Georgij Łukianczuk, zdjęcia autora
14 października w całym kraju odbyły się masowe wiece i uroczystości poświęcone Dniu Obrońcy Ukrainy. W różnych miastach zarówno społeczeństwo, jak i politycy składali kwiaty pod pomnikami poległych, odbywały się marsze i odsłaniano nowe pomniki ku czci obrońców Ukrainy. W stolicy dziesiątki tysięcy ludzi zgromadziło się w centrum, przy pomniku Szewczenki. W marszu w Kijowie, oprócz samych wojskowych i wolontariuszy, wzięły udział „Nackorpus”, WO „Swoboda”, Prawy Sektor oraz inne organizacje polityczne i społeczne. Przy pomniku Tarasa Szewczenki przemawiali przedstawiciele sił politycznych, które biorą udział w obecnych wyborach lokalnych. Kolumny ludzi maszerowały ulicami z rozwiniętymi flagami i transparentami „Marsz UPA”, „Nie kapitulacji” i innymi. Uczestnicy kijowskiego wiecu dotarli Chreszczatykiem do Placu Niepodległości. Podczas marszu aktywiści w kolumnach zapalali race, skandując: „Bandera – nasz bohater, Pokrowa – nasze święto!”. Dalej kolumny ruszyły ulicą Niebiańskiej Sotni pod Biuro Prezydenta z żądaniem uchwalenia ustawy o kolaborantach. Na wiecu przed Biurem Prezydenta uczestnicy akcji przedstawili władzy polityczne żądania, wśród których:
— zniesienie ograniczeń dla ukraińskich żołnierzy w użyciu broni w odpowiedzi na ostrzał ze strony rosyjskich wojsk i najemników na Donbasie;
— uchwalenie ustawy „O ochronie państwowości Ukrainy przed kolaboracjonizmem”, zgodnie z którą w ukraińskim porządku prawnym wprowadzone zostanie pojęcie „kolaboranci”, a także powołana zostanie specjalna komisja, która będzie rozpatrywać zbrodnie kolaborantów;
— zapewnienie skutecznej reakcji SBU i Policji Narodowej na prorosyjską działalność obywateli Ukrainy, którzy od 2014 roku zostali zauważeni w kolaboracjonizmie;
— zainicjowanie pozbawienia licencji na nadawanie prorosyjskich kanałów 112, NewsOne, ZIK, Nasz, Inter, Kyiv Live;
Święto Dnia Obrońcy Ukrainy odbyło się także w innych dużych miastach kraju. W szczególności w Dnieprze na Alei Pamięci ustawiono nową stelę z imionami poległych żołnierzy ATO/OOS.
W Charkowie na Alei Bohaterów otwarto
16 nowych pomników poległym obrońcom Ukrainy. Na cmentarzu zebrali się krewni zabitych wojskowych, ich towarzysze broni, działacze i ochotnicy. Uczcili zmarłych minutą ciszy i złożyli kwiaty pod pomnikami poległych Bohaterów.
W Odessie złożono kwiaty pod Kamieniem Pamięci ku czci wojowników, którzy oddali życie za niepodległość i jedność terytorialną Ukrainy. W ceremonii wzięli udział żołnierze, przedstawiciele władz i społeczeństwo. Dla upamiętnienia poległych ukraińskich obrońców odprawiono molebien.
We Lwowie weterani Sił Zbrojnych Ukrainy przeszli marszem na cześć obrońców kraju. Dołączyły do nich rodziny tych, którzy złożyli życie za państwo ukraińskie, wolontariusze oraz ci, którzy poparli tę inicjatywę. W mieście, z okazji Dnia Obrońcy Ukrainy, przy memoriale Bohaterów Niebiańskiej Setki weterani UPA i honorowa warta Narodowej Akademii Wojsk Lądowych podnieśli flagę państwową. Po uroczystym podniesieniu flagi odbyła się wspólna modlitwa. Weterani i żołnierze akademii otrzymali podziękowania od społeczności miasta.
W Połtawie przed Dniem Obrońcy otwarto Ścianę Pamięci poległych za Ukrainę w muzeum ciężkiego lotnictwa bombowego. Znajdują się na niej fotografie i historie prawie 4 tysięcy wojowników, poległych na Donbasie. Ponad 150 z nich to mieszkańcy obwodu połtawskiego.
PAMIĘCI O. PONOMARIOWA
PROFESOR M. TYMOSZYK I JEGO UCZNIOWIE
8–10
Tłumaczenie maszynowe
Olesia KOWALCZUK, Zasłużona Nauczycielka Ukrainy, laureatka nagrody im. Borysa Hrinczenki, działaczka Proświty, Wołyń
„Oto przy tej przeklętej koronie chociaż jedno w naszej szkole zrobią dobrze – mówi babcia dziesiątoklasisty, usłyszawszy wiadomość o planowanych zmianach w ZNO. – Teraz obojgu nam będzie łatwiej, bo sam wnuk czytać się leni, za tym „debilnikiem” świata nie widzi, a mnie już sił nie ma, żeby czytać mu na nowo i opowiadać wielkie teksty z programu. Jak nie będzie egzaminu z literatury, to po co wnikać głęboko w jej naukę”.
Obecnie, choć trudno w to uwierzyć, literaturę z ZNO na mocy nowo przyjętej ustawy rzeczywiście wykreślono dla kandydatów na wszystkie specjalności, z wyjątkiem humanistycznych – czyli dla większości pretendentów do zdobycia wyższego wykształcenia.
Słowem, zgodnie z logiką zwykłego obywatela powinno się znacznie ulżyć zarówno tym, którzy lubią się lenić w nauce, jak i ich domowym opiekunom, nieuczciwym nauczycielom, służbom kontrolnym, a pewnie także samemu inicjatorowi – UCOJO (Ukraińskiemu Centrum Oceniania Jakości Edukacji), autorom zadań testowych, a także całemu Ministerstwu Oświaty i Nauki wraz z Radą Najwyższą, które w sposób autorytatywny zapewniły, jak gorliwie strzegą studiującej młodzieży przed przeciążeniem.
Jednak najwyraźniej nikt z nich nie zdaje sobie sprawy,
że najbardziej ulży tej sile, której złośliwych oczekiwań przestrzegała w mediach społecznościowych rozsądna opinia publiczna, oburzając się na polityczną ślepotę inicjatorów. Jej zbiorowa nazwa to piąta kolumna, która właśnie w naszej przestrzeni narodowej skutecznie funkcjonuje jako zaciekły wróg ukraińskości.
Nie ma wątpliwości: dźwigać do 20 przedmiotów w wieku nastoletnim – nie każdemu jest to pod siłę. Ale nie w tę stronę uderzasz, Iwanie.
Nie bez powodu ta „łagodząca” opieka przypomniała pedagogom z pewnym stażem czas „walki o zlanie narodów”. Kiedy w przestrzeni oświatowej po jezuicku pomysłowo przeforsowywano daleko idący zamiar „ustranit’ pierieg·ruzku uczaszczichsia za szczot nacyjanalnawa kampanyenta”. Dziś nie można już nie wiedzieć, po co wówczas uciekano się do podmiany pojęć, zamaskowanej interesami odpowiedniego konsumenta. Jednak… Zresztą, nie pukając w drewno, nie będziemy w tych syndromach krótkiej pamięci snuć złych domysłów aż tak daleko. Jednocześnie nie wypada bez niepokoju obserwować brak aktywnej, adekwatnej reakcji społeczeństwa, gdy coraz częściej czyjś komercyjny, a zwłaszcza polityczny zysk, albo po prostu nieprofesjonalne i nieodpowiedzialne działania urzędników, przedstawia się jako troska o dobro wszystkich, jako myślenie państwowe.
Zatem, drogi czytelniku, nie uważajmy za zbędny trud, by w gronie swoich bliskich czy też dalszych znajomych zastanowić się, jakie straty czekają naszą ukochaną młodzież, jeśli nowo przyjęta ustawa zacznie obowiązywać w pełnej sile i zamierzonym kształcie, a literatura ukraińska trafi do kategorii nie szczególnie poważnych przedmiotów w cyklu nauczania szkolnego. A dobrze się zastanowiwszy, dokładajmy wszelkich możliwych starań, by w najbliższej przyszłości ją odwołano.
Zakończenie na str. 3
IWAN LEŃO
OLENA BONDARENKO
12–13
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Główny błąd wszystkich idealistów i romantyków polega oczywiście na tym, że próbowali i nadal próbują apelować do świadomości. Tak, jakby ludzie żyjący w hipnotycznym transie byli zdolni usłyszeć głos świadomości i powstać. Całkowicie oczywiste jest, że większość ludzi z powodzeniem przeżywa swoje życie, nigdy nie dochodząc do świadomości. Trudno powiedzieć, jak oni sami do tego podchodzą. Stosunek do czegoś zakłada pewną refleksję, która jest po prostu niepotrzebna ludziom w codziennym życiu. Ostatni raz świat żył nadzieją na rewolucję w latach 60. XX wieku. Wyzwolenie Afryki, ruch państw niezaangażowanych, szczerzy i charyzmatyczni przywódcy powstań, którzy dawali narodom nowe życie i nowe nadzieje. Sternik Mao, dziadek Ho i towarzysz Che kosztem kolosalnych nadludzkich wysiłków, błędów w obliczeniach i jawnych porażek na granicy przetrwania narodów swoich krajów zatrzymali ofensywę amerykańskiego globalnego projektu i spróbowali przekształcić Trzeci Świat w arsenał światowej rewolucji. Skończyło się to, jak sami rozumiecie, źle. Reakcjoniści pragną zyskać na czasie. Rewolucjoniści próbują przyspieszyć jego bieg. Pierwsi zwlekają, drudzy się śpieszą. Inwestorzy rewolucji. Ideolodzy rewolucji. Trybuni rewolucji. Wodzowie rewolucji. Technolodzy rewolucji. Menedżerowie rewolucji. Sanitariusze rewolucji. Kelnerzy rewolucji. Hydraulicy rewolucji. Lokaje rewolucji. Grabarze rewolucji. Przeciwstawiać się temu przez dziesięciolecia jako tako próbuje zorganizowany nacjonalizm polityczny. W wiecznej opozycji do Systemu. Ale oprócz mobilizacji elektoratu protestacyjnego, funkcją opozycji jest tworzenie systemu markerów legitymizacji aktualnego reżimu politycznego i rządzącej elity politycznej poprzez systemową, zobiektywizowaną krytykę zasad i wyników zarządzania państwem. A jeśli tego nie ma, to jest to samo, co śpiewanie z playbacku tekstów w rodzaju „zabiję cię, łódkarzu!”. Nacjonalizm w polityce w epoce globalizacyjnej agresji to to samo, co monogamiczne małżeństwo jako forma organizacji społecznej. Genderowi psogłowcy z włochatymi sercami nienawidzą narodu i monogamicznej wierności jednakowo i pragną zniszczyć je jednocześnie. Lecz dopóki jesteśmy my, nacjonaliści, jest nasz naród i są usta czarowne oraz oczy zielone – plugawa hałastra nie zwycięży. I teraz, i zawsze.
Tłumaczenie maszynowe
Odwieczny, brzemienny w skutki punkt zwrotny dla politycznego zorganizowanego nacjonalizmu w Ukrainie: dryfować na perymetrze cudzych akcji polittechnologicznych i wrogich specjalnych operacji informacyjnych, albo wreszcie złożyć wniosek o własną podmiotowość. Ceną jest konfrontacja nie tylko z kremlowskimi upiorami i homunkulusami wyhodowanymi w obcej retorcie, ale także z milionami współobywateli-Ukraińców. Dlaczego brakuje nam suwerennego myślenia? Nie tylko dlatego, że głupców w naszej części świata jeszcze nie zabrakło. Krótka pamięć operacyjna, nędzny mit o tym, że bogaci zawsze mają rację, absurdalna sytuacja etyczna, gdy polityczne kurtyzany uczą moralności, a podli łowcy dusz podliczają łupy – oto niektóre nieoczywiste przyczyny. A także: deficyt kapitału ludzkiego. Stagnacja sumienia. Inflacja podłości. Recesja oddania. Dewaluacja ofiarności. Zatrzymać kryzys i przeżyć razem – grona gniewu i szaleństwo odważnych jako jedyny antydepresant. Naprawdę tragiczny jest u nas jedynie deficyt solidarności, całkowita niekondycja ducha braterstwa (tylko dzięki frontowi ludzie odnaleźli utracone przez mroczne lata niedoli poczucie przyjacielskiego łokcia), kiedy niestrudzona uczynność, watowana apatia i oczy w kolorze ślimaka przygniatają niczym betonowe płyty. A poza tym nasi ludzie są niezwykle łatwowierni. Wystarczy tylko powiedzieć im coś miłego z telewizora i podrapać za uchem – i gotowe. Potem to ciągłe uczucie, jakby podsunęli coś nie tego. Jak bohaterom powieści Jarosława Haszka – vršovickiego szpica zamiast jamnika. Prywatyzacyjne papierki zamiast pieniędzy, tłuczona kreda zamiast leków na grypę, futro z zamarstynowskiego królika zamiast szynszyli, węgiel z separatystycznych kopalń zamiast antracytu z RPA... Na czas ukończenia gimnazjum wraz z towarzyszami byliśmy głęboko przekonani o tym, że publika, którą pokazywano nam w telewizji w wiadomościach i którą tak bardzo chciało się gronami powiesić na latarniach, latentnie zajmuje się systematycznym podważaniem państwowości narodowej, szerząc otwarcie podłe i obłudne stereotypy zachowań. A oni wygodnie się urządzili. Przemianowali katedry ateizmu naukowego na katedry religioznawstwa, katedry komunizmu naukowego – na katedry politologii, katedry historii KPZR – na katedry historii Ukrainy, katedry ekonomii politycznej – na katedry zarządzania, komitety obwodowe partii – na obwodowe administracje państwowe, KC kompartii – na Administrację Prezydenta. Tylko Rady Najwyższej nie przemianowali – i tak jest dobrze. Komsomolcy stali się bankierami, cinkciarze – biznesmenami. Tylko oligarchowie zamiast Biura Politycznego. AP zamiast KC. Zamiast Moskwy – Waszyngton i Soros. Zamiast pierwszomajowych parad – parady gejowskie. Bez żadnych podręczników wiedzieliśmy, że nacjonalizm z definicji zakłada antyglobalizm, ponieważ walczy o najważniejsze instytucje narodowe – państwo i władzę ludu przeciwko reżimowi rządu światowego i obywatelstwa światowego. W świecie zubożenia, degradacji, upadku, chaosu, strachu, bluźnierstwa, zwyrodnienia, chamstwa, tchórzostwa, nacjonalizm jest globalną zasadą zaprowadzania porządku. Rozumieliśmy, że „autorytety moralne” to politycznie zaangażowani łajdacy, którym płacą pieniądze za retransmitowanie poprawnych politycznie dogmatów. „Eksperci polityczni” – grantojady, donosiciele i grafomani. „Analitycy finansowi” – to agenci międzynarodowego kapitału bandyckiego. „Tolerancja”, która nie może i nie chce bronić swojej prawdy – to raczej tchórzostwo. Popularnym ekspertom politycznym warto przypomnieć klasyków: „Spać z Leninem – nie oznacza znać się na leninizmie”. (c) J. W. Dżugaszwili-Stalin. Wszystkie kraje nazywają siebie „demokratycznymi”, ale realna władza ludu nie istnieje. Państwa zachodnie zajmują się eksportem demokracji na zasadzie konkursu przede wszystkim dlatego, że po zmianie nielojalnych elit na lojalne, pozbawione „autorytarnych” instytucji państwowotwórczych kraje okazują się całkowicie otwarte na zarządzanie zewnętrzne. Intuicyjnie czuliśmy, że jakimkolwiek elitom opłaca się, aby obywatele nawet nie próbowali wpływać na procesy polityczne i społeczne. Żeby nie było rozwoju efektywnych związków zawodowych, żeby nie powstawały realne ludowe partie polityczne z masowym członkostwem, żeby Cerkiew stawała po stronie miłośników pieniędzy i nie przeciwstawiała się sakralizacji kapitału, żeby nie było protestów przeciwko dyktaturze pieniądza, żeby nie było prawdziwego społeczeństwa obywatelskiego, powołanego do przejęcia pewnych funkcji państwa i korporacji oraz pozbawienia ich monopolu na kontrolę nad ludźmi. W Ukrainie, jak i na świecie, wpływ polityczny partii mierzy się nie tyle możliwością pozyskania głosów wyborców, co zdolnością sfinansowania kampanii wyborczej. Polityka jako skoncentrowany wyraz walki o zasoby władzy, finansowe, informacyjne i społeczne w warunkach drapieżnego kapitalizmu i sztucznie ograniczonej konkurencji przekształca się w najbardziej dochodową sferę gospodarki. Przeciętność bywa wrodzona, nabyta i narzucona. Przykro, kiedy spotykają się one wszystkie razem i formują elity. Elity nie konkurują między sobą, bo to nieefektywne, nudne i nieciekawe, jeśli można kooperować dla wspólnego przeciwstawienia się masom, czyli narodowi. Dzisiaj nikim nieupoważniona do tego mniejszość, która korzysta z całej pełni wolności w rozumieniu liberalnym, nie tylko zdobyła ją kosztem eksploatacji tych, u których takiej wolności nie ma, ale w dodatku nimi gardzi. „Elita” nienawidzi takich jak my, korzystając przy tym z całkiem szczerej wzajemności. Nienawidzi i boi się. W ogóle normalni, myślący ludzie od wieków uważali, że demokracja jako władza ludu jest tam, gdzie naród samodzielnie określa swój los. U nas „demokraci” z jakiegoś powodu są szczerze przekonani, że demokracja to władza „demokratów”, czyli właściwie ich własna władza. Najbardziej podstępny paradoks tak zwanej „demokracji” polega na tym, że decyzje polityczne i gospodarcze podejmowane są w imieniu narodu przez ludzi, których naród, właściwie mówiąc, do niczego podobnego nie upoważniał. A gdzie „demokracja” bez władzy ludu, tam nacjonalizm bez narodu, tam czekaj nieszczęścia z każdej strony. Co powinni robić ukraińscy intelektualiści? Prawidłowo zorientować się w mętnym kontinuum przestrzenno-informacyjnym: być drogowskazem, a nie chorągiewką. Chociażby dla tych, którzy od dawna są obok i nigdy nie zgubili się za horyzontem. Bronić i wspierać renesans zamiast dekadencji, siłę idei przeciwko workom z pieniędzmi, tradycję przeciwko multikulturalizmowi, zdecydowanie zamiast lizusostwa, opór zamiast tolerowania. Wczorajsi triumfatorzy zginą, a my będziemy uśmiechać się naprzeciw nocy, która zrodzi wieczny dzień. Zamiast tego mutacja statusu intelektualisty w naszym społeczeństwie lepiej niż inne kryteria demonstruje oderwanie od Europy: minimum inteligencji, deklaratywna wyższość i obsługiwanie różnych morderców oraz oszustów. Taka jest toksyczna rzeczywistość. Korupcja w takich społeczeństwach jak nasze ma nie systemowy, a systemotwórczy charakter w architekturze relacji władzy. Główny metafizyczny sens władzy – jej utrzymanie i pomnażanie. To bez żadnego makiawelizmu zrozumiałe: kto nie jest u władzy, ten nie ma zielonego pojęcia o tym, jak ona funkcjonuje, co może i jakie ograniczenia napotyka. Kapitalizm oligarchiczny jest ekonomiczną formą instytucjonalizacji korupcji politycznej i rujnowania suwerenności narodowej przez kryminalne interbrygady, które udają „elitę”. Kiedy zaś to zamknięte koło próbują rozerwać nie normalni ukraińscy ludzie, a intelektualni i moralni bankruci, nienawistnicy władzy ludu i wolności słowa, przekształcają je w spiralę. Tradycyjny radziecki model relacji społecznych, w którym funkcję kontrelity pełniła inteligencja twórcza i techniczna, jest tak samo nieaktualny, jak doświadczenie budowy państwa monarchii austro-węgierskiej, gdzie funkcję kontrelity przejęło duchowieństwo greckokatolickie. Postmodernistyczną utopią wygląda próba skonstruowania w porewolucyjnych warunkach Ukrainy lat 2014–2016 kontrelity z „proaktywnej części społeczeństwa obywatelskiego” (statusowych osobistości medialnych, antykorupcyjnych aktywistów społecznych i ekspertów). Alternatywą o pochodzeniu ultrakonserwatywnym, wygenerowaną w głębi subkulturowego „prawego komsomołu”, stała się idea „ukraińskiej junty”, gdzie rola kontrelity została przypisana kadrze dowódczej byłych batalionów ochotniczych i radykalnych działaczy społeczno-politycznych. Kiedyś w Galicji Cerkiew greckokatolicka, prowadząc pracę oświatową i organizacyjną na rzecz formowania nowej elity, stawiała na młodzież wiejską. Kompartia pracowała z młodzieżą robotniczą. Dzisiejsza wataha wyzyskiwaczy dobiera prawników, urbanistów, projektantów, informatyków i blo-
Tłumaczenie maszynowe
„25 października na lokalu wyborczym zadam ci 5 ważnych pytań o to, o czym rozmawiamy na ulicy, w kuchni i w internecie, o co spieramy się z przyjaciółmi, rodzicami czy taksówkarzami. O to, o co nas wcześniej nigdy nie pytano”. Wołodymyr ZEŁENSKI
W dziedzinie gwarantowanych praw i wolności
Dość działać jak dawniej —
Trzydzieści lat mądry ukraiński naród
Nie był pytany o najważniejsze!
Trzydzieści lat nie mógł ukraiński taksówkarz
Podzielić się swoimi radami,
Jak wreszcie włączyć treść dotyczącą bezpieczeństwa
W Memorandum budapesztańskim...
Trzydzieści lat nie słyszał żaden deputowany,
Jak szokuje dojarkę i prawnika,
Że posłów jest czterystu pięćdziesięciu,
A nie dziesięciu, siedmiuset czy trzystu!
Trzydzieści lat kłócili się teściowa i zięć,
Wnuki, dzieci, babcie i matki
W kwestii, na ile lat wsadzać do więzienia
Tych, których i tak nie złapano...
Trzydzieści lat rozbrzmiewało od łkań i błagań
Każdej kuchni Tarnopola i Ichni:
No kiedy wreszcie będą Donieck i Ługańsk
W strefie wolnej ekonomicznej?!
Trzydzieści lat wszystkie kuchnie po setce
Tonęły w konopnych sporach —
Kuchnie przecież lepiej wiedzą niż lekarze,
Jak leczyć trudnych chorych!
Ale skończyły się wreszcie fałszywe czasy —
Bo troskliwe państwowe ucho
Uważnie słucha od dziś wszystkich głosów,
Które wołały z ekspertowskich kuchni!
Ruszy ku jasnej przyszłości rozbity wóz,
Teraz tylko zapytamy w kuchni
O cenną myśl o właściwym kształcie kół —
Okrągłe czy prostokątne?!
Jurko KOSMINA
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
герів. Думають, їм то допоможе. А от і ні. Нині багато що змінилося. Аби не розводитись про те, що і як саме, і чому все виглядає доволі песимістично, опортуністично та меркантильно – годиться просто тихо подякувати. Всім тим, хто були до нас. Всім тим, хто був із нами та не дійшов. Всім тим, хто й нині в строю. І навіть поза ним та без однострою продовжує щоденну боротьбу з ніччю. Згадати одногрупника Сергія Кемського, який загинув у “Небесній сотні”. Згадати світлої пам’яті майора-десантника Володимира Кияна – “Тайфуна” , який довів, що є у нас українські офіцери, а не пострадянське офіцерйо. Згадати знайомих ветеранів Савур-Могили з нетутешньою засмагою. Згадати скромних, чесних, щирих і тому беззахисних людей, які щодня і щоночі тримають останню лінію оборони по недобитих університетських кафедрах, лікарнях, заводських цехах та бібліотеках. Які насиплють дві жмені набоїв в каску на останньому блок-посту, віддадуть свою банку згущика та не візьмуть грошей, коли відбортують тобі колесо в старенькому “Фольксваген-транспортері”. Через 40 років після закінчення війни журналісти запитали колись юного пілота американського стратегічного бомбардувальника Б-29, чи готовий він був морально до того, аби скинути атомну бомбу на Москву та інші радянські міста в апофеозі першопочатків “холодної війни”. “Якщо б наказали, я б і на Нью- Йорк скинув”, – стримано відповів сивочолий життєрадісний дідусь-пенсіонер в університетській спортивній куртці. Це зайвий раз доводить, що потрібно невтомно плекати свою духовну красу, а ще ж бути готовим вбивати все те, що загрожує існуванню добра, теплих дитячих долонь і розумного життя на землі. Це дуже предметна логіка, що б там не казали кухонні ховрахи та кумири офісного планктону й ліберальної інтелігенції. Коли не хочемо повторити долю давніх трипільців, маємо повсякчас пам’ятати: найнебезпечніше – виглядати невпевненим і смішним, тоді тебе почнуть зневажати і перестануть боятися. Хочете знати, як в Кремлі дивляться на Україну? Приблизно як в СРСР на Південну Корею у 1950-х та Південний В’єтнам у 1960-х. А, отже, вони прийдуть по нас сюди. За минулих сто років оформились та зажили своїм життям три концепції: Україна як Мало-Росія, Україна як Не-Росія та Україна як Анти-Росія. Жодна дотепер не перемогла. Симптомами згасання націй і людей є: ниття, гниття і забуття. Бережіть себе, свій народ, та займайтеся профілактикою. Профетичне дежавю: 1920 – 2020. Цикл замкнувся. Все може бути знову: комісари в шкірянках, товариш Маузер, сірі шинелі, сірі обличчя, мармурові торси молодих стрілецьких полковників, сльози на броні бойових машин, полки з козацькими назвами, чорні шлики та чорні багнети, мітинги на фронтах, “аграрна реформа”, інтервенції союзників, Арсенал у вогні, волохаті московські агітатори, соплива отаманщина, свинцевий вітер над Дніпром. Головне—не віддати країну пролетарям-волоцюгам у перших боях і чужинцям в остаточному підсумку. Моліться за новітніх Коновальців і Мельників.
Dokończenie. Początek na str. 1. Bo po pierwsze, czy w ogóle dopuszczalne jest – zwłaszcza w kontekście najnowszej wrogiej agresji! – lekceważenie dyscyplin światopoglądowych, wśród których literaturze bezsprzecznie należy się czołowe miejsce? Czyż nie jest ona najpotężniejszym źródłem ukrainoznawstwa, poznawania rodzimych korzeni, mentalności, prawa zwyczajowego, procesów historycznych, tradycji kulturotwórczych poprzez obrazowanie konkretnych ludzkich losów? Co więcej, realia czasu pojawiają się w słowie artystycznym poprzez wizję i przemyślenia rodaków-intelektualistów, bogatych zarówno w talent, jak i obywatelską odpowiedzialność. Trudno przecenić także wychowawczą siłę licznych, pełnych poświęcenia biografii samych twórców ojczystej literatury pięknej – i to przede wszystkim w aspekcie nie pokazowej, a pełnej wyrzeczeń służby idei ukraińskiej. Taras Szewczenko, Łesia Ukrainka, Iwan Franko, Ołena Teliha, Ołeksandr Ołeś, Wasyl Stus – to nie tylko błyskotliwi artyści słowa, ale i bohaterowie narodowi. Nie dla samego pięknego słowa mówił swego czasu Jewhen Małaniuk: „Jeśli naród nie ma wodzów – wtedy wodzami jego są poeci”. Czy można o tym nie wiedzieć? Czy może więc młody człowiek stać się świadomym i skutecznym budowniczym państwowej przyszłości bez uważnych studiów nad tym przebogatym, znaczącym materiałem jako potężnym czynnikiem identyfikacji narodowej? Po drugie, co również jest powszechnie wiadome, beletrystyka obok literatury poznawczej niesie w sobie nie mniej ważną misję moralną. Cokolwiek by nie mówili adoratorzy „sztuki dla sztuki”, jakkolwiek jadowicie nie oskarżaliby oponentów o wyznawanie „wpływologii”, o prymitywizm poglądów na literaturę piękną, czyli „zastałe utylitarne podejścia”, czytelnik i tak zgodnie ze swoją ludzką naturą przymierza do siebie przekonania, zachowanie, a nawet „mundury” odpowiednich postaci. Który z nauczycieli nie cieszył się tą upragnioną pedagogiczną skutecznością, która daje o sobie znać szczerym wzruszeniem w dziecięcych oczach, aprobatą godnego życiowego wyboru bohaterów Franki z „Zachara Berkuta”, Łesinej Mawki, Kłymka Wynhrawskiego czy Hryhorija Mnohohrisznego z „Tygrysołowów” Iwana Bahrianeho… Po trzecie, lekcje literatury mają funkcjonować w szkole przede wszystkim dla kształcenia estetycznego, co jest szczególnie aktualne, gdy przestrzeń kulturotwórczą coraz natarczywiej wypełnia jawny nadmiar brutalności i artystycznego bezguścia. Niestety, ostatnio stało się swoistą modą nawet wśród wykształconego środowiska okołoliterackiego, gdzie prym wiodą rzekomo profesjonalni dziennikarze z „Radia NW” czy też „Kultury”, bezpardonowe atakowanie zarówno samego kontentu programu, jak i szkolnej praktyki jego opracowywania. Zamiast uważnego wnikania w społeczno-polityczne okoliczności czasu, kiedy powstawała nasza klasyka, zamiast przemyślenia fenomenu jej istnienia w warunkach bezpaństwowości, słyszymy raz po raz aluzje o marginalności, prymitywizmie, nietolerancji tego, co stworzyli Kotlarewski, Kwitka-Osnowjanenko czy Neczuj-Łewycki. Oto zniknęły ze szkoły „Marusia” Kwitki, „Wielki jar” i „Hajdamacy” Szewczenki, „Bojarynia” Łesi Ukrainki, „Maria” Ułasa Samczuka – i nie tylko. Czego więc oczekiwać w zamian? Czyżby produkcji ambitnych postmodernistów a la Irena Karpa z jej reinkarnacyjnymi tekstami o mgłach własnej duszy wraz ze zdjęciem jej nagiego ciała w męskich francuskich magazynach? Ale to już przedmiot osobnej, trudnej rozmowy. Nie można zgodzić się także z tymi samozwańczymi ekspertami, którym wydaje się, jakoby lekcje szkolne tylko to robiły, że zabijają miłość do słowa artystycznego i do dziś wywołują nieprzyjemne wspomnienia. A skądże wy, drodzy, sami – tacy utalentowani i superpostępowi – się wzięliście? Czyż nie zapracowały na wasze osiągnięcia także poprzednie generacje? Więc nie podgrywajcie egocentrycznie tej sile, która i bez was nie przestaje bezcześcić naszych duchowych świetlic i niemało przyczyniła się do pojawienia się odrażającej ustawy. Co więcej, nie godzi się zapominać, że praca z konkretnym tekstem artystycznym jako zjawiskiem czysto artystycznym – choć jest głównym, to jednak daleko nie jedynym zadaniem lekcji szkolnej. Program całkiem słusznie przewiduje opanowanie komponentu naukowego – przyswojenie wiadomości z historii procesu literackiego, podstawowych pojęć teoretycznych, a przy okazji także opanowanie umiejętności analizy literaturoznawczej. Jak zmieścić ten ogrom pracy w 2 (dwóch!) półgodzinach tygodniowo (bo przecież ćwierć lekcji idzie na sprawdzanie wiedzy) – bez nadzwyczaj poważnego stosunku do przedmiotu nauczania? Zrozumiałe, że solidne obciążenie u przyzwyczajonych do menu „95 kwartału” kojarzy się z nudą śmiertelną! Ale czy wypada iść takim na pasku? Wreszcie, czy można w pełni opanować język ojczysty bez studiowania stworzonej w nim literatury? Nawiasem mówiąc, bardzo na miejscu bywają na tle obecnej pandemii wulgaryzmów zarówno w życiu codziennym, jak i w ukraińskiej literaturze współczesnej, odkrycia współczesnych uczniów dotyczące etykiety językowej bohaterów literackich, wyraźnie niearystokratycznego pochodzenia. Na przykład pijak Czypka zwraca się do żony swojego rówieśnika z prośbą o rozpoczęcie obiadu pierwszą (bo tak było przyjęte w „zacofanej przedrewolucyjnej” wsi traktować kobietę): „Gdybyście wy, pani matko”. A kłótliwi Kajdaszowie czy matka Łukasza z Kyłyną umieli dopiec sobie nawzajem do żywego i bez znanej teraz niecenzuralności. I co tu mówić o leksykalnych skarbach czułości w rozmowach zakochanych Natalki i Petra, Oksany i Jaremy, Iwana i Mariczki… Wreszcie, wyliczanie wszystkich plusów dla kształtowania tożsamości narodowej, związanych z odpowiedzialnym studiowaniem literatury ojczystej – to wszystko jedno, co liczyć gwiazdy na niebie. Od czego więc chcą odciążyć przyszłych inżynierów, programistów, ekonomistów? …Nie, doprawdy nie do pomyślenia jest, by w trzydziestym roku naszej Niepodległości nie dostrzegać zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego, patrząc na edukację szkolną przez moskiewskie okulary. Niechże skutecznie odbija się echem w naszej szkole pełne pasji przesłanie i do siebie, i do każdego z nas niezapomnianego Wasyla Symonenki o ukrainocentrycznej wierności: Bo niwa ta – moja. Tu ja zacznę żniwa, Bo lepszy urodzaj Nie czeka mnie nigdzie. Bo tysiące dróg Milion wąskich ścieżek Mnie na niwę ojcowską wiedzie. Ołesia KOWALCZUK. Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician. Przyjaciele! W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 hrywien; 2. Stasyk Julija Iwaniwna – 100 hrywien.
Nasze dane bankowe: SA „Alfa-Bank”, rachunek bieżący UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik w taki sposób, aby podać pełną informację o płatności.
Tłumaczenie maszynowe
Dysbalans między państwowym językiem ukraińskim a napływem to rosyjskiego, to angielskiego budzi uzasadniony niepokój o samodzielność naszej ukraińskiej perspektywy oraz o miejsce Ukrainy na światowej szachownicy polityki.
Znamienne, że nasz sławny kompozytor Mykoła Łysenko w jednym ze swoich listów, pisanym po rosyjsku przemieszanym z ukraińskim, zauważa, że rozprzestrzenianie się języka angielskiego wynika wyłącznie ze stosunku nosicieli do swojego języka, ich godności i samodzielności – stąd siła i autorytet ich państwa: „...Anglicy, choćbyś go zarżnął, nie będzie mówił inaczej, jak po angielsku, gdziekolwiek by to nie było. Do czego ten szanowany naród zdołał wysoko postawić siebie wśród innych narodowości i zmusić do szacunku swoją rodzimą mowę, że nawet w konserwatorium dla nich był tłumacz mowy [...] Anglikom zapewne będą czytać wykłady po angielsku, bo nie znają ani w zęby żadnego języka, tak samo jak bardzo rzadki Niemiec – z wyjątkiem swojego”. Tedy nauczmy się od Anglików szanować swoje – ukraińskie: „моніторинг засобів масової комунікації” – monitoring 1. „kontrola”; 2. „staranne sprawdzenie”; 3. „podsłuchiwanie”, „radiowe przechwytywanie”; 3. fiz. „dozowanie”; 4. fiz. „dozymetryczna kontrola” – WAUS); „nastrajać”, „sprawdzać jakość transmisji” (ARS, s. 477); „kompleks naukowych, technicznych, technologicznych, organizacyjnych i innych środków, które zapewniają systematyczną kontrolę (śledzenie) stanu i tendencji rozwoju procesów naturalnych, technogenicznych i społecznych”; śledzenie, obserwacja (w węższym znaczeniu) „systematyczna obserwacja, badanie, ocena i prognozowanie określonych zjawisk, stanów, procesów w przyrodzie i społeczeństwie w celu zapobiegania sytuacjom krytycznym” [44, s. 156], monitoring – śledzenie, obserwacja; „podkast” – cyfrowy materiał audio, wideo lub tekstowy, stworzony w formacie wygodnym do rozpowszechniania / odbioru współczesnymi mobilnymi środkami komputerowymi” – podcast „cyfrowy plik audio lub wideo albo zapis, zazwyczaj część tematycznej serii, które można pobrać z witryny internetowej na odtwarzacz multimedialny lub komputer” [88]; iPod „nazwa przenośnego odtwarzacza muzyki” + słowa broadcast 1. „radiofonia”, 2. „audycja radiowa, telewizyjna” (ARS, s. 721), podkast – audycja, zapis; „byli razem z prasowym kitem” – presskit, mediakit „zestaw dokumentów tekstowych, dźwiękowych lub wizualnych ze szczegółowymi informacjami o projekcie, organizacji lub wydarzeniu” [89]; „zestaw dla prasy”, kit „wyposażenie”, „torba z narzędziami, zestaw” (ARS, s. 414), prес-kit – zestaw informacyjny.
Od redakcji: Prosimy czytelników o włączanie się ze swoimi pytaniami do Iryny Dmytriwny Farion, profesorki, doktorki nauk filologicznych, stałej autorki „Słowa Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
W szeregi Wielkich Wojowników i obrońców ziemi ukraińskiej. Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Rada Główna, wszyscy ukraińscy proświcianie głęboko smucą się z powodu gorzkiej, niepowetowanej straty — odejścia za wieczną granicę naszego mentora, towarzysza, przyjaciela Ołeksandra Danyłowycza Ponomariowa, zastępcy przewodniczącego Towarzystwa, członka kolegium redakcyjnego gazety „Słowo Proświty”. Jeden z inicjatorów i założycieli odrodzonej „Proświty”, niezmienny organizator i uczestnik wielu proświciańskich przedsięwzięć, skierowanych na rozwój i obronę Ukraińskiego Słowa, utwierdzenie języka ukraińskiego jako głównego fundamentu niepodległego państwa. Utalentowany uczony, przyjazny i towarzyski człowiek, którego imię znała cała Ukraina, profesor Ponomariow godnie i z oddaniem wypełniał swoją proświciańską i oświatową misję, toteż tysiące jego byłych studentów dołączało do „Proświty”, stawało ramię w ramię ze swoim Nauczycielem, którego autorytet był wysoki i przekonujący. Ołeksandr Danyłowycz chętnie współpracował ze „Słowem Proświty”, publikował na łamach tygodnika. Wszystko, co dotyczyło języka, było dla niego pilne i ważne, nigdy nie zasłaniał się zajętością czy zmęczeniem, chociaż jego działalność była nasycona i różnorodna. I godnie szanowana przez ludzi: nazwisko Ponomariowa było postrzegane i będzie postrzegane jako znak najwyższej kompetencji i talentu. Od dziś imię Ołeksandra Ponomariowa dołącza do świetlanej kohorty kijowskich prośwician, zgromadzonej przez Borysa Hrinczenkę, tych, którzy żyli i tworzyli dla Ukrainy. Głęboko współczujemy rodzinie Ołeksandra Danyłowycza, który na zawsze pozostanie w naszych sercach. Wieczna pamięć i niech ziemia lekką będzie! Odszedł z życia Ołeksandr Danyłowycz PONOMARIOW. Ciężka, niepowetowana strata dotknęła nasz instytut, Uniwersytet, całą ukraińską społeczność. W 85. roku życia po długiej chorobie zmarł doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, były kierownik katedry języka i stylistyki, zasłużony dziennikarz Ukrainy Ołeksandr Danyłowycz Ponomariow. 14 października przestało bić serce wybitnego językoznawcy, pedagoga, tłumacza, publicysty, działacza społecznego, oddanego patrioty Ukrainy, niezłomnego obrońcy ukraińskiego Słowa. Profesor Ołeksandr Ponomariow poświęcił czterdzieści lat swojego życia pracy dydaktycznej na Uniwersytecie Kijowskim im. Tarasa Szewczenki – na wydziale, a później w Instytucie Dziennikarstwa. Nie sposób zliczyć dziennikarzy, redaktorów, specjalistów mediów różnych specjalności, którzy w swoich studenckich latach otrzymywali na niezapomnianych wykładach Ołeksandra Danyłowycza nie tylko gruntowną, zaiste encyklopedyczną wiedzę ze stylistyki języka ukraińskiego, ale i cząstkę jego duszy, jego niezbywalnej życiowej energii… Ołeksandr Danyłowycz Ponomariow urodził się 17 października 1935 r. w kraju nadazowskim – w Taganrogu (obecnie obwód rostowski Federacji Rosyjskiej), gdzie od dawna mieszkają etniczni Ukraińcy. W 1961 roku ukończył wydział filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego. W latach 1961–1976 pracował w dziale językoznawstwa ogólnego i słowiańskiego Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni Akademii Nauk Ukrainy. W 1975 r. obronił pracę kandydacką „Leksyka pochodzenia greckiego w języku ukraińskim” (monografię o tym samym tytule na jej podstawie wydano w 2005 roku). Od lutego 1979 roku do września 2019 wykładał w swojej alma mater – na stanowiskach wykładowcy, starszego wykładowcy, docenta, profesora katedry języka i stylistyki. W latach 1988–2001 kierował tą katedrą. O. D. Ponomariow przygotował 10 kandydatów nauk filologicznych. Jednak bez wątpienia jego szkoła naukowa obejmuje dziś znacznie większą liczbę badaczy-językoznawców zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami, a w szerszym rozumieniu szkoła profesora Ponomariowa – to wszyscy jego uczniowie, studenci, którzy zachowali w sercu słowa, idee i poglądy Nauczyciela. Ołeksandr Ponomariow – autor ponad 250 prac naukowych, popularnonaukowych i naukowo-publicystycznych, poświęconych problemom historii, stylistyki, kultury i statusu języka ukraińskiego, normatywności języka środków masowego przekazu, ukraińsko-greckim związkom językowo-literackim, teorii i praktyce przekładu. Specyfika funkcjonowania języka ukraińskiego w tekstach dziennikarskich znalazła odzwierciedlenie w pracy doktorskiej O. D. Ponomariowa „Problemy normatywności języka ukraińskiego w środkach masowego przekazu” (1991). Profesor Ponomariow jest autorem podręczników i pomocy naukowych „Stylistyka współczesnego języka ukraińskiego”, „Kultura słowa. Porady językowo-stylistyczne”, „Ukraińskie słowo dla wszystkich i dla każdego”, pod jego redakcją ujrzały światło dzienne cztery wydania podręcznika „Współczesny język ukraiński”. Przy udziale Ołeksandra Danyłowycza opracowano szereg fundamentalnych prac leksykograficznych („Słownik etymologiczny języka ukraińskiego” w 7 tomach, „Słownik mitologii antycznej”, słowniki nowogrecko-ukraiński i ukraińsko-nowogrecki itp.). O. D. Ponomariow tłumaczył dzieła literackie z nowogreckiego i pięciu języków słowiańskich. Wiele wysiłku Ołeksandr Ponomariow włożył w propagowanie projektu nowej redakcji pisowni języka ukraińskiego na zasadach kodeksu ortograficznego z 1928 roku. Na to była skierowana jego wieloletnia praca jako członka Ukraińskiej Komisji Narodowej ds. Pisowni, temu poświęcił językoznawca swoje liczne wystąpienia w mediach. Kilka pokoleń Ukraińców dorastało na poradach językowo-stylistycznych Ołeksandra Ponomariowa w magazynie radiowym „Słowo”, które rozbrzmiewały w latach dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych na falach Radia Ukraińskiego. Do najszerszego ogółu skierowane były setki wystąpień profesora w telewizji, radiu, w wydawnictwach drukowanych i Internecie, poświęcone miejscu i roli języka ukraińskiego w życiu społeczeństwa, przestrzeganiu norm współczesnego ukraińskiego języka literackiego, oczyszczaniu go z osadu rusyfikacji. Ołeksandr Ponomariow był członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, zastępcą przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. G. Szewczenki, redaktorem naczelnym „Zapisek Naukowego Towarzystwa Historyczno-Filologicznego im. Andrija Biłeckiego”, wchodził w skład kolegiów redakcyjnych czasopisma branżowego „Dywo słowo” i gazety „Słowo Proświty”. Przez długi czas był redaktorem odpowiedzialnym gazety „Uniwersytet Kijowski”. Odczuwałem bratnią duszę. Z Panem czułem się komfortowo. Chciało się uczyć od Pana. Nie znosił Pan, jeśli ktoś mówił amorficznie, marnotrawiąc czas. Albo wyciskał uczoną frazę i staczał się w rusycyzm. Pan wtedy wybuchał od razu, poprawiał każdego i wszędzie. Jak kochałem Pana za te odruchy! Akcentami bywało, że grzeszyłem. Pan mnie chwalił. I wyrazy szacunku słyszałem od Pana za to, że wciąż uczyłem się tych lekcji fonetyki języka. Wypierałem dialekt huculski. Nastawiałem głos na rejestr muzyczny, szczególny odczuwałem efekt. Odczuwałem taką bratnią duszę, która mnie i cieszyła, i prowadziła przez wszystkie jary, przepaście, susze i nigdzie nie straciła ciepła... Wasyl Kliczaki 14 października 2020
Za swoją pracę naukowo-pedagogiczną oraz działalność społeczną profesor O. D. Ponomariw otrzymał wysokie odznaczenia państwowe – Order „Za Zasługi” III stopnia (2008) oraz Honorowy Dyplom Prezydium Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR (1987). Wśród nagród Ołeksandra Danyłowycza znajduje się Nagroda imienia Iwana Franki (2002), Nagroda imienia Borysa Hrinczenki (2004) oraz odznaczenie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego – Order Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza Wielkiego III stopnia (2005). Dzisiaj straciliśmy nie tylko powszechnie znanego, bez przesady – legendarnego wykładowcę i badacza, szanowanego kolegę, ale także Człowieka wielkiej duszy, którego życie i czyny inspirowały innych. Jasna pamięć o Ołeksandrze Danyłowyczu Ponomariwie na zawsze pozostanie w naszych sercach. Zespół Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki oraz jej języka pod świętą opiekę Matki Boskiej oddał się Ołeksandr Danyłowycz Ponomariw. Był Wielkim Nauczycielem, ponieważ uczył i nauczył wielu miłości do ukraińskiego słowa. Był wybitnym członkiem Proświty, ponieważ pomnażał swoją wiedzę i przekonania. Był Człowiekiem, Mężem, Ojcem, którego kochano i kochać będą zawsze. Profesora, członka Proświty Ołeksandra Danyłowycza Ponomariwa, doktora nauk filologicznych, językoznawcę, autora językowych bestsellerów i wielu przekładów literackich, pochowano w Kijowie 17 października, w dniu jego 85. urodzin, na Cmentarzu Południowym. Panie, daj mu spokój i światło niebieskie, bo pozostawia po sobie wśród ludzi światło rozumu i serca ta wielka dusza.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUKJANCZUK W dniu Obrońcy Ojczyzny, 14 października 2020 roku, zmarł Mykoła Mykytenko, który dzień wcześniej (11 października) dokonał samospalenia w geście protestu przeciwko polityce kapitulacji. Mykoła Mykytenko – człowiek, patriota i żołnierz, który uświadamiał sobie prorosyjską politykę Zełenskiego, prowadzącą do kapitulacji Ukrainy przed agresorem... Od 2014 roku Mykoła Mykytenko brał udział w walkach na wschodzie Ukrainy z moskiewskim agresorem. Podczas ewakuacji zestrzelonego śmigłowca na Karaczunie odniósł rany, miał grupę inwalidzką. Po leczeniu służył w różnych jednostkach bojowych w strefie Operacji Połączonych Sił. Tragiczna śmierć Mykoły Mykytenki, weterana ATO, bojownika Pierwszego (majdanowskiego) batalionu Gwardii Narodowej im. Kulczyckiego i uczestnika wyzwolenia Słowiańska, dla „zielonej” władzy stała się skrajnie nieprzyjemną niespodzianką. Władza bardzo pragnie, aby Mykoła Mykytenko nie został usłyszany. Ale to polityczne samospalenie – to nie protest jednego człowieka. To ostrzeżenie, że prorosyjską hydrę trzeba zatrzymywać już dzisiaj, bo jutro może być za późno… „Woron” podpalił się w przeddzień Dnia Obrońcy Ojczyzny na Majdanie Niepodległości. NIEPODLEGŁOŚCI, za którą on i jego towarzysze broni oddawali i nadal oddają swoje bezcenne życia od pierwszych dni wojny rosyjsko-ukraińskiej. Przeszedł piekło Parku Maryjskiego i ulicy Instytuckiej, wojny w Donbasie, ale opadł z sił w bitwie z obojętnością i zdradą – zarówno władzy, jak i współobywateli. Dlaczego założył mundur z odznaczeniami bojowymi i dokonał samospalenia na Majdanie? Najwyraźniej nie mógł pogodzić się ze zdradzieckimi działaniami władzy, z obojętnością ludzi wobec wydarzeń na Wschodzie, z cynizmem życia politycznego i stosunkiem władzy do przyszłości Ukrainy. Dlaczego tak wielu z tych, którzy wrócili z pierwszej linii frontu – jasnych, porządnych, sprawiedliwych, heroicznych ludzi – którzy ryzykowali sobą na wojnie, nie potrafiło odnaleźć się w życiu cywilnym? W dniu, w którym zatrzymało się serce Mykytenki i kiedy na Facebooku ludzie ustawiali ramki „Dziękuję obrońcom Ukrainy”, a cyniczni urzędnicy nagrywali filmiki z życzeniami, odebrał sobie życie jeszcze jeden uczestnik ATO z obwodu chersońskiego... Takich tragicznych przypadków jest wiele i jeśli nie zmienimy polityki państwa, będzie ich, niestety, coraz więcej, ponieważ społeczeństwo żyje tak, jakby w kraju nie było i nie ma wojny, a głuchota władzy przekracza wszelkie granice. Co od nas zależy? Trzeba dokonywać właściwego obywatelskiego, a nie konsumpcyjnego wyboru: jeśli wszyscy razem zdołaliśmy utrzymać obronę kraju, tak samo razem zdołamy zmienić jakość ukraińskiej polityki dla pomyślnej przyszłości. Mało prawdopodobne, by męczeńska śmierć patrioty Mykoły Mykytenki błyskawicznie przybliżyła Ukrainę do jego marzenia i obudziła społeczeństwo, które już, ku wielkiemu żalowi, nie jest zdolne adekwatnie reagować na takie poświęcenie. Wydaje się, że Ukrainę powoli przybliżają do tej granicy, kiedy Ukraińcy będą brać przykład nie tylko z pełnych poświęcenia bohaterów Wasyla Makucha i Ołeksy Hirnyka, ale z Mykoły Łemyka i Stepana Bandery...
Tłumaczenie maszynowe
Kostiantyn SUSZKO, m. Zaporoże
Ciąg dalszy.
Początek w nr 41, 42 z 2020 roku
Nagłe zmiany ekologiczne zgubnie wpłynęły na psychikę mieszkańców wsi, podważyły odporność. Dopiero później zrozumiałem, skąd w Babynie wzięło się tyle tragicznie zmarłych od czasu zniszczenia rozlewisk... „Zepsute, „głuchonieme” środowisko naturalne wnosi korekty także w mentalność narodową. Nasz talent, nasz Duch są wciąż żywe w zachowanych skarbach przyrody i kultury, w krajobrazie narodowym” — mądrze i z niepokojem zaznacza nasz znany krajobrazoznawca, wykładowca Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Wołodymyr Hetman. A oto fakty z Babyny…
1956 rok — granat przeciwpancerny rozszarpał na kawałki piętnastoletniego Andrija K.;
1957 rok — traktor zmiażdżył czterdziestoletniego Mykołę W.;
1958 rok — pod kołami wozu zginął ośmioletni Witia S.;
1959 rok — zginęła (zatruła się czadem) rodzina B.: ojciec Petro — 29 lat, córka Luba — 6, syn Mykołka — 3;
1960 rok — zmiażdżony przez traktor Wasyl P. (36 l.);
1961 rok — zginął z rąk zabójców 23-letni Wiktor K.;
1962 rok — spalił się od wódki Mychajło M. (31 lat);
1965 rok — 26-letni Mykoła D. zastrzelił z broni myśliwskiej najpierw 17-letnią Wałentynę K., a potem siebie;
1965 rok — zmiażdżony przez samochód Wasyl P. (37 lat);
1967 rok — rozbił się, spadając ze skarpy, Mychajło Ch. (49 l.);
1968 rok — zabity w akademiku Ołeksandr P. (25 l.);
1971 rok — zginął w bójce Anatolij D. (23 l.);
1971 rok — zmarł z powodu nieudzielenia na czas pomocy Wasyl B. (19 l.);
1973 rok — powiesił się Petro P. (32 l.);
1974 rok — powiesił się Semen Ch. (55 l.);
1974 rok — zginął, zatruwszy się gazem, Mykoła P. (48 l.);
1975 rok — powiesił się Iwan M. (58 l.);
1976 rok — powiesił się Fedir Sz. (60 l.);
1976 rok — zginął w pijackiej bójce Wasyl N. (19 l.);
1976 rok — zabił się, spadając z roweru na lód, Wołodymyr D. (53 l.);
1977 rok — zachłysnął się wodą roczny Wiktor D.;
1978 rok — utopił się Fedir K. (57 l.);
1980 rok — powiesił się Wiktor B. (22 l.);
1982 rok — powiesił się Ołeksandr Ju. (53 l.);
1983 rok — nagle zmarł Wasyl K. (31 l.);
1984 rok — potrącił samochód Mykołę Ju. (25 l.);
1985 rok — nagle zmarł Ołeksandr B. (28 l.);
1986 rok — powiesił się Iwan Ch. (60 l.);
1988 rok — nagle zmarł Iwan H. (37 l.);
1988 rok — zginął w zagadkowych okolicznościach Wasyl D. (34 l.);
1990 rok — zginął w pijackiej bójce Wasyl M. (57 l.);
1992 rok — zginął podczas służby w armii Ołeksandr L. (20 l.);
1993 rok — śmiertelnie potrącił samochód Iljuszkę N. (7 l.);
1995 rok — zmarł w zagadkowych okolicznościach Ołeksandr M. (31 l.);
1995 rok — zmarł z powodu zaniedbanej choroby Wasyl Ż. (44 l.);
1996 rok — brutalnie zamordowana frontowiczka Olha M. (76 l.);
1997 rok — spalił się od wódki Anatolij K. (62 l.);
1998 rok — zabił się, spadając ze skarpy, Wałerij K. (43 l.);
1998 rok — zginął w katastrofie samochodowej Mykoła B. (49 l.);
1998 rok — zginął w katastrofie samochodowej Mykoła D. (41 l.);
2002 rok — zmarł z powodu zaniedbanej choroby Wasyl M. (40 l.);
2002 rok — barbarzyńsko zamordowana przez pijanego recydywistę Lilija M. (63 l.);
2002 rok — barbarzyńsko zamordowany przez pijanego recydywistę Anatolij M. (61 l.);
2003 rok — zginął w niewyjaśnionych okolicznościach Ołeksandr K. (32 l.);
2003 rok — zginął w niewyjaśnionych okolicznościach Iwan P. (54 l.);
2004 rok — powiesił się Wiktor Cz. (39 l.);
2005 rok — powiesił się Fedir W. (52 l.);
2005 rok — zmarł po pobiciu Ołeksandr I. (28 l.);
2005 rok — utopił się Fedir H. (59 l.);
2008 rok — zmarł z powodu nieudzielenia na czas pomocy Anatolij M. (25 l.);
2008 rok — utopił się Anatolij P. (56 l.);
2008 rok — utopił się Wołodymyr K. (58 l.);
2010 rok — utopiła się Marija Z. (86 l.).
Ludzie mojej wsi… Ludzie mojej ulicy… Wybaczcie, drodzy współmieszkańcy, dawni bliscy i dalecy sąsiedzi, niczego nie przywłaszczyłem, a mówię tak dlatego, że zostałem na ulicy sam. Sam. Ostatni z nas wszystkich. Czego to nie prorokowano ciekawskiemu, chudemu i czarnowłosemu chłopcu, tylko jednego nikt nie przewidział: kiedyś na naszej gwarnej ulicy zostanie on sam jeden jedyny. No i jeszcze czarna z białymi plamkami kotka sąsiadki cioci Marii, która tragicznie zginęła w październiku 2010 roku, pochowawszy przedtem, w ciągu ośmiu lat, wszystkich swoich synów… Najpierw starszego (60 lat), potem średniego (59 lat), a wkrótce i najmłodszego (54 lata). A wcześniej — męża (76 lat). Czyż jednak zostałem sam jeden tylko na swojej ulicy? Na cały zakątek, na całą naszą słynną niegdyś Matnię — sam jeden jedyny. A było… 134 ludzi! 134 i 1. Z nich na naszej krótkiej ulicy — 39.
Trzydzieści dziewięć i jeden… Gdzie jesteście dzisiaj, ludzie naszej ulicy? Oczywiście, z bólem w duszy wspominam wszystkich, ale szczególnie boleśnie wracają do wspomnień moi rówieśnicy, a także ci, którzy byli o dwa-trzy lata starsi lub młodsi ode mnie. Bo ludzie starszego pokolenia, choć nacierpieli się, za to przeżyli więcej. Wszyscy oni przekroczyli siedemdziesiątkę, niemało było takich, którym udało się zajrzeć w dziewiątą dekadę, a co dopiero moi dawni przyjaciele-znajomi!..
Rodzinna, upodlona nasza uliczko!.. Codziennie chodzę po tobie i czego to tylko nie przychodzi na myśl… Dopóki odwiedzę studnię i wrócę z powrotem, czego to nie zobaczę, czego nie przemyślę… W górę, a potem w dół. W górę — w dół. Tam idę — po lewej opuszczona chata Żmuriwskich, po prawej — zapomniana Zymiwska. Z powrotem — na odwrót. Mijam opustoszałą chatę Petra Stepanowycza, a naprzeciwko — taką samą, dziadka Romana i baby Sańki. Dziadek z babą mieszkali tu dawno, po nich — chrypliwy wujek Jakym (nazywano go Jakymczykiem, a drażniono Partyzantem) i gadatliwa ciocia Froska, według ulicznego przydomka Raksza. Dlaczego Partyzant? Bo rozbrykanych chłopców wujek Jakym nigdy nie nazywał ani chuliganami, ani rozbójnikami, a tylko partyzantami. Czasami i dorosłych tak nazywał, jeśli ktoś go bardzo rozgniewał. Krzyczał chrapliwie: „U-u-uch, partyza-a-anie!”. Śmiech śmiechem, ale chyba tym komiczny Jakymczyk mimowolnie dawał do zrozumienia, że ruch partyzancki na Ukrainie podczas drugiej wojny światowej nie był tak jednoznaczny, jak nadmiernie wychwalali go kompartyjni trubadurzy oraz podkarmiani przez nich pisarze i dziennikarze. Bo chyba już wtedy wiedział o ludowych mścicielach to, co zaczęło się otwierać nam wszystkim dopiero po kilkudziesięciu latach i co nie wywołało w nas zachwytu. A Raksza… Taka sama osobliwa jak jej mąż, ciocia Froska potrafiła naśladować krzyk tego ptaka — rakszy. Nie wiecie, kto to? No więc, widzicie… Mówiąc babynską gwarą, raksza — to taka piękna ptaszyna, trochę mniejsza od gołębia, zielonkawo-siwo-niebieskiego koloru, z czarnymi obwódkami na skrzydłach. Gnieździ się w norach wykopanych w ścianach urwisk i naukowo nazywa się kraską, albo siwowronką.
Kiedy wspomniałem „Jakyma z Froską” (tak ich nierozłącznie nazywano we wsi), to dodam nieco i o dziadku Romanie. Przeżył ponad dziewięćdziesiąt lat i odznaczał się wzruszającym przywiązaniem do swoich kóz. Zawsze, kiedy prowadził obie, żeby przywiązać na pastwisku, nie zważając na to, że kózki zachowywały się potulnie, od czasu do czasu szarpał je gwałtownie za sznury i mruczał celowo głośno, żeby usłyszeli go wszyscy, którzy znajdowali się w pobliżu:
— A niech to, czarty, rozbrykały się!.. An-nu, mi… Cz-cz-czarty…
Lubiłem witać się z dziadkiem Romanem, kiedy gdzieś pod południe, wracając z rzeki, przechodził obok naszego podwórka. Na ramieniu dwa wiosła z wędką, podbierak, stąpał dziadek ciężko i powoli, zgięty niemal do ziemi.
Podbiegam do bramy i mówię głośno:
— Dzień dobry, dziadku! Dziadek drgnie z zaskoczenia, zakaszle, stanie. Zerknie w moją stronę i powie głucho: — Dobrego zdrowia, Kostku. I zaraz pyta: — Spacerujesz? — A nie, — mówię, — gospodarzę. — To dobrze. A nie palisz? — Nie-e-e-e! — z gotowością wykrzykuję ja. — Młodzieniec, — jak zawsze, głucho odpowiada dziadek. — I nie pal. A nie pijesz? — A nie, nie-e-e! — krzyczę ja radośnie, a dziadek zauważa: — Patrz, jaki młodzieniec! I nie pij. — A-a-a… — peszę się od niespodziewanego pytania. — No, nic, nic, — mówi dziadek. — Bywaj. — Do widzenia. Dziadek Roman… To tylko wydaje się, że widzę teraz jedynie zarośniętą chwastami drogę, która kiedyś była ulicą: rdest, łoboda, gdzieniegdzie konopie, błękitnieją kwiatuszki chabra… To tylko postronne serce może powiedzieć, że towarzyszą mi jedynie zmętniałe oczy nikomu już niepotrzebnych okien, pochylone wrota, na wpół zawalone mury, kominy podwórzowych pieców nad lekkimi letnimi daszkami-„chałaszami”, upiornie wzniesione nad łupkowymi dachami zardzewiałe ramy niemych anten telewizyjnych, betonowe słupy linii elektrycznej… Nigdy, ani razu nie przechodziłem obok tego, co nabyte przez ludzi, a później porzucone, osierocone, żeby nie poczuć samych ludzi, żeby nie usłyszeć ich. Idę i słyszę głosy. Stanę, zamknę oczy i widzę ludzi. Dzwonią łańcuchami psy, gdaczą kury, gdzieś skrzypi studzienna korba-bęben… I znowu — głosy, tam, zdaje się, ktoś nawet mnie woła… Nasłuchuję, kto właśnie, i nijak nie mogę zrozumieć. A głos taki znajomy… Czyżbym zaczynał zapominać głosy ludzi, wśród których się urodziłem i wychowałem? Nie! Tak nie można. Oto zaraz, zaraz rozpoznam, kto to… Z wyjątkiem jednego-dwóch, wszystkich tych ludzi nie ma na świecie i już przez to nie mam prawa nikogo zapomnieć. Idę i ciągle myślę, myślę… I najbardziej boli mnie o tych, z którymi zaczynałem poznawać Świat Biały. Widzę niewiarygodnie chudego, nie na swoje lata postarzałego Mykołę Zymę, patrzę w jego gasnące oczy i próbuję zrozumieć, ktoż to zesłał mu taki los? Za co? Czyżby na progu starości wszystko u ciebie, Mykoło, ułożyło się tak przez to, że czymś strasznie zawinił twój ojciec, którego nie znałeś? A może winna matka, która urodziła cię jako osiemnastoletnia dziewczyna, na dodatek nieślubnego? I czyż to taki już ciężki grzech, zwłaszcza zważywszy na wzburzony tysiąc dziewięćset czterdziesty drugi rok, żeby później tak bezlitośnie karać! Była rodzina i nie stało… Twój brat Liońka też nie znał swojego ojca, ale dwudziestoletnia mama urodziła i uchroniła go, i wykarmiła. Dwóch chłopców na rękach: starszy z których nie ma nawet dwóch lat, a drugi dopiero co się urodził, a wokół — wojna, końca której nie widać… Ha, ludzie dobrzy, co powiecie na to? Gdzie nasze słynne miłosierdzie i gdzie miłosierdzie Boże? A jeszcze dodajmy, że na oczach u przyszłej nieostrożnej młodej mamy, na samym początku wojny, kiedy ledwie skończyła siedemnaście lat, na oczach u zagubionej, śmiertelnie przerażonej dziewczynki Niemcy rozstrzelali ojca, mamę i rodzoną siostrę… Tutaj była kiedyś główna placówka Babina, niech ona, przeklęta, przepadnie. Ojciec nie bije? Na jakie wnioski teraz się odważymy, szanowni ziomkowie, na jakie werdykty? I dalej będziemy natchnienie wykrzykiwać, bezlitośnie potępiać i okrutnie karać? Hryć, nieostrożny Hryszka… Za co ty zapłaciłeś? O twojej matce już wspomnieliśmy, to czas brać się za ojca — prostodusznego Hryhorija Archypowycza… W czym jego grzech? W tym, że przebył drogę od Stalingradu do Berlina, podwożąc półciężarówką na linię frontu pociski? Czy może uczynił źle, biorąc sobie za żonę nie po prostu kobietę, młodszą od siebie o siedemnaście lat, a na dodatek z dwójką dzieci? Chyba wszystko przez to. Widocznie nie trzeba było porzucać pierwszej żony z dziewięcioletnią córką, żyć z nimi, jak żył, a z czarnowłosą, czarnooką pięknością, z tą, która miała dwójkę chłopców na rękach, kontynuować słodki potajemny związek… Ilu ich jest, którzy właśnie tak czynią!.. Ale twój przyszły ojciec, Hryciu, nie poszedł na to. Najpierw oficjalnie się rozwiódł. A dopiero potem ożenił się z twoją przyszłą mamą, hojnie, legalnie, a co najważniejsze — CZYSTO PO MĘSKU — dzieląc się z oboma jej chłopcami nie tylko swoim nazwiskiem, ale i własnym imieniem. A później, jak mówią w Babinie, znalazłeś się ty. I żyliście całkiem zgodnie. I w podwórzu było wszystko, co trzeba, i w chacie, i na stole. I wyrośliście wszyscy, i poszliście, jak wszyscy, w świat, który z jakiegoś powodu uważa się za wielki. Dlaczego więc nie wyszło? Mykołka Żmur, wnuk naszych wspaniałych sąsiadów — baby Sołomydy i dziadka Jahora — urodził się dziesięć lat po mnie. Rósł i wyrósł na moich oczach. Rósł żwawy, bystry, jak i jego ojciec Wasyl, więc dawał nadzieje… I, kończąc później instytut, odpracowawszy jako inżynier, stawszy się sekretarzem partkomu jednej dużej organizacji, zdaje się, te nadzieje spełnił. Pamiętam, jakie radosne ożywienie wzbierało w sąsiedniej Uszkałce (Żmurowie później tam się przeprowadzili), kiedy Mykołka, poważny Mykoła Wasylowycz, przylatywał z Zaporoża helikopterem i sadzał go na pastwisku! Przez co więc później wszystko poszło na opak? I ty wróciłeś na ojczyznę sam jeden do tak samo samotnego, starzejącego się i chorego ojca, żeby niedługo nagle umrzeć, ledwie pokonawszy pięćdziesięcioletnią granicę… Oczywiście, wszyscy my nie bez grzechu, i sprawiedliwie mówił Rabindranath Tagore: “Zamknijcie drzwi przed wszystkimi błędami, a prawda nie będzie mogła wejść…” Zwróćcie uwagę — przed nieostrożnymi BŁĘDAMI, a nie przed świadomymi ZBRODNIAMI! Daleko nie zawsze my jasno myślimy, nie wszędzie, jak należy, szlachetnie postępujemy, ale przecież wszystko to — z przypadku! Cóż więc za los taki nam przypadł, jeśli jednych on bezlitośnie karze za drobne pomyłki, a innych miłuje za wielkie zbrodnie? …Biedna nasza uliczko… Co ja chcę usłyszeć od ciebie? Na jaką podpowiedź mam nadzieję? I czy nie dość już prosić o wsparcie to upokorzone, wyczerpane — gdzie nieostrożnym zapomnieniem, a gdzie otwartą pogardą — otoczenie, a samemu coś powiedzieć mu, coś zrobić dla niego, żeby nie tylko uspokoić swoje serce, ale i uśmierzyć sumienie? Cicho, spokojnie, pusto… I… tak boleśnie. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nowej innowacyjnej diagnostyki Serhij KOMISARENKO, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, akademik-sekretarz Wydziału Biochemii, Fizjologii i Biologii Molekularnej NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Biochemii im. O. W. Palladina NAN Ukrainy, przewodniczący Komisji ds. Bezpieczeństwa Biologicznego i Ochrony Biologicznej przy Radzie Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy (Foundation for Innovative New Diagnostics — FIND) w Genewie, który wspiera tworzenie i dostarczanie diagnostyków do krajów o niskim poziomie dochodów, zamieścił na swojej stronie internetowej informację o 803 środkach diagnostycznych, z których mniej więcej połowę (411 opracowań) stanowią testy oparte na analizie immunoenzymatycznej, areszt — testy PCR do wykrywania RNA wirusa (365 opracowań) oraz inne diagnostyki (i ta lista jest stale uzupełniana). Kontynuacja. Początek w nr 40-42 za 2020 rok Diagnostyka SARS-CoV-2 i COVID-19 Wśród dużej liczby różnych, w szczególności nowoczesnych, często bardzo kosztownych i złożonych metod wykrywania koronawirusa SARS-CoV-2 oraz diagnostyki choroby COVID-19, którą SARS-CoV-2 wywołuje, istnieją dwie grupy testów diagnostycznych, które są najbardziej rozpowszechnione i powszechnie przyjęte. Pierwsza grupa testów ukierunkowana jest na bezpośrednie określenie RNA wirusa (lub jego części) za pomocą reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR), a druga — na określenie u pacjentów przeciwciał przeciwko wirusowi (niezależnie od tego, czy pacjent jest w tym momencie nosicielem wirusa, czy nie), czyli na poszukiwanie „śladów” przebytej infekcji wirusowej. Takie przeciwciała (z reguły klasy IgG) w zależności od wielu czynników mogą pozostawać we krwi pacjenta od kilku miesięcy do wielu lat. Testy PCR do wykrywania wirusa. Na początku pandemii WHO opracowała niekomercyjne protokoły laboratoryjne, z których większość przeznaczona była do diagnostyki za pomocą reakcji łańcuchowej polimerazy w czasie rzeczywistym z odwrotną transkrypcją (rRT-PCR — reverse transcription real-time polymerase chain reaction). Główne „cele” w genomie SARS-CoV-2, które wykorzystywano do diagnostyki w różnych krajach za pomocą PCR, przedstawiono w tabeli. Większość dostępnych środków diagnostycznych do wykrywania materiału genetycznego wirusa SARS-CoV-2 to zestawy do rRT-PCR. Pomimo tego, że jednoczesne wykrywanie kilku docelowych sekwencji RNA koronawirusa za pomocą multipleksowej rRT-PCR jest dość złożonym i długotrwałym procesem, który można przeprowadzać tylko w warunkach laboratoryjnych, ponieważ wymaga on posiadania specjalistycznego sprzętu, odpowiednich odczynników oraz przygotowanego personelu, właśnie ten typ diagnostyków pozostaje głównym w centralnych laboratoriach do testów na obecność wirusa. Duże firmy, takie jak Roche Diagnostics, Thermo Fisher Scientific, Qiagen, Quest Diagnostics, rozszerzają możliwości przeprowadzania takich badań, wdrażając zautomatyzowane systemy testowania na SARS-CoV-2. Krajowy test PCR na koronawirusa na zamówienie Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy naukowcy z Instytutu Biologii Molekularnej i Genetyki NAN Ukrainy wykonali już w lutym 2020 r. Jego produkcję przewidziano Dekretem Prezydenta Ukrainy z 13.03.2020, który jednak nie został wykonany z powodu braku finansowania państwowego. Obecnie na Ukrainie wykorzystuje się, niestety w niewystarczającej ilości, testy PCR zarówno produkcji zagranicznej, jak i wytworzone przez krajowe firmy prywatne. Jednak nie mamy danych o jakości tych testów. Nieznany odsetek wyników fałszywie dodatnich i fałszywie ujemnych skrajnie utrudnia obiektywną kontrolę nad sytuacją epidemiologiczną na Ukrainie. Informowano, że po wyzdrowieniu z COVID-19 14% wypisanych ze szpitali pacjentów z negatywnymi wynikami testu PCR po pewnym czasie ponownie miało wynik pozytywny. Te obserwacje postawiły wiele nowych pytań: czy poprawne są testy PCR próbek pobranych z gardła (możliwe, że koronawirus jest jeszcze obecny w komórkach płuc); czy wirus może być „dwufazowy” (jak wąglik), pozostając „uśpionym” przed pojawieniem się nowych objawów; czy możliwe jest ponowne zainfekowanie człowieka po wyzdrowieniu w wyniku niewystarczająco silnej odpowiedzi immunologicznej (niskiego poziomu przeciwciał przeciwko wirusowi)? Do niedawna uważano, że nagłe pozytywne wyniki nie są związane z ponownym zainfekowaniem, a tłumaczy się je bardziej przewlekłą infekcją lub wykryciem resztkowych fragmentów RNA wirusa, które stopniowo niszczeją w komórkach. Jednak porównawcze badania genomowe izolatów SARS-CoV-2, wyizolowanych u jednej osoby przy powtórzeniu pozytywnych wyników testów, dowiodły, że możliwości ponownego zakażenia wykluczyć nie można. Ponieważ u znacznej liczby osób zarażonych wirusem SARS-CoV-2 infekcja przebiega bezobjawowo lub rozprzestrzenianie wirusa zaczyna się przed pojawieniem się objawów, konieczne jest pilne zwiększenie możliwości testowania diagnostycznego, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się choroby. Jednym ze sposobów, który może w tym pomóc, jest opracowanie testów do wykrywania SARS-CoV-2 w oparciu o zasadę łączenia, zgodnie z którą każda próbka jest rozdzielana na kilka pul za pomocą kombinatorycznej strategii łączenia, dzięki czemu można określić wszystkich pozytywnych osobników w zestawie próbek za pomocą jednej rundy testowania. W szczególności opracowano taki test P-BEST do wykrywania SARS-CoV-2 w ślinie, za pomocą którego w ciągu 2 godzin przetestowano 384 próbki, połączone w zestawy 48 pul, co pozwoliło 8-krotnie zwiększyć efektywność testowania i 8-krotnie zmniejszyć koszty testowania, wykrywając jednocześnie do 5 pozytywnych nosicieli. Testy serologiczne do wykrywania przeciwciał przeciwwirusowych lub wirusa. Różni producenci stworzyli dużą liczbę testów do wykrywania przeciwciał przeciwko SARS-CoV-2, które z różną czułością określają przeciwciała klas IgM i IgG we krwi chorych. Opracowanie takich testów jest stosunkowo prostym zadaniem, ponieważ wymaga jedynie uzyskania rekombinowanych antygenów wirusa, które sorbują się na nierozpuszczalnej powierzchni diagnostyku w celu wiązania się ze specyficznymi dla nich przeciwciałami z krwi zainfekowanego człowieka z późniejszym wykryciem tych przeciwciał, z reguły metodą immunoenzymatyczną (ELISA — Enzyme Linked Immunosorbent Assay). Główny problem testów serologicznych, które określają obecność przeciwciał przeciwko wirusowi we krwi pacjenta, jest oczywisty — pierwsze przeciwciała (klasy IgM) pojawiają się nie od razu, a dopiero po 5—8 dniach od zainfekowania i stopniowo znikają, a liczniejsze i bardziej specyficzne przeciwciała klasy IgG pojawiają się jeszcze później, osiągając maksimum w 24—28 dniu i mogą pozostawać w surowicy krwi latami. Testy na obecność przeciwciał wykorzystuje się do kontroli nad kształtowaniem odporności zbiorowej w populacji i do wykrywania osób, które już przeszły COVID-19 (mogą one już nie mieć wirusów SARS-CoV-2). Takie osoby mogą stać się dawcami surowicy ozdrowieńców. Tabela: Geny-„cele” w genomie SARS-CoV-2 do diagnostyki PCR w różnych krajach. Kraje, instytucje: Chiny (Centrum Kontroli i Prewencji Chorób) — Geny-„cele”: ORFlab, N; USA (Centrum Kontroli i Prewencji Chorób) — Geny-„cele”: N (3 miejsca); Japonia (Narodowy Instytut Chorób Zakaźnych) — Geny-„cele”: Pancorona, Spike; Tajlandia (Narodowy Instytut Zdrowia) — Geny-„cele”: N.
która obecnie jest rozpatrywana jako jeden z realnych środków leczenia ciężko chorych. W Ukrainie w sprzedaży jest już kilka immunotestów krajowej produkcji do wykrywania przeciwciał IgM i IgG przeciwko SARS-CoV-2, na przykład „AT-Koronawirustest-MBA” produkcji spółki z o.o. „MedBioAlians” oraz „COVID-19 IgM/IgG” produkcji spółki z o.o. „Innowacyjne technologie biologiczne”. Ponadto naukowcy Instytutu Mikrobiologii i Wirusologii im. D. K. Zabołotnego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy we współpracy z PJSC „NVK Diaprof-med” opracowali immunoenzymatyczny diagnostyk do detekcji IgM oraz IgG przeciwko SARS-CoV-2 w mikropłytkach. Jednak, podobnie jak w sytuacji z testami PCR, danych o jakości zagranicznych i krajowych testów serologicznych, które są używane w Ukrainie, nie ma. Opracowanie immunodiagnostyków do wykrywania nie przeciwciał, a samego wirusa i jego antygenów jest zadaniem bardziej złożonym, ponieważ wymaga obecności wysoce specyficznych przeciwciał monoklonalnych lub rekombinowanych przeciwko antygenom SARS-CoV-2. Firma Sona Nanotech (Kanada) opracowała test do wykrywania antygenów SARS-CoV-2, którego głównym „celem” jest domena S1 białka S „kolca” koronawirusa, odpowiadająca za wiązanie z ACE2 i przenikanie wirusa do komórek nabłonkowych dróg oddechowych. W planach firmy jest opracowanie podwójnego testu do jednoczesnego wykrywania SARS-CoV-2 i wirusa grypy. Grupa naukowców z Centrum Badań Genomowych Akademii Sinica (Tajwan) twierdzi, że w ciągu zaledwie 19 dni jako pierwsi otrzymali kilka wysoce specyficznych przeciwciał monoklonalnych, które rozpoznają białka nukleokapsydowe N wirusów SARS-CoV-2, SARS-CoV pojedynczo, a także obu tych wirusów jednocześnie i nie reagują z białkami N innych koronawirusów ludzkich. Te przeciwciała mogłyby stać się podstawą do opracowania szybkich testów do wykrywania antygenów SARS-CoV-2. Otrzymanie przeciwciał tak szybko (oszczędzając dwa miesiące w porównaniu z tradycyjnymi metodami) pozwoliło naukowcom na wykorzystanie zamiast immunizacji zwierząt modeli interakcji przeciwciało-antygen, stworzonych przez sztuczną inteligencję, które stosowano do otrzymywania bibliotek sztucznych przeciwciał. Obliczone sekwencje DNA kodujące przeciwciała monoklonalne otrzymywano drogą syntezy chemicznej, przeciwciała syntetyzowano na ich podstawie w bakteryjnych systemach ekspresji i wyselekcjonowano według aktywności wiązania. Obecnie istnieje znaczne zapotrzebowanie na tak zwane testy POC (Point-Of-Care), które nie wymagają skomplikowanego sprzętu laboratoryjnego, dlatego można je wykonywać nawet w domu. Użycie takich testów przyspiesza podejmowanie decyzji klinicznych i zmniejsza obciążenie laboratoriów centralnych. Firma Cepheid była pierwszą w USA, która otrzymała zezwolenie od FDA na użycie testów POC. Opracowany przez nią test na SARS-CoV-2 wykonuje się na zautomatyzowanych aparatach firmy GeneXpert Systems bez wysyłania próbek (wymazów z nosogardzieli, popłuczyn nosowych czy aspiratów) do laboratorium i trwa on 45 minut. Jednocześnie przepustowość tych aparatów jest ograniczona, ponieważ jedno urządzenie nie może testować jednocześnie więcej niż jednej próbki, a całkowita liczba aparatów w USA (według stanu na marzec 2020 r.) wynosi tylko 5 tys. W maju 2020 r. FDA udzieliła zezwolenia na test POC FIA Sofia 2 SARS produkcji firmy Quidel (USA) do wykrywania w ciągu 15 minut białka nukleokapsydowego SARS-CoV-2 (lub SARS-CoV) w wymazach z nosa. Ten test immunochromatograficzny wykorzystuje zasadę fluorescencyjnej immunoenzymatycznej analizy „kanapkowej”, której wynik określa się automatycznie za pomocą urządzenia analizatora Sofia 2. Zezwolenie od FDA na użycie testów POC otrzymały także inne firmy: test firmy Mesa Biotech (USA) trwa 30 minut i wykonuje się go na urządzeniach Accula System-30, a test jednej z największych firm świata — Abbott Diagnostics (USA) trwa od 5 do 13 minut i wykonuje się go na platformie Abbott’s ID Now, których na świecie jest około 18 tys. Firma Pharmact (Niemcy) wprowadziła na rynek szybki test, który trwa 20 minut, do wykrywania przeciwciał przeciwko trzem antygenom SARS-CoV-2 (białku N, a także domenom S1 i S2 białka S). Test okazał się niezwykle specyficzny: nie dał ani jednego wyniku fałszywie dodatniego lub fałszywie ujemnego podczas prób na 114 zainfekowanych SARS-CoV-2 i 126 niezainfekowanych ludziach. Jego czułość na IgM w 4-10 dniu choroby wynosiła 70%, w 11-24 dniu — 92,3%, a czułość na IgG w 11-24 dniu — 98,6%. Istnieją informacje o opracowaniu testów POC na podstawie technologii celowanej edycji genomu — CRISPR-Cas. Według danych FIND takimi opracowaniami zajmują się firmy: MGI Tech Co. Ltd (Chiny) i Sherlock Biosciences (USA). W tym kierunku pracuje także firma Mammoth Biosciences (USA), która wraz z Uniwersytetem Kalifornijskim w San Francisco oraz Kalifornijskim Departamentem Zdrowia Publicznego niedawno ogłosiła opracowanie i testowanie diagnostyku z czasem analizy 45 minut (wraz z etapem izolacji RNA). Ten diagnostyk wykorzystuje odwrotną transkrypcję wirusową Francja (Instytut Pasteura w Paryżu) RdRP2 (2 miejsca) Niemcy (Klinika Charité) RdRP, E, N, HKU Hongkong SAR ORFlb-nspl4, N
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
RNA oraz uproszczoną metodę amplifikacji kwasów nukleinowych LAMP (Loop-mediated isothermal amplification), która nie wymaga powtarzających się cykli podgrzewania i chłodzenia. Po amplifikacji kwas nukleinowy wiąże się z sondą RNA (gRNA), która rozpoznaje sekwencje genów E i N wirusa SARS-CoV-2, a także z enzymem lbCas12a, który niszczy sąsiednie niepowiązane odcinki jednoniciowego DNA, po czym fluorescencyjne cząsteczki reporterowe potwierdzają obecność wirusowego RNA. Ta metoda jest bardzo prosta w wykonaniu: w rzeczywistości do przeprowadzenia analizy potrzebna jest tylko probówka z odczynnikami o wartości 1 dolara, pipeta, palnik i garnek z wodą. I chociaż testy oparte na LAMP są mniej czułe w porównaniu z RT-PCR (pozwalają wykryć wirusa w 90% przypadków), to nie wymagają drogiego sprzętu i odczynników oraz mogą być stosowane w warunkach polowych i w regionach ze słabo wyposażonymi laboratoriami. Masowe testowanie populacji jest jednym z ważnych środków powstrzymywania pandemii COVID-19. W kwietniu Narodowy Instytut Zdrowia USA przeznaczył 1,5 mld dolarów na opracowanie testów na koronawirusa, mając na celu zapewnienie milionów testów tygodniowo do końca tego lata. Dlatego obecnie aktywnie opracowywane są metody diagnostyczne, które pozwalają jednocześnie sprawdzić znaczną liczbę próbek. Tak więc naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Pensylwanii (State College, USA) wynaleźli sposób na przetestowanie za jednym razem próbek prawie 20 tys. ludzi. Ich metoda opiera się na dodawaniu do próbek klinicznych przed ich połączeniem „molekularnych kodów kreskowych”, które po przeprowadzeniu analizy pozwalają określić, które próbki dały wynik pozytywny. Ponieważ sekwenatory DNA mogą analizować jednocześnie setki milionów fragmentów DNA, badacze obliczyli, że testy oparte na sekwencjonowaniu mogą być wykorzystane do analizy do 100 tys. próbek w jednym cyklu. W przeciwieństwie do tego, standardowe urządzenie do PCR może jednocześnie analizować tylko dziesiątki lub setki próbek. Jednak testy oparte na sekwencjonowaniu wymagają dłuższego czasu analizy (przynajmniej 12 godzin) i dostępności wyspecjalizowanego sprzętu w scentralizowanych placówkach. Preparaty farmaceutyczne do leczenia COVID-19. Pomimo wysiłków najlepszych laboratoriów i firm farmaceutycznych świata, jak dotąd nie wynaleziono specyficznych i skutecznych leków przeciwko COVID-19. W związku z tym WHO zainicjowała globalny program światowego badania klinicznego Solidarity, w ramach którego realizowane jest nie tylko poszukiwanie nowych preparatów do leczenia COVID-19, ale także masowy screening działania na SARS-CoV-2 dostępnych preparatów (głównie przeciwwirusowych), które już mają pozwolenie na stosowanie do leczenia lub na badania kliniczne. Prawdopodobnie skuteczne preparaty do leczenia COVID-19 uda się znaleźć wcześniej, niż stanie się dostępna szczepionka do jego profilaktyki. Jakie preparaty można stosować do walki z SARS-CoV-2? Naukowcy proponują liczne podejścia terapeutyczne, skierowane na blokowanie różnych etapów cyklu replikacji koronawirusa (rys. 7). Po pierwsze, można przeszkodzić wirusowi w przeniknięciu do komórki, blokując jego interakcję z receptorami i cząsteczkami pomocniczymi, niezbędnymi do przeniknięcia. Takimi blokerami mogą być rekombinowany ACE2 lub przeciwciała przeciwko białkom powierzchniowym SARS-CoV-2. Badania in vitro wykazały, że rekombinowane białko ACE2 jest zdolne spowolnić replikację SARS-CoV-2 i rozprzestrzenianie się infekcji w tkankach. Preparat leczniczy na jego bazie przeszedł już badania kliniczne w Chinach i wykazał ochronny wpływ przy ostrym zespole niewydolności oddechowej u chorych na COVID-19. W przeciwieństwie do „naturalnych” przeciwciał, które wytwarzają się u zainfekowanego człowieka przeciwko SARS-CoV-2 i w znacznej mierze są główną bronią w walce z chorobą, duża liczba laboratoriów pracuje obecnie nad stworzeniem sztucznych przeciwciał o różnej strukturze, które można by celowo wykorzystywać przeciwko rozprzestrzenianiu się wirusa. W tym celu można stosować różne podejścia. Wiadomo, że wirus oddziałuje z receptorami komórek docelowych gospodarza (rozpoznaje receptory ACE2 i/lub NRP1) swoim białkiem kolcowym S, a dokładniej — jego domeną wiążącą receptor (RBD). Logicznie jest założyć, że sztuczne przeciwciała przeciwko RBD, w szczególności humanizowane przeciwciała monoklonalne, które są syntetyzowane przez hybrydomy, przeciwciała rekombinowane, które powstają przez odpowiednie kultury komórek, oraz ich pochodne mniejszego rozmiaru (scFv, nanociała) będą przeszkadzać w interakcji wirusa z komórką docelową. I rzeczywiście, przy immunizacji królików białkami S, S1, RBD (ale nie S2) wytwarzały się silne przeciwciała neutralizujące. Jednak przy immunizacji RBD wytwarzały się przeciwciała o 5 razy większym powinowactwie do natywnego wirusowego białka S. Wiadomo, że białko S, które za pomocą RBD wiąże się z receptorem komórkowym ACE2, jest homologiczne w 77,5% u SARS-CoV i SARS-CoV-2. Niedawno uzyskano przeciwciało monoklonalne, zdolne zneutralizować oba te rodzaje koronawirusów. Autorzy pracy stworzyli w pełni humanizowane przeciwciała monoklonalne przeciwko podjednostce SARS2-S1 wirusa, które skutecznie wiązały się z komórkami, które eksprymowały pełnowymiarowe białko S wirusów SARS-CoV i SARS-CoV-2. Te przeciwciała również silnie hamowały interakcję wirusów SARS-CoV i SARS-CoV-2 z komórkami VeroE6 (z wartością IC50 = 0,061 mcg/ml dla obu wirusów). Badacze z Instytutu Karolinska w Szwecji uzyskali nanociało alpaki Ty1, które wiąże się z wirusową domeną RBD, dostępną w konformacjach zarówno „w górę”, jak i „w dół”, i sterycznie przeszkadza w wiązaniu RBD z receptorem komórkowym ACE2. Ty1 neutralizuje pseudowirusa SARS-CoV-2 w postaci nanociała o masie 12,8 kDa, a połączenie Ty1 z domeną Fc czyni konstrukcję niezwykle skuteczną. Cechą nanociał, które w przyrodzie występują także u wielbłądów, jest bardzo mały rozmiar (mniej niż jedna dziesiąta) w porównaniu z klasycznym przeciwciałem. Dzięki temu nanociała mogą być wygodnymi narzędziami badań i agentami terapeutycznymi, które nie wywołują u człowieka obcych reakcji immunologicznych i mogą być łatwo i tanio otrzymane w skalach przemysłowych. Obecnie rozpoczynają się badania przedkliniczne nanociała Ty1 na zwierzętach w celu sprawdzenia aktywności neutralizującej i potencjału terapeutycznego in vivo. przeszkadzaniu zmianom konformacyjnym białka S. Inne podejście wykorzystali naukowcy z laboratorium immunologii molekularnej Uniwersytetu Rockefellera. Z krwi ponad 100 osób, które przeszły COVID-19 i wyzdrowiały, wyselekcjonowano ponad 10 próbek przeciwciał, które skutecznie blokowały rozprzestrzenianie się wirusa i inaktywowały go. Struktura przestrzenna tych przeciwciał stała się podstawą do opracowania sztucznych przeciwciał, z których planują stworzyć skuteczne leki przeciwko COVID-19. Warto zaznaczyć, że aktywnymi przeciwko wirusowi mogą być przeciwciała nie tylko przeciwko RBD, ale także przeciwko innym częściom białka S lub przeciwko innym białkom powierzchni wirusa.
Opracowywanie takich „targetowych” przeciwciał rozpoczęło się zaraz po publikacji struktury genomu wirusa, kiedy z sekwencji nukleotydów RNA można było wyobrazić sobie sekwencję aminokwasową białka S oraz jego RBD (w dużej mierze analogicznego do białka S SARS) i przynajmniej w przybliżeniu obliczyć strukturę przestrzenną antygenu wiążącego domenę konstruowanych przeciwciał. Należy zaznaczyć, że przeciwciała przeciwko innym epitopom koronawirusa (oprócz RBD) również mogą mieć silne właściwości ochronne, ponieważ istnieją także inne mechanizmy neutralizacji SARS-CoV-2 oprócz blokowania interakcji RBD z receptorem komórkowym ACE2. Tak więc przeciwciało monoklonalne 4A8 przeciwko N-końcowej domenie (NTD) białka S nie oddziałuje z RBD, ale może neutralizować SARS-CoV-2, prawdopodobnie dzięki Rys. 7. Strategie eksperymentalne leczenia, replikacji koronawirusa (wzięto z artykułu) Badanie specyficzności i działania przeciwciał przeciwko wirusowi jest niezwykle ważne także dla opracowania szczepionki profilaktycznej przeciwko wirusowi, ponieważ szczepienie musi wywołać odpowiedź immunologiczną i pamięć immunologiczną właśnie przeciwko tym częściom wirusa, które będą przeszkadzać w jego rozwoju w organizmie zimmunizowanej osoby. Przeciwciała terapeutyczne i szczepionki nie są konkurentami, nie wykluczają się nawzajem, a raczej uzupełniają. Zarówno przeciwciała terapeutyczne (uwaga: tutaj nie chodzi o przeciwciała zawarte w osoczu chorych osób, które wyzdrowiały!), jak i szczepionki przechodzą obecnie badania kliniczne i zapewne przeciwciała pojawią się na rynku wcześniej niż szczepionki, ale będą kosztować znacznie drożej. Tak więc przeciwciała, które są wykorzystywane przy leczeniu różnych nowotworów złośliwych (takich jest już w sprzedaży kilkadziesiąt) oraz AIDS, kosztują od kilkudziesięciu do setek tysięcy dolarów za cykl leczenia. Wielkie zainteresowanie stanowią przeciwciała, które nie wykazują właściwości neutralizujących w eksperymentach in vitro, ale chronią przed koronawirusem w warunkach in vivo. Badanie krystalograficzne takiego przeciwciała (CR3022) w kompleksie z RBD pokazało, że rozpoznaje ono epitop, który tworzy się, gdy co najmniej dwa z trzech RBD na „kolcu” koronawirusa znajdują się w konformacji „w górę” i nieco się obracają. Pomysł stworzenia i zastosowania wysokowydajnych przeciwciał przeciwko COVID-19, które zapewniają przy podaniu tymczasową ochronę przed koronawirusem, w ostatnim czasie nabiera coraz większego rozwoju. Zazwyczaj preparaty na bazie przeciwciał najczęściej wykorzystuje się do leczenia raka i infekcji HIV, ale niektóre z nich stosuje się także przeciwko chorobom zakaźnym układu oddechowego, na przykład przeciwko wirusowemu zakażeniu układu oddechowego (RSV) u dzieci. Firma biotechnologiczna Regeneron Pharmaceuticals (USA) opracowała preparat REGN-EB3, składający się z trzech przeciwciał przeciwko wirusowi Ebola. Ten preparat z powodzeniem przeszedł badania, przyczyniając się do obniżenia poziomu śmiertelności podczas wybuchu Eboli w Kongo w 2018 r. Obecnie ta firma pracuje nad stworzeniem przeciwciał terapeutycznych przeciwko COVID-19 i już rozpoczęła badania kliniczne koktajlu z przeciwciał, opracowanego z wykorzystaniem przeciwciał od ludzi oraz zhumanizowanych myszy, które posiadają funkcjonujące ludzkie geny. Jeszcze kilka firm farmaceutycznych pracuje nad opracowaniem przeciwciał terapeutycznych przeciwko COVID-19. Przede wszystkim jest to Eli Lilly (USA) oraz AbCellera (Kanada), które 17 czerwca 2020 r. rozpoczęły II fazę badań klinicznych neutralizującego przeciwciała LY-CoV555 przeciwko COVID-19 z udziałem 400 chorych na COVID-19 o lekkim i średnim przebiegu. To przeciwciało zostało opracowane z wykorzystaniem krwi pacjenta, który wyzdrowiał z COVID-19 jeszcze w lutym. Pod koniec lata planowano rozpocząć badania kliniczne tak zwanych przeciwciał Rockefellera — preparatu z trzech przeciwciał przeciwko różnym epitopom RBD, opracowanego przez Uniwersytet Rockefellera (USA) na podstawie badania 149 osób, które przeszły COVID-19. Również Uniwersytet Vanderbilta (USA) rozpoczął badania kliniczne tego lata we współpracy z Uniwersytetem w Cambridge i firmą farmaceutyczną AstraZeneca (Wielka Brytania), które, przebadawszy przeciwciała dziesięciu pierwszych chorych na COVID-19 w USA, znalazły około 40 przeciwciał o silnych właściwościach ochronnych przeciwko nowemu koronawirusowi. Firma Sorrento Therapeutics (USA) od sierpnia 2020 r. rozpoczęła I fazę badań klinicznych neutralizującego przeciwciała STI-1499 przeciwko COVID-19, które zostało opracowane przez badaczy z Uniwersytetu w Utrechcie (Holandia). Ciąg dalszy nastąpi. za pomocą których próbuje się wpływać na różne etapy cyklu
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W numerze „Słowa Proświty” z 12-18 marca bieżącego roku na trzech łamach oddałem pod osąd czytelników pierwszy wybór prac moich studentów pierwszego roku, których uczę podstaw dziennikarstwa w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Kultury i Sztuki. Wybór ten nosił tytuł „Moja chata z kraja? Nieprawda!” i zawierał krótkie historie o najnowszej wojnie rosyjsko-ukraińskiej, którą na własne oczy widzieli i własnymi sercami przeżyli ci, których młodość w ten czy inny sposób ta wojna już opaliła. Podczas przygotowywania do druku studenckich tekstów najbardziej uderzyła mnie reakcja pierwszych czytelniczek — dwóch starszych korektorek gazety. Płakały, gdy czytały razem ze mną łamy. Powiedziały też, że odkryły dla siebie inną młodzież — patriotyczną, zmotywowaną, utalentowaną. A myślały, że takiej już nie ma. Było to ćwiczenie „Słowo klucz, które wpłynęło na wybór zawodu”. Mam też jedno dziwne ćwiczenie twórcze o szukaniu gwiazd w kałużach, które chętnie wykonują wychowankowie. I które w pełni daje możliwość odnalezienia i odkrycia w młodych duszach tego, co dopiero kiełkuje, formuje się. Trzeba to tylko w porę zauważyć, wesprzeć. A co najważniejsze — dopomóc rozkwitnąć. Jestem przekonany, że u wielu, którzy wezmą do rąk ten numer „Słowa Proświty”, od czytania nieprawdopodobnych historii również pojawią się w oczach łzy. Bo dotykają „do żywego”, wywołują emocje, skłaniają do myślenia. Są o tym, co dziś martwi młodzież: dlaczego wciąż żyjemy w niesprawiedliwości, dlaczego Ukraińcowi jest nieswojo we własnym domu, dlaczego na oczach ginie nasza wieś, dlaczego nasz ojczysty język ukraiński wciąż jest w rodzinnym domu kopciuszkiem, dlaczego na szczytach władzy znów znaleźli się ignoranci, a nie profesjonaliści i patrioci? Cieszę się z tych dojrzałych myśli studentów, ich śmiałości i determinacji, by za jakiś czas, już z dyplomami dziennikarzy, stanąć w szeregach bojowników o prawdziwie ukraińską Ukrainę. Martwię się tylko o to, by ten entuzjazm u nich nie wyczerpał się na starszych latach, by ognik nadziei i determinacji, który dopiero zaczął się rozpalać, nie zgasł przedwcześnie od stabilnej szarości i zautomatyzowania tych dni powszednich, wśród których przychodzi im żyć. A także od prymitywnie ubogich i dalekich od prawdziwego dziennikarstwa planów nauczania i dyscyplin, które są w rękach zwierzchników nauk o komunikacji społecznej, gdzie na nieszczęście trafiła ta niezwykle ważna dziś dla społeczeństwa specjalność. Tutaj powinni uczyć dziennikarstwa ukrainocentrycznego, z europejskim kontekstem, ale w większości przygotowują teoretyków-znawców efemerycznych technologii komunikacyjnych, którzy obsługują władzę, formują posłusznych wykonawców, świadomie wypleniając to, co narodowe, osobne, twórcze. Mykoła TYMOSZYK
Tłumaczenie maszynowe
Niewidomi czasem prowadzą za sobą widzących
Tetiana ANTONENKO, Kijów
Tak się złożyło, że nie widzę.
Od urodzenia. Ale wbrew wszystkiemu postanowiłam zrealizować swoje dawne marzenie — zostać dziennikarką.
Albo mi współczuto, albo uważano za skrajnie konieczne odwieść mnie od tego, zasiać wątpliwość. Proponowano wybrać zawód spokojniejszy. Powiedzmy, masażysty. Pracuj sobie, mówiono, mechanicznie i wprawnie w jednym miejscu, zarabiaj pieniądze na swój kawałek chleba.
Takie rady nie obrażały mnie, a motywowały, zmuszały do poruszania się naprzód. I z każdym dniem, miesiącem, rokiem robiłam wszystko, co możliwe, aby moje marzenie nie pozostało tylko marzeniem.
Początkowo nikt, poza moimi bliskimi, nawet nie domyślał się, że mam już własne teksty-szkice. Naprawdę bałam się pokazać komuś swoje pisanie — strasznie było wyobrazić sobie, że cię nie zrozumieją, będą się śmiać, wyrzucać, pouczać. Lecz pewnego razu jednak zrozumiałam: jeśli nie odważę się teraz — nie zrobię tego nigdy.
Tak właśnie pojawił się pierwszy post w portalu społecznościowym, a za nim drugi, trzeci. Tak pojawili się moi pierwsi czytelnicy…
Po wykładzie wprowadzającym z „Podstaw dziennikarstwa” byłam pod wrażeniem i wzruszona nietypowo podanym ćwiczeniem twórczym o gwiazdach w kałużach. Weszłam wtedy do wagonu metra, ostatecznie wybrałam swoje słowo – NIEZŁOMNOŚĆ. I zaczęłam układać tekst w głowie.
Ja i teraz w pełni nie uświadamiam sobie, jak napisałam tę opowieść-spowiedź... Wydaje się, że słowa same układały się w zdania... Zapewne było mi to potrzebne — podzielić się z kimś swoją historią. I podziękować temu, kto mnie do tego zainspirował.
W wieku 14 lat ostatecznie postanowiłam złamać znienawidzony przeze mnie stereotyp o tym, że niewidomi mogą być tylko wprawnymi muzykami czy masażystami. Później dowiedziałam się o życiowym czynie bohatera minionej wojny, absolwenta mojej szkoły i wydziału prawa Uniwersytetu Kijowskiego Jakowa Batiuka. On też był niewidomy. W okupowanym przez Niemców Nieżynie zorganizował ze swoimi współmyślicielami podziemie. Niewidomy poprowadził za sobą widzących…
Każdy człowiek ma prawo do tego, aby jego marzenie się spełniło. Sądzę, że dzieje się to tylko wtedy, gdy marzyciel jest silniejszy od swojego marzenia!
Brat ustąpił mi swojego życia
Maksym JAKOWENKO, wieś Szewczenkowe, rejon witowski, obwód mikołajowski
Ja wierzę w los. Wierzę w to, że jest siła, która panuje nad nami. Moje życie jest tego potwierdzeniem: brat ustąpił mi swojego życia.
Moja historia zaczyna się 1 września 1973 roku. W tym dniu moi rodzice poszli do pierwszej klasy. Wtedy usiedli w jednej ławce — i od tego momentu nie wyobrażali sobie swojego życia osobno. W tamtym dniu ta ławka odegrała rolę magnesu, który trzyma swoją siłę do dziś.
Miejsce w sercu każdego było już dawno zarezerwowane, i czas zdołał tylko utwierdzić ich we własnej miłości, sprawdzić ją na wytrzymałość. Dwie planety syntetyzowały klimat jednej drugiej. Po szkole pobrali się. Wkrótce urodziła im się cudowna córeczka Jana, która stała się owocem tej młodej miłości.
Rok 1993. Urodził się chłopiec. Nazwali go Dima. To dziecko było niezwykle dobrego usposobienia. Aktywny, wesoły, posłuszny, radosny, energiczny, z cudownym apetytem i blaskiem w oczach!
Jeden dzień zmienił wszystko. Grom z jasnego nieba. Jak obuchem w ciemię: choroba nieuleczalna. Dima zmarł w wieku trzech lat.
Minęło dużo czasu. Rany powoli się goiły. Rodzice nie stracili wiary. Oni jednak chcieli zrealizować swoje dawne pragnienie posiadania dwojga dzieci. Mama zaszła w ciążę po raz trzeci. Na świat przyszedłem ja. Ten sam Maks, o którym tak długo marzyli, którego pojawienie się było zaprogramowane.
Teraz studiuję, mam możliwość pisać ten tekst, dzielić się swoją historią. Mogę się śmiać i płakać. Mogę dziwić się temu, jaki piękny jest ten świat. Łapać na sobie jasne poranne promienie. Odczuwać na swojej twarzy chłodny zimowy wietrzyk. Spacerować w deszczu bez parasola. Podziwiać tęczę. Głośno śpiewać, kiedy jestem sam w domu. Kochać. Reflektować. Na brzegu morza czytać ulubioną książkę przy akompaniamencie wieczornego słońca, które zbiera się przekazać zmianę księżycowi. Podróżować. Odkrywać dla siebie nowe horyzonty, każdego dnia dowiadywać się o czymś nowym. Pić pyszną kawę. Monitorować, co wydarzyło się na świecie dzisiaj. Spacerować z przyjaciółmi. Patrzeć każdej nocy na gwiazdy i rozumieć, że gdzieś tam, w nieskończoności, jest i mój ognik, który tak jasno świeci, i w który będę wierzył do ostatniego tchu. Za to wszystko muszę być wdzięczny mojemu bratu, który, w istocie, ustąpił mi miejsca w tym życiu.
Przyszedłem do dziennikarstwa po to, aby być głosem swojego narodu, być godnym synem Szewczenki i Skoworody. Chcę w pełni wykorzystać tę szansę, która mi się trafiła. Wykuć fasetowanymi literami swoje nazwisko w historii. Mam dla kogo tworzyć. Każdemu człowiekowi wyznaczona jest konkretna misja. I ja wierzę w swoją.
Moja droga do wyboru zawodu była nieprosta. Dwa lata studiowałem na wydziale „Matematyka stosowana”. Ale w porę zrozumiałem, że to nie moje. Nie trzeba bać się coś zmieniać.
Wszystkie moje osiągnięcia będą poświęcone jemu. On będzie ze mnie dumny. Mam dług wobec wszechświata. I ja go obowiązkowo oddam.
P.S. Na wieczną pamięć mojemu rodzonemu bratu, który na zawsze jest w moim sercu, dzięki któremu jestem tutaj.
Mój językowy romans
Anastasija DOBROWA, miasto Czerkasy
Pierwsze słowa wypowiedziałam dość późno – w wieku trzech lat.
Rodzice martwili się: dlaczego to przeciągnęło się nie na miesiące, a na lata. Z czasem wyjaśnią im, że przyczyna jest na powierzchni: dziecięcy mózg długo układał na półkach słowa tak podobnych dwóch języków — rosyjskiego i ukraińskiego.
Matka „pryncypialnie” nigdy nie przechodziła w rozmowie z tatą na rosyjski, a tata – na ukraiński. I oto, kiedy językową tamę przerwało, potoku słów z moich małych ust nie można było zatrzymać. Mówiłam wszędzie, przekrzykiwałam wszystkich i chciałam, żeby słyszał mnie cały świat.
To był pierwszy dzwonek losu. Przyjaciół nie miałam. Chyba że
Sasza, który rozumiał cały ten szybki, niezrozumiały dla świata wodospad słów. No i mama. Dlatego samotność szła ramię w ramię nieustannie.
Dziadkowe stare pianino „Ukraina” wyprowadzało mnie na ścieżkę muzyki i śpiewu. Tak znalazłam się w piwnicy Pałacu Twórczości, w tym strasznym gabinecie, gdzie stało kilka poobijanych przez życie krzeseł. Wszystko to krzyczało: „Gorący pozdrowienie od Związku Radzieckiego!”. Ale było mi wszystko jedno, przecież wtedy siedziałam na lekcji wokalu i widziałam siebie na wielkiej scenie obok Natalii Mohylewskiej i Tiny Karol.
Posłuchawszy, wykładowczyni postawiła werdykt, który pogrzebał marzenie: „Nie masz słuchu muzycznego”. Ja mimo wszystko kontynuowałam chodzenie tam, gdzie przestano mnie zauważać.
Po jeszcze jednej szkole muzycznej ostatecznie zrezygnowałam z pomysłu bycia znaną wykonawczynią zmysłowych hitów. Bo zapamiętałam mamine: „Nie chcę widzieć cię jakąś tanią piosenkarką w miejskich spelunach, gdzie do spódnicy tłuste klienty będą ci wpychać drobne pieniądze”.
To był drugi dzwonek losu. Trzeci związany jest z nauczycielką literatury ukraińskiej.
Konkurs znawców języka ukraińskiego imienia Jacyka. Ołena Mychajliwna przyprowadziła mnie do zastępu uczestników. Radziła napisać wypracowanie na temat patriotyczny, ale moja zakochana dusza płonęła czymś innym.
Myśli niepostrzeżenie wylewały się w zdania, a te — w akapity. Napisałam o wielkim uczuciu, które ma moc nad wszystkim żywym, jak i siostra jej, nienawiść, — o miłości. Porównałam to uczucie z pełną gracji różą, którą ze-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rwać łatwo, a utrzymać trudno, wszak jej ostre kolce wbijają się w dłonie i rozprzestrzeniają swoją truciznę, od której wpadasz w stan śpiączki. Bywa, że się obudzisz, a wokół ciebie — różany ogród miłości, a bywa — pustynia umarłych kwiatów. Życie — to nieskończony ciemny labirynt, w którym od czasu do czasu zdarzają się słoneczne dni. Coś w tym duchu było napisane w utworze. Pierwszą czytelniczką tego utworu była mama. Jej reakcja mało nie zabiła mnie na miejscu: “Jak ty możesz o czymś takim pisać w młodym wieku? Zamierzasz to oddać wykładowcy? Chcesz, żeby wszyscy się z ciebie śmiali? To horror”. Wtedy zarzekłam się, że mama nigdy nie powinna czytać tego, co napiszę. Utworu tego nie przerobiłam i oddałam nauczycielce. Oczywiście, nie został wysłany do Kijowa na konkurs. Ale na lekcji, analizując pracę, która, według jej słów, zszokowała nie tylko ją, ale i członków komisji szkolnej, nauczycielka powiedziała takie słowa: “Nastiunia, nie oczekiwałam od ciebie tak zmysłowego utworu o miłości!” Naraz wszystkie dwadzieścia pięć par oczu skierowało się na mnie. Zamarłam. To był ostatni dzwonek losu. Zrozumiałam w tej chwili, że moim przeznaczeniem — to nie muzyka, nie tańce, nie malowanie, a właśnie siła słowa, myśli i duszy. Muszę pisać o tym, co czuję, widzę i słyszę. Marzę, by zostać pisarką. To moje przeznaczenie. To mój niełatwy los. P.S. Ojciec mój bardzo pragnął oddać mnie do spraw wojskowych. Do dziś marzy, bym została zwiadowcą. Poprzez mnóstwo nieustannych kłótni poszłam za swoim losem, wbrew niemu. A mama od tamtej pory zaczęła wspierać mój wybór. Teraz ona — mój wymagający krytyk. Teraz ja — jestem szczęśliwa. U nas nie ma idei narodowej Dmytro MARTYNENKO, wieś Enerhetykiw w obwodzie charkowskim Urodziłem się w osadzie energetyków na Charkowszczyźnie. Tutaj nowatorskie tendencje niepodległej Ukrainy docierają dość powoli i właśnie “przyszłości” ona nie ma. Miejscowość trzyma się tylko na elektrociepłowni, która dożywa swoich ostatnich lat. Na centralnym placu stoi monumentalna budowla — Pałac Kultury z salą widowiskową na 700 miejsc. Teraz pusta, niepielęgnowana. Patrząc wstecz na przeszłość naszego kraju w okresie niepodległości, co można zobaczyć? Zrujnowaną gospodarkę, rozwaloną władzę polityczną, Konstytucję, na którą “napluwano”, a co najstraszniejsze — podzielone, skłócone społeczeństwo. Główna motywacja ludności w głębi kraju — dać szansę swoim dzieciom uciec stamtąd. W pewnym sensie ja też uciekłem — zostałem finalistą programu FLEX, dzięki któremu miałem szansę żyć jeden rok w USA jako zwykły Amerykanin i dotknąć słynnego “amerykańskiego snu”. Otrzymałem po prostu ogromną dawkę doświadczenia z tej podróży i mnóstwo pytań, na które dotąd nie miałem odpowiedzi. Po tym, jak wróciłem stamtąd, głównym z nich było: “A czym my jesteśmy gorsi?” Dlaczego mamy żyć i umierać w bezwyjściowej sytuacji w kraju, o którego niepodległość nasi dziadowie i pradziadowie tak aktywnie walczyli? Oczywiście, życie w Stanach nie jest tak idealne, jak opisują je w Hollywood, ale przecież oni, zwykli Amerykanie, z jakiegoś powodu wierzą w przyszłość — a my nie. Bardzo szybko, metodą analizy i rozmów z rodzicami, krewnymi i otoczeniem, zrozumiałem, w czym problem. Wszyscy jednym głosem przyzwyczaili się deklarować: “A jaki sens? O co my walczymy?”. U nas nie ma własnej idei narodowej, a tylko idee narzucone przez naszych sąsiadów. Nie uwierzyliśmy w coś, co mogłoby połączyć nas w jedną całość. Ukraińcy zawsze walczyli o niepodległość, a kiedy ją zdobyliśmy, po prostu nie wiedzieliśmy, co robić dalej. Właśnie po podróży do USA zacząłem zastanawiać się nad pracą w sferze dziennikarstwa, wszak wierzę w przyszłość Ukrainy i naprawdę chcę tu zostać, ale wszystkie te sprzedajne media i partie polityczne swoimi chaotycznymi działaniami, często konfliktowymi, niszczyły wszelkie możliwości zrodzenia nowej idei narodowej. Po prostu zmęczyłem się widokiem bezwyjściowości w oczach ludzi, chcę zmusić ludzi, by uwierzyli w przyszłość naszego kraju. Na Ukrainie ta przyszłość formowała się, i formuje się do dziś, tylko drogą manipulacji w polityce lub dziennikarstwie. Przyszłość — oto co zmusiło mnie do wyboru zawodu dziennikarza. Moja przyszłość, przyszłość moich dzieci, a co najważniejsze — przyszłość mojego kraju. Nie mogę wypuścić swoich bohaterów Wiktorija IWANOWA, wieś Dmytriwka w rejonie buczańskim obwodu kijowskiego Niepokojący znak czasu: nastolatki mało czytają książek. Chyba że utwory, które są potrzebne do egzaminów końcowych. A poza tym moi rówieśnicy pragną uciec z tych szarych, monotonnych dni powszednich. Z tej beznadziei, cynizmu i nieprawdy, która nas otacza. Przynajmniej w wirtualny świat, który jest dla ciebie bardziej komfortowy, w którym panuje harmonia. Oto dlaczego, oprócz książek “z programu”, zachciało się czytać jeszcze więcej i jeszcze bardziej nietypowo. Czytać w Internecie, oczywiście, niewygodnie. Dlatego pobierałam dotąd nieznane mi książki do aplikacji. Po długich poszukiwaniach znalazłam idealny serwis. Tak wybrałam gatunek fantasy. Mnie wydał się jakby wolnym, absolutnie nieprzywiązanym do naszego świata. W nim nie istniały te zasady, według których żyjemy my. Możliwe, że właśnie to wpłynęło na mój wybór. Ale po pierwszej książce nie pożałowałam. Wyjść z rzeczywistości i zajrzeć w świat wymyślony, ale bardziej prawdziwy, stało się dla mnie prawdziwym wentylem bezpieczeństwa. I właśnie przez to pojawili się oni — moi bohaterowie. Po wielu przeczytanych książkach i moich fantazjach po prostu musiałam zacząć pisać swoją. Pierwsze rozdziały przyszły łatwo. Skrzydlata, stukałam w klawiaturę i dodawałam nowe zdania. Mogą mi powiedzieć, że autorzy tak nie pracują. Niemożliwe jest nic pisać, nie mając żadnych schematów, naszkicowanych tekstów i innych “sztuczek” pisarzy. Książka moja jeszcze w procesie, a wystawiać ją do sieci już chce się teraz. Tworzyć swój profil na Instagramie czy własną stronę nie chciałam, dlatego skorzystałam z już istniejących zasobów. Teraz istnieje mnóstwo platform dla autorów. Wrzucają swoje dzieła na strony i rozpowszechniają wśród użytkowników tej platformy. Mogę zapewnić, że to stało się moją pierwszą udaną sprawą. Pojawiły się pierwsze wyświetlenia, lajki, opinie. Za każdym razem, jak czytałam komentarz, których było niewiele, uśmiechałam się i szczerze cieszyłam. Czyżby, zdołałam stworzyć to, co spodobało się ludziom? Okazuje się, że zdołałam. I teraz, kiedy piszę o tym, po ciele znów biegają dreszcze. W piersi robi się ciepło, jakby tam zasiadło małe słoneczko. Ono ogrzewa i odnawia uczucie, które przeżyłam. Jedyny mój problem — nie mogę rozstać się ze swoimi bohaterami. Oni stali się moją rodziną. Tworzyłam ich, chroniłam, kochałam, troszczyłam się – oni są moimi dziećmi, których nie mogę wypuścić. Znowu wymyślam im nowe przeszkody, daruję uczucie wolności, miłości, bólu. Wiem, dawno czas wypuścić ich, ale nie mogę. Przyjdzie czas, kiedy trzymać ich już nie powinnam będzie. Przyjdzie, ale nie teraz. Wieś, która cierpi z powodu biedy Walerija TUZ, wieś Jasyruwatka w obwodzie kropywnyckim (kirowohradzkim) Znowu na rowerze jeździłam po okolicach rodzinnej wsi. Takimi znajomymi i nieznajomymi zarazem. Chciało się znaleźć taką drogę, która byłaby tylko twoją. Skręciłam z asfaltowej na ścieżkę. Letni upał, jestem w białej sukience, jadę, dławiąc się w przedsmaku szczęścia. Rzeczywiście, tak dobrze bywa tylko w domu. Tam, gdzie twoje drzewa, twoje kwiaty, twoje niebo, takie wysokie i delikatne, i tylko twoje słońce oślepia oczy. Ta ścieżka prowadziła przez most do rzeki. Cichej, ciepłej, z czystą przezroczystą wodą. Gdzie wokół ani duszy. Tak, to tylko moja rzeka, tylko moja ścieżka, która do niej prowadzi.
Wchodzenie do wody jest jak pocałunki w wrześniową noc. Tajesz od chłodu, ciało powoli opuszcza żar i zostają tylko fale. Teraz można odpocząć po długim spacerze, zrzucić z siebie wszystko – białą sukienkę, czarne myśli o bólu i nieszczęściu. Można stać się kryształową wodą i rozpuścić się, jak rozpuszcza się cukier w filiżance zielonej herbaty. Być w nieświadomości, a jednocześnie czuć się jak w domu. Siadam na brzegu, biorąc do rąk zeszyt. Tam wszystko jest zapisane, rozrysowane, ale tak wiele powiedziane. Tam cała moja dusza przelewa się atramentem pióra. I chce się pisać. Czy jest na ziemi miejsce lepsze od ciebie, mój domu? Jestem zakochana w tobie od swojego pierwszego kroku, i od pierwszego słowa, od pierwszego spojrzenia, kiedy pokazano mi twoje pszeniczne pola, twoje wiśniowe sady, twoich ludzi, którzy zawsze są w pracy, ale zawsze życzliwi. Dlaczego ty teraz, moja rodzinna wsi, cierpisz? Dlaczego wszyscy mówią, że żyć ci pozostało niedługo? Gdzie ci ludzie, którzy założyli fundament pierwszej chaty, gdzie ci, którzy zbudowali pierwszą ulicę? Gdzie twój gwar, gdzie pieśni, gdzie zagubione szczęście? Podekscytowana znów jadę. Główna droga wyprowadza mnie do ruiny. Pośrodku wsi stoi spalony zamek. Kiedyś jego kopuła górowała nad przestrzeniami i każdy widział jego niesamowite piękno, a teraz pozostały tylko ta ruina i ja. I my razem. W deszcz i upał siedziałam pod jej dachem i pisałam o wiecznej historii, której nie spalisz żadnym ogniem, nie zburzysz z czasem. Wieczorzeje. Czeka na mnie na kolację babcia. Z wiązanką nowych pytań czule obejmie mnie: „Gdzie ty znowu byłaś? W tym zamku? Tam przecież nikt nie chodzi”. I tak ciepło, tak przytulnie wschodzi pierwsza gwiazda. I myślę o dzisiejszym dniu, znów planując jutrzejszy. Dopóki nie skończy się lato. Dopóki nie skończy się całe moje życie – z punktu A do punktu B wyjeżdżać będzie rowerzysta i nic nie będzie wiadomo. Wiadomo tylko to, że ma ze sobą zeszyt – i rowerzysta jest szczęśliwy. *** Napisałam o Jasynuwatce. Swojej rodzinnej wsi, która teraz cierpi z powodu biedy, ale jednakowo czaruje mnie swoim pięknem. W centrum rzeczywiście stoi spalony zamek. Miejscowi nie znają jego głębokiej historii. Pamiętają tylko, jak kiedyś był cerkwią, a potem – internatem. Ale ja byłam w archiwach, czytałam setki nikomu nieznanych stron, pytałam najstarszych. To był pałac barona Winberga, który kryje w sobie tysiące tajemnic, które mnie przyjdzie odkryć wszystkim. Teraz jestem daleko od rodzinnej Jasynuwatki. Uczę się w Kijowie gramatyki, sekretów pisania. Ale uczę się, żeby wrócić. I… napisać książkę o historii rodzinnego kraju. Ciężko czuć się Ukraińcem – u siebie w domu Anna FEDORENKO, m. Szostka, obwód sumski Tak smutno wracać do rodzinnego miasta Szostka. Powiem szczerze: nigdy nie lubiłam tamtejszej atmosfery. Typowe zrusyfikowane miasto. U nas prawie nie usłyszysz języka ukraińskiego. A jeśli zaczniesz mówić – będą patrzeć na ciebie tak, jakbyś mówił po japońsku lub chińsku. Jeśli w mieście coś się zmienia, to najczęściej na gorsze – coś niszczeje, coś upada. Ale lokalna prasa wychwala deputowanych i mera. Na zewnątrz wychodzi, jakby wszystko było w porządku: żyją sobie ludzie i nie znają biedy. Jakby w całkowitej ciemności szukam odpowiedzi na pytania: „Kim jestem?”, „W czym sens?”, „Dlaczego?”. Ukraińcy długo i zawzięcie walczyli o swoją wolność. Ale dzisiaj wolność – to linia horyzontu, w szczególności dla krajowego dziennikarstwa. Im bliżej do niej idziemy, tym dalej ona jest od nas. W naszych czasach dziennikarzy zabijają, prawdę zatajają, śledztwa fałszują, rozpowszechniają fake newsy, manipulują, biorą łapówki za artykuły. I zamiast być łańcuchowym „psem demokracji” i „czwartą władzą”, nasze dziennikarstwo sprzedaje się oligarchom. Mając nieograniczoną wolność słowa, autocenzurą przytłumia zew duszy. Rzeczywiście, boli widzieć nasz kraj takim. Często myślę: czyżby o takie życie walczyli nasi przodkowie? Nasze pokolenie jest rozpieszczone, nie umiemy doceniać ludzkiej prostoty, szczerości, dobroci. Nie mamy tożsamości narodowej. Nasi ludzie często nie czują się Ukraińcami. A to, moim zdaniem, jest to, o czym trzeba mówić i pisać! Dziennikarstwo musi mówić! Dziennikarstwo musi krzyczeć! Naszą bronią jest słowo. Wolność – jest! Twórczość – żyje! Ukraina – jest jedna dla Ukraińców! Dla mnie dziennikarstwo to rewolucja świadomości, dlatego chcę wpłynąć także na świadomość szerokich mas. Moim marzeniem jest kwitnąca Ukraina, szczęśliwy rodzinny kraj, ukraińskojęzyczne miasta, ukraińskie tradycje. Nasze, osobne, drogie sercu, od dziada-pradziada. Zakończenie na str. 10
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Gwiazdy w kałużach codzienności: jak zauważają je i „odczytują” studenci dziennikarstwa KUKiS», s. 8
Zakończenie. Początek na str. 8–9. Sprawiedliwość, o którą należy walczyć. Kateryna HERKIJAŁ, Kijów. Zawsze byłam bojowniczką o sprawiedliwość. Nawet gdy często musiałam słyszeć to samo zdanie, że ten świat jest okrutny i że nie ma w nim sprawiedliwości, idę pod prąd. Co jest najstraszniejsze? Za każdym razem przeżywając niesprawiedliwość, wielu zaczyna się izolować, pragnie szukać problemu w sobie, a nawet nienawidzić siebie, odpychać od siebie innych. Albo po prostu milczeć. Przeraża mnie takie zachowanie, gdyż może to być niebezpieczne. Niebezpieczeństwo przede wszystkim dla samego człowieka, traci on siebie. Jestem zwyczajną dziewczyną, której rodzice pochodzą z małej wsi w obwodzie kirowohradzkim. Po moich narodzinach przeprowadziliśmy się do Kijowa. W tamtych czasach (początek lat dwutysięcznych) było ciężko wszystkim. A zwłaszcza rodzicom z małymi dziećmi. Którzy nie mieli jeszcze własnego mieszkania. Rodzice bardzo ciężko pracowali, żeby dzieciom było lżej. Od nich przejęłam myśl, że ostatecznie dobro zwycięża zło. Trudności życia zazwyczaj kształtują silny charakter. Często mi mówią, że przez niego będzie mi ciężko żyć. „Takich nie lubią!” — do bólu znana fraza. Ale przecież jestem szczera z każdym. Jestem bezpośrednia, mogę popełniać błędy, ale też nikt nie może mnie osądzać. Jestem uczciwa. Mówię to, co czuję, to co widzę i wiem. Ale nigdy nie będę w stanie kogoś obrazić, zrobić zła umyślnie — to nie o mnie. Boli, że w moim młodym życiu trafiali się już tacy, którzy próbowali umyślnie wyrządzić mi zło. Mówię o bullyingu. Wiecie, co to jest? Jeśli krótko, to agresywne świadome zachowanie jednej osoby wobec drugiej. Towarzyszy mu również regularna presja fizyczna lub psychiczna i jest to palący problem we współczesnym świecie. Od takich ludzi chce się tylko trzymać z daleka. Nazywają ich jeszcze energetycznymi wampirami. Wysysają waszą energię, poniżając waszą godność, i nie tylko waszą... Wiem na pewno, że dla tej osoby nie zrobiłam absolutnie nic złego. Ale w jej oczach zawsze czytała się nienawiść do mnie. Nienawiść za to, że jej nie ulegałam. Wiecie, co rani do głębi duszy? Kiedy dotykają twojego osobistego życia. Kiedy nie możesz nawet odpowiedzieć. Krzyczą ci w odpowiedzi „zamknijsię”. I nawet w takich momentach nikt nie stanął w mojej obronie. Zawsze uderza mnie ta obojętność. Kiedy nawet nauczyciel stoi z boku. Przecież jemu też mogą potem tak samo „zamknąć usta”. …Kiedy wspominam szkołę, do dziś czuję nerwowe drżenie. Ale ani razu nie pozwoliłam sobie opuścić rąk. To było ogromne doświadczenie dla mnie. Uśmiecham się do dziś do wszystkich, nawet do swoich kolegów z klasy, z którymi mam też co dobrze wspominać. Mam teraz nowych przyjaciół, początek drogi do zdobycia umiejętności wymarzonej specjalności. Nie jestem idealna, ale akceptują mnie taką, jaka jestem. I jestem wdzięczna za to każdemu. Być może ta moja historia będzie pouczająca dla kogoś jeszcze. Oczy społeczeństwa, które nie śpi. Anhelina PAWŁUSENKO, wieś Dymer, rejon wyszhorodzki, obwód kijowski. Ponad cztery setki lat temu angielski filozof Francis Bacon zauważył, że szczęśliwymi stają się ci ludzie, których natura i zajęcie pozostają w zgodzie. Zajmować się sprawą, która się nie podoba, oznacza skazać się na bycie nieszczęśliwym, co najmniej na osiem godzin każdego dnia pracy swojego życia. Zgadzam się z tym stwierdzeniem w stu procentach, gdyż trzeba wybrać tylko profesję z duszy, a nie przyjdzie pracować ani jednego dnia w swoim życiu. Od właściwego wyboru profesji wygrywa i społeczeństwo, które otrzymuje celowego obywatela, i osobowość, która odczuwa zadowolenie z pracy i ma szerokie możliwości samorealizacji. Od dzieciństwa marzyłam o dziennikarstwie. Ta profesja, jak dla mnie, jest uniwersalna. Zmusza do badania wszystkiego, co nieznane, bez ograniczeń odkrywać ciekawe rzeczy i dzielić się z innymi. Mojej ciekawości nie było granic, chciałam zawsze być wszędzie i wiedzieć wszystko. Wszystkiego można osiągnąć tylko wtedy, gdy do talentu i pragnienia dodaje się jeszcze pracę, jak mówią w ludzie, do siódmego potu. Dość często dziennikarze okazują się pierwszymi w centrum tragicznych wydarzeń, gdzie szaleją klęski żywiołowe, dochodzi do zamachów terrorystycznych i trwają wojny. I bardzo ważne jest, aby zdążyć pierwszym przekazać wiadomości czytelnikom, słuchaczom i widzom, bo najwyższą nagrodą jest wtedy, gdy jego materiały czytają, słuchają, oglądają, oczekując kolejnych. Dziennikarze powinni nie sprzedawać się oligarchom, pracować dla narodu, zmieniać jego świadomość, wlewać nadzieję na lepsze. Nam, ukraińskim dziennikarzom przyszłości, przypada nieść misję oświecicieli. „Oto kogo mamy, to są dziennikarze. Oczy społeczeństwa, które śpi” — trafnie powiedziała Lina Kostenko. Dzisiaj, jak nigdy, ważne jest, aby „nie spać”, a pracować dla godnej przyszłości swojego narodu. Jak bronimy swojego języka. Alina PSJUK, Złoczów, obwód lwowski. Słowo jest narzędziem myślenia: w nim odbija się intelekt człowieka, jego charakter, szacunek do siebie i innych. Wypowiadać się byle jak — to i myśleć byle jak: niedokładnie, nieprawidłowo, niepełnowartościowo. Niezrozumiałym i dziwnym jest to, że w naszym kraju jest deficyt języka narodowego. To problem, z którym należy walczyć. Kto nie chce uczyć się języka ojczystego, ten nie kocha w pełni nie tylko jego, ale i swoich współbraci oraz Ojczyzny. Człowiek, który odmawia poznania swojego języka, kultury, historii, niszczy to, co powinno stać się fundamentem kształtowania jego osobowości. Pomimo licznych zakazów, wrogowie ukraińskiego narodu nie zdołali nas zniszczyć. Naród nasz śmiał się i płakał w języku ojczystym. Mimo ukazu emskiego i cyrkularza wałujewskiego, nasi nieobojętni poprzednicy kontynuowali potwierdzanie i obronę ukraińskości na Ukrainie. Jestem przekonana, że w tamtym złym okresie motywowała ich walka o język ojczysty. To do tej pory motywuje i mnie. Moim zdaniem, to powołanie każdego Ukraińca, który uważa się za patriotę – tworzyć na rzecz państwa. Przekonująco powiedziała o tym sławna ukraińska Łesia Ukrainka: „Naród powinien bronić swojego języka bardziej niż nawet swojego terytorium”. Rzeczywiście: utrata języka to utrata tożsamości, suwerenności i wartości państwowych. Los języka ojczystego wpłynął na mój życiowy wybór. Dla jego ochrony i potwierdzenia będę dokładać więcej wysiłku, aby stać się wykwalifikowanym specjalistą. Z lingwocydem należy walczyć na poważnie. Musimy, jak i nasi przodkowie, przekazywać ukraińskie słowo z pokolenia na pokolenie. Wybór stoi przed każdym: na który uniwersytet składać dokumenty, gdzie iść pracować, do której cerkwi chodzić i w jakim języku mówić. Wszystko w naszych rękach. Należy pamiętać o tym! Dlaczego umarł Wania? Anastasija DOWHOPOŁA, Kijów. Wania był tym człowiekiem, do którego można było przyjść o północy i wiedzieć, że nakarmi cię tortem i poczęstuje herbatą. Nie trzeba było niczego mu wyjaśniać o problemach, nie prosił o otwieranie tajemnic, opowiadanie o tym, co wewnątrz. Ten chłopak po prostu był obok — i tego było wystarczająco. Z takimi ludźmi nie trzeba grać kogoś, trzeba być sobą — i to docenią… Fascynował się filozofią i pojmowaniem sensu życia, mógł godzinami prowadzić o tym dyskusję. Stał za sprawiedliwością i smucił się, że wokoło jest ciągłe kłamstwo. Mieszkaliśmy niedaleko i pewnego październikowego wieczoru nasze ścieżki się przecięły.
Miałam zapłakane oczy, a on — smutek w swoich. Wiedział, że nie należy pytać, dlaczego płakałam, a ja wiedziałam, że on nie odpowie, dlaczego jest zasmucony. Dlatego po prostu rozmawialiśmy o bezmiarze naszego życia i o tym, jak dalekie są od nas gwiazdy. Zapytałam o to, dlaczego nie chce świętowania urodzin. Odpowiedział, że pewna dziewczyna nie może przyjść w tym dniu i dlatego nie ma to sensu. Tydzień później szłam do szkoły, kiedy zagrała melodia połączenia przychodzącego. Dzwonił wychowawca... Budzę się w nocy ze łzami. Nie mogę już słuchać tej melodii i już nigdy nie polubię października. Tak cicho żył, tak cicho go zabrakło. Wania wyszedł zaczerpnąć świeżego powietrza i nie wrócił. A dalej... Dalej niezrozumienie i nieakceptowanie. I teraz nie wierzę, że nie skończył osiemnastu lat. Wydaje mi się, że po prostu się przeprowadził, przestał się ze mną kontaktować, ale w żaden sposób nie to, że nie ma go wśród żywych. Pamiętam jego głos, o czym marzył i jak bardzo kochał życie. Na jego grobie obiecałam mu, że jego śmierć nie będzie daremna, zrealizuję także jego marzenia. Jeszcze nie doszłam do siebie, i ten tekst — mój pierwszy krok do tego, by odpuścić przeszłość. Chcę zostać dziennikarzem, aby swoimi tekstami dotrzeć do serc ludzi w najważniejszym: szczęście jest blisko, ale trzeba je dostrzec. Każdy sam wybiera swój sens życia. Zwycięstwo zadedykowałem przyjacielowi Ołeksandr WOZNIAK, wieś Klewań w rejonie rówieńskim obwodu rówieńskiego Od dzieciństwa wiązałem swoje życie ze sportem. Pewnego dnia spotkałem chłopaka, który stał się przyjacielem mojego życia, który wlał wiarę w moje siły i pewność. Dzięki niemu zapisałem się do sekcji judo. Od początku nic mi nie wychodziło: na pierwszym treningu złamałem rękę. Rehabilitacja, leczenie. Powrót do wyczerpujących treningów. Znowu niepowodzenie: na zawodach zająłem tylko siódme miejsce. Ale mój przyjaciel dodawał otuchy: u mnie, mówił, wszystko się uda. Tylko siła woli i wiara... Nowy etap młodego życia – wyjazd na zawody do Kijowa, w składzie reprezentacji Ukrainy. Ale i tutaj, zdaje się, fortuna odwróciła się przeciwko nam. Pierwszy na ring wszedł Maks. Ale już w trzeciej minucie doznał strasznej kontuzji — otwartego złamania nogi. Karetka przyjechała natychmiast, by zabrać przyjaciela do szpitala – potrzebna była operacja. Mimo zakazu wybiegania na matę (miałem występować za kilka minut), jednak przedarłem się do Maksa. Zacząłem go uspokajać, choć sam miałem łzy w oczach. Była nawet myśl, by wycofać się z zawodów, ale dałem słowo przyjacielowi, że wszystko będzie dobrze. Skądś wzięły się niesłyszane wcześniej siły. Ta walka była wyczerpująca — pięć starć. W rezultacie zająłem pierwsze miejsce. Kiedy dziennikarze brali ode mnie wywiad, przede wszystkim powiedziałem, że zadedykowałem to zwycięstwo przyjacielowi Maksowi, który zawsze był moją motywacją, pierwszą osobą, która wsparła i uwierzyła we mnie, bez względu na wszystko. Mój trener nagrywał to kamerą i po zakończeniu zawodów pojechaliśmy do szpitala, by odwiedzić Maksa. Jednak nas nie wpuszczono, bo dochodził do siebie po operacji po narkozie. Kiedy Maks wrócił z kijowskiego szpitala, witaliśmy go całą drużyną. Przede wszystkim podszedł do mnie i, nie mówiąc ani słowa, mocno mnie objął... Ze sportem u mnie ostatecznie nie wyszło, ale zrozumiałem: chcę zostać dziennikarzem. Sportowym.
Tłumaczenie maszynowe
Rozmawiając z Iwanem Lenio, mimowolnie przekonujesz się, że w zdrowym ciele drzemie tej samej jakości maksymalizm i kategoryczność. Tą ostatnią rozmówca może „podzielić się” w zależności od nastroju (deszczowy jesienny wieczór w Kijowie, wszyscy zmęczeni) i nie bez „pomocy” starego, „dobrego” ukraińskiego „wyzwalacza” – wyborów. O wojnie i patriotyzmie: „Dla kogo Rosja nie jest wrogiem, ten dla mnie nie istnieje” – Muzycy, a twój zespół – już dawno jest w ich liczbie – jadą na front, aby wesprzeć morale wojskowych. To dla nich. A co dla siebie? – Zrozumiałem dla siebie, że na wojnie jest lepiej niż w życiu cywilnym. Bo tam wszyscy są swoi. Na wojnie są najlepsi, ci, z którymi nie jest wstyd, na których można polegać i, co najważniejsze – ludzie o podobnych poglądach. Kiedy widzisz takich ludzi – dumnych, odważnych, uczciwych – pojawia się wiara w ten kraj. To są ci, którzy są wojownikami – należą do kasty, z której trzeba być dumnym. Ponadto na nowo uświadomiłem sobie wartość spokojnego życia i to, jak niedoceniany jest wyczyn wojowników. Bardzo często zmuszeni są stać w wodzie po pas w okopach przez 3-4 godziny, nie wspominając już o tym, że doznają okaleczeń i ryzykują życie. I dlatego też nie mam półtonów w kwestii tego, jak walczyć z wrogiem. Z pewnością nie negocjacjami czy jeszcze jakąś głupotą, byle tylko przypodobać się części elektoratu, która w zasadzie nic nie robi. – Podziel się frontowym odzewem na waszą twórczość, który najbardziej zapadł w duszę. – Zachowałem sobie tę wiadomość SMS od jednego z bojowników 10. Brygady Szturmowej „Edelweiss”. Kiedy kolejny raz przyjechaliśmy na Wschód, zagraliśmy jeden z koncertów w domu kultury, który znajduje się dosłownie kilometr od linii rozgraniczenia. W celu organizacji tego koncertu SBU wystawiła dodatkowe punkty kontrolne, pilnowali, aby separatyści, usłyszawszy muzykę, nie próbowali trafić w ten budynek. A oto, właściwie, wiadomość: – Jak reagują twoi przyjaciele z Sił Zbrojnych Ukrainy na „negocjacje i inną głupotę”, która od niedawna wiąże się jeszcze z karami za ogień odwetowy? – W Siłach Zbrojnych Ukrainy jest 400 000 wojskowych… Odpowiednio, 400 000 wyobrażeń o tym, jakie powinno być życie. Ktoś jest strasznie niezadowolony, ktoś mniej, a ktoś w ogóle się rozczarował i odszedł z armii. Powiem tylko o własnym stosunku – to bardzo źle, gdy profesjonalny wojskowy, który poszedł bronić kraju, dostaje za to po rękach. Dobra, o wojownikach, „jak reagują”… Tak oni, do diabła, [wściekają się] od tego! Są gotowi zawrócić i iść na Radę Najwyższą! Ale nikt tego nie zrobi, bo wszyscy rozumieją, że to na rękę Putinowi. To, co się dzieje, nie mieści się w głowie: armię próbują rzucić na kolana i faktycznie niszczą. I dlatego też oburzają mnie rozmowy o patriotyzmie w większości krajowych kanałów telewizyjnych. Dla nich Rosja nie jest wrogiem, choć głównym wyznacznikiem jest teraz stosunek do okupanta. Jeśli dla kogoś Rosja nie jest wrogiem, to dla mnie ten człowiek nie istnieje, kropka. Tymczasem w „1+1” pokażą ci patriotyczny film, ale zaraz potem – show na Dzień Niepodległości pod Sofią, z Mohyłewską, Tiną Karol i rosyjskojęzycznym repertuarem. I naszym, i waszym. U wroga, nawiasem mówiąc, takiego czegoś nie zobaczysz, tam wszystko jest jednoznaczne.
– Z jednej strony mamy całą kohortę współczesnych patriotycznych artystów, z drugiej – wciąż tę samą rosyjskojęzyczną „golimą popsę”. Czy z tym zjawiskiem warto walczyć? – „Walczyć” – to nie do końca właściwe słowo, bo tutaj muszą pracować całe instytucje. To powolny proces ewolucyjny i nie da się go przyspieszyć drogą przymusu. Muszą istnieć sposoby edukacyjne i inne, by dowieść społeczeństwu, że to, co ukraińskie, jest modne i najlepsze, że granice Ukrainy są święte i nienaruszalne, a każdy na swoim miejscu powinien pracować dla Ojczyzny. Ale z naszymi rosyjskojęzycznymi piosenkarzami wszystko jest proste. Liczą na to, że wojna się skończy i będzie można, tak jak wcześniej, jeździć na występy do Rosji. Ponieważ to bardzo łakomy kąsek rynku muzycznego. Wszyscy oni doskonale rozumieją: trwa wojna, a pojechać „tam” – to narazić się na potępienie u siebie w domu. Obecnie nikt nie podróżuje do Moskwy, by występować, chyba że potajemnie na jakieś imprezy firmowe, a takie rzeczy są ukrywane. Już to jest wielkim osiągnięciem ukraińskiego społeczeństwa, że ci, którzy chcieliby pośpiewać w Rosji, nie robią tego, bojąc się publicznej obstrukcji. Bez wątpienia potępiam ludzi, którzy nadal utrzymują relacje z Rosją. Bo zawsze pamiętam, że zabiła ona ponad 15 000 moich współobywateli i pozostawiła miliony bez domów na Krymie i na Wschodzie. Ale co robić z artystami estradowymi – nie mam odpowiedzi. – Nie chodzi tylko o nich, ale o stopniowe wygaszanie tematu Rosji jako wroga w przestrzeni publicznej. Na poziomie liderów popularnych ukraińskich zespołów – dlaczego wy wszyscy nie wystąpicie z apelem do W. Zełenskiego: panie prezydencie, przestańcie „męczyć się wojną” w kulturze! – Jestem pewien: jakkolwiek by nie próbowali, przywrócenie Ukrainy do radzieckiego, „ruskiego miru” już się nie uda. W tym także dlatego, że ten kraj, jak i kilka innych, znajduje się w centrum Europy. Co do apeli: robimy to od czasu, gdy zaczęła się wojna. Swego czasu przeprowadzono potężną akcję, do której dołączyły siostry Telniuk, Ołeh Skrypka, bracia Kapranowie, Antin Mucharski. Zaproponowaliśmy ówczesnemu prezydentowi P. Poroszence, aby podczas wojny całkowicie zamknął przestrzeń informacyjną z wrogiem. Bo wpływ intelektualny jest nie mniej niebezpieczny niż otwarty ogień. Wtedy dotarliśmy z tą propozycją do poziomu Gabinetu Ministrów. Później wystąpiliśmy z pomysłem wprowadzenia kwot ukraińskojęzycznych treści w radiu. Przez to ponieśliśmy straty wizerunkowe – nasz zespół nie był grany na antenach przez trzy lata. Dlatego że większość ukraińskich stacji radiowych nie jest kontrolowana przez Ukraińców. Niemniej jednak przyniosło to rezultaty. W apelach bezpośrednio do Zełenskiego nie ma sensu, wszystkie one wylądują w koszu na śmieci. Trzeba „reagować punktowo” na jego próby zawrócenia Ukrainy z drogi. Jednym z udanych przykładów jest sytuacja, gdy udało się odeprzeć zmiany w Ustawie o języku, proponowane przez deputowanego Bużanśkiego. Zebraliśmy się wtedy pod Radą Najwyższą, ja również przemawiałem. I przestraszyli się. – „Oni” się boją, „oni” produkują skandale w tempie, jakiego nie mieli żadni poprzednicy. Dlaczego „oni” wciąż są u władzy? – Przyjaźnię się z Dmytrem Jaroszem, z dowódcą brygady Dziesiątej Brygady Szturmowej, z wieloma wojskowymi i z innymi ludźmi, którzy wiele decydują w tym kraju. Wszyscy doskonale rozumieją, że próba obalenia obecnej władzy to zagrożenie wojną domową, z czego natychmiast skorzysta wróg. Niestety, zmieniać cokolwiek można tylko w ramach prawa. Bronią nic nie zdziałasz. Mniejszość, która opowiada się za niepodległością państwową, nie ma złudzeń i zdaje sobie sprawę, że z obecną władzą do tej niepodległości się nie dojdzie. Ale mniejszości nie pozostaje nic innego, jak czekać. Mamy unikalną sytuację. Jest duża liczba ludzi, którzy w głowach mają Związek Radziecki, jest niemało takich, którzy nie uważają Rosji za wroga, i jest pasjonacka proukraińska mniejszość. Z każdym rokiem się powiększa, ale nie tak szybko, jak byśmy chcieli. – To mówi lider kultowego zespołu rockowego… – Jestem tym, kim jestem, żyję swoim życiem. Jeśli twórczość „Kozak System” podoba się jeszcze dużej liczbie ludzi i dzięki temu uważają nas za autorytety, to jest to fakt. Ale to nie oznacza, że robimy tak celowo. Powiedzmy, ten nasz „Manifest” nie oznacza, że tą piosenką chcę skierować dużą liczbę młodych ludzi na właściwą drogę. Jednocześnie, kiedy mówię w „Manifeście” do „ruskiego miru” „a idźcie wy…”, to naprawdę uważam tak, jak mówię. Nie jestem filozofem, który patrzy na świat z góry i doskonale zdaję sobie sprawę, że całego świata czy Ukrainy nie zmienię, choćbym udzielił nie wiadomo ilu wywiadów. Podam taki przykład. Kiedy na Białorusi zaczęła się pokojowa manifestacja – właśnie ona, a nie rewolucja – wielu ludzi uważało Serhija Michalka, wokalistę zespołu „Brutto” (dawniej „Lapis Trubeckoj”), za rewolucjonistę. Swego czasu Serhij, kiedy u nas był Majdan, napisał piosenki „Nie być bydłem”, „Byki” i najważniejszą, która stała się popularna na Ukrainie – „Wojownicy światła, wojownicy dobra”. Przez trzy tygodnie, odkąd zaczęły się białoruskie wydarzenia, strona Michalka na Facebooku „pękała” od komentarzy „dlaczego milczysz?”. Z czasem jednak powiedział to, co musiał powiedzieć, ale „między wierszami” było zrozumiałe: czym innym jest napisanie rewolucyjnej piosenki, a czym innym bycie rewolucjonistą. Muzyk pisze o tym, co go boli, ale jego osobiste zachowanie może nie odpowiadać wyobrażeniom słuchaczy. Podkreślam, że moją pracą jest zmiana najbliższego otoczenia i to się udaje. Zwiększenie liczby ludzi, którzy będą kochać ten kraj. Przede wszystkim – dobrymi, jakościowymi piosenkami.
O polityce: “Lepiej być samemu sobie wodzem, niż partyjnym z pensją w kopercie” – Podam przykład “konfliktu interesów” między “mówić” a “robić”. To wtedy, gdy nagle okazało się, że Ołeh Skrypka i zespół “WW” brali udział w koncercie agitacyjnym na rzecz OPZZ. – Ołeha znam bardzo dobrze, przyjaźnimy się i mogę zapewnić, że wszystko u niego w porządku z ukraińskim stanowiskiem. Tam po prostu była “pułapka”, w którą wpadł. Oczywiście nie z własnej woli i nie wiedząc o wszystkim. Bo siły polityczne, które pragną pozyskać gwiazdy dla reklamy, działają bardzo przebiegle. To znaczy, zapraszają cię na jedno, a wpadasz w zupełnie co innego. My też mieliśmy podobne sytuacje. Otrzymaliśmy zaproszenie na festiwal w Izmaile, to było podczas kampanii prezydenckiej. Ostrzegliśmy o swoim wymaganiu: żadnej agitacji w pobliżu nie może być. OK. Wracaliśmy z koncertu na Zachodniej Ukrainie, byliśmy w drodze całą dobę. Na miejscu widzimy obok sceny autobusy z logo “Sługi Narodu”. Wołamy organizatorów, oni zapewniają, że podczas naszego występu “niczego takiego nie będzie”. Pytam: jak możecie zagwarantować, że na scenę nie wyjdzie przedstawiciel partii i nie powie, że impreza jest zorganizowana za jego pieniądze? Albo że dziennikarze nie napiszą, że “Kozak System” śpiewali dla “Sługi Narodu”? Nijak. Jednym słowem, zawróciliśmy i pojechaliśmy z powrotem. – “Kozak System” bierze udział w agitacji podczas wyborów lokalnych? – Tak. Koncertami na wsparcie kandydatów z “Europejskiej Solidarności”. To ci ludzie, których znamy osobiście i deklarują wartości, które pokrywają się z naszymi. – A samemu pójść do polityki?.. – Były propozycje, i nie raz. Aż do tego, żeby znaleźć się w pierwszej piątce listy jednej partii w parlamencie. Nie powiem, której. Ale nie bardzo rozumiem zasady działania polityki. Ludzie przychodzą tam, mając nadzieję zrobić coś dla kraju, żeby rozczarować się dosłownie po roku. Jednym z jasnych przykładów jest Swiatosław Wakarczuk. Otrzymał odpowiednie wykształcenie, ma wiedzę, ale wszystko to tylko po to, żeby zobaczyć: u nas niemożliwe jest zastosowanie praw politycznych, które działają w zachodnim świecie. Na Ukrainie do władzy przychodzą ludzie, którzy albo bardzo kochają pieniądze, albo są opętani grą. – Nie udało się przekonać do tego Wakarczuka przed jego drugim podejściem do Rady Najwyższej?
– Właściwie Sławko wiele mi o polityce wyjaśnił. I nalegam: był szczery w tym, by pomóc swojemu krajowi. Wszakże w zrozumieniu tego, że takich ludzi próbują “zetrzeć” jak najszybciej – również. Rozumiem, że przyniosę więcej korzyści krajowi, zajmując się muzyką. Oprócz tego nie chcę zmieniać siebie i tracić wypracowanych latami honoru i godności w ciągu jednego dnia. Muzycy skanują otaczającą przestrzeń znacznie głębiej niż reszta obywateli, ale oni też, ze swojej istoty – są romantykami. Nie mamy ostrych zębów i krokodylej skóry, żeby przeciwstawić się tonom brudu i obelg, które od razu zaczynają na ciebie wylewać. Tam trzeba iść z żelbetonem. Ja również kategorycznie nie chcę otrzymywać pieniędzy w kopercie i robić tego, co powie “wódz”, który jest w każdej partii. Razem z tym nie będę powtarzać śladem świętej pamięci Kuźmy, że absolutnie wszyscy w Radzie to niegodziwcy. Tam też pracują normalni ludzie, przynajmniej ci kilkoro, z którymi się przyjaźnimy.
O symbolach: wiary, nadziei i miłości – Jak żyje się “Kozak System” podczas kwarantanny? – Cała branża kulturalna niesamowicie cierpi teraz. W zeszłym roku zagraliśmy 60 koncertów, w tym roku przez “covid” – zaledwie 4. Ale nagraliśmy 11 nowych piosenek. – Jedna z nich – potężna “Bohaterom”, poświęcona wydarzeniom na Białorusi. – Kiedy widzimy, jak ta piosenka w ciągu kilku dni zebrała miliony wyświetleń i milion pochlebnych opinii, to rozumiemy: tak, to działa. Dlatego trzeba robić jeszcze i jeszcze. Z “Bohaterami” wszystkie laury należą do Serhija Tanczyńca. To jego zamysł i utwór. Napisał tekst jeszcze wcześniej, pewien czas “leżał w szufladzie”. Kiedy zaczęła się manifestacja w Mińsku, poprosił białoruskiego poetę Lawona Wolskiego o przetłumaczenie jednej zwrotki i refrenu. Planowano, że będzie to taki potężny manifest ukraińskich artystów na wsparcie Białorusi, ale odpowiedzieliśmy tylko my i zespół “Skaj”. Wielu, do których dzwonił Serhij, odmówiło. To jeszcze jedna odpowiedź na twoje pytanie, na ile muzycy “śpieszą się” okazywać swoją postawę społeczną. – “Kozak System” zapraszano do występu przed białoruskimi manifestantami? – Niejednokrotnie. Ale nie możemy pojechać do kraju, który wspiera FSB Rosji. Także z powodów bezpieczeństwa. – Jakie było znaczenie zmiany nazwy udanego zespołu “Hajdamaky” na “Kozak System”? Koni na przeprawie się nie zmienia. – Każdy kolektyw – to jak puzzle i rodzina, łańcuch, gdzie każdy uzupełnia drugiego. W niej nie ma “hetmanów” czy “guru”. Ale jeden z nas zdecydował, że jest Panem Bogiem. Rozstaliśmy się, ale stara nazwa “Hajdamaky” należała do czterech, którzy odeszli. Więc nam, którzy zostaliśmy, przyszło wymyślić nową nazwę.
Rozmawiała Ludmyła PUSTELNYK, Global Village
Tłumaczenie maszynowe
Ołena BONDARENKO, specjalnie dla „Słowa Proświty” po przejściu Głównego Szlaku Beskidzkiego, 500 km. Ten rok okazał się trudny z powodów dla wszystkich oczywistych. Pandemia, niezrozumienie sytuacji, niemożność planowania, nadmiar sprzeczności, zamknięte granice. Z monitorów i przekaźników człowieka zalewały (i zalewają) wiadomości, które jedynie wzmacniają egzystencjalne zamieszanie. Postanawiam uznać wędrówkę za marzenie zastępcze. „Jeśli nie możesz zrealizować marzeń pożądanych, realizuj te, które się nawiną” – mówię sobie. I pakuję plecak. Od dawna kocham góry, one mnie ładują i inspirują. Uwielbiam Tatry i skały. Czerwony szlak Głównego Szlaku Beskidzkiego wybieram dość przypadkowo. I dopiero po kilkuset przebytych kilometrach zrozumiem – w życiu nie ma nic przypadkowego. Główny Szlak Beskidzki (GSB) – najdłuższy pieszy szlak górski w Polsce. Ma 500 km, czerwone oznaczenie i ciągnie się przez Beskidy Śląskie, Żywieckie, Gorce, Beskidy Sądeckie, Beskid Niski, Bieszczady. Szlak został wytyczony w latach międzywojennych, nazywał się Karpackim i dochodził aż na Ukrainę, do Czarnohory. Aleks, Ruda i psi szerpowie. Początkowo miało to wyglądać jak wesoły spacer. Na starcie w Ustroniu byłyśmy we cztery: cztery dziewczyny, cztery plecaki i cztery różnorodne pieski. Niczym kompania z „Władcy Pierścieni”. Dwie dziewczyny zgubiły się pierwszego dnia – wypadły ze szlaku, poszły na czeską stronę. Próbowały jeszcze nas dogonić, lecz ostatecznie poddały się lekkości bytu i potrzebie cywilizacji. Znalazły busa i wróciły do domu. Ja i mój pies rasy myśliwskiej, ośmioletni beagle Aleks, przeszliśmy z Ustronia do Zawoi sto kilometrów w pięć dni w towarzystwie Polki Jovity i jej szczekliwej Rudej. Nie znałyśmy się wcześniej, ale dopasowałyśmy się w krokach, szło nam się dobrze. Jednak była to zależność. Zależność od potrzeb drugiego. Przede wszystkim – od naszych rudych towarzyszy. Niosłam kilka dodatkowych kilogramów karmy, parę litrów wody dla Aleksa, jego koc i ręcznik, zapasową obrożę, śledziłam jego oddech, zgadzałam się na jego postoje. Czułam się jak psi szerpa. Jednocześnie odczuwałam narastające własne potrzeby. Szlak wymagał iść we własnym tempie, słuchać swojego ciała i swoich myśli. Tym bardziej, że trasa okazała się niespodziewanie trudna, wymagająca i rozbudziła we mnie ambicje. Postanowiłam, że obowiązkowo wrócę na szlak w innym formacie. Tym bardziej, że dalej po drodze leżały cztery parki narodowe, do których, według polskich przepisów, z psami nie wolno. Tak z przyjemnej rozrywki szlak beskidzki stał się Drogą i wyzwaniem. Samotna, wolna i dzika. Główny Szlak Beskidzki jest dobrze oznakowany i opisany w przewodnikach. Intuicyjnie nie chciałam konsumować cudzych wrażeń. Mam 49 lat, mam dorosłe samodzielne dzieci, wychowanego psa i wymarzone plany, które wzięły w łeb. Huśtam się między nastrojami: od irytacji – do bezsilności. Po raz kolejny przewracam swój system wartości. I wypada mi to samo: szacunek do samej siebie, samowystarczalność, odwaga. Ostatnie pięć lat żyję na emigracji, szczere rozmowy z samą sobą i pewne balansowanie są mi znane. Ale teraz jestem naprawdę zagubiona. Nie wiem, jak wzmocnić swoje podstawowe wartości i gdzie postawić nogę, żeby zrobić następny krok. I ruszam w drogę. Zostawiłam w Krakowie Aleksa, zabrałam namiot i śpiwór i po prostu wróciłam pod czerwoną strzałkę w Zawoi, w tym samym miejscu, w którym musiałam zejść. Teraz wszystko było zupełnie inaczej. Znalazłam się w słonecznym zielonym lesie zupełnie sama. Było ekscytująco i dziwnie. Z dala od wszystkich i bliżej siebie. Czułam w nogach swędzenie, by dobić resztę 400 km i strach przed nieznanym. Pierwszy tydzień zaciekle szarpałam się z własnym plecakiem i walczyłam ze skarpetkami. Chodziłam pod obciążeniem w góry nie raz. W wyższe góry. I wielodniowe wędrówki nie są dla mnie nowością. Ale teraz coś poszło nie tak. Szelki plecaka boleśnie obcierały mi obojczyki, stare dobre buty kaleczyły nogi. Więc pierwszą lekcją stało się – słuchać swojego ciała. Pod szelki podłożyłam zwykłe gąbki kuchenne; a kiedy się starły – znalazłam na drodze starą szmatę, odcięłam od niej rękawy i dodałam objętości. Gąbki, owinięte rękawami czyjejś bluzy, stały się dla mnie ważniejsze niż poranna kawa. Kiedy poślizgnęłam się na błocie, szelki plecaka też ześlizgnęły się na ramionach i jedna gąbka gdzieś zginęła – wdrapałam się z powrotem pod śliską górę. Żeby ją szukać. I nie było w tamtym czasie ważniejszej rzeczy na świecie niż ta gąbka. W zwykłym życiu nie poświęcałam tyle uwagi swojemu ciału, co na Szlaku. Jeśli wydaje ci się, że coś cię uwiera, to ci się nie wydaje – zatrzymaj się, posłuchaj siebie, zrozum, gdzie uwiera i znajdź sposób, by to naprawić. Niby proste? Nie zawsze. Zwłaszcza w codzienności, kiedy ze wszystkich stron atakują inne bodźce. W samotności człowiek słyszy samego siebie. To było pożyteczne uświadomienie. …Problem z obuwiem i plecakiem rozwiązał się niespodziewanie: po jakimś czasie tak się wypociłam, że nasączone moją wilgocią rzeczy ułożyły się pod krzywizny mojego ciała. Ja i moje najpotrzebniejsze rzeczy stałyśmy się jednością. Wyrzucić balast. Idę. Nie planuję ani kilometrów, ani czasu. Nic nie zakładam. Nie planuję z wyprzedzeniem noclegów. Obiecuję sobie cieszyć się ścieżką pod nogami i niebem nad głową. Trochę boję się błota, zimnych już nocy i spania pod chmurką. Ślady na błocie mówią, że nie tylko ja w tych lasogórach jestem wolna i dzika. Bywa, że całymi dniami nie widzę innych ludzi. Krytycznie brakuje wody. Trzeba weryfikować to, co najpotrzebniejsze. Mój plecak ma objętość 40+10 litrów. W nim lekki namiot, ciepły śpiwór, palnik turystyczny z litrowym naczyniem, niby minimum rzeczy, drobna kosmetyka, ładowarki, latarka, apteczka, jedzenie na jeden dzień i woda. Co z tego jest zbędne? Chętnie pozbywam się kosmetyków. Mydło i szampon nie są aż tak potrzebne, kiedy staje się przed wyborem, co zrobić z resztkami wody: napić się, umyć, ugotować kaszę na kolację, zostawić na poranną kawę, zostawić wodę wodą na dalszą drogę. Rzeczy też przestaję prać, wybierając odzież z merynosa, która dobrze odprowadza wilgoć i nie trzyma nieprzyjemnego zapachu. Resztę ubrań mocno ściskam w worku wodoszczelnym – objętość plecaka wizualnie się zmniejsza i czuję się jakby lżej. Przeglądam zapasy jedzenia. Zmniejszam je o połowę. Zdecydowanie gotuję na śniadanie kaszę z nienaruszonego zapasu: lepiej mieć energię teraz, niż bezsilnie nosić potencjalne jedzenie. Swoją drogą, to też lekcja. Las staje się przyjacielem. Na odpoczynek wybieram miejsca jagodowe: czarne jagody i jeżyny bardzo pomagają. Nagrzane słońcem jagody służą jako posiłek, napój i witaminy. Las jest hojny. „Czy wszystko u pani w porządku?” – słyszę nagle zatroskany głos. „Ze mną wszystko wspaniale” – potrząsam głową. W końcu znalazłam strumień i siorbię chłodną wodę, zamykając oczy z przyjemności. „Czy na pewno wszystko u pani w porządku?” – dopytuje mężczyzna. On też
Góry na Głównym Szlaku Beskidzkim nie są wysokie, ale interwałowe. Aby wejść na kolejną górę, trzeba praktycznie do zera zrzucić wysokość góry poprzedniej. Nieustannie idziesz albo w górę, albo w dół – równej drogi nie ma. Na 500 km całego szlaku różnice wysokości wynoszą ponad 20 tysięcy! Co daje prawie dwa i pół Mount Everestu. Symbolicznym środkiem szlaku uważany jest Diabelski Kamień – pięciometrowy ostaniec niedaleko dawnego łemkowskiego miasteczka Krynicy (obecnie – Krynica-Zdrój). Legenda mówi, że diabeł niósł głaz, aby zniszczyć uzdrawiające źródła mineralne w mieście. Lecz w porę zapiał kogut… Tak czy inaczej, miejsce to jest mistyczne. Tutaj wędrowców dopadają dziwne emocje, kryzysy, słabości. idzie Szlakiem i, jak się okazało, z zawodu jest lekarzem. Zaniepokoiły go moje sine usta. Podejrzewał problemy z sercem, bo dzień był nadmiernie upalny. A ja tylko jadłam jeżyny i cieszyłam się dostatkiem wody! Gdzieś wtedy złapałam się na myśli, że już pozbyłam się nawet tła przemyśleń o różnych sprawach życiowych, zaczęłam czuć się częścią przyrody. Zaakceptowałam siebie – taką naturalną, niedoskonałą. Słuchałam siebie: kim ja tutaj, w lesie, się czuję. I rozumiałam, że nie człowiekiem, nie zwierzęciem, nie duchem – Lasem. Innym razem stałam pośrodku połoniny – w każdą stronę nieskończoność. Czułam, jak migocze we mnie odczucie pomiędzy ja-nic-pośrodku-niczego na przemian z Ja-Wszechświat! Możliwe, że wtedy byłam Połoniną. Właśnie wtedy, gdzieś przy przydrożnej kapliczce, zrobiłam selfie, które mi się spodobało, co dotąd się nie zdarzało. Na zdjęciu jestem dorosła na swój wiek, o wyraźnych kościach policzkowych, opalona płatami, ze zmarszczkami, ciężkim spojrzeniem, w spoconej koszuli – prawdziwa ja. Bez balastu. Nie zgubić Szlaku! “I jak ty tylko nie boisz się iść sama!” – mówiono mi nie raz. Pytano, czy mam środki samoobrony. A jaka samoobrona przed Przyrodą, Zwierzęciem? Ja nawet sprayu przeciw komarom nie brałam i przezornie kupioną maść na ukąszenia żmij zostawiłam w domu. Wszakże bałam się. Bałam się przede wszystkim własnej niezdarności, ale tę myśl goniłam od siebie bezlitośnie. Podmieniałam wiarą, że człowiek może więcej, niż o sobie myśli. Bałam się odmowy mięśni od obciążeń. Bałam się, kiedy puchły obojczyki. Bałam się, kiedy podwinęłam nogę. Lecz rano wstawałam i z podziwem odnotowywałam, że – pomimo echa bólu i zmęczenia w ciele – ciekawość, by iść dalej, i uniesienie zwyciężają. Bałam się nieznanego. Miejski człowiek zbyt mało wie o przyrodzie. I znalazłszy się sam na sam z nią, gubi się i panikuje. Był dzień, kiedy bałam się iść sama 30 km Szlaku. Był to odcinek w bezludnych Bieszczadach, bez alternatywy jego przejścia. Poszczęściło mi się z towarzyszem. Ale i z nim zamarliśmy, kiedy prosto na ścieżce zobaczy-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Główny Szlak Beskidzki ma swoich wielbicieli. Są podróżnicy, którzy pokonują go etapami. Są tacy, którzy wyruszają na długo, z pełnym ekwipunkiem. Młodsze pokolenie wybiera lekkość i szybkość. Tacy mają małe, lekkie plecaki, zdolność do pokonywania pod 40 km dziennie i są gotowi spać w hamakach pod gołym niebem. I są sportowcy, którzy GSB, w dosłownym sensie, przebiegają. Rekord w tym roku ustanowił Roman Ficek, który samodzielnie pokonał 500 km szlaku w 107 godzin i 25 minut. A zaraz za nim Rafał Kot, który w o wiele gorszych warunkach pogodowych przebiegł beskidzki szlak o sześć minut szybciej. Rafałowi w przejściu pomagała grupa wsparcia: podawała suchą odzież, obuwie, pożywne jedzenie, robili masaże opuchniętych nóg, motywowali, na niektórych odcinkach towarzyszyli, biegnąc z przodu, żeby utrzymywać tempo. Niezależnie od tego, w jaki sposób pokonać GSB, Szlak zmienia człowieka – twierdzą wszyscy. znaleźli świeżą kupę. Zwykłą kupę odchodów nie wiadomo kogo, ale wiadomo, że dużego zwierzęcia, które właśnie tędy przeszło. Chyba wyglądaliśmy zabawnie, kiedy kupę fotografowaliśmy i googlowaliśmy. „To kupa żubra” – odpowiedział wszechwiedzący Google. „Dajmy sprawdzić jeszcze raz, a jeśli niedźwiedzia? Jakie żubry w Bieszczadach i na takiej wysokości?”, – podjudzaliśmy siebie nawzajem. „To kupa żubra” – uparcie twierdził Google. I odetchnęliśmy z ulgą i poszliśmy dalej. Mali ludzie, którzy bez internetu nawet w kupach się nie orientują. Bałam się kryzysu i miałam kryzysy. Pewnego dnia w Beskidzie Niskim ze pięć razy przechodziłam górską rzekę, gubiąc Szlak, przedzierałam się wąskimi ścieżkami pomiędzy mokrymi trawami po pas, a jeszcze chmura goniła. Przejdę choć troszkę – do Ropki, do Hańczowej, lepiej – do Regietowa – namawiałam siebie. Jak na niestabilną pogodę, dobrze i tak – pocieszyłam się. Szłam ciężko. Całkiem sama. Bezludzie przytłaczało. A wiecie, jak strasznie, kiedy las milczy? I w tym momencie nad tobą nisko i cicho przelatuje jastrząb, a nagle coś gwałtownie zaryczy – aż krew w żyłach zamrozi. Góry Kozie Żebro do końca życia nie zapomnę! Strome podejście, śliskie zejście, straszny ciemny las. Jeszcze miejscowi mnie poprzedniego dnia tą górą nastraszyli. Mówili, że tutaj teraz jelenie ryczą. I że spotkać naładowanego testosteronem samca jelenia – gorzej niż niedźwiedzia. „Jak widzisz, że kładzie rogi do ziemi, biegnij, dziecko, – będzie atakował”. Biegnij? Przecież ja ledwo się wlokłam! „To nie twoje jelenie, to nie twój strach, Oleno”, – namawiałam siebie, ale przestraszona kręciłam głową na wszystkie strony. Serce waliło jak orkiestra dęta i początkowo jeszcze próbowałam śpiewać na głos marsze. Ale było coś w tej górze, było. Nie jelenie. Coś przerażającego. Niewidzialnego, ale odczuwalnego. Chciałam po prostu zniknąć. Rozpuścić się w powietrzu. Nie być tam. Śliskim zboczem byłam gotowa na tyłku zjeżdżać, byle szybciej do otwartej przestrzeni i światła. Ale zamiast światła dogoniła mnie chmura... Ledwo zdołałam dotrzeć do pierwszego lepszego dachu, doszłam do łóżka i padłam jak podcięta: spałam od trzeciej godziny po południu do następnego świtu. Rano znalazłam swoje czerwone oznaczenie i bardzo szybko poszłam za nim, nie oglądając się. Później na Szlaku spotkałam jeszcze kilku ludzi, którzy opowiadali mi o podobnych odczuciach od tej góry. I co z nią jest nie tak? Nawet teraz, po prostu wspominając ją, żeby opisać, czuję, jak mnie gorączka trzęsie. Bałam się niepogody. Burzy w górach czy lesie. Moje wędrowanie przypadło na koniec sierpnia-września. Było jeszcze ciepło, w dzień nawet gorąco. Ale lato dogasało. Dni stawały się nieubłaganie krótsze, noce – wilgotne. Namiot hojnie nabierał wilgoci i długo schł, czym jeszcze bardziej skracał mi dzień. Ale Szlak był dla mnie przychylny. Nawet jeśli prognozy czasem straszyły deszczami, miałam szczęście z nimi się minąć. Najbardziej bałam się zgubić Szlak! Nie wszędzie na trasie oznaczenia były oczywiste. Niejednokrotnie droga wymagała skupienia, uwagi do siebie, rozumienia drogowskazów. Wpatrywałam się w znaki i zapamiętywałam kolejną lekcję. Trzy tygodnie czerwone oznaczenie było moją jedyną stabilnością. Czerwone symbole prowadziły mnie jak za rękę, i to była ręka przyjaciela. Człowiek nigdy nie jest samotny, nawet kiedy jest sam. Zawsze jesteśmy w Domu i na Szlaku Komuś to może wydać się nudne: wstajesz, idziesz-idziesz, czujesz walenie serca, rytm kroków, dużo potu, narastające zmęczenie – byle do schroniska. Jedzenie, woda, dach nad głową i sam Szlak stają się wszystkim. Wszakże w tej powtarzalności pozornie prymitywnego przebija się coś niezwykle ważnego. Po pierwsze, jesteś sama, prawdziwa. Wyzwania hartują charakter. Piękno – zmiękcza duszę. I możesz dobrać sobie balans. Czujesz się całościowa. Ciekawym miejscem, gdzie przecinają się natura i cywilizacja, są górskie schroniska. Często to dawne góralskie drewniane chaty, które dziesięcioleciami stały na Szlaku i z czasem zostały przystosowane pod większą liczbę noclegów. Na progu trzeba się rozzuć. Jest coś symbolicznego w tym zrzucaniu ciężkich butów – czujesz się jak w domu. Jedzenie, woda i dach nad głową – to właśnie jest Dom. W jednym ze schronisk nieplanowanie się zatrzymałam. „Pustelnik” Andrzej, gospodarz schroniska w miejscowości Bartne, jest legendą beskidzkiego szlaku, nie mniejszą niż tutejsze nieprzejezdne błota. Mówią o nim, że nieprzyjazny, niedobry dla ludzi. Dotarły te wieści i do mnie, więc przyglądałam się „pustelnikowi” z zainteresowaniem. „Bo ja mam problemy z komunikacją”, – szczerze przyznał mi się. I rozgadaliśmy się. „Zostań choć na dobę, stań na moim miejscu i zobaczysz, jak to jest”, – zaproponował niespodziewanie, a ja niespodziewanie zgodziłam się. Schronisko w Bartnem – drewniany 40-letni budynek. Bardzo żywy. Stare deski trzeszczą, skrzypią, podłoga ugina się, drzwi bez zamków. Udogodnień – minimum. Gniazdek – minimum. Internetu nie ma. Połączenia telefonicznego nie ma. Żeby nagrzać wodę, Andrzej najpierw idzie do lasu po drewno, potem pali w piecu. Przy każdej pogodzie. Wszystko w domu jest na nim: zakupy, gotowanie, sprzątanie, rozmieszczanie podróżników z drogi. Tak Andrzej żyje już dwadzieścia lat. Dla niego schronisko to rodzinny Dom. „Ja będę gotował, a ty rozmawiaj z ludźmi – bardzo mi tym pomożesz”, – poprosił mnie. Do okienka kuchni podchodzili bardzo różni ludzie. Jedni cieszyli się ciepłym posiłkiem i dziękowali, inni kręcili nosem, że nie ma możliwości zapłacić kartą, narzekali, żądali pięciu rodzajów coca-coli, marcepanów i oczekiwali restauracyjnej obsługi. Między nalewaniem herbaty i podawaniem łemkowskich pierogów przy Vivaldim z radia, słuchałam opowieści Andrzeja o Szlachetnym Borowiku, który rośnie niedaleko; o tym, że rymy najlepiej układają się w rytmie rąbania drewna; o sposobie życia, który nie pozwala się starzeć; o impresjonizmie i baroku w życiu, o tym, jak ważne jest mieć spokojny sen... „Ludzie chcą, żeby świat był prymitywny, jak w supermarkecie: wszystko na półkach i z cenami. A ja nie lubię, kiedy świat traktują konsumpcyjnie. Ja chcę widzieć w człowieku przyjaciela, a nie klienta”, – jakby usprawiedliwiał się Andrzej, ale ja dobrze go rozumiałam. Jego schronisko – Dom w jedności z naturą, a ludzie nanoszą tutaj, nie rozzuwając się, śmieci cywilizacji. Na pożegnanie Andrzej poprosił mnie, bym usiadła jak na starej fotografii. Ma jakąś taką, z historią. I ludzi, których postrzega jako gości, właśnie w taki sposób fotografuje. Gdzieś dalej na Szlaku przeczytałam andrzejową notkę o mnie z tym zdjęciem. Dziękował za pomoc. Było mi tak niezręcznie, że początkowo nawet nie doczytałam do końca. Dopiero w domu, kończąc Szlak, odważyłam się doczytać i bardzo się wzruszyłam.
…Ostatnie kilometry do symbolicznej Wielkiej Czerwonej Kropki, która oznaczała zakończenie Głównego Szlaku Beskidzkiego w Wołosatem, szłam bardzo powoli. Nie czułam ciężaru plecaka. Delektowałam się każdym krokiem. Chciałam zatrzymać w sobie wszystkie przeżycia ze Szlaku. Doszłam do Czerwonej kropki. Minęłam Czerwoną kropkę. Stawiałam nowe kroki. I – o cudzie – Szlak się nie skończył! Mam to odczucie do dziś. Tam, gdzie staną twoje nogi, tam jest twój Szlak. Historia ze Szlaku W schronisku na Słowiance, w przytulnej drewnianej góralskiej chacie, hasło do internetu brzmiało Kuba. Tak mnie to nurtowało – dlaczego? Gdzie Beskidy, a gdzie Wyspa Wolności! Nie mogłam nie zapytać... ...A, Kuba... – przewrócił oczami starszy pan, dawny bywalec tych stron. – Był tu koń o tym imieniu – Jakub, pieszczotliwie Kuba. Niezwykle mądry hucuł. Potrafił sobie podścielić słomę na parapecie w stajni, żeby miękko położyć głowę i patrzeć na świat. A jeszcze woził plecaki dzieciom. Wiecie, dzieci często przyjeżdżają tu na zimowe obozy, plecaki ciężkie – to ładują je na Kubę, a dzieci pod górę idą o własnych siłach. Kubie było ciężko, podejście jest tu strome. Wkładał więc wszystkie swoje siły – i szedł, szedł, szedł; żebra mu drżały, pierś rozdymała się jak miechy, aż wyrywał się świst. A z boku wydawało się, że Kuba się śmieje. Wszyscy bardzo kochali Kubę za ten dziwny śmiech. A uparty i mądry Kuba nie zatrzyma się, dopóki nie wyjdzie na sam szczyt. Bo tak naturalnie jest łatwiej. A jak wyjdzie, westchnie głęboko – i dopiero wtedy odpoczywa... Poruszyła mnie ta historia, co tu dużo mówić. – Ja – Kuba, ja – Kuba – powtarzałam sobie, zrywając się pod następną górkę, i pod następną. – Oddychaj, śmiej się, idź. Jak Kuba. A odpoczynek – na koniec podejścia. I tak mnie to motywowało i bawiło, że nie raz naprawdę się śmiałam, przez co byłam do Kuby podobna jeszcze bardziej. Na szlaku wszystko jest inaczej, nawet socjalizacja: zagadasz do człowieka – i masz niezapomnianą historię. Oraz umiejętność śmiania się, kiedy żebra od napięcia rozrywa.
Tłumaczenie maszynowe
Znaczącym wydarzeniem w życiu kulturalno-artystycznym stolicy stała się premiera spektaklu „Ona mieszkała w Paryżu” na podstawie sztuki Israela Horovitza „Moja starsza pani”, która odbyła się na kameralnej scenie Kijowskiego Narodowego Akademickiego Młodego Teatru – reżyser Serhij Kornijenko. Gatunek spektaklu określono jako architekturę relacji. Eduard OWCHARENKO Jeśli w większości przypadków sztuki do wystawienia wybierają reżyserzy, to tym razem inicjatorką nowego spektaklu została artystka ludowa Ukrainy Tetiana Stebłowska. To właśnie dzięki lekkiej ręce Tetiany Wołodymyriwny repertuar Młodego Teatru w swoim czasie wzbogaciły spektakle „Moja droga Pamela”, „Ateńskie wieczory”, „Solo na zegar z biciem”, „Ustąpić miejsca”. Zapewne żaden z nich nie pozostawi nikogo obojętnym, dotknie duszy i serca każdego widza. – Poświęcić uwagę tej sztuce poradzili mi przyjaciele, którzy dobrze znają się na zachodniej dramaturgii – opowiada Tetiana Stebłowska. – Sztuka jest bardzo dobra, od razu mi się spodobała. Dałam ją do przeczytania naszemu kierownikowi artystycznemu Andrijowi Biłousowi. Dał zielone światło. Po tym pojawiło się pytanie dotyczące reżysera. U nas stawia się na młodych, dlatego Andrij Fedorowycz zaproponował kilku młodych reżyserów. W swoim czasie do spektaklu „Ustąpić miejsca” dałam pierwszeństwo Dmytrowi Weselśkiemu – i nie pomyliłam się. Dzisiaj Dmytro kieruje Małym Teatrem Dramatycznym. Tym razem wybór padł na Serhija Kornijenkę. Wcześniej zrealizował on w naszym teatrze inscenizacje spektakli „Panna Julia” i „Winobluszcz”. Spektakle te z powodzeniem grane są w teatrze. To młody, zdolny reżyser. Pracowaliśmy szybko i zgodnie. Mój partner na scenie Anatolij Somyk, który wykonuje rolę Matiasa, wcześniej pracował w Kijowskim Teatrze Młodego Widza na Lipkach, już ponad 15 lat służy w naszym teatrze. Spotkaliśmy się w „Ateńskich wieczorach”, gdzie grał narzeczonego mojej wnuczki. Jest dobrym, doświadczonym artystą, dużo gra w repertuarze. Ołena Uzluk (Chloe) – to również wspaniała artystka, bardzo delikatna, bardzo głęboka. Niestety, jak dotąd nie w pełni rozwinęła skrzydła w naszym teatrze. Myślę, że przed nią jeszcze wielkie i ciekawe role. Ale i tutaj jest różna. Rola jest nierówna, niczym fale. Podczas pracy nad spektaklem ważny był czynnik ludzki. Mogliśmy się spierać, w czymś nie zgadzać ze sobą, ale w końcu dochodziliśmy do wspólnego mianownika. Próba – miłość moja. To ta zasada, którą się kierowaliśmy. Reżyser kocha aktorów, aktorzy kochają siebie nawzajem i tę dramaturgię, z którą pracują. A bez miłości nic nie wyjdzie. Wasyl NEWOŁOW, krytyk teatralny, pisarz, profesor Uniwersytetu Współczesnej Wiedzy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Jeśli myślisz teraz, że najważniejsza w twoim życiu jest twoja własna mieszkanie, gdzie twoja żona przygotowuje smaczne śniadanie, gdzie dzieci siedzą nad książkami, przygotowując się do jutrzejszych studiów, a wszystko inne – polityka, wybory, epidemie, globalne ocieplenie – to nie twoja sprawa i jakoś przeczekasz za murami swojego „gniazdka”, i cała ta krzątanina cię nie dotknie, wtedy trafiłeś pod właściwy adres. Nowy premierowy spektakl Mikołajowskiego Akademickiego Artystycznego Rosyjskiego Teatru Dramatycznego – „HOMO LUDENS sic semper tyrannis?” stworzono na podstawie sztuki współczesnego białoruskiego dramaturga Tymofija Iljewskiego wraz z mistrzami z Gruzji i Polski: reżyser-inscenizator Kacha Gogidze (Gruzja), scenograf Ołena Rykusowa i baletmistrz Ołena Łysenko (Ukraina), inscenizator numerów stepowania Irena Nowakowska (Polska), inicjator i kierownik projektu – dyrektor-kierownik artystyczny teatru Artem Swystun. Niesamowite paralele nasuwają się widzom podczas oglądania tego spektaklu z biblijnymi historiami. Spektakl jest hojnie i trafnie nasycony symbolami, wizualnymi wskazówkami, alegoriami. Każdy aktor jest na swoim miejscu, każdy żyje (a czasem umiera) swoim aktorskim życiem na scenie... Wysokiej klasy, harmonijny duet artysty ludowego Ukrainy Wasyla Ostafijczuka i młodego mistrza sceny Andrija Karaja przyciąga szczególną uwagę. Tragiczna farsa… To zbiór wszystkich czasów. Wieczna „trójka”: tyran, lud i te jednostki, które występują przeciwko tyranowi... Znajome nam to, czyż nie? Tyrana rodzi lud i sam lud może go „wyzerować”, ale to bardzo długa droga uświadamiania sobie własnej odpowiedzialności... Na pierwszy rzut oka, zestawienie polityki.
Bardzo dobra oprawa i kostiumy. Ogólny wystrój wnętrza stworzyła Julia Zaulychna. To utalentowana osoba, zapraszana do pracy nad inscenizacjami w innych teatrach. Bardzo cieszy, że po spektaklu widzowie zostają, aby zobaczyć się ze mną, wyrazić jakieś życzenia. Na spektakl przychodzą nie tylko osoby starsze, ale i ci, którzy mają 17-18 lat. Porusza ich to, a to bardzo ważne. W spektaklu zebrały się trzy samotności. Ten temat zawsze był aktualny. Moja bohaterka zdołała połączyć dwoje młodych ludzi, którzy początkowo byli do siebie nastawieni antagonistycznie. W końcu – cała trójka znalazła to, czego wcześniej nie miała – rodzinę. Można żyć wspomnieniami, ale trzeba patrzeć w przyszłość. I nieważne, ile masz lat. Ustaliliśmy, że moja bohaterka ma 80 lat, ale i ona musi mieć bodziec do życia. To rodzone dziecko i syn człowieka, do którego niosła miłość przez całe swoje życie. Madame Gerard to wielowymiarowa natura, ta postać zainteresowała mnie, interesuje też widza. Jest bardzo wielu chętnych, by zobaczyć spektakl. Przedstawienie porusza ludzi, wychodzą z niego duchowo napełnieni. Moje credo – teatr powinien poruszać, powinien wywoływać emocje u widza. Po raz pierwszy pokazaliśmy spektakl 25 stycznia, w dzień św. Tatiany. Zagraliśmy go tylko 3 razy. Potem poszliśmy na kwarantannę. Nie graliśmy sześć miesięcy, a to dla aktora długi okres. Robiliśmy próby, trzeba było wszystko odnowić. Lepiej, żeby takich przerw więcej nie było, wszak teatr to żywy organizm, który musi stale pulsować, a nie być w zastoju. Będę dalej pracować nad swoją postacią, udoskonalać ją. Spektakl nabiera tempa. Naszym partnerem staje się widz, dla nas ważne jest, jak reaguje. Dzisiaj sala jest wypełniona tylko w połowie i ludzie trochę wstydzą się wyrażać swoje emocje. Czują się skrępowani. Ale potem spektakl ich porywa i dają upust swoim emocjom. Pod koniec spektaklu klaszczą na stojąco, długo nie chcą wypuścić aktorów ze sceny. A to oznacza, że byliśmy w kontakcie z widzami, dotarliśmy do ich serc, przez dwie i pół godziny byliśmy z nimi na jednej fali. Przyznam, że grać na scenie kameralnej jest trudniej. Duża i kameralna scena to różne formy istnienia, emisji dźwięku. Scena kameralna to jak teatr na dłoni. Półtora metra dalej jest już widz. Dlatego musi być maksymalna szczerość i organiczność. To jak zbliżenie w kinie. Pracować w zbliżeniu trzeba ostrożnie, umiejętnie. Trzeba znaleźć kamerton spektaklu kameralnego. Z opinii widzów czuję, że go znaleźliśmy. W ostatnich latach nasz teatr bardzo się zmienił. Nazywa się Młody – i młodzież zajmuje w nim wiodące miejsce. To słuszne. Nasz dyrektor artystyczny Andrij Biłous odkrywa młodych aktorów, dając im duże role. Chciałabym wspomnieć Borysa Orłowa, który wspaniale zagrał w spektaklu „Szynel”. Także Ołeksandra i Wiktoriję Romaszkiw, Darię Barichaszwili, Annę Baszczewą, wielu innych młodych aktorów, którzy grają obok doświadczonych. Repertuar jest bardzo różnorodny. Jest wybór na każdy gust. Myślę, że jesteśmy na właściwej drodze. Mamy bardzo dobry zespół. Młodzież z szacunkiem odnosi się do starszego pokolenia, wsłuchuje się w nasze zdanie. W tym wielka zasługa kierownika, polityki, którą prowadzi. W teatrze nic nie robi się za kulisami, wszystko jest otwarte. Andrij Fedorowycz we wszystkich sprawach radzi się zespołu. Do naszego teatru pragnie trafić młodzież i starsi aktorzy nie tylko z Kijowa, ale i z innych miast. Co roku odbywają się konkursy, przesłuchania. A ja już myślę nad tym, jaki będzie następny spektakl. idee przedstawione w nim, absurdalne motywacje ich czynów, absurdalne i autodestrukcyjne są ich okrucieństwo i pożądliwość. Absurdalne są także późne olśnienia i rozpaczliwe skruchy, jak i próby kochania i nienawidzenia, które jednakowo prowadzą do śmierci – z błogą lub zniekształconą furią twarzą. I jeszcze paradoks: w tym spektaklu bohaterowie wcale nie grają w teatr absurdu. Oni tam, tak jak my, widzowie, tutaj, w naszym czasie, dawno już w nim żyją. Do fabuły białoruskiego dramaturga i reżysera Timofieja Iljewskiego twórcy spektaklu podeszli jak do miny „opóźnionego działania”. Początkowo cicho-sza, nie forsując wydarzeń i jakby zapewniając widza: panowie, wszystko spokojnie, wszystko normalnie, z tego tragifarsy Ionesco robić nie będziemy – lecz oni tylko usypiają naszą czujność. A potem, kiedy publiczność już zupełnie się uspokoi i rozluźni, a nawet przestanie zauważać świat zaproponowanej przez nich dziwnej artystyczno-scenograficznej przestrzeni scenicznej, wydadzą takie crescendo namiętności, jakby nie wypowiadali słów, a wyrywali je ze swojego gardła, rozgrywając ogrom tragedii tyrana i narodu. Na scenie – artysta ludowy Ukrainy Wasyl Ostafijczuk w roli Króla, która daje mu możliwość z blaskiem wyrazić swój talent. Ale to jeszcze nie wszystko. Na scenie młodzi, przekonujący, porywający, temperamentni artyści: Kostiantyn Grosman (Pielgrzym), Wałerij Pawłenko (Poeta), zasłużony artysta Ukrainy Wołodymyr Karpenczuk (Sędzia)… Jest jeszcze bardzo ciekawy Andrij Karaj (Błazen), który staje się „alter ego” spektaklu, oraz niespodziewana zasłużona artystka Ukrainy Ołena Koszowa (Królowa). Spektakl to jaskrawe widowisko szaleństwa, utalentowanie i zamaszyście zagrane. Zaliczam go do ulubionych. I jestem gotów delektować się nim wielokrotnie.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...tycznego i misteryjnego teatru wydaje się paradoksalnym, bo zainicjowany przez opozycję teatr polityczny, w przeciwieństwie do wielkiej państwowej misterii, dąży do desakralizacji panującego mitu (czyli „rozczarowania” świata, w którym Max Weber widział prawo rozwoju historii) i, właściwie, do publicznej dyskusji o problemie władzy (ponieważ stosunki polityczne to stosunki wynikające z walki o władzę i sprawowania władzy, a zatem teatr polityczny to teatr, który omawia problemy władzy). Czasem teatr polityczny występuje jako misteria pochodzenia wartości kulturowych, do których należą ustrój polityczny, niepodległość państwa, zwycięstwo w wojnie lub w wyborach itp.
Moim zdaniem reżyser Kacha Gogidze jest mistrzem inscenizacji z terytorium teatru absurdu. Oto i bohaterowie jego nowego przedstawienia przenoszą się w płaszczyznę absurdu, przedzierając się tam jak do zbawczego świata, czepiając się go wszystkimi siłami i prawie godząc się tam ze wszystkimi, i jednocześnie godząc się ze wszystkimi okropnościami, które ich otaczają w rzeczywistości. Osądźcie sami: absurdalna sytuacja tego tragicznego farsu, absurdalne zachowanie lu-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
toru, i chaty-składanki – niesamowity (chaty wyłaniają się jedna z drugiej, jak rody, kolejne pokolenia)… Zachwycasz się filmowym myśleniem obrazem autora. Skojarzenia wypływają, nie puszczają, buzują w Tobie długo… Choć gdzieś, nie będę krzywił duszą, zmienia się częściowo to postrzeganie – w finale, w dniu dzisiejszym, gdzie jadą wolontariusze. Jak dla mnie, jest on stylistycznie inny. A gdyby wyobrazić sobie, przypuśćmy: 30 sekund jadą wolontariusze na Wschód Ukrainy, śpiewają – i równolegle wracać wstawkami wideo do dziadowskiej chaty, która to oddala się, to niszczeje, bo wymiera wsiami, to wybucha, bo trwa wojna... Proszą się o zakończenie lalkarze (śpiewając, mogą i nie zamykać, pokłóciwszy się, okienek swojego teatralnego parawanu). Poetyka tak czy inaczej, ale musi pozostać w ostatnich filmowych akordach filmu dla poetyckiej spójności. To można zmienić, myślę, jeśli jest możliwość i chęć, żeby nie wypadać ze stylistyki gatunku, jeśli wizja autora jest współbrzmiąca z moimi myślami, bo film jest tego wart, on jest arcydzielny… Ale to decyzja reżysera. Film już się dopełnił! I ma i będzie miał w takim dopełnieniu nie lada rezonans. Tutaj zaangażowane jest wspaniałe grono aktorów. To i Iwanna Illenko, córka Mychajła Illenki, która gra Katerynę, to Bohdan Beniuk, Dmytro Linartowycz, Serhij Romaniuk, Dmytro Rybałewski, Myrosław Haj, Wasyl Kucharski i inni. Luksusowe zdjęcia wspaniałego operatora Ołeksandra Kryształowycza, zresztą naszego ziomka; kolorowa praca scenografa Romana Adamczuka i Mykoły Kiszczuka, montaż – Jurija Hruzynowa, dźwięk Artema Mostowego i kompozytora Romana Wysznewskiego. Można jeszcze i jeszcze przemyśliwać ten film, wszak ma on nie lada paletę skojarzeń; jest naprawdę filozoficzno-zmysłowy, niebanalny, niepodobny do żadnego na wszystkie czasy ukraińskiej kinematografii i jest najlepszym przykładem ukraińskiego kina poetyckiego naszych czasów – majestatyczny! Tutaj silna jest idea JEDNOŚCI – w obrazie tołoki, bo tylko tak, wspólnotą, zwołując ludzi, można odnowić Chatę, ba, więcej – Ojczyznę, schronienie człowieka, rodziny, państwa… Cześć i chwała autorowi!!! To film, którym możemy zaświadczyć o sobie, o nas, Ukraińcach, i poić widza filmowymi obrazami, dziwiąc świat! jego zdaniem, w zgodnej pracy zespołu ludzi o podobnych poglądach. Tak samo zaledwie na kilka dni przed zdjęciami trafiła do filmu i Kateryna Szewczenko, dla niej też po raz pierwszy była to jedna z głównych ról. Uważa za udany swój twórczy tandem z Iraklim Maruaszwilim. Według jej słów film już pochlebnie ocenili widzowie z Łucka, Lwowa i Tarnopola. Ale dla Kateryny bardzo ważny jest właśnie kijowski pokaz premierowy, wszak przybyła na niego mama aktorki. W odróżnieniu od Kateryny i Iraklego Ołeksandr Połoweć ma już niemałe doświadczenie aktorskie, ale zdjęcia w tym filmie – to pierwsza praca w studiu filmowym miasta, w którym się urodził i wychował. Ludowy artysta Ukrainy Anatolij Dryżenko uważa, że ta, być może i naiwna bajka, prawdopodobnie pomoże w naszym niełatwym czasie uczynić otaczający świat choć trochę bardziej dobrym i jaśniejszym. A zasłużony artysta Ukrainy Dmytro Rybałewski wyznał, że będzie mu ciekawie usłyszeć, jak jego postać będzie mówiła po turecku, wszak po linii ojca ma w sobie cząstkę tureckiej krwi.
Tłumaczenie maszynowe
WIDZ-KRYTYK Maria WAJNO członkini Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy, scenarzystka filmowa, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, poetka, prozaiczka “TWIERDZA HADŻYBEJ” — ukraiński film przygodowy Miło, że w ukraińskiej kinematografii barwnie zaznaczył swoją obecność gatunek przygodowy, gdyż mamy widowiskowy film produkcji ukraińsko-gruzińsko-tureckiej “Twierdza Hadżybej” w reżyserii Kostiantyna Konowałowa. To film–epoka — odtworzono wydarzenia końca XVIII w. Gatunek przygodowy na tle wydarzeń historycznych – utrzymany. Przedstawiono kozaka, Gruzina i Tatara, którzy przeciwstawiają się bezlitosnemu wrogowi — rosyjskiemu caratu. Fabuła jest ciekawa, pełna różnych języków, a zarazem — porozumienia między ludźmi, którzy przeciwdziałają okrutnej niesprawiedliwości — i zwyciężają. Prawda, nieco zbyt skomplikowanymi frazami po ukraińsku posługuje się Fatima, córka komendanta twierdzy – Tatara (mama u niej była z Połtawy). Przecież do komunikacji wystarczą potoczne zwroty, które nie mają prawa kwieciście zagracać dialogów. Jednak widz w suspensie wybacza to twórcom, być może nawet dziwi się i zachwyca tym niewyraźnym akcentem… Także nieco uproszczono postać starca, którego wszyscy się bali… A ogólnie film wyszedł solidny. Praca operatora-reżysera Wołodymyra Hujewskiego, scenografa Wołodymyra Filippowa oraz kompozytora Mustafy Yazıcıoğlu zachwyca. A sam Kostiantyn Konowałow – reżyser, widać, kreatywny pedant w kwestii tworzenia scen walk, szermierki, wybuchów, strzałów, — wszystko to jest wspaniałą ozdobą fabuły. A jakie kostiumy, jazda konna, ciekawy jak na tamte czasy rekwizyt, który poświadcza detal epoki! Dobry temporytm filmu, zadany przez reżysera, dynamika struktury i rozwoju fabularnej historii. Autorzy realizowali ideę przyjaźni między narodami, walki przeciwko wspólnemu wrogowi, odkryli temat miłości i przyjaźni, prawdy i niesprawiedliwości. Cieszy gra aktorów. Film jest widowiskowy. Wygląda drogo. Pozdrawiam wszystkich zaangażowanych w tworzenie tego filmu! POETYCKIE ukraińskie kino powróciło! Mam na myśli nieprzemijający obraz filmowy “Tołoka” Mychajła Illjenki. Tak opowiedzieć historię Rodziny, Chaty, Ukrainy może tylko kinoPOETA, który jest godnym synem swojej ziemi. To — piękna pod względem formy i treści przekazu historyczna feeria, gdyż użyto tu baśniowych elementów do odkrycia fabuły poprzez scenariuszowo-reżyserski zabieg – ekranizację wiersza Szewczenki “U tiyoji Kateryny chata na pomosti”… Film wszedł do szerokiej ukraińskiej dystrybucji 20 sierpnia 2020 roku. Historię zaczynają opowiadać lalkarze. A potem wyłaniają się wykwintne aluzje — nawiązania do wydarzeń naszej historii, wymowne i wieloznaczne! Autor stosuje zupełnie nowe przeniesienia obrazów. Metaforyka jest wszędzie. Nie, sam obraz utkany jest z metafor, uosobień, synekdoch (w znaczeniu użycia liczby pojedynczej w mnogiej i odwrotnie). Przeradzają się one w sensowne kinematograficzne aforyzmy i zachwycają, dziwią, nie puszczają… Oto sieją w ziemię spinacze, symbole spraw skazanych, a wyciągają, zbierają plony – drut kolczasty (więzienia, zesłania). Obraz pioruna kulistego, jako napastniczej agresywnej polityki — złapany, zasadzony w słoiku przez elektryka (tego, który daje światło), jako zdobycie niepodległości. Ale zamęt trwa, bo są “swoi” i “obcy”. Ciekawy obraz postaci na wózku, on jakby nie ukraińskiego rodu, obcy. Kateryna go nie poznaje, on milcząco, ze skłonioną głową przychodzi do jej chaty, jednak z czasem ratuje, pomaga, bo jest sprawiedliwym myślącym człowiekiem… Tacy też byli “piorunochronami” w tamtym sowieckim czasie, jednak w czasie tym postać — bez własnego postępu, ruchu, — na wózku… Nie ma tam tylko czarnego i tylko białego. Każde wydarzenie, postać – nośnik pewnej barwnej tezy. Bańki powietrzne — jako błyszczące nietrwałe nic lub czas. Gwiazdy – kronika wieczności, papier-memorandum – jako identyfikator człowieka dla innych… Mam na myśli Iwana Bosego, któremu najważniejsze – człowieka zabić: nie ma wrogów – rzuca się na swoich… Tutaj kojarzyć można wiele. I wreszcie — luksusowy obraz Kateryny – kobiety, matki w postaci Berehyni Rodu, Chaty, Ziemi. Cudowna, przejmująca gra! Wziąć choćby w różne warstwy czasu jej przywoływanie synów i utratę ich... Równoległy zabieg scenariuszowy — chaty jako ludzkiego bytu. Komisja filmowa, firma Insight-Media. A także nasi koledzy z Turcji i Gruzji. Jedna ze scen odbywa się w tym pawilonie, gdzie kręcili film “Miejsce spotkania zmienić można”, inne znane obrazy. Także widz będzie mógł zobaczyć krzesło, na którym siedział kardynał Richelieu w obrazie “d’Artagnan i trzej muszkieterowie”. Dążyliśmy do tego, aby ten film połączył widzów różnych pokoleń, żeby na jego seans ludzie przychodzili całymi rodzinami. Po Ukrainie pokażemy “Twierdzę Hadżybej” w Turcji. Tutaj obraz gotowych jest zaprezentować 600 kin. Potem będzie Gruzja, a za nią – kraje Ameryki Północnej. Ukraińsko-gruziński aktor Irakli Maruaszwili przyznał, że szlifuje swój aktorski kunszt w Odeskiej wytwórni filmowej od 2016 roku, a jego praca w “Twierdzy Hadżybej” – to pierwsza główna rola. Trafił do projektu zupełnie przypadkowo, na tydzień przed rozpoczęciem zdjęć. To był pierwszy film, w którym Irakli zagrał rolę w języku ukraińskim, uczył się szermierki i jeździć konno. Sukces obrazu, na Minął tydzień “Dni ukraińskiego kina” w Iwano-Frankiwsku (12-16 października), który odbywa się już czwarty rok z rzędu. Rada obwodowa wraz z ONMC wyselekcjonowała w tym roku, opłaciła i rozdała placówkom kulturalnym, bibliotekom, twórcom zaproszenia na seanse obrazów “Twierdza Hadżybej”, “Tołoka”, “Piekielna Chorągiew, albo Boże Narodzenie Kozackie”, “Wschodniowiec”, “Taras. Powrót”, abyśmy mogli wiedzieć, widzieć, orientować się w ukraińskiej kinematografii dzisiaj. Ja osobiście mogłam w ten sposób zobaczyć trzy filmy: “Taras. Powrót”, “Twierdza Hadżybej” i “Tołoka”.
Tłumaczenie maszynowe
Do szerokiej ukraińskiej dystrybucji kinowej trafia film historyczno-przygodowy będący produkcją ukraińsko-gruzińsko-turecką „Twierdza Chadżybej”. Taśma otwiera drugie stulecie historii Odeskiej Wytwórni Filmowej. Obraz zrealizowano w tradycjach złotego zbioru, jest to film dla rodzinnego oglądania o przyjaźni i miłości, walce dobra ze złem, szlachetności i podstępności.
Eduard OWCZARENKO
Stołeczna premiera filmu odbyła się w kinie „Cinema City”, które znajduje się w centrum handlowo-rozrywkowym Ocean Plaza. Po projekcji przedstawiciele mediów mieli możliwość porozmawiania z twórcami filmu. – Film powstawał z okazji 100-lecia Odeskiej Wytwórni Filmowej – powiedział reżyser i scenarzysta Kostiantyn Konowałow. – Staraliśmy się trafić w styl jednej z najstarszych wytwórni filmowych na świecie. Podstawą fabuły jest historia napisana znanym odeskim krajoznawcą i pisarzem Jewhenem Tymoszenką. Film zdążyliśmy już pokazać w kilku miastach Ukrainy. Zaraz po Kijowie zaprezentujemy go w Odessie. W filmie występują zarówno dobrze znani aktorzy, jak i tacy, których widz zobaczy po raz pierwszy. Zdjęcia kręciliśmy w Odessie, w pawilonach legendarnej wytwórni, w której pracowali Szukszyn i Dowżenko. Zdjęcia odbywały się także w Akiermanie i nad Dunajem. Jesteśmy wdzięczni tureckim kolegom, którzy przysłali nam broń, naczynia i ubrania. Zwłaszcza janczarski mundur wcześniej występował w serialu „Wspaniałe stulecie”. Istnieją plany dotyczące kontynuacji filmu, ale do tego potrzebne są duże środki – około 28 milionów hrywien, których dziś nie mamy. – Wydarzenia, które widz zobaczy na ekranie, według zamysłu zespołu twórczego miały miejsce 3-4 lata przed powstaniem Odessy – zauważył producent generalny filmu, dyrektor Odeskiej Wytwórni Filmowej Andrij Osypow. – Chadżybej to turecka twierdza, która została zdobyta przez wojska Katarzyny II i zniszczona. W tym miejscu powstała Odessa. Ten film jest wyrazem naszego szacunku dla Odeskiej Wytwórni Filmowej i miasta, w którym żyjemy i pracujemy. Długo przygotowywaliśmy się do kijowskiej premiery. Z stolicą wiąże się wiele lat mojego życia, mam tu krewnych i przyjaciół, chciałem, aby oni jako pierwsi zobaczyli ten film. Razem z nami po stronie ukraińskiej nad nim pracowały Narodowa Wytwórnia Filmowa im. Ołeksandra Dowżenki, Ter-
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Aliny HARMASZ Rozpoczęli koncert pieśnią do wiersza Bohdana-Ihora Antonycza „Sławiona matko”, który napisał w wieku 22 lat i zadedykował Dziewicy Maryi. Wiele pieśni zostało napisanych do słów Tarasa Szewczenki. Nieprzypadkowo w Dniu Ukraińskiego Kozactwa zabrzmiała pieśń „Nie żeń się z bogatą”, którą siostry Telniuk uważają za hymn ukraińskiego kozactwa. Niezwykle ważna jest dziś również przełożona na muzykę poezja Kobziarza „Mnie wszystko jedno…”. Wiersz „Posadzę koło chaty…” Szewczenko zadedykował swojemu przyjacielowi, polskiemu poecie-bratu Antoniemu Sowie, który również walczył z imperialnym złem, razem przebywali w Twierdzy Orskiej. Antoni zamierzał się żenić, a Taras podarował mu ten utwór o rodzinnym dobru, o cieple relacji, o bliskich ludziach, których nie zawsze doceniamy. Słowa z pieśni „Cała nadzieja moja” to fragment poematu „Maria”. Szczególnie współbrzmi z dzisiejszym dniem pieśń „Oj, dąbrowo”, gdyż Szewczenko odzwierciedlił tu zmiany zachodzące jesienną porą, kiedy liście nabierają żółtego i czerwonego koloru. Podczas świątecznego koncertu odbyła się premiera pieśni „Panie, panie…” do słów Wasyla Stusa. Artystki stworzyły wiele pieśni do wierszy tego poety, które złożyły się na wielki program „Krąg Stusa”. Z nim wiele jeździły po różnych miastach Ukrainy. Swego czasu odwiedziły nawet Ługańsk, Gorłówkę, Słowiańsk i Mariupol. Ten program zmienił wielu ludzi, którzy go słuchali, a także samych uczestników tego projektu. Aktor Roman Semysał, który grał w tym programie Wasyla Stusa, poszedł na ochotnika na front bronić Ukrainy i właśnie tam stał się poetą. Teraz wrócił, kontynuuje występy jako aktor. W szczególności zagrał główną rolę w filmie „Czerkasy”. Projekt „Krąg Stusa” jest niezwykle ważny dla sióstr Telniuk, a nowa pieśń z pewnością wejdzie do tego projektu, gdyż rozszerza się on, jak i wszystkie inne programy artystek, staje się głębszy. Wiersz „Od ciebie do mnie” został napisany przez Atenę Paszko dość dawno. Tę kobietę znamy jako żonę Wiaczesława Czornowiła. Była wspaniałą poetką, liryczną i delikatną. Najwyraźniej ten wiersz zadedykowała swojemu mężowi, który w tamtym czasie był daleko od niej, na zesłaniu. Przełożona przez Łesię Telniuk na muzykę pieśń brzmi dziś bardzo współcześnie, jest o chłopakach i dziewczynach, którzy na wschodzie bronią naszego spokoju. Wojownik ATO Wałerij Kuzyk nakręcił teledysk do tej pieśni, który w istocie jest krótkim filmem dokumentalnym. Ten klip można obejrzeć na YouTube. Roman Semysał napisał wiersz „Brakuje mi ciebie”, który zadedykował swojej żonie. Razem z siostrami Telniuk wziął udział w projekcie „Pieśni wojny”, gdzie we troje wykonali pieśń do tego wiersza. A pieśń „Chłopczyku, chłopczyku…” stworzono do znaczącego wiersza Oksany Zabużko, który poetka zadedykowała tym chłopakom, którzy wyszli na Majdan, potem poszli na front i teraz na wschodzie bronią naszej Ojczyzny. To utwór o miłości, o męstwie i o sile. Pieśnią „Wierz mi”, słowa do której napisała Hałyna Telniuk w 2015 roku, wykonawczynie pragnęły pokazać tę miłość, delikatność i siłę, które daje kobieca miłość mężczyznom, co wspiera ich i inspiruje. A do pieśni „Lilie” wiersze stworzyła Łesia Telniuk. Jest ona o naszych kobietach, siostrach, matkach, o tych, którzy oddali swoje życie na wojnie, o tych, którzy kontynuują walkę jako wolontariusz, jako wojownik. Kobieta-wojownik to unikalne zjawisko w naszym życiu. Myśl o napisaniu tego wiersza pojawiła się u Łesi w Siewierodoniecku, gdzie siostry Telniuk spotykały się z kobietami-wojownikami. Niektóre z tych kobiet miały poważne rany. Artystki nie mogły pominąć tego tematu, bo takie kobiety-wojownicy zasługują na wysokie słowa i wysoką muzykę. Pieśń do wiersza Serhija Żadana „Śnieg” jest o pierwszej miłości, o tej granicy, która dzieli dzieciństwo i dojrzałość. Ten wiersz Serhij napisał już podczas wojny. W tym roku mija 50 lat od stworzenia pieśni „Czerwona ruta”. I podczas koncertu postanowiono wspomnieć jej autora, wybitnego człowieka i kompozytora Wołodymyra Iwasiuka. Zabrzmiała jeszcze jedna jego szeroko znana pieśń „Pójdę w dalekie góry”. Pieśń do słów Iryny Cilyk „Wracaj żywy” została stworzona w 2014 roku. Tę pieśń siostry Telniuk z wielkim uniesieniem wykonywały z wieloma orkiestrami, w wielu krajach, w Kijowskiej Operze powstał spektakl muzyczno-dramatyczny o tym samym tytule. Słowa tej pieśni są ważne dla nas wszystkich i będą ważne zawsze. A finałowym akordem muzycznego wieczoru stała się pieśń „Wiersz z autobiografii” (wiersz Oksany Zabużko), muzyka do której została napisana 1 marca 2014 roku. Ten utwór piosenkarki wykonywały razem z salą. Dołączyć do świątecznego wydarzenia mogli wszyscy chętni, gdyż transmisja koncertu odbywała się online. W Kijowskiej Operze (Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) odbył się koncert z okazji Dnia Obrońcy Ukrainy „Chwała Bohaterom!”. Jego uczestnicy – narodowe artystki Ukrainy Łesia i Hałyna Telniuk, chór oraz orkiestra symfoniczna teatru (dyrygenci – zasłużony artysta Ukrainy Wiktor Płoskina i Dilawer Osman, chórmistrz – Anżela Masłennikowa). Zabrzmiały pieśni do muzyki Łesi Telniuk i słów ukraińskich poetów – od Tarasa Szewczenki do Oksany Zabużko. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe