że Luba Chomczak wraz ze znaną rzeźbiarką ze Lwowa Kateryną Nemyrą postanowiły odrodzić dawne rzemiosło. Tak w mieście powstał Park Rzeźb. Oczywiście projekt realizowany jest przy wsparciu władz miejskich. Obecnie „Książkowy dziedziniec na kółkach” powrócił z tygodniowej podróży po Europie „Od serca do serca” — Praga, Wiedeń, Florencja, Rzym, Wenecja, Lublana. W każdym mieście twórcza ekipa spotykała się z ukraińską diasporą. Zwrócę uwagę zbyt cienkiej, według określenia Liny Kostenko, warstwy ukraińskiej elity na tegoroczne wydanie pisarza Wadyma Pepy „Twarzą w twarz z wiecznością”. Przede wszystkim autor podziela rozważania tych wizjonerów, którzy uważają, że człowiek nie pochodzi z jakiejś tam błogosławionej krainy w Afryce, a pojawił się w pewnym okresie w różnych odpowiednich do tego zakątkach planety.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Mądrość przedwieczna

1000 egzemplarzy unikatowego, najpełniejszego dziś zbioru aforyzmów ukraińskich myślicieli „Mądrość przedwieczna. Aforyzmy dawnych ukraińskich myślicieli XI – początek XIX w.” – jubileuszowej książki Walerija Szewczuka – bezpłatnie uzupełniło zasoby bibliotek publicznych i uniwersyteckich, zostało przekazane specjalistycznym instytucjom naukowym i placówkom kultury. Poinformowali o tym podczas briefingu prasowego w Centrum Informacyjno-Wystawienniczym Muzeum Majdanu dyrektorka wydawnictwa „Klio” Wira Sołowjowa, prezes Ukraińskiego Stowarzyszenia Bibliotecznego Oksana Brui, menedżerka projektów Ukraińskiego Funduszu Kultury Kateryna Bowa oraz dyrektorka Biblioteki Publicznej im. Lesi Ukrainki w Kijowie Olha Romaniuk. Dotknięcie mądrości wieków staje się możliwe wraz z zakończeniem projektu wydawnictwa „Klio”: „Mądrość przedwieczna. Aforyzmy dawnych ukraińskich myślicieli XI – początek XIX w.”, zrealizowanego przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury (UFK). Studiowanie historii naszej myśli społecznej, najlepszych wzorów ukraińskiego intelektualizmu, który kształtował się w kontekście ogólnoeuropejskim, jest ważne dla współczesnej świadomości Ukraińców swoich wartości, pamięci historycznej, dla tworzenia już nowoczesnego intelektualizmu oraz współczesnych zasad współistnienia ze światem. Zdolność myślenia aforystycznego wyróżnia współczesnego wysoko rozwiniętego człowieka. Na wiedzy o zasadach ukraińskiej państwowości dziś kształtuje się godny naród ukraiński. „Mądrość przedwieczna. Aforyzmy dawnych ukraińskich myślicieli XI – początek XIX w.” – to zbiór aforystycznych wypowiedzi ukraińskich autorów, zebranych, przetłumaczonych, uporządkowanych i opatrzonych komentarzem przez znanego badacza dawnej literatury ukraińskiej, pisarza, laureata Nagrody im. Szewczenki – współczesnego myśliciela Walerija Szewczuka. W sierpniu tego roku skończył on 80 lat, i właśnie tę książkę Walerij Szewczuk nazwał swoim „jubileuszowym” wydaniem. W toku realizacji projektu wydawnictwo „Klio” zorganizowało szereg prezentacji wydania dla różnych odbiorców: na Targach Książki Arsenał-2019, w BookSpace w Dnieprze, podczas jubileuszowego wieczoru twórczego Walerija Szewczuka, na 26. BookForum, a także na Czerkaskim Festiwalu Książki. Wydarzenia pokazały szerokie zainteresowanie społeczne dawną ukraińską intelektualną myślą aforystyczną. Partnerem wydawnictwa w akcji przekazywania książek bibliotekom była Ukraińskie Stowarzyszenie Biblioteczne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

„Księgarenka-podwórko na kółkach”

Mirosława OLIJNYK (BUCZKIWSKA), członkini NSŻU Kiedy lwowski „Książkowy dworik”, profesjonalnie i gościnnie prowadzony przez Lubę Chomczak, zamknął się nie z własnej woli, miejscowi (i nie tylko) literaci, artyści i odwiedzający księgarnię byli oszołomieni… Jednak wraz z zamknięciem „Książkowego dworika” Luba Chomczak nie „opuściła rąk”. Razem z podobnie myślącymi stworzyła nowy projekt — „Książkowy dworik na kołach”. Nazwa „mówi” sama za siebie… Luba Chomczak jest znana nie tylko na Lwowszczyźnie, ale i w całej Ukrainie — przede wszystkim jako organizatorka „Książkowej Tołoki” w jej rodzinnym, niewielkim mieście Mikołajów. Pierwsza taka Tołoka odbyła się w 2007 roku. Impulsem do powstania tego projektu książkowego był coroczny Książkowy Forum, czyli Forum Wydawców we Lwowie. Wiele razy wraz z wolontariuszami „Dworik” wyruszał do stref przyfrontowych na wschodzie, propagując książkę ukraińską. Odwiedził Krematorsk, Zaporoże, Mariupol, Chersoń, Sław'jańsk, Czernihów, Czerkasy, Białą Cerkiew, Krzemieniec, Czerwonogród, Morszyn, Żółkiew, Sosnówkę, Zołoczów, Połtawę, Tarnopol, a także Zakarpacie… W wielu miastach literacko-artystyczny desant „lądował” nawet po trzy razy! I to w niespełna pięć lat. Mnie zaś udało się pojechać z nimi do Tarnopola. Prawo przewodnika w autobusie wzięła „w swoje ręce” niezmienna pomocnica Luby Chomczak w różnorodnych wydarzeniach kulturalnych — poetka, krajoznawczyni, dziennikarka, działaczka społeczna, proświtianka z Żółkwi Halyna Fesiuk. Jej dorobek twórczy to 11 wydań z naukowymi i krajoznawczymi studiami o żółkiewszczyźnie, a także prace historyczne i badawcze. Do tego trzy tomiki wierszy… Zapoznała nas z celem podróży i udzieliła głosu artystce-designerce z Litwy, mieszkance miasta Stryj, Izolinie Frankiw oraz poetce, dziennikarce Myrosławie Olijnyk. Historia Tarnopola liczy ponad 450 lat. Obejrzeliśmy zabytki architektury o znaczeniu narodowym, główne obiekty sakralne i artystyczne w centrum miasta. Zdumiała zmniejszona kopia parafialnego kościoła Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Dlaczego kopia? Ponieważ świątynia w stylu neogotyku, wzniesiona w 1908 roku, w 1954 roku, na mocy decyzji władzy radzieckiej, została „po prostu” wysadzona w powietrze, a na jej miejscu zbudowano ЦУМ(!). Autorem pomysłu stworzenia brązowego makiety zniszczonego zabytku jest Taras Ciklianiak. Podziwialiśmy wspaniałe pomniki Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Danyle Halickiemu, Sołomii Krušelnyckiej. Okazały brązowy pomnik wybitnej śpiewaczki operowej — pierwszy pomnik kobiety w Tarnopolu i pierwszy na świecie pomnik-monument Sołomii w pełnym wzroście (wysokość 3,8 metra, waga 3,5 tony). A wy pływaliście po Jeziorze Tarnopolskim? A my pływaliśmy! Jezioro, czyli staw — sztuczny zbiornik, utworzony w miejscu bagien na rzece Seret w 1548 roku, i ma tyle samo lat, co Tarnopol. Najważniejszym jednak naszym celem było odwiedzenie biblioteki-muzeum „Literackie Tarnopolszczyzna” (filia biblioteki nr 2 dla dzieci). Z zachwytem słuchaliśmy wiodącej bibliotekarki Oksany Łehicькiej, która opowiedziała o sławnych postaciach Tarnopolszczyzny (kardynał Józef Slipyj, Iwan Puluj, Les Kurbas, Sołomija Krušelnycka, Jarosław Stećko…) i o tym, jak są przez nich dumni. O tym, że tutaj stale odbywają się wycieczki, wystawy, prezentacje, warsztaty mistrzowskie, festiwale, konkursy. Na spotkanie z nami przyszła także znana pisarka Iryna Macko. Po Tarnopolu nas „oprowadzał” Serhij Synjuk — prozaik, poeta, literaturoznawca, krajoznawca i dziennikarz. Na koniec odwiedziliśmy zamek Zbaraski na Zamkowej Górze, wzniesiony w XVII wieku według projektu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

początkową dla całej dalszej twórczości Ołeksandra Iwachnenki. Właśnie wykorzystując podstawy, „kanony” bojczukizmu, udało mu się w „Poemach” (1984) oraz dwutomowych „Poezjach” Szewczenki (1988) oddać obrazowo siłę napięcia słowa poety. Dlatego całkiem naturalnie w 1989 roku stał się najmłodszym, czterdziestoletnim laureatem Nagrody im. Szewczenki. I oczywiście zrozumiałe jest, dlaczego właśnie jego mądry Mychajło Derehus rekomendował do wykonania monumentalnych malowideł w Kaniowskim Muzeum Tarasa Szewczenki. Zarówno jako artyście-ilustratorowi, jak i monumentaliście przychodzi mu wczuwać się w obrazy określonego autora, innego czasu, uwzględniać architektonikę książki, budynku, czyli przekazywać cudze uczucia, dostosowywać się do czasu, w którym nie żył. Dla Iwachnenki w tym, dzięki Bogu, problemu nie było, bo odczucie świata przez małego Saszkę Dowżenkę i Saszkę Iwachnenkę, pomimo różnicy w czasie, wiem, nie różniły się. Oni są dziećmi jednego świata, jednego rodu — ukraińskiego, bezgranicznie zakochani w swoim kraju, w bliskich ludziach — prostych, szczerych i przez to pięknych. A Szewczenko dla niego nie był po prostu autorem, jak i dla każdego Ukraińca, który uświadamia sobie, że jest dzieckiem swojego narodu. Saszko uświadamiał sobie. Od szkoły, choć tego nie wymagał program szkolny, znał na pamięć poety „Posłanie i umarłym, i żywym, i nienarodzonym...” — całą poemat, i nie tylko go, oczywiście. Więc wczuwać się w świat Szewczenki mu nie przyszło. A jednak, największy jego wyraz własny — w ostatnich dziełach malarstwa sztalugowego. W nich przekazywał własne uczucia. One są jego autorską wysoką poezją obrazową. One są głosem jego duszy. Jeszcze tylko wróciwszy z „wojska”, mieszkając w akademiku zakładu „Arsenał”, Saszko często zachodził, jak mówi mama, pytał, czy jestem w domu. I choć mnie nie było, zostawał — jego już bardziej interesowało towarzystwo mojej siostry Natalii, po prostu skromnie pytał o mnie. W końcu się pobrali. Tak staliśmy się krewnymi, a z czasem kumami. Dla naszego wielkiego rodu, dla wszystkich moich bliskich i Saszko stał się bliskim... Mówią, człowiek żyje tak długo, dopóki go pamiętają. I rzeczywiście, w mojej pamięci moi dziadek i babcia do dziś żyją, pamiętam barwę ich mowy, chód, nawyki, charakterystyczne ruchy... A dla mojej córki ich żywych nie ma. Żywymi ich nie zastała, zna tylko ze zdjęć. Oni żyją tylko ze mną, w mojej pamięci. Saszko także będzie ze mną do końca. chętnym do nauki rysowania. W uroczystościach z okazji otwarcia Muzeum wzięli udział kierownicy rejonu, wsi, artyści Hołowaniwskiego domu kultury, przyjaciele i krewni artysty. Wielu uczestników święta otrzymało książkę-zagadkę ukraińskich bajek ludowych z jego ilustracjami oraz katalog jego prac „Wałerij Marczak. Obrazy życia i twórczości”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dla wszystkich Sasza stał się bliskim…

Był to niezwykły człowiek wielkiego, wyrazistego i głęboko ukraińskiego talentu. Artysta przez duże „A”, jeden z tych twórców, którzy stają się niegasnącymi gwiazdami w historii kultury narodowej i, bez przesady, światowej. 16 października skończyłby siedemdziesiąt lat. Przedstawiamy fragment wspomnień o koledze artysty, Ołeksandra MELNYKA. Ołeksandr Iwachnenko z córką Mariczką na Czernihowszczyźnie pod Pryłukami, we wsi Manżosiwka, na podwórzu starego już domu stoi samotnie potężny siedemdziesięcioletni dąb. Wierzy się, że jeszcze przez długie, długie lata, a może i wieki, będzie spoglądał z wysokości swojego wierzchołka na Manżosiwkę, do końca swoich dni strzegąc tej chaty, już na zawsze opuszczonej przez gospodarzy — Wirę Mykołajiwnę i Iwana Wasylowycza, który zasadził go tutaj w 1949 roku na cześć narodzin ukochanego syna, jedynego dziecka w rodzinie, dumy rodziców — małego Saszy. Już i Saszy, który w ostatnim czasie wracał do rodzinnego domu każdej wiosny po Wielkanocy na „Prowody”, aby wspomnieć rodziców na starannie uporządkowanych przez siebie grobach, już i jego się nie doczeka. Bo na początku ciepłego, kwitnącego czerwca 2014 roku na zawsze odszedł od nas i on. Jakby spokojnie zasnął po pełnym trosk dniu, tak jak jego ojciec, który po przygotowaniu pszczół na zimę wszedł wieczorem do chaty i, mówiąc, że położy się odpocząć, bo się zmęczył, zdrzemnął się i już się nie obudził. Mówią, że na taką śmierć u Boga trzeba sobie zasłużyć. Pamiętam tego dęba jeszcze młodym, smukłym, gdzieś pewnie piętnastoletnim, tak jak Sasza. Wtedy po raz pierwszy przyjechaliśmy na szkolne wakacje w gości do jego rodziców. Po tym, jak nas przyjmowali, jakim świętem był dla nich przyjazd syna, poczułem, jak smutno im było bez niego samym w chacie, jak nie chcieli małego dziecka po 5 klasie puszczać od siebie samego do Kijowa między obcych ludzi i to pewnie już wiedząc, że na zawsze. Ale musieli ulec niezłomnej woli małego — zostać artystą. To pragnienie pewnie zasiał w dziecięcej duszy dobry nauczyciel Iwan Makarowycz. Serhij PIDDUBNYJ. Znany artysta, pedagog i działacz społeczny ze Lwowa, profesor Wałerij Marczak, stworzył imponujące prace malarskie i monumentalne — czego warte są na przykład jego obraz „Matka Berehynia”, która trzyma na wyszywanym ręczniku ukraińską chatę, która wywiodła w świat wielu geniuszy ukraińskiego narodu, oraz mozaika na fasadzie jednego z budynków Lwowskiego Uniwersytetu Medycznego. Założył Akademię Projektowania, napisał unikalny podręcznik dla przyszłych artystów „O malarstwie”. Pracując w instytucie sztuki stosowanej i dekoracyjnej (obecnie Akademia Sztuk Pięknych), wychował setki artystów i projektantów… Gwarancją sukcesów Wałerija Feofanowycza jest wysoki profesjonalizm, wytrwałość, wymagania wobec siebie, ciągłe samodoskonalenie, zapał i niewyczerp- Trinczuk-Zadorożny w Priluckiej pracowni plastycznej, a następnie w Republikańskiej Średniej Szkole Plastycznej, otrzymał solidne wsparcie od utalentowanego pedagoga Serhija Mychajłowycza Honczara. Choć uczniów mieli dziesiątki, Sasza zawsze był pierwszy i z pierwszym numerem (z największą liczbą punktów) dostał się do instytutu plastycznego (ja, nawiasem mówiąc, z ostatnim). I w instytucie był pierwszy w pracowni grafiki książkowej, którą prowadzili Wasyl Illicz Kasijan i Wasyl Jakowycz Czebanyk. A w pracowniach twórczych Akademii Sztuk Pięknych był już jedynym i ulubionym uczniem Mychajła Hordijowycza Derehusa. Znam tylko nielicznych artystów, którzy tak bardzo oddawaliby się pracy, niemal całkowicie ignorując codzienne, zwykłe ludzkie troski; właśnie oni są naszymi najwybitniejszymi twórcami, a on jest wśród nich jednym z najwybitniejszych. To, oczywiście, wynik życia zapisany w kilku wierszach biografii i osiągnięć twórczych w encyklopedii czy Wikipedii, który pozostanie dla potomnych wraz z ilustrowanymi książkami, monumentalnymi malowidłami i obrazami w muzeach, prywatnych kolekcjach, ludzkich domach. Ale to nie jest życie. Życie się urwało i zniknęło. Nie usłyszymy już jego żywego głosu, nie poczujemy ciepła uścisku dłoni. Nikt już tak jak on, skrupulatnie i profesjonalnie, nie pomoże zorganizować ekspozycji biennale „Ukraina od Trypola do współczesności...”, wyganiając mnie precz, bym nie przeszkadzał swoimi dyletanckimi propozycjami autorowi projektu. Nie posadzi aksamitek wiosną na grobie żony, nie będzie martwił się o córkę, nie będzie cieszył się, szczęśliwy, wnuczką-słoneczkiem. Pozostały tylko wspomnienia. Mam bardzo wyraźne i szczegółowe, teraz jeszcze bolesne. Począwszy od znajomości w szkole plastycznej (uczyliśmy się w równoległych klasach), kiedy to on pierwszy podszedł do mnie na przerwie... Wyjazdy do jego rodziców i do moich dziadków... Wstąpienie do instytutu... Pierwsza letnia praktyka w Kaniowie i po jej zakończeniu piesza wędrówka boso, zaczynając od Góry Czernieczej w górę rzeki Roś przez Korsuń Szewczenkowski (gdzie w końcu założyliśmy buty, bo poraniliśmy nogi do pęcherzy), przez Bohusław do Olszanicy (gdzie za ostatnie kopiejki kupiliśmy bilety na pociąg podmiejski do Fastowa), a stamtąd już do mojej rodzinnej Ofirnej, gdzie wreszcie wyspaliśmy się w łóżku, bo ostatnie kilka nocy spaliśmy na stogach siana, na które trzeba było jeszcze po alpinistycznemu się wspiąć. Idąc nawet nocami, darliśmy się ułożonym w drodze „marszem”: „Dwóch Saszków Iwanowyczów w pochód ruszyło, Hej, ponad rzeką Roś boso ruszyli!”. Piosenka ta była długa, bo każdemu wsi czy miastu, które mijaliśmy, dedykowaliśmy zwrotkę... Najjaśniejsze wspomnienia z praktyki po drugim roku w Karpatach w Wierchowinie, gdzie mieszkaliśmy na strychu u rodziny Mariczki Chimczak, u której podczas kręcenia „Cieni zapomnianych przodków” mieszkał Jakutowycz (Mariczka go wtedy chrzciła), bywali Paradżanow i Mykołajczuk, a huculska gwara w tle filmu to głosy Mariczki i jej matki Jawdoszki. Teraz w domu rodziców Mariczki jest muzeum „Cieni zapomnianych przodków”. Właśnie tej Hucułce zawdzięcza swoje imię córka Saszy, Marijka, na co nalegałem jako ojciec chrzestny, wbrew babci Nastuni, która chciała nazwać ją Łesią, i babci Wirze — Oksaną. A ile wspomnień o instytucie, o kolegach z roku: Borysie Nehodzie, Juliju Skakandiju, Jurku Lesiuku, Katii Horbniak — to był niewielki ukraińskojęzyczny ośrodek w zrusyfikowanej uczelni... W instytucie, jeśli teraz, z perspektywy przeżytego czasu, odwróciwszy się, spojrzeć — sześć lat nie nauki, a jakiegoś cudownego, niepokojącego i szczęśliwego, często bezsennego, młodzieńczego lotu i wzlotu do szczytów mistrzostwa (to o Saszy, oczywiście, nie o mnie). Bo rzeczywiście, jednym ze szczytów ukraińskiej grafiki książkowej stała się jego praca dyplomowa — ilustracje w technice akwaforty do „Zaczarowanej Desny” Ołeksandra Dowżenki. Kiedy Sasza zaczął pracować nad dyplomem, pojechaliśmy do Sosnycy. Zatrzymaliśmy się u rodziców Hali Karety, koleżanki z roku z wydziału architektury, a potem mieszkaliśmy i pracowaliśmy w namiocie na brzegu prawdziwie zaczarowanej Desny. Musiałem pozować Saszy do postaci ojca Dowżenki. Pamiętam, Sasza obmyślał, komponował w makiecie książki ciąg ilustracyjny jako taśmę filmową, która biegłaby równolegle z tekstem, jakby z szeroko rozłożonymi napisami. Ale w efekcie końcowym wyszła jeszcze większa synteza, nawet w tonalnym brzmieniu ilustracji. Wspominają się wyjazdy do Moskwy — i podczas nauki w szkole i instytucie, i później. Tam mieliśmy już wypracowane swoje trasy po muzeach, salach wystawowych i księgarniach, spotkania z Oksaną Pawłenko, które na ukształtowanie Saszy jako artysty wywarły, moim zdaniem, jeszcze większy wpływ niż jego wielcy nauczyciele. Już w ilustracjach do zbioru poezji Tarasa Szewczenki „Sad wiśniowy koło chaty” w technice linorytu barwnego pojawia się tak charakterystyczne dla szkoły Bojczuka napięcie w statyce, które stanie się wyróżnikiem regionu; edukacyjna — dać pojęcie o tworzeniu ludowej kultury użytkowej w nowoczesnych warunkach globalizacji uczniom klas początkowych; wystawiennicza — zapoznanie mieszkańców regionu ze sztuką przeszłości i współczesności. Również twórca nowego muzeum obiecał dawać bezpłatne warsztaty wszystkim

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Jeszcze jedna wysokość Walerija Marczaka

We wsi Szepyłowe w rejonie hołowaniwskim otwarto prywatne Muzeum Kultury Codziennej. na miłość do Ukrainy. W tym, co osiągnął, wielka zasługa Lwowa — centrum ukraińskiej kultury. Jednak nigdy nie zapominał o rodzinnych stronach — rejonie hołowaniwskim. Osiem lat temu, kilka kilometrów od rodzinnego Hołowaniwska, kupił wiejską chatę w celu stworzenia tu centrum kulturalno-oświatowego. I oto 18 października br. pod egidą Ukraińskiej Akademii Projektowania odbyło się otwarcie głównej części takiego centrum — Muzeum Kultury Codziennej narodu ukraińskiego. W. Marczak nazwał trzy główne cele działalności Muzeum: oświatowy — zapoznanie z kulturą codzienną Ukraińców w ogóle oraz rejonu hołowaniwskiego. Walerij i Wołodymyr Marczakowie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Stepan Żyliak: artysta, który tworzy ukraińską wizję w rzeźbie

Andrij BUDKEWYCZ, historyk sztuki Stepan Żyliak to artysta, któremu obca jest filozofia konsumpcyjnego stylu życia, nie postrzega i nie akceptuje hipokryzji, fałszu, obłudy, czyż nie dlatego zwraca się w twórczości do wybitnych postaci naszego narodu, przywódców państwowych i duchowych — króla Daniela, pierwszego geniusza ukraińskości — Tarasa Szewczenki, Hryhorija Skoworody, Dmytra Jawornyckiego, Mykoły Hohola… Patrzysz na prace autora i nasuwa się myśl: są bardzo ukraińskie. Jednym z najważniejszych czynników wpływu jest język (choćby pośrednio). Naukowiec z brzegów Dniepru Wasyl Szewcow przekonuje: „W jakim języku się komunikujemy, w takim języku myślimy, takie są też rezultaty twórczości myśli. Język to nie tylko narzędzie komunikacji, to „pakiet programowy” rozwiązywania zadań, przeznaczony dla określonego etnosu”. O arcyważności języka w twórczości pisał także myśliciel R. Kiś: „Gdzie nie ma pełnowodnego ukraińskiego nurtu językowego, gdzie twórca kultury (artysta, literat, reżyser, architekt) nie „kąpie się” w żywych strumieniach komunikacyjnych rodzimej mowy, nie zanurza się w „swoje” komunikowanie — tam jego życie psychokulturowe nieuchronnie ulega rozkoncentrowaniu, czy co gorsza — rozszczepia się, rozdwojeniu ulega. Formotwórstwo zaczyna się już w mowie. Etos mowy — to właśnie etos samej kultury i on — podobnie jak zapach — choć niewidoczny, przenika sobą absolutnie wszystko, wszystkie struktury kulturowe — w tym także twórczość artysty, pisarza i rzeźbiarza…” Rzeczywiście, za pomocą asocjacyjnej aury języka artysta tworzy swój indywidualny ukraiński świat. Błąka się w środowiskach twórczych myśl, — że w sztuce nic nowego nie może zostać stworzone, ale kto bardzo pragnie, ten znajdzie, jak zdołać przynajmniej przemówić po swojemu, odnaleźć swoją wąską ścieżkę. W myślach nierzadko trwa gorączkowe poszukiwanie, jak właśnie wcielić określoną ideę. Jeśli zaś to szczególne napięcie zniknie, to i sam twórca stanie się spokojny, nawet zobojętniały, zastygły jak brąz… Mychajło Hawryłko (zapomniane imię utalentowanego Ukraińca wskrzesił dla nas pisarz R. Kowal) — ukraiński rzeźbiarz, artysta i literat początku XX wieku zauważał: „Technikę uważam nie za cel, a tylko za sposób, technika jest bronią artysty, jak miecz u żołnierza, a celem twórczości — kompozycja…” Zatrzymajmy więc swoją uwagę na niektórych pracach rzeźbiarza. Wielokrotnie tworzył wizerunek T. Szewczenki, wołchwa i narodowego Proroka. Wielki Taras w dziełach artysty, zarówno w młodym wieku, jak i w latach dojrzałych, obdarzony jest wzrokiem, spojrzeniem ezoteryka, posiada dar budziciela, jest nauczycielem narodu, którego testamentów nie za bardzo słuchamy… Wyraz twarzy i cała postać Mykoły Hohola jakby przemawia o wzniosłości dążeń i myśli pisarza, może i o rozdwojeniu jego istoty. Prawdopodobnym wydaje się też…. potężne pragnienie wyrwania się z zimnego i obcego Petersburga do rodzinnych stron Połtawszczyzny?.. Hanna Horenko (Anna Achmatowa) — poetka ukraińskiego rodowodu, chociaż nie bardzo to przyznawała. Wytworna kobieca natura, wyraz twarzy spowity smutkiem, ale i pełen determinacji, czyż nie w takich chwilach rodzą się podobne wersy?... „Lecz przysięgam ci ogrodem anielskim, Cudotwórczą ikoną przysięgam I nocy naszych płomiennym czadem — Ja do ciebie nigdy nie powrócę”. Lipiec 1921 roku (przekład mój. — A. B.) Stepan Żyliak we współpracy z architektem W. Szulhą, konsultując się u profesora S. Storożenki, stworzył pomnik na 350-lecie bitwy pod Żółtymi Wodami, który ustawiono 28 czerwca 1998 roku we wsi Żowtoołeksandriwka w obwodzie siczosławskim. Przebywając w pracowni rzeźbiarza, skądinąd pochodzącego z Iwanofrankowszczyzny, który od 1982 roku mieszka i tworzy w Dnieprze, jeszcze i jeszcze raz przyglądam się pracom rzeźbiarskim: „Wjazd do Jerozolimy”, „Lata mijają”, „Mamine ręce”, „Dwoje”... Nie ominiesz uwagą „Czarnohory”, która stworzona jest w formie nagiej kobiety, „Scytyjska madonna” czaruje, „Gwiezdna” stworzona przez autora na swój sposób, ale zauważalny jest subtelny wpływ wielkiego Archipenki… Przyznajmy sami przed sobą: obecnie, dzięki niszczycielskiemu wpływowi mediów, przede wszystkim TV, większość utraciła wizję i odczucie prawdziwego piękna. Sztuka w masie postrzegana jest na zasadzie przeciwieństw — „podoba się” lub „nie podoba się”. Bywa, że widzowie patrzą na dzieła oczami lokalnych historyków sztuki, którzy do tej pory grzeszą „sowieckim” (moskiewskim) światopoglądowym widzeniem i myśleniem. Brak tego szacunku do ludzi, którzy w samotności szaleńczo urzeczywistniają w plastyce swoją duszę. Lecz nie trzeba potępiać tej publiczności, wina bowiem spada na jej wychowawców… Lata nie idą, a pędzą, zadania artyści stawiają przed sobą ważne — doskonalić się, kontynuować eksperymenty i tworzyć. Pozostaje wsłuchać się w znaczące wersy z testamentu A. Rodina: „Namiętnie kochajcie swoje powołanie. Nie ma nic piękniejszego od niego. Jest ono znacznie bardziej wzniosłe, niż myśli mieszczanin. Artysta daje wielki przykład. On namiętnie kocha swój zawód: najwyższą nagrodą dla niego jest radość twórczości. Szkoda, że w naszych czasach niektórzy lekceważą, nienawidzą swoją pracę. Lecz świat będzie szczęśliwy tylko wtedy, gdy każdy człowiek będzie miał duszę artysty, innymi słowy, gdy każdy będzie znajdował radość w swojej pracy. Sztuka — to piękna lekcja szczerości. Prawdziwy artysta zawsze wyraża to, co myśli, nie bojąc się zdeptania istniejących norm. Tym samym uczy szczerości sobie podobnych…” Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 0 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 56 hrywien 86 kopiejek

Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 209 UAH 94 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn