Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Lustro dla Razumkowa: język jako lakmus światopoglądu

Слово Просвіти, №43 за 2021 рік

Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor katedry języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” W kontekście samopożerania się pająków w słoiku, czyli dymisji przewodniczącego Rady Najwyższej Dmytra Razumkowa, warto przypomnieć o jego stosunku do języka ukraińskiego i choć trochę otrzeźwić jego obecnych naiwnych adoratorów. W drużynie Ze był głównym konsultantem politycznym podczas wyborów, mając wymowne doświadczenie przebywania w antyukraińskiej Partii Regionów w latach 2006–2010: „Miałem wtedy 22 lata. Moje przyjście do Partii Regionów było świadome po 2004 roku. Nie popierałem Wiktora Juszczenki. I tak trafiłem do Partii Regionów. Nigdy nie byłem w Młodych Regionach. To – fake. Przyszedłem tam, ponieważ nie akceptowałem sytuacji w państwie w 2004, 2005 i 2006 latach” (ZIK, 2 kwietnia 2019 r.) [Serhij Rudenko. 10 faktów z życia lidera partii „Sługa Narodu” Dmytra Razumkowa]. To nieakceptowanie ukraińskiego wektora rozwoju Ukrainy odziedziczył po swoim ojcu, popleczniku Ł. Kuczmy: „Mój ojciec nigdy nie ukrywał, że bardziej ciąży ku Rosji, a nie ku Zachodowi. Mogę z pewnością powiedzieć, że jestem synem prorosyjskiego ojca – deklarował Dmytro, który także popierał nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego” [Władimira Zełenskiego prowadzą na wybory technolodzy Partii Regionów? 22.01.2019]. Następnie pracował z ideologicznie antyukraińskim Serhijem Tihipką, którego ideologiczną kopią jest sam dzisiaj, zważywszy na podobny układ polityczny w kraju po rewanżu sił antymajdanowych (mam na myśli wybranie na prezydenta ministra rządu Azarowa P. Poroszenkę, gdzie dzisiaj prezydent Zełenski – to jedynie skutek pasożytniczej i obłudnej działalności Poroszenki). Razumkow też, jak i Ze, publicznie z zasady mówił w języku rosyjskim z absurdalną motywacją. Czego to nie wymyślisz, by ukryć swój irracjonalnie niewolniczy wektor na Rosję: „Dopóki nie zajmuję stanowisk państwowych, dopóki trwa u nas rosyjska agresja i dopóki istnieje pragnienie rosyjskiego państwa, by bronić rosyjskojęzycznej ludności, to podczas audycji używam wyłącznie języka rosyjskiego. Dlatego że uważam, iż nie trzeba przyjeżdżać na czołgach, przychodzić z karabinami maszynowymi, automatami oraz „zielonymi ludzikami” i bronić mnie jako rosyjskojęzycznej ludności” (ZIK, 2 kwietnia 2019 r.). Jednocześnie ten człowiek z nastoletnią logiką „będę mówił po rosyjsku na złość” podkreśla, że kwestie języka politycy „podnoszą” przed wyborami, i proponuje wynieść je poza nawias, dopóki nie zakończy się wojna: „W rzeczywistości wszystko, co może dzielić Ukraińców – wiara, język, terytorium, jacyś historyczni liderzy – trzeba wynieść poza nawias, przynajmniej dopóki nie zakończymy wojny ˂…˃ Tak za 5–10 lat całkowicie odejdziemy od tego problemu. Globalnie, jej i dzisiaj nie ma. Chłopcy na froncie, na wschodzie rozmawiają różnymi językami. Nie tylko ukraińskim i rosyjskim. Ktoś po gruzińsku, a ktoś po angielsku. Patriotyzmu nie mierzy się językiem”…. [„Trzeba wynieść poza nawias” – w drużynie Zełenskiego opowiedzieli, jak odnoszą się do projektu ustawy o języku ukraińskim. 02.04.2019]. Rzeczywiście, za 5–10 lat rządów takich całkowicie moskiewskich polityków z kolonialnym typem myślenia z Ukrainy nic nie zostanie – ją jednak wyniosą poza nawias, ponieważ rdzeniem każdego państwa jest właśnie jego kultura, historia, język oraz bohaterowie jako główne duchowe oparcia każdego narodu. A patriotami państwa są ci, którzy żyją swoim językiem, kulturą i historią. Słowem, Razumkow – ten godny pionier Partii Regionów – chyba nadto potwierdził, co mogło wyrodzić się na Ukrainie w czasie jej długotrwałej okupacji od lat 20. XX wieku. Odnośnie wersji o różnojęzycznych wojownikach na Wschodzie, to przypomnę, że zgodnie z Ustawą „O Siłach Zbrojnych Ukrainy” w jej art. 13 zaznaczono: „Językiem Sił Zbrojnych Ukrainy jest język państwowy. Językiem statutów, dokumentacji, kancelarii, komend, szkolenia, działań wychowawczych, innego statutowego komunikowania się oraz działalności służbowej w Siłach Zbrojnych Ukrainy jest język państwowy” [Ustawa „O Siłach Zbrojnych Ukrainy”]. Wymowne, że metaforę o „wyniesieniu poza nawias języka, historii, bohaterów” w 2014 roku po raz pierwszy w języku rosyjskim wypowiedział piosenkarz S. Wakarczuk jako posłaniec od tych samych antyukraińskich sił liberalnego chowu ze znanego plemienia, by gasić nacjonalistyczny płomień Majdanu: „Zapomnieć, wynieść poza nawias pojęcia „język”, „bohaterowie”, „historia”. To nie te rzeczy, z którymi mamy iść dalej ˂…˃ Rosyjskojęzyczny Ukrainiec – to taka sama duma, jak i ukraińskojęzyczny Ukrainiec. To dwaj równowartościowi obywatele swojego kraju, z których każdy powinien pracować na dobro swojego kraju, bronić go, szczycić się nim, być gotowym bronić interesów tego kraju w razie czego ˂…˃ Mieszkańcy Ukrainy mogą mieć przyjaciół w różnych krajach. I ja ich mam w Rosji. Musimy się przyjaźnić, u nas nie powinno być wrogów” [„Trzeba zapomnieć o języku, bohaterach, historii… To nie te rzeczy, z którymi mamy iść dalej”. 26.05.20]. Ciekawe, w jaką przyszłość wejdzie Wakarczuk, kiedy tam nie będzie języka ukraińskiego, historii i naszych bohaterów? Jego samowolna (już po raz drugi) rezygnacja z mandatu deputowanego 11 czerwca 2020 roku po raz kolejny dowodzi absolutnej marionetkowości tej lepkiej postaci i odrabiania przez niego antyukraińskich pieniędzy oligarchów-cudzoziemców oraz fundacji Sorosa i całkowity krach ich wspólnego bezradnego projektu politycznego „Głos”. Razumkow lubi tę metaforę „wyniesienia poza nawias (cudzysłów)”, prawda, w innym kontekście: separatystów z językiem okupanta nie ma zamiaru „wynosić poza nawias”, a wręcz przeciwnie, jak gangrenę, wszczepiać całemu organizmowi kraju: „Kwestie polityki humanitarnej – one są związane z powrotem tymczasowo okupowanych terytoriów? Czy my je wyniesiemy poza cudzysłów? Nie! Jeśli mówicie o tym, jak powinna wyglądać ta czy inna ustawa – ona powinna zadowalać obywateli Ukrainy, nie zważając na to, gdzie oni mieszkają, w jakim języku rozmawiają, ale wszyscy oni są obywatelami naszego państwa” [Olha Komarowa. Kwoty językowe: ukraiński znów pod zagrożeniem? 05.06.2020]. Wojna nie zakończyła się, jednak D. Razumkow, wbrew obietnicy, właśnie rok po wypowiedzianych słowach poruszył kwestię językową, oświadczając 27 maja 2020 roku, że trzeba zmieniać ustawę językową w części kwot językowych w telewizji i radiu, powtarzając motywację Ze o tym, „że na Ukrainie wielu ludzi mówi różnymi językami i muszą być uwzględnione interesy wszystkich” [Ustawę o języku trzeba zmieniać, w „Słudze Narodu” nie ma jednolitego stanowiska w tej kwestii, – Razumkow. 27.05.20]. Alogiczność wypowiedzi D. Razumkowa na temat języka jest porażająca. Jeśli w maju 2019 roku deklaruje on, że kwestia językowa dzieli Ukrainę, to 13 czerwca 2020 roku całkiem słusznie zauważa, że „kwestie humanitarne powinny jednoczyć społeczeństwo. Nigdy nie zjednoczycie go kwestiami gospodarki czy podatków”, a następnie werbalizuje putinowskie żądanie wyjątkowego statusu dla języka rosyjskiego na okupowanych przez Rosję terytoriach, uważając go za „mechanizm komunikacji” z separatystami, a nie za główną przyczynę wojny w Donbasie i niezgody na Ukrainie: „Jeśli mówimy o powrocie tymczasowo okupowanych terytoriów i ludzi, którzy tam mieszkają, to jest to również jeden z mechanizmów komunikacji z nimi. I jeśli będziemy zajmować w tych czy innych kwestiach, w tym historii, radykalne stanowiska, to nie doda nam to niczego w negocjacjach” [Razumkow wyjaśnił, po co Ukrainie język rosyjski. 13.06.2020]. Radykalne stanowiska w ocenie historii nie istnieją. Są fakty historyczne, które są w zasięgu lub poza zasięgiem zrozumienia potomnych. Wspomina D. Razumkow także o zaleceniach Komisji Weneckiej [tamże] jako o kole ratunkowym dla dalszej denacjonalizacji Ukrainy, nad którymi pochylimy się bardziej szczegółowo, aby uwypuklić światopogląd językowy D. Razumkowa. Komisja Wenecka, analizując ustawę „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, która stała się punktem skupienia nowo tworzonej i legitymizowanej hybrydowo-liberalnej polityki językowej wbrew nagłej potrzebie tworzenia polityki narodowej w polu językowo-społecznym, zaleca absolutne rozmycie państwowego statusu języka ukraińskiego. Dotyczy to następujących głównych punktów [Komisja Wenecka skrytykowała ustawę językową: jakie zmiany zalecają Ukrainie. 09.12.2019]: po pierwsze, rzekomo ustawa dyskryminuje język rosyjski jako język mniejszości, ponieważ, jakoby, otrzymuje on najmniej praw w porównaniu z innymi językami, jako że od września 2020 roku szkoły rosyjskojęzyczne mają przejść na 80% nauczania w języku ukraińskim, podczas gdy w szkołach dla mniejszości narodowych z językami UE – do 2023 roku na 60% w języku ukraińskim; po drugie, ustawa rzekomo dyskryminuje język rosyjski, ponieważ nauczanie na uczelniach wyższych przewidziane jest w języku państwowym, a na życzenie uczelni, możliwe w języku angielskim oraz językach UE; po trzecie, komisja zaleca odroczenie wejścia w życie ustawy do czasu uchwalenia ustawy o mniejszościach narodowych, która, oczywiście, ma na celu nie tyle zapewnienie praw mniejszościom narodowym, co ograniczenie prawa językowego narodu tytularnego i sprowadzenie do minimum obowiązku mniejszości narodowych posługiwania się językiem państwowym; po czwarte, komisja „zaleca ustawodawcy rozważenie możliwości zniesienia mechanizmu składania skarg i sankcji ustanowionego przez ustawę, lub przynajmniej ograniczenie go”, co w tej ustawie jest niemal największym osiągnięciem, bo bez kary – to nie ustawa, a goła deklaracja; po piąte, zalecono przyznanie służbom państwowym prawa do komunikowania się w języku nieukraińskim, „w szczególności wszystkim służbom pracującym w sytuacjach nadzwyczajnych, które stanowią zagrożenie dla życia, dla fizycznego lub psychicznego stanu ludzi, na przykład służbom ratunkowym, strażakom itp.”, a także tutaj „należy zaliczyć placówki dla osób starszych, które niekoniecznie są placówkami medycznymi, ponieważ takie osoby często należą do mniejszości i mogą nie posiadać wystarczającego poziomu znajomości języka ukraińskiego”, co sprowadza język państwowy do absolutnie wtórnego środka, a nie czynnika bezpieczeństwa narodowego, w szczególności w sytuacjach kryzysowych; po szóste, komisja ta sięgnęła nawet możliwości komunikowania się w języku nieukraińskim w armii i z funkcjonariuszami organów ścigania, choć z tymi ostatnimi komunikacja w tej ustawie jest regulowana skrajnie zgubnym liberalnym terminem „język akceptowalny dla stron” (podobnie jak w sferze usług, art. 26; w transporcie, art. 32, ochronie zdrowia, art. 29) [Faryjon I. Pole ustawodawcze języka ukraińskiego: kolonialne, liberalno-hybrydowe i narodowe modele językowe (1989–2019) / Ukraińska rzeczywistość przez pryzmat terminu. Lwów: Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, 2019. s. 47–93. s. 76]; po siódme, prawo dla partii politycznych i stowarzyszeń społecznych do używania języka niepaństwowego w swojej działalności: „Ten obowiązek jest ograniczeniem wolności zrzeszania się, co prowadzi do prawa do samoorganizacji. Takie ograniczenie służy legalnemu celowi porządku publicznego, ponieważ umożliwia nadzór organów państwowych nad działalnością partii, stowarzyszeń i innych osób prawnych… Jednak termin „dokumenty założycielskie i decyzje” nie jest zrozumiały… Ten wymóg powinien ograniczać się tylko do tych dokumentów i decyzji, które dotyczą funkcji publicznych”, co absolutnie rozchwiewa samą istotę państwa w jego relacjach z decydującymi podmiotami tworzenia prawa w państwie parlamentarno-prezydenckim – partiami politycznymi; po ósme, komisja jest przejęta ograniczeniem języka mediów masowych i drukowanych środków masowego przekazu, dla których całkiem słusznie przewidziano wersję ukraińskojęzyczną, co przy obecnym gwałtownym zmoskwiczeniu przestrzeni informacyjnej i jej decydującej roli w wywieraniu wpływu

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn