Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Czyje słowo zwycięża na burzliwym Wschodzie

Слово Просвіти, №43 за 2021 рік

Z wielkim zainteresowaniem przeczytałem raport z zorganizowanej przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” konferencji online na temat „Wojna ukraińsko-rosyjska. Polityka informacyjna i zagrożenia dla bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy” i popieram konsekwentne stanowisko przewodniczącego Towarzystwa Pawła Mowczana oraz kolegów-prośwician w kwestii istotnego wzmocnienia przeciwdziałania zagrożeniom, które szczególnie ostro przejawiają się na Wschodzie kraju. O tym z niepokojem mówili także przedstawiciele Ługańszczyzny, zgadzam się z nimi, bo sytuacja na Doniecczyźnie jest równie niepokojąca. Chciałbym dołączyć do ogólnego obrazu także własne spojrzenie na problemy w przestrzeni informacyjnej na terytorium przyfrontowym. Ihor ZOC, obwód doniecki. Wróg wchodzi bez zaproszenia. Po pierwsze, obwód doniecki, tak jak był siedem lat temu, tak i teraz pozostaje niechroniony przed wrogą propagandą informacyjną. Praktycznie we wszystkich miastach przyfrontowych nie tylko na antenę satelitarną, ale nawet na zwykłą antenę łatwo odbiera się rosyjskie kanały telewizyjne. Tak samo radio. Warto przypomnieć, że arsenał sieci telewizyjnej i radiowej tak zwanej „DRL” składa się z 9 centrów nadawczych, które zapewniają transmisję 30 stacji radiowych, 14 analogowych i 48 cyfrowych telewizyjnych „republikańskich” i rosyjskich kanałów telewizyjnych. A przecież okupanci na bazie ukraińskiej prasy drukowanej oraz przy udziale kolaborantów stworzyli własne i rozwinęli propagandowe zasoby internetowe. Z kolei do Doniecka ukraińska telewizja się nie przebija, bo ją „zagłuszają”. Właścicieli środków satelitarnych to nie dotyczy, ale jak opowiadają rodacy z terytoriów okupowanych, ukraińskie oglądają za zasłoniętymi oknami. Po drugie, dostępności rosyjskiej propagandy z jakiegoś powodu nie przeszkadza nasza władza, wszak za oglądanie ukraińskich kanałów telewizyjnych od niedawna trzeba płacić, a wrogie wchodzi do domów mieszkańców bez zaproszenia i bezpłatnie. Według słów przewodniczącego wojskowo-cywilnej administracji Awdijiwki Witalija Barabasza, w obwodach donieckim i ługańskim przedwcześnie wyłączono telewizję analogową i teraz jest to bardzo poważny problem, ponieważ odbiór ukraińskiej telewizji w formacie cyfrowym dostępny jest nie dla wszystkich, a wpływ informacyjny telewizji analogowej „DRL” odczuwa się bardzo silnie. „Między Donieckiem a Awdijiwką jest siedem kilometrów. Na przykład we wschodniej części miasta mieszka prawie dziesięć tysięcy mieszkańców. Nie każdy może postawić antenę satelitarną czy „cyfrowy” dekoder T2. Dlatego że 500-600 hrywien kosztuje ten dekoder. A po co go kupować, jeśli można oglądać kanały z Doniecka bez opłaty” – opowiedział Witalij Barabasz dziennikarzom. Po trzecie, w sferze mediów nie ma jednolitej polityki dotyczącej przeciwdziałania wrogiej propagandzie, na przykład w operatywnym prostowaniu fake newsów itp. Jak to nie dziwne, ale kilkadziesiąt kilometrów od linii starcia spokojnie pracują media, które na temat wojny nie piszą wcale, nie mówią i rzadko pokazują. Bez Niemiec nie byłoby gazety dla Doniecczyzny. Jak to nie dziwne, ale gdyby nie rząd Niemiec, na Doniecczyźnie nie byłoby jedynej obwodowej gazety ukraińskojęzycznej! A tak nasi zachodni partnerzy trzeci rok przeznaczają środki na wydawanie gazety „HROMADA Wschód” dwa razy w miesiącu w nakładzie 60 tysięcy egzemplarzy w celu przełamania izolacji informacyjnej mieszkańców wsi wzdłuż linii rozgraniczenia. Redakcja mieści się w Mariupolu i stamtąd czasopismo bezpłatnie rozprowadzane jest od razu na dwa obwody przyfrontowe. A oto w największym mieście Przyazowia, Mariupolu, który Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej ogłosiło jedną ze stolic kulturalnych Ukrainy, gazety po ukraińsku nie ma. Jeszcze do niedawna proświcianie miasta na czele z Anatolijem Morozem własnymi siłami wydawali amatorskie czasopismo „Domacha” jak w czasach radzieckiego samizdatu, ale już kilka lat, jak ten proces się zatrzymał. Tak jak w poprzednie 30 lat w Kramatorsku, Bachmucie, Konstantynówce, Drużkiwce gazety wychodzą po rosyjsku. W szczególności także te sprywatyzowane. Uczestnicy konferencji online już mówili o nieefektywności kanału telewizyjnego „DOM”, ale mnie chciałoby się zaznaczyć, że rozwija się on kosztem podatników na tle ograniczania na Doniecczyźnie i Ługańszczyźnie nadawania przez Telewizję Publiczną. Obecnie ukraiński państwowy kanał informacyjno-rozrywkowy, który nadaje po rosyjsku, mieści się w Kramatorsku. Grupą docelową są mieszkańcy niekontrolowanych terytoriów Ukrainy, ale rzecz w tym, że właśnie przez to w samym Kramatorsku „DOM-u” nie ma możliwości zobaczyć, bo taki jest zamysł założycieli, a do Doniecka słabo się przebija, bo go „zagłuszają”. I chociaż programy kanału telewizyjnego, gdzie ukraińscy urzędnicy przechodzą na rosyjski, można obejrzeć na stronie online, nie do końca jest jasne, dlaczego trzeba to robić po rosyjsku. Na terytoriach okupowanych wszystko od dawna jest w języku agresora, w szczególności cały arsenał medialny, i dlatego mało prawdopodobne, by jeszcze jeden kanał telewizyjny po rosyjsku, ale z naszym prorządowym kontentem, zdobył uwagę widzów. Ktoś z moich dobrych znajomych zauważył: „Przed wojną Donbas rusyfikowały Moskwa i piąta kolumna, a teraz już i Kijów się podłączył!”. Walczyć o ukraińskie. Dyskusja o tym, czy ukraińskie słowo walczy w obronie Donbasu i jak skutecznie przeciwstawić się wrogiej propagandzie, nie ustaje w środowisku eksperckim jeszcze od 2014 roku. W tym czasie, na przykład, jeszcze za poprzedniej władzy odbudowano zniszczoną wieżę telewizyjną w Słowiańsku w 2016 roku, zbudowano nową w Hirnyku w 2018 roku, a pod koniec ubiegłego lata uruchomiono w trybie testowym wieżę telewizyjną w Kamyszusze na Ługańszczyźnie. Ale to nie zmieniło przewagi agresora: technicznie ukraiński sygnał do swoich widzów na terytoriach okupowanych nie dociera. Bywają wyjątki, kiedy okupanci przeprowadzają konserwację swoich systemów nadawczych i na jakieś liczone godziny eter w Doniecku staje się ukraiński. Ale to nie więcej niż dobry powód informacyjny dla dziennikarzy, specjalistów, blogerów i po prostu nieobojętnych ludzi, by przemyśleć ważny temat, bo realnych zmian nie ma. Oto co napisał wojskowy Ołeksandr First na Facebooku: „Przyfrontowe Perwomajśke w pobliżu Piasków na Doniecczyźnie. Miejscowi klikają na pilocie rosyjskie kanały. Dlaczego rosyjskie? Nie, nie dlatego, że nie są patriotami, a dlatego, że nie mają wyboru… Szanowni władcy, wyjaśnijcie mi, wojskowemu, który broni” Donbas od Rosji, dlaczego na ukraińskim terytorium nie ma ukraińskiej telewizji, ukraińskiego słowa. Kiedy nie ma tego tutaj, na Donbasie, to dajemy wrogowi carte blanche na dalsze zombifikowanie ludności. O ukraińskie słowo na ukraińskiej ziemi trzeba walczyć nie tylko z automatem w rękach, ale i w miękkich fotelach i gabinetach”. Ten wpis zebrał niemało wyświetleń w sieciach społecznościowych, ale odpowiedzi od władz wojskowy póki co się nie doczekał. Niestety, praktyka unikania ostrej rozmowy z obywatelami stała się dla władzy systemem. Widocznie dlatego, że nie ma nic do powiedzenia. Na przykład, jeszcze 2 kwietnia w Radzie Najwyższej odbyły się wspólne przesłuchania komitetowe deputowanych i członków rządu na temat „Zapewnienia stabilnego ukraińskiego nadawania na tymczasowo okupowane i przygraniczne terytoria Ukrainy”, gdzie przeanalizowano sytuację z ukraińskim nadawaniem na wschodzie państwa oraz legislacyjne uregulowanie nakreślonych problemów. Według informacji ze strony parlamentarnej, w wyniku dyskusji ma zostać wypracowana „mapa drogowa” pilnych działań prawnych, organizacyjnych, finansowych i infrastrukturalnych na rzecz przywrócenia suwerenności informacyjnej Ukrainy na tymczasowo okupowanych terytoriach oraz zapewnienia obywatelom gwarantowanego przez państwo stabilnego, bezpłatnego dostępu do programów krajowej radiofonii i telewizji na tymczasowo niekontrolowanych terytoriach. Przez pół roku, które upłynęło od tego czasu, „mapy drogowej” nikt tak i nie zobaczył. Zamiast tego 15 września Gabinet Ministrów zatwierdził Strategię bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy do 2025 roku, a 15 października ten dokument zatwierdziła Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy. Mówiąc o tej decyzji, Sekretarz RBNiO Ołeksij Daniłow zaznaczył, że Strategia jest skrajnie aktualnym dokumentem, biorąc pod uwagę wzrost liczby specjalnych operacji informacyjnych ze strony Federacji Rosyjskiej. Teraz oczekujemy na dekret głowy państwa. Projekt tego ważnego dokumentu jest w otwartym dostępie i każdy może wyciągnąć wnioski co do jego pozytywnych kierunków i wad. Ale przecież projekt to wcale nie dekret i co tam będzie ostatecznie, nie wiemy. Przy okazji trzeba zaznaczyć, że Doniecka Obwodowa Administracja Państwowa wcześniej niż RBNiO przyjęła na swoim kolegium strategię bezpieczeństwa informacyjnego obwodu, ale szerokiemu ogółowi ten dokument nie został zaprezentowany. Obalają mity Póki co na Donbasie całkiem niewiele mediów pokazuje przykłady jakościowego, profesjonalnego i merytorycznie ukraińskiego dziennikarstwa w wojnie informacyjnej. Moim zdaniem, to agencja informacyjna „Wczasno” z Pokrowska, która jako pierwsza w obwodzie przeniosła swoją stronę na język ukraiński jeszcze wiosną 2019 roku. Według słów dyrektor Marii Dawydenko, redakcja w jeden dzień zdecydowała o tym jednogłośnie w celu wsparcia ustawy językowej. „Uważamy, że było to konieczne, zwłaszcza na przyfrontowym Donbasie. Według analityki naszej strony, nawet część audytorium z okupowanych terytoriów pozostała z nami” – zauważa Maria Dawydenko. Nawiasem mówiąc, oprócz „Wczasno” w obwodzie tylko jedna strona ma wersje w dwóch językach, ukraińskim i rosyjskim – „Wilne radio” w Bachmucie, które obecnie działa jako nadawca i wydanie internetowe. Inne media w sieci używają głównie rosyjskiego, przecież karać za brak ukraińskiej wersji będą dopiero od lipca 2022 roku i to tylko pod pewnymi warunkami. Wypełnia się ukraińskojęzycznym kontentem także kanał telewizyjny „Doneczczyna TV” w Kramatorsku – jedyne i największe lokalne medium, które jest finansowane z budżetu przez przedsiębiorstwo komunalne. Strona jest nasycona różnorodnymi informacjami z życia obwodu i, na szczęście, jak i sam kanał telewizyjny, nie stał się tubą władzy. Bardzo ważne jest, że strona „Doneczczyna TV” ma dział „Kronika OOS”, który jest stale aktualizowany operacyjnymi meldunkami z linii starcia. Nie mogę nie wspomnieć także o wolontariackim radiu „Tryzub FM”, które znajduje się w osadzie Karliwka, kilkanaście kilometrów w linii prostej od Doniecka i tak samo obala mit, że ukraińskie media są niepopularne. Jednocześnie w samej osadzie Karliwka rosyjskie i separatystyczne kanały telewizyjne czują się jak w domu… Doczekamy się krajowych grantów? I na koniec żądanie, które wielokrotnie już brzmiało w różnych audytoriach: uczestników oporu informacyjnego na Wschodzie państwo musi wspierać finansowo. Za wytwarzanie produktów informacyjnych trzeba po prostu płacić, jakkolwiek patetycznie by to nie brzmiało. Obecnie większość mediów na Donbasie ledwo wiąże koniec z końcem, są wydania, które balansują na granicy zamknięcia, są bezrobotni dziennikarze, w tym także wśród przesiedleńców. Czy zobaczyliśmy w ciągu ostatnich dwóch lat chęć władzy do pomagania, przecież zwracały się do organów centralnych nie tylko pojedyncze osoby, ale i społeczności dziennikarskie. I co? Zero reakcji. Nie będzie zbędne zauważyć: separatystyczne media nie biegają po Doniecku z wyciągniętą ręką, problemów z finansowaniem nie mają. Widocznie naszym wrogom trudno nawet sobie wyobrazić, że ukraińskie media, jak na przykład „Słowo Proświty”, zmuszone są ogłaszać zbiórki darowizn na swoje istnienie i przeżywają dzięki dobroczynności Ukraińców. Tymczasem, na przykład, czyż nasza władza nie jest w stanie zapoczątkować programu grantowego dla mediów Wschodu, jak to od dawna praktykują europejscy partnerzy? Czyż wydawanie największej pod względem nakładu ukraińskojęzycznej gazety w Donbasie kosztem podatników Niemiec nie uwiera sumienia urzędników w Kijowie? I jeszcze jedno. Brak reakcji władzy na wystąpienia uczestników konferencji online WUT „Proświta” wcale nie oznacza, że społeczeństwo, które odczuwa zagrożenia dla bezpieczeństwa informacyjnego, opuści ręce. Nie! W społeczeństwie, a w szczególności w ukraińskim dziennikarstwie, jest aktywna mniejszość, która nie tylko mówi, ale i robi. Nie tylko na burzliwym Wschodzie, rzecz jasna.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn