Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №43 за 2023 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 43 (1228), 26 października — 1 listopada 2023 WŁODZIMIERZ MELNYCZENKO

Przewodniczący komitetu organizacyjnego ogólnonarodowego konkursu „Język ukraiński — język jedności” Jurij Rabotin wypełnił polecenie Pawła Mowczana i wręczył najwyższe wyróżnienie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” — medal „Budowniczy Ukrainy” — p.o. głównego dyrygenta Odeskiego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu Wołodymyrowi Wrublowskiemu (pierwszy od prawej) oraz soliście zespołu operowego, śpiewakowi najwyższej kategorii Ołeksijowi Żmudenko (trzeci z lewej). Gratulujemy wyróżnionym oraz zespołowi teatru na czele z dyrektor generalną Nadiją Babicz. Materiał czytajcie na str. 4. Hiorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy W przededniu Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego (27 października), tego znaczącego święta rozwoju języka państwowego, warto nie zapomnieć o rzeczy pozornie niezauważalnej na tle ogólnym — o książce (podręczniku) dla ukraińskiego ucznia i studenta jako o istotnym czynniku duchowego, intelektualnego, twórczego, patriotycznego i obywatelskiego wzrastania naszej młodzieży. Nie warto nawet wątpić w wyniki prawdopodobnej ankiety społecznej, gdyby pytanie zostało sformułowane tak: „Czy jesteś za finansowaniem szkolnych podręczników, czy za przeznaczaniem środków budżetowych na „utrzymanie” parlamentarnych partii politycznych w warunkach wojny?”. Oczywiste jest, że społeczeństwo w zdecydowanej większości poparłoby książkę, wiedzę, wykształcenie naszych dzieci i młodzieży, a nie puste „roztrwanianie” środków narodowych przez partie i partyjki deputowanych. Dlatego bardzo trudno zrozumieć wieloletnią „logikę” decyzji ustawodawczych dotyczących chronicznego niedofinansowania podręczników, książek edukacyjnych, fachowych i dziecięcych czasopism. Bo oczywiste jest, że współczesny postęp dokonuje się na podstawie technologii elektronicznych 12–13 Wołodymyr PETRANIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Radiodyktant – 27 października

Ogólnoukraiński Radiodyktant Jedności Narodowej 2023 odbędzie się 27 października. Tekst do niego przygotowuje ukraińska pisarka, tłumaczka, laureatka Nagrody im. Tarasa Szewczenki za 2023 rok Kateryna Kalytko. Tekst dyktanda będzie nosił tytuł „Drogi Ukrainy”, poinformowała wykonawcza producentka Ukraińskiego Radia i koordynatorka Radiodyktantu Julija Szeludko. „Tekst Radiodyktantu będzie się nazywał »Drogi Ukrainy«. Dotąd nigdzie i w żaden sposób o tym nie informowaliśmy”, powiedziała Szeludko podczas rozmowy. Zaznaczyła ona również, że w tym roku Radiodyktant, zaplanowany na 27 października, przypada na okres szkolnych ferii. Dlatego przed organizatorami stoi pewne wyzwanie: jak w czasie wypoczynku zaangażować uczniów, którzy w poprzednich latach aktywnie uczestniczyli w pisaniu dyktanda w szkołach. Nie zniknęły też wyzwania ostatniego roku: pełnowymiarowa wojna, alarmy powietrzne itd. Ogólnoukraiński Radiodyktant Jedności Narodowej odbędzie się w nowym terminie obchodów Dnia Języka i Pisma Ukraińskiego. Teraz przypada on na 27 października zamiast 9 listopada, jak było wcześniej. Dyktando rozpocznie się o godzinie 11:00. Będzie ono transmitowane w całym kraju na falach Ukraińskiego Radia i Radia Kultura, w eterze kanału telewizyjnego Suspilne Kultura, na kanale Ukraińskiego Radia w serwisie YouTube oraz na Facebooku Suspilnego. Tekst dyktanda przeczyta aktor i reżyser teatralny Ołeksij Hnatkowski. Według informacji ukraińskich mediów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Cena podręcznika

nologii (podręcznik elektroniczny) nie „zamiast” książki, lecz jako uzupełnienie do niej. Ponieważ najbardziej „elektronicznie oświecone” kraje są zarazem najbardziej kulturalnie książkowymi. Tak więc Chiny posiadają 28% światowego rynku książki, USA – 20%, a cała Afryka – zaledwie 1,5%. Kto zatem prowadzi „przed”? Mało tego, że w ostatnich dziesięcioleciach Ukraina osiągnęła swoje „niemądre dno” – 0,5 książki na mieszkańca (wraz z podręcznikami). Jeszcze bardziej szkodliwe jest to, że uczeń często pozostaje bez absolutnie koniecznego podręcznika, który w powszechnym rozumieniu polityki oświatowej jest „świętym świętych”. Ta bieda dotknęła naszą „nową ukraińską szkołę”, i tak po ludobójczemu skrzywdzoną przez rosyjskiego agresora (1,8 tys. zniszczonych szkół), także w tym roku. „W budżecie państwa na 2023 r. na druk podręczników zaplanowano 754,9 mln hrywien. Niestety jednak tych środków jest za mało, aby pokryć całe zapotrzebowanie. Dlatego nadal aktywnie pozyskujemy międzynarodowe wsparcie”, – czytamy w komunikacie ministra edukacji i nauki Ołeksija Lisowego. Według jego słów partnerzy już sfinansowali tę sprawę na kwotę 238,1 mln hrywien, które przeznaczono na druk podręczników dla uczniów klas 5–6. Oczywiście jasne jest, że ten zewnętrzny „zastrzyk” problemu nie rozwiąże. Bez wątpienia Ukraińcy w te doniosłe dla Narodu i Państwa czasy dobrze rozumieją ogólnonarodowe priorytety, gdy środki budżetowe przede wszystkim kierowane są na potrzeby obronności. Jednak zupełnie nie pojmują tych awanturniczych decyzji (nie przesadzam) „prawodawców”, gdy na podręczniki szkolne w budżecie państwa na 2023 rok przewidziano 754,9 mln hrywien (bez szans na wykonanie), a na „podtrzymywanie portek” (i nie tylko) dla partii parlamentarnych – aż 885,6 mln hrywien! Przy tym doskonale wiedząc o antyukraińskim charakterze części tych „partyjek”. Przewiduję ogranych już „dyskusji” o „wadze” dla Ukrainy tak zwanej budowy partyjno-politycznej, standardów europejskości, choć wszyscy już dobrze zrozumieli, że dzisiejsze „partie”, podobnie jak „wybory”, w ukraińskim wydaniu są przede wszystkim produktem oligarchów. Czy rzeczywiście miliardy „partyjne”, marnotrawnie wydawane przez lata z budżetu państwa na takie „przeznaczenie”, a nie solidna edukacja, pomogą naprawdę kształtować świadome społeczeństwo obywatelskie?! Przypomnijmy klasykę, zwłaszcza błyskotliwy esej S. Zweiga „Książka – brama świata” o kulturotwórczej, cywilizacyjnej misji książki. Pisze on: „Dwa odkrycia ludzkiego umysłu, stanowiące pierwotne podłoże każdego ruchu na ziemi: ruch w przestrzeni (koło) i ruch duchowy (książka)... Forma życia, zwana kulturą, jest nie do pomyślenia bez książki... Książka – alfa i omega wszelkiej wiedzy... Z książką życie jest głębsze, a świat stokrotnie pełniejszy”. Czy i wkrótce przyjęty budżet państwa na 2024 rok będzie cierpiał na tę samą przypadłość niezrozumienia, że to właśnie w ukraińskich książkach, podręcznikach, czasopismach musimy, zwłaszcza dziś, w okrutnych czasach wojny z Moskwicinem, szukać i znajdować Szewczenkową „szczerą prawdę, / A jeszcze, może, i sławę...”?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

O tym, co boli

W Kijowie, w Ukrinformie, odbyła się prezentacja zbioru „Dyktatorzy XX–XXI wieku: reżimy totalitarne i konsekwencje dla społeczeństwa”. Podstawę zbioru stanowiły opracowane przez autorów wystąpienia, referaty i artykuły uczestników konferencji – prawników, historyków, dziennikarzy, lekarzy, śledczych, wojskowych, którzy badają zbrodnie popełnione przez dyktatorów XX–XXI wieku oraz ujawniają przyczyny i skutki Hołodomoru-ludobójstwa lat 1932–1933 i ludobójstwa Ukraińców w 2022 roku. Wydarzenie zorganizowały: Narodowa Akademia Nauk Prawnych Ukrainy, Instytut Edukacyjno-Naukowy Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, Narodowe Stowarzyszenie Badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. „Mamy dzisiaj prezentację materiałów międzynarodowej konferencji naukowej „Dyktatorzy XX–XXI wieku: reżimy totalitarne i konsekwencje dla społeczeństwa”. Ta konferencja naukowa odbyła się 22 listopada 2022 roku w Kijowie. A dzisiaj prezentujemy już materiały z tej konferencji” – powiedział profesor Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy Anatolij Kołodij. W swoich wystąpieniach przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan zaproponował, aby poświęcić to wydarzenie zmarłemu w tych dniach wybitnemu prawnikowi i badaczowi Hołodomoru Wołodymyrowi Wasyłence, a doktor nauk historycznych Olesia Stasiuk zaznaczyła, że prawnie zweryfikowane wnioski pana Wasyłenki przyczyniły się do uznania przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy Hołodomoru lat 1932–1933 za ludobójstwo. Zwracając się do obecnych, Pawło Mowczan zauważył, że postacie samych dyktatorów w zbiorze nie zostały w pełni ukazane i wyraził nadzieję, że z pewnością znajdzie się to w kolejnych tomach. Następnie przypomniał, jak ten temat pojawił się w jego życiu, kiedy z powodu sztucznego głodu zginęło jego rodzeństwo, a on sam miał szczęście urodzić się później. Bolesne wspomnienia znalazły odzwierciedlenie w poezji w 1983 roku, ale nie zostały wówczas wydrukowane. Jednak już w 1989 roku czytał swój poemat o Hołodomorze na spotkaniach w USA. Z czasem ukazał się on drukiem najpierw za granicą, a w 1992 roku za zbiory poezji „Materyk”, „Osereddia” Pawło Mowczan został uhonorowany Państwową Nagrodą imienia Szewczenki. Poeta i działacz społeczny odczytał fragment poematu i wyraził żal, że mimo ogromnych wysiłków historyków, artystów, pisarzy i społeczeństwa, temat Hołodomoru-ludobójstwa na Ukrainie nie zajął takiego miejsca, jak Holokaust u narodu żydowskiego. Redaktor gazety rejonowej w Iwankowie Pawło Smowż zaznaczył, że trzeba koniecznie kontynuować pracę nad podobnymi zbiorami i że praca ta musi być systematyczna. „Tę pracę trzeba kontynuować stale, dokumentować. Ta praca jest ważna nie tylko dla współczesnych, a jeszcze bardziej jest ważna dla naszych następców. Bo młodzież nie będzie wiedziała tego wszystkiego, co my widzieliśmy i przeżyliśmy. A także tego, co przeżyli nasi poprzednicy. Dlatego jest to bardzo ważna praca i trzeba ją kontynuować” – powiedział. Akademik Narodowej Akademii Nauk Prawnych, kierownik katedry kryminalistyki Narodowego Uniwersytetu Prawnego imienia Jarosława Mądrego Wałerij Szepitko zauważył, że działalność reżimu totalitarnego wiąże się z popełnianiem najcięższych zbrodni: zbrodni agresji, zbrodni ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości oraz zbrodni wojennych. „Zastosowanie współczesnych danych naukowych i przeprowadzanie ekspertyz sądowych pozwala ustalać fakty dotyczące liczby ofiar śmiertelnych, śmierci określonych grup ludności, przyczyn zgonów, strat materialnych, stworzenia ciężkich warunków życiowych, spadku dzietności itp. Ustalenie prawdy historycznej jest krokiem do przywrócenia sprawiedliwości i budowy wolnej Ukrainy” – powiedział Szepitko. Doktor nauk historycznych Wołodymyr Serhijczuk skupił się na krytyce niektórych badaczy, którzy świadomie wprowadzają ukraińskie społeczeństwo w błąd, umniejszając skalę strat spowodowanych głodem w latach 1932–1933. Uczony uważa, że istnieją podstawy, by twierdzić, iż bolszewicki Hołodomor pochłonął życie do 10,5 miliona Ukraińców i w żadnym wypadku liczba ta nie może być dwukrotnie mniejsza. Zdaniem badacza dokumenty znajdujące się w archiwach potwierdzają zbrodnie popełnione przez reżim totalitarny. Według redaktora naczelnego tygodnika „Słowo Proświty” Ihora Zocia, czyszczenie pamięci o Hołodomorze na Wschodzie, gdzie obecnie trwają najkrwawsze walki, zaczęło się nie w 2014 roku, kiedy bojownicy tzw. republik zaczęli niszczyć nieliczne pomniki ofiar Hołodomoru, lecz wcześniej. Wraz ze zmianą władzy w kraju w 2010 roku wstrzymano wszelkie prace władz obwodowych nad badaniem tej tragedii. Jeden z badaczy, autor kilku książek Stanisław Blednow, przyznał, że ustalona w tamtym okresie liczba ofiar Hołodomoru w obwodzie donieckim na 100 tysięcy osób nie jest ostateczna i może wzrosnąć dwu- lub trzykrotnie, a nawet dziesięciokrotnie. Badacz oświadczył wówczas, że nieprzetworzony pozostał cały zasób danych. „Obecnie archiwa obwodów donieckiego i ługańskiego dziesiąty rok pozostają pod okupacją i nie wiemy, w jakim stanie je odzyskamy. Ale to nie powinno powstrzymywać prawdziwych badaczy. Jednocześnie w tę sprawę powinny aktywniej włączać się instytucje państwowe” – powiedział Ihor Zoc. Na prezentacji wystąpili również: dyrektor Instytutu Literatury imienia T. Szewczenki Mykoła Żułynski, doktor nauk historycznych Petro Czerneha, przedstawiciel Narodowej Gwardii Ukrainy i uczony Władysław Dutczak, działacz społeczny, zasłużony prawnik Ukrainy Mykoła Hołomsza oraz inni. Własna informacja. Zdjęcie z otwartych źródeł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Z wiru bitwy o Irpień

Niedawno pisarz Serhij Martyniuk spotkał się z czytelnikami w Narodowej Bibliotece Ukrainy im. Jarosława Mądrego. Dopóki my domyślamy się, jak to wszystko wyglądało, i staramy się ułożyć spójny obraz, zbierając po kawałku plotki, świadkowie rzeczywistych wydarzeń wykrzykują nam tę prawdę, choć większość tego nie dostrzega. Serhij Martyniuk (Lelieko) – jeden z tych bohaterów, którzy broniły naszej wolności na początku pełnoskalowej inwazji. Na własne oczy widział krew, strach, ból i odwagę jednocześnie. Wszystkie przeżycia pana Serhija o pseudonimie „Pisarz” wylały się w książkę „13 wierszy, czyli Bitwa o Irpień zmieniła świat”. Pisarz opowiedział, jak pisał swój debiutancki tomik wierszy podczas natarcia okupantów, i podzielił się własnymi archiwalnymi nagraniami wideo, zrobionymi podczas bojowych dyżurów w mieście Irpień. Do zbioru weszły także wspomnienia autora – „Notatki z wojny”. Z wydaniem książki autora pogratulowali mu przyjaciele. W szczególności Wołodymyr Kryworobok napisał wstęp do książki Serhija Martyniuka „Mam zaszczyt być Ukraińcem” i przedstawił książkę Pawła Haj-Nyżnyka „Ukraiński nacjonalno-konserwatyzm: Ruch hetmański”, którą można poczytać w Narodowej Bibliotece Ukrainy im. Jarosława Mądrego. Dobre słowo powiedział także Petro Wolwacz – uczony-ogrodnik, agroekolog, historyk nauki rolniczej, akademik UAEN, przewodniczący Wszechkrymskiego Towarzystwa Uczonych. Zbiór „13 wierszy, czyli Bitwa o Irpień zmieniła świat” można poczytać w naszej książnicy, informuje biuro prasowe NBU im. Jarosława Mądrego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie zasiał. A oni przecież zabrali wszystko do kołchozu, i ziemię, i ten zasiew… A co on będzie siał, skoro nie ma ziarna w gospodarstwie. Oni za niego nawet do Poliskiego zabrali do więzienia. Tam on akurat tydzień posiedział. To w 33 roku. Ojciec w Poliskim umarł, a siostra jego tutaj umarła, razem umarli… Wtedy stopniowo odeszli na tamten świat: brat mój, ten starszy, od pierwszego męża mamy – umarł, i jeszcze chłopiec umarł, i dziewczynka… Wszyscy umarli. Ja jeszcze mała wtedy byłam. A jeszcze dziesięciu lat nie miałam, jak chodziłam len zbierać”. Sadyści na rozkaz z Moskwy przemyśleli wszystkie możliwe warianty, aby uniemożliwić przeżycie ludziom. W opowieściach naoczni świadkowie często wspominają: “A co wpadło, to i jedli. I psy jedli, i koty jedli… Takie straszne to było…” Przedstawiciele władzy przewidzieli najmniejszą możliwość w poszukiwaniach jedzenia przez wieśniaków. Zabierali rodzinom przedmioty domowego użytku, odzież, żeby niemożliwe było wymienienie ich na żywność. Rozbijali i konfiskowali żarna, stępy do rozdrabniania kory, plew, obłuskanych kolb kukurydzy, nasion chwastów. Odstrzeliwali psy i koty, żeby nie stały się pożywieniem dla wieśniaków. Dokumenty świadczą, że narkom handlu zagranicznego ZSRR żądał od narkomhandlu USRR nieuchronnego wykonania planu skupu psów i kotów. “W 1931 roku wyłowiono 741 254 psy oraz 670 450 kotów, w 1932 roku wyłowiono 726 157 i 696 603, a przez jedenaście miesięcy 1933 roku – 647 260 psów oraz 938 027 kotów”. (Podano za Jamesem Mace’em. Polityczne przyczyny Hołodomoru w Ukrainie 1932–1933). A po barbarzyńskim wysadzeniu Kachowskiej Elektrowni Wodnej podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny latem 2023 roku wolontariusze ratowali przed utonięciem zwierzęta domowe i wielu ludzi przygarnęło je do siebie. Moi sąsiedzi wzięli pieska z Chersonia… Porównajcie pojęcia “bestialstwo podludzi i człowieczeństwo w czasie wojny”. Podczas Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 lat naruszono wszystkie tradycyjne obrzędy pogrzebowe i upamiętniania zmarłych z głodu. Początkowo chowano na cmentarzu we wspólnych dołach, wrzucając tam i żywych, ale umierających wieśniaków. Potem nie było komu zwozić, więc przysypywano ziemią w jarach, w ogrodzie obok chaty, w kopcach po ziemniakach itp. Dzisiaj, kiedy mija 90 lat od czasu tego strasznego ludobójstwa Ukraińców, kiedy ci sami sąsiedzi powtarzają masowe niszczenie Ukraińców na ich ziemi, stają się nieco dziwne naciągane “dyskusje” wokół pamięci o poległych w 1932–1933 latach Ukraińcach. Niektórzy syci rewizjoniści wciąż wspierają narracje Rosjan o tym, że Hołodomoru nie było, umniejszają straty zabitych głodem, że sami winni, gdyby poszli do kołchozu, to by przeżyli. Takie okrutne kłamstwo. Giną tysiące żołnierzy na froncie tej strasznej rosyjsko-ukraińskiej wojny, a w stolicy spierają się o straty od Hołodomoru, lekceważą dokumenty, nie jeden rok nękają badaczkę, która oddała badaniu problemu ponad 20 lat i jest znanym uczonym na świecie. Jeśli są rozbieżności w obliczaniu strat, to po to istnieje nauka, żeby badać tę kwestię, a nie zwalniać z pracy człowieka, blokować zatwierdzenie dysertacji (chodzi o dysertację doktorską Ołesi Stasiuk). Dochodzi do absurdu, bo mimo że wiele krajów świata uznało Hołodomor 1932–1933 lat za ludobójstwo Ukraińców, syci mówią, że terminu “ludobójstwo” nie można używać w literaturze naukowej. Jako wieloletnia badaczka Hołodomoru 1932–1933 lat uważam za niemoralne szerzenie tych oszczerstw, urządzanie sporów, jeszcze podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny. Wieczna pamięć Ukraińcom, zamęczonym głodem w 1932–1933 latach. Dopóki pamiętamy – dopóty oni będą z nami. ny teoretyczny i praktyczny dorobek w dziedzinie etniczności, a teraz pociągnięciem pióra zarządców edukacji ten dorobek jest niwelowany. Po powrocie Krymu, Donbasu przed państwem stanie szereg zadań międzyetnicznego i międzyregionalnego charakteru, a to bardzo delikatny temat, gdzie ramię w ramię z zarządcami musi pracować cała armia (nie przesadzam) ekspertów i specjalistów w dziedzinie etniczności (etnologów, antropologów), wykształconych, profesjonalnych. Ale z jakiegoś powodu my tego widzieć nie chcemy. Jestem prawie przekonana, że mój list czy listy doktor Wałentyny Borysenko, akademików Stepana Pawluka i Hanny Skrypnyk niczego nie zmienią. Ale w przyszłości, kiedy staną ważne zadania państwowe, w tym sprawnej reintegracji utraconych terytoriów, zachowania dziedzictwa kulturowego w dziedzinie kultury etnicznej, likwidacji międzyetnicznego, międzywyznaniowego napięcia itp., państwo pożałuje, że nie wykształciło swoich ekspertów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Dopóki pamiętamy 90. rocznicę upamiętnienia ofiar Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców w latach 1932–1933

Walentyna BORYSENKO, doktor nauk historycznych, Kijów Zbierać ustne świadectwa o Hołodomorze lat 1932–1933 zaczęłam jeszcze na początku lat 90. Byłam w ekspedycjach w wielu obwodach Ukrainy, które w latach 30. znajdowały się w składzie USRR. Do dziś mam przed oczami setki zapłakanych starszych babć i dziadków. Opracowałam specjalny program-kwestionariusz tak, aby nie zranić wieloma pytaniami serc rozmówców i jednocześnie nie narzucać się, a dać im możliwość samodzielnego wspomnienia cierpienia, którego doznali w dzieciństwie i młodości. Ale wystarczy zapytać, czy pamiętacie głód lat 1932–1933, a łzy płyną ciurkiem. „A jakże, pamiętam wszystko, jakby to było teraz. Czyż takie coś można zapomnieć? Nie daj Boże nikomu czegoś takiego doświadczyć…”. Według mojego programu studenci wielu uniwersytetów zbierali świadectwa i sami zaczynali rozumieć głębię horroru. Przecież często rozmówcami stawali się krewni, którzy przez długie lata, chroniąc swoje dzieci i wnuki, nie opowiadali o tej tragedii. Świadkowie mówili: „Wcześniej nie można było mówić o głodzie, bo inaczej „czarny wron” zabierze i nie wiadomo, co się stało… Zresztą, nie piszcie mojego nazwiska, bo jeszcze zabiorą. Niech zapytam syna, czy można coś powiedzieć…”. Śmierć głodowa dotknęła niemal każdą rodzinę. Gdyby nie pomagali sobie nawzajem, nie przeżyłby nikt. A tak dzielili się ostatnim, co znajdowali w lesie, rzece, na polu. Na południu rozgrzebywali norki susłów i znajdowali tam ziarenka, żeby upiec jakiegoś matorżenyka. To takie placki z domieszką plew, żołędzi, rozdrobnionych kolb po wyłuskaniu kukurydzy itp. Była to niejadalna, surogatowa żywność, która prowadziła do chorób narządów wewnętrznych. Na Podolu, gdzie jeszcze były cegielnie, cukrownie, ratowano się tym, że zbierano łupiny z ziemniaków, obierki z warzyw. A chleba nie było. Jeśli komuś udawało się wymienić w mieście kawałek chleba, to jego zapach było czuć z odległości kilku kilometrów i nie każdemu udawało się donieść go do domu… Władza moskiewskiego okupanta nie dawała ukraińskim chłopom żadnych szans na przeżycie. Już od 1931 roku rozpoczęły się masowe aresztowania przewodniczących kołchozów, rad wiejskich, którzy próbowali protestować przeciwko wywożeniu całego chleba ze wsi. Bezlitośnie ich rozstrzeliwano, czym władzy udało się zasiać zwierzęcy strach wśród następców. Przez akcje rozkułaczania najlepszych ukraińskich gospodarzy w latach 1929–1930, wysokie kontyngenty zbożowe, niszczenie bydła i siły pociągowej oraz represje wobec niepokornych przewodniczących kołchozów władza podeszła bezpośrednio do realizacji swojego globalnego celu – zniszczenia narodu ukraińskiego, którego przedstawiciele mieszkali wtedy głównie na obszarach wiejskich. W latach 1932–1933 zaplanowano główne uderzenie – masową zagładę ukraińskich chłopów. W tych latach stalinowscy satrapowie pod przykrywką brygad „czerwona miotła” zabrali nie tylko cały chleb, ale także wszelką możliwą żywność pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Surowo zabroniono wyjazdów ze wsi w poszukiwaniu jedzenia, ustawiając oddziały zaporowe. Konfiskowano chłopom rzeczy: odzież, obuwie, ręczniki, obrusy, aby nie dać możliwości wymiany ich na produkty. Hołodomor, izolacja chłopstwa, przemoc, demoralizacja poprzez oszczerstwa i oszustwa spowodowały śmierć milionów Ukraińców. Historyk, politolog, wielki Ukrainiec amerykańskiego pochodzenia James Mace, który zebrał trzy tomy ustnych świadectw od ludzi, którzy przeżyli głód, pisał w 2003 roku, że rozumie i współczuje emerytom, którzy znajdują się w trudnej sytuacji i z nostalgią wspominają ceny chleba za czasów Związku. Ale pisał również: „Nie można zapominać o tych, którzy zmarli, marząc nawet nie o chlebie, a chociaż o kawałku placka, ulepionego z tartej słomy, plew, trocin. Słodki i dostępny sowiecki chleb był wyhodowany na milionach kości, które nie mają nawet grobów, nad którymi nie odmówiono modlitwy, których głosy do tej pory nie zostały usłyszane. Mnie po ludzku boli czytanie wspomnień naocznych świadków, strasznie jest zaglądać w tę studnię horrorów”. Przypominam sobie swoje analogiczne odczucia po ekspedycjach, kiedy zapisywałam wspomnienia o Hołodomorze. Nie chciało się ani jeść, ani spać. Przed oczami ciągle stały umierające dzieci i prosiły o chleb. Bo dzieci najbardziej cierpiały podczas głodu i masowo umierały. Znany badacz, historyk Wasyl Maroczko w swojej pracy „Dzieci – najliczniejsze ofiary Hołodomoru” (2003) pisał o tym, że śmiertelność dzieci osiągała według niektórych niepełnych obliczeń 50% i więcej ogólnej liczby zmarłych. Na początku września 1933 roku do szkoły w obwodzie czernihowskim nie przyszło ponad 70% uczniów. Przerażają opowieści o wyzysku pracy dzieci. Dzieci w wieku od 8 do 12–13 lat wychodziły do prac kołchozowych przeważnie z rodzicami: pieliły buraki, motyczyły, kopały. Ale już od 13 lat pracowały samodzielnie i na dość ciężkich odcinkach: jako dojarki, świniarki, pasterze, w polu na równi z dorosłymi za mityczne dniówki i kawałek chleba raz dziennie. Jak wspominała Hanna Wasyliwna, urodzona w 1920 roku ze wsi Młacziwka w rejonie poliskim: „Ojciec zmarł w 33-im, zabrali go do Poleskiego rzekomo za to, że… Marina GRYMYCH, doktor nauk historycznych, profesor W te niezwykle ciężkie dla Ukrainy lata wojny my, ludzie pracujący w dziedzinie nauki, kultury i edukacji, analizujemy współczesne procesy zachodzące w społeczeństwie i jednocześnie przemyśliwujemy nasze czyny w przeszłości, szczególnie koncentrując uwagę na błędach. Jednym z istotnych błędów zarządczych w ostatniej dekadzie, zdaniem ukraińskiego środowiska akademickiego, stało się usunięcie z wykazu dyscyplin Ministerstwa Edukacji i Nauki (standardów państwowych) dyscyplin o kierunku etnologicznym / antropologicznym. Wschodnioeuropejska historia nauki charakteryzuje się tym, że etnologia, podobnie jak archeologia, przez dziesięciolecia (jeszcze od czasów, gdy nazywała się etnografią) była częścią nauki historycznej. Byłoby całkowicie oczekiwanym w szeregu historia / archeologia zobaczyć jeszcze etnologię (historia / archeologia / etnologia), w takim przypadku to… Niewyobrażalne okrucieństwo, dokonane przez bolszewików Kremla wobec narodu ukraińskiego w pierwszej połowie XX wieku, jest zgodne ze straszną rosyjsko-ukraińską wojną początku XXI wieku. U podstaw zbrodni leży jedna motywacja – zniszczenie pracowitego, utalentowanego narodu, a tych, którzy przeżyli, przekształcenie w posłusznych niewolników. Sztuczny głód lat 1921–1923, Hołodomor lat 1932–1933 – to niespotykane zjawiska w historii świata, chociaż historia ludzkości, niestety, zna wiele nieszczęść z powodu głodu, susz, wojen, deportacji itp. Ale żeby zabić głodem miliony niewinnych ludzi? Nie, takiego historia świata nie zna i, daj Boże, żeby nigdy nie znała. Sprawiedliwie, że już wiele państw świata uznało Hołodomor lat 1932–1933 za ludobójstwo Ukraińców. Ale skala tragedii do tej pory nie jest znana wszystkim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Czy Ukraina potrzebuje etnologii i antropologii?

W nr 29 „Słowa Proświty” z 20–26 lipca 2023 r. ukazał się artykuł wiodącej ukraińskiej etnolog, założycielki szkoły etnologicznej, doktor nauk historycznych, profesor Walentyny Kyryliwny Borysenko, dotyczący wykreślenia specjalności „etnologia” z listy zatwierdzonych standardów Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy. Publikacja nie pozostawiła obojętnymi wielu ludzi, którzy troszczą się o przyszłość ukraińskiej edukacji i nauki akademickiej. Maryna Hrymycz kontynuuje podjęty temat. było by zgodne z osobliwościami rozwoju nauki akademickiej właśnie w naszym kraju. Rozumiejąc, że być może w takiej postaci umieszczenie etnologii byłoby sprzeczne z ogólnoeuropejskimi standardami edukacyjnymi, dziwimy się, dlaczego nie umieścić jej razem z antropologią (antropologia / etnologia albo etnologia / antropologia), która jest jedną z czołowych dyscyplin w świecie zachodnim. W Ukrainie etnologia od kilkudziesięciu lat działa w nierozerwalnym partnerstwie z antropologią (kulturową, socjokulturową), i to partnerstwo można porównać (do pewnego stopnia, oczywiście) z partnerstwem historii i archeologii, ponieważ druga zaczynała się od pierwszej, dopóki nie wyodrębniła się w osobną dyscyplinę. Ale… kulturowa / społeczna antropologia w naszym kraju znajduje się jeszcze w gorszym stanie niż etnologia. I to przy tym, że poza granicami Ukrainy podejście antropologiczne do wszystkiego i we wszystkim stało się jedną z głównych tendencji czasu, priorytetem w kształtowaniu bytu społecznego! Dziś antropologia jest poszukiwana w wielu dziedzinach – nie tylko w kulturze, ale także w biznesie, medycynie, w przedsiębiorstwach. To właśnie do antropologów (a także do etnologów współczesności) zwracają się po konsultacje te przedsiębiorstwa i instytucje biznesowe, które myślą o przyszłości, które chcą stworzyć profesjonalne środowiska pracy, odpowiadające standardom kulturowym, potrzebom konkretnych ludzi, uwzględniając ich historyczne, w tym etniczne zaplecze (bekgraund). Ale przede wszystkim to, że dzisiejszy świat jest wielokulturowy, migracje stają się normą, a pokojowe współistnienie różnych grup etnicznych i etnoregionalnych jest jednym z głównych zadań każdego współczesnego państwa. Na Zachodzie na profesjonalne badania i rozwiązywanie problemów stosunków międzyetnicznych, konfliktów międzyregionalnych przeznacza się miliardy. Na przykład taki fakt: budżet Ministerstwa ds. Aborygenów w Kanadzie jest większy niż budżet Ministerstwa Obrony. Ukraińska etnologia ma potenc

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Jurij RABOTIN: „Słowo, niczym matczyna modlitwa, trzyma nas na wysokości”

Ihor ZOC Zdjęcie ze źródeł otwartych „Nie z tych strachliwych” Wróćmy do ubiegłego roku. Wtedy, na przełomie lata i jesieni, Siłom Zbrojnym Ukrainy udało się odzyskać znaczną część naszego terytorium i wierzono, że do pełnego zwycięstwa nad rosją jest już blisko. Takie nadzieje towarzyszyły finałowej części konkursu, który mimo niebezpieczeństwa jednak się odbył, choć bez licznych gości z całej Ukrainy, jak to bywało zazwyczaj. Wtedy nikt nawet nie przypuszczał, że Odessa i cały region trafią pod jeszcze potężniejsze ostrzały. Jednak zagrożenia nie zatrzymały organizatorów konkursu. „Nie jesteśmy z tych strachliwych” – mówi przewodniczący Komitetu Organizacyjnego konkursu i szef Odeskiej organizacji regionalnej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Jurij Rabotin. Według fundatora twórczych zmagań, jeszcze wiosną do Odessy zaczęły napływać materiały uczestników, latem uzbierało się ich ponad trzysta. A według obserwacji pisarza i autorytatywnego członka jury Wasyla Dżurana, w sumie wpłynęło ponad pół tysiąca prac. Rekord. Opowiadając o tym, jak J. Rabotin ceni konkurs i jego tradycje, cytuje towarzysza broni: „Słowo trzyma człowieka na wysokości. Jak matczyna modlitwa”. Tak samo osiągniętą wysokość utrzymuje sam pisarz Jurij Rabotin: konkurs stał się nieodłączną częścią jego życia. Jednocześnie oddaje hołd orędownikom ukraińskiego słowa, którzy wsparli inicjatywę odesian. Są to, między innymi, niezapomniani Iwan Dziuba, Wołodymyr Newmytyj, Fedir Szewczuk... Ze szczególnym ciepłem wspomina poległego za Ukrainę żołnierza Ołeksandra Bereżnego, który był stałym uczestnikiem konkursów. Na trzy dni przed swoją ostatnią bitwą w rejonie czuhujiwskim w obwodzie charkowskim napisał wiersz-dedykację. – Sasza był stale w kontakcie. Dzwonił i nie raz się żegnał. I kiedy jeszcze znalazł chwilę, żeby napisać wiersz?.. Komitet Organizacyjny konkursu, Czerniowiecka organizacja obwodowa Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz studio literackie „Horycwit”, któremu przewodniczył Sasza, przygotowały serię wierszy-dedykacji dla Bohatera, a Prezydent Ukrainy odznaczył Ołeksandra Bereżnego orderem „Za odwagę” III stopnia – opowiedział J. Rabotin. – W wydaniu gazety „Zołotosliw” zamieściliśmy ostatnią poezję Ołeksandra i Switłany Bereżnych, napisaną 2 maja 2022 roku, na trzy dni przed jego śmiercią. „Wśród ścisku nienawiści rakiet...” Dorobek twórczy w nominacji „Granice wyczynów i nieśmiertelności” fachowo czytał przewodniczący Czerniowieckiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Dżuran. Według pana Wasyla, nawet niewielka część utworów przedstawionych na konkurs budzi szacunek i szczere zainteresowanie. Na przykład, Wałentyna Sydoruk z Czornomorska w swoich notatkach z podróży twierdzi: „Chcę być rodu książęcego, a nie kacapką, moszką, orką...”. Wersy doprawdy książęce. Nie lada zainteresowanie wzbudziło szczodre wydawnictwo Wiktorii Korytnianskiej, gdzie znalazło się miejsce na opowiadania, miniatury, bajki i nowele o wojnie. Na przykład „Marusia i jabłko” dedykowane jest wszystkim poległym mieszkańcom Mariupola. Kolejne miniatury – „Chowam cię, wojno”, „Postąpił jak człowiek”. Do Odessy z Zastawny na Bukowinie napłynęły reportaże z pożegnań z Bohaterami. Swoista Księga pamięci o najodważniejszych. Autorka – Switłana Masłowska, przewodnicząca Zastawniowskiej „Proświty”. Ołena Borowska przedstawiła książkę „Mogli stać się twoimi przyjaciółmi, a stali się aniołami”. Uczniowie Liceum nr 6 w Czornomorsku w obwodzie odeskim wykonali rysunki do opowiadań tego wydania, poświęconego poległym rówieśnikom. – Nie mogę nie powiedzieć dobrego słowa o wydaniu „Poezja jako odpowiedź na wojnę”, które przedstawiło „Ukraińskie centrum dialogu i komunikacji”. Poruszającą fotorelację „Wojownicy światła, dobra, życia” udostępnił zarząd komunikacji i prasy Ministerstwa Obrony Ukrainy. A także kadry z wystawy fotograficznej „Błyski wojny” – autorskie podsumowania roku przewodniczącego Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Serhija Tomilenki oraz zdjęcia dziennikarzy – podsumowuje Wasyl Dżuran. Wiele prac zwycięzców konkursu w nominacji „Granice wyczynów i nieśmiertelności” było początkowo prezentowanych na łamach „Słowa Proświty”. W szczególności Tetiany Łysak, Łarysy Łysak, Wiktora Skrypnyka i Wałerija Romanka ze Słowiańska w obwodzie donieckim, Wołodymyra Zajiki z osady Ołeksandriwka w obwodzie donieckim. Ich prace oddychają wojną, bo mimo niebezpieczeństwa autorzy kontynuują życie i pracę w pobliżu linii starcia. Książka Wołodymyra Zajiki tak właśnie się nazywa – „W odległości wojny”. Takim samym świadkiem brzemiennych w skutki wydarzeń stał się film dokumentalny „Piekielne objęcia” reżysera filmowego Dmytra Łomaczuka, proświcianina i laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Wśród wyróżnionych znaleźli się Wasyl Dżuran, Kremenczucki koledż lotniczy Charkowskiego narodowego uniwersytetu spraw wewnętrznych – za szkice literackie, poetyckie wersy kursantów i studentów koledżu „Wojna wtargnęła w nasze serca”, Ołeksandr Kaczura z obwodu donieckiego oraz Ildiko Iperjesi (Węgry) – za książkę „Szmaty wojny. Donbas”, Hałyna Tarasiuk – za książkę poezji „Echo wojny i pokoju”, Amal Szahin – za książkę „Amal” (w tłumaczeniu z języka arabskiego – nadzieja). „Tarcza i miecz narodu” Nominacja „Kwitnij, mowo nasza ojczysta” nie traci pozycji od pierwszego roku przeprowadzania konkursu, tradycyjnie gromadząc najszersze grono uczestników. Tak jury wyróżniło książkę opowiadań proświcianki Olhy Chodackiej „Brzeg wiary, nadziei, miłości” z przedmowami Antonii Cwid i niezapomnianego językoznawcy Iwana Juszczuka. Według Wasyla Dżurana, w tej kategorii zaroiło się od konstelacji bukowińskich autorów: Stepan Panczuk („Język ukraiński – i tarcza, i miecz narodu”), Wasyl Waskan („Ochrimiwskie horyzonty”), Wasyl Titow („Podróż przez czas”), Natalia Hryhorczuk-Wojtko z dwoma tomikami poezji („Wieczny dar miłości”, „Kocham, jak po raz pierwszy...”), Inna Honczar (książka poezji „Brzmi wzruszona struna”). Poetka z Kramatorska Hałyna Onacka wyznaje książką, rzecz jasna, że „Do szczęścia tak niewiele potrzeba”. Logicznym wynikiem popularnej nominacji jest książka publicystyczna Witalija Żywyłka „Tylko ojczysty język jednoczy naród”. Na szczególne podziękowania zasługuje projekt byłego donieczanina Wiktora Tupiłka „Ołeksa Hirnyk. Dokumenty i materiały”. Książkę, poświęconą Bohaterowi Ukrainy Ołeksie Hirnykowi, autor podarował niedawno redakcji „SP” i jeszcze wrócimy do tego wydania. Olha Dołhijer, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury obcej oraz zastępczyni dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych Liceum nr 24 w Odessie, swojego tomiku poezji jeszcze nie ma, ale za to stworzyła gazetę szkolną. – Aby nasza gazeta „Majak” stała się bardziej wyrafinowana i wszechstronna, a audytorium szersze, postanowiliśmy założyć stronę poetycką. Sama piszę wiersze, kocham poezję i staram się zaszczepić takie podejście moim uczniom. Wiem, że niektórzy moi koledzy są twórczymi osobowościami, ale wstydzą się tego i nie wiedzą, gdzie skierować swoje twórcze strumienie. Dlatego nasza gazeta chętnie otworzyła swoje strony i stała się przestrzenią do prezentacji naszych talentów. Jak na razie swoje poezje drukowali tu nasi twórczy pedagodzy. To nauczycielka matematyki Anastasija Wojtiuk i nauczycielka szkoły podstawowej Ołena Wasylkowa. Ale już w najbliższej przyszłości planujemy zamieścić także poezje naszych uczniów, którzy zainspirowali się przykładem swoich nauczycieli. Przy okazji należy zaznaczyć, że podobnie jak w poprzednich latach, organizatorzy aktywnie zachęcają do udziału w konkursie uczniów. Tak więc w tym roku uczniowie Odessy w nominacji „Pierwiosnek” złożyli swoje prace na tematy „Zawsze nowoczesny Skoworoda”, „Kobziarz i współczesność”, „Srebrne słowo” i inne. Najmłodszych laureatów uroczyście nagrodzono w pomieszczeniu Liceum „Europejskie” w Odessie. „Zołotosliw” – 96 kolumn! Dzięki swojemu niewyczerpanemu entuzjazmowi Jurij Rabotin zdołał znaleźć środki na wydanie gazety „Zołotosliw” o konkursie i jego uczestnikach. Rekordowe wydanie pełnokolorowej gazety na 96 kolumnach wyszło treściwe i różnorodne. Wydanie otwierają gratulacje od kierowników instytucji społecznych i państwowych, którzy od dłuższego czasu słowem i czynem wspierają konkurs. W szczególności przewodniczących: Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” – Pawła Mowczana, Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy – Serhija Tomilenki, Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy – Mychajła Sydorżewskiego oraz innych działaczy. Odwołanie się do postaci jednego z fundatorów konkursu – akademika Iwana Dziuby – w pierwszą rocznicę jego odejścia jest krokiem logicznym. W gazecie wydrukowano wspomnienia autora tych słów o kontaktach z Iwanem Dziubą pod tytułem „Droga do Ukrainy” oraz wieniec poezji poświęcony językoznawcy. Wśród nich są m.in. wiersze członków Proświty: Lubow Serduncz, Witalija Michalewskiego, Iwana Łewczenki, Niny Fesenko, Hałyny Tarasiuk i innych. A Ołeksa Riznykiw napisał nie tylko poetyckie wersy, ale też wspomniał o swoich spotkaniach z Iwanem Mychajłowyczem. Daty pan Ołeksa nie podaje, ale można przypuszczać, że to koniec 1969 lub początek 1970 roku. Wydarzenie miało miejsce w Kijowie. Początkowo Ołeksa Riznykiw odwiedził redakcję gazety „Literaturna Ukrajina” i wręczył redaktorowi list popierający pracę I. Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”. „Potem spotkałem się z Iwanem Dziubą (byliśmy już wcześniej znajomi) przy Uniwersytecie i dałem mu tekst listu. Nawiasem mówiąc, wtedy też dałem mu do przeczytania swoją powieść „Majunella”. Półfantastyczną – o tym, jak Rosja wychodzi z ZSRR. Rada Najwyższa zagłosowała „za”, bo ci nacmeni psują język rosyjski! I jak Ukraina, jej Rada Najwyższa nie wypuszcza, protestuje! Dlatego że „te stepy Ukrainy – to ruskie pola!” – wspomina Ołeksa Riznykiw. Przyznaje: miałem podziemną myśl, że Iwan przekaże ją za granicę. Nie wyszło. Podziękował za list i ostrzegł mnie, że może być nagonka. Machnąłem ręką, obojętnie! Przecież nie ma tu antyradzieckości, a jest miłość do Ukrainy, która jest reprezentowana w ONZ, która jest formalną republiką z prawem wyjścia z ZSRR. List oczywiście nie został wydrukowany. A dwa lata później mnie aresztowano – 10 października 1971 roku...”. Jeszcze jedna oryginalna publikacja w gazecie – „Posłanie w XXI wiek od Maksyma Rylskiego” – przeważnie wierszowana. Klasyk subtelnie odczuwał swój czas i prorokował przyszłość: ...Język jest spowiedzią narodu... Językiem można zatruć świadomość I podnieść ją, wyjaśnić, uzdrowić. Autorzy „Zołotoslowa” piszą o wojnie, bo tak czy inaczej w niej żyją. Nie można nie współodczuwać z bohaterami publikacji Anny Biłyk „Chersoń w okupacji albo osiem poziomów piekła”. Nikogo nie Wiktor Skrypnyk ze Słowiańska nie pozostawiają obojętnym ilustracje z wystawy fotograficznej „Błyski wojny”: pierwszy zestrzelony rosyjski śmigłowiec pod Hostomlem w pierwszym dniu wojny (autor Jefrem Łukacki); zniszczone szczątki rosyjskiego sprzętu wojskowego w mieście Bucza 1 marca 2022 r. (Serhij Nużnenko); ukraiński żołnierz pomaga rannemu towarzyszowi broni na drodze na wyzwolonym terytorium w obwodzie charkowskim 12 września 2022 r. (Włada i Kostiantyn Liberowie). O tym, że praca fotoreporterów, dziennikarzy jest bardzo ważna, opowiadają materiały „Dnieprzańskie Centrum gromadzi wokół siebie medialników”, „Przeżyć i nie poddać się!” – o tym, jak Centrum Solidarności Dziennikarskiej w Zaporożu wspiera medialników-przesiedleńców. Wydanie zamieszcza również na swoich łamach świeże wydanie innej gazety – „Wisti Snihuriwszczyny”, gdzie mowa o wyzwoleniu Snihuriwki i o tym, jak mieszkańcy przeżyli okupację. Nagłówki są wymowne: „Jak piwnica uratowała moją rodzinę”, „Koszmar nie zostanie zapomniany, a radość zwycięstwa uleczy nasze rany”, „Teraz jesteśmy wolni!”. „Każde słowo dzisiaj – jak broń na polu bitwy”, – pisze redaktor „Wisti Snihuriwszczyny” Ihor Nowikow. Według Jurija Rabotina, dziesiątki lokalnych mediów, przede wszystkim na terenach przyfrontowych, wykonują swoją misję wbrew niebezpieczeństwu. To gazety „Worskła” i jej redaktor Ołeksij Pasiuha z obwodu sumskiego, „Nowyj deń” na czele z Anatolijem Żupyną z Chersonia, „Zoria” z Łymanu w obwodzie donieckim (redaktor Ołeksandr Pasicznyk). Te i inne wydania, w szczególności „Słowo Proświty”, zostały laureatami konkursu. Tymczasem forum językowe trwa, zwycięzcy w różnych zakątkach Ukrainy otrzymują nagrody pocztą, a w Odessie w minioną sobotę Jurij Rabotin odwiedził bibliotekę nr 2, gdzie otwarto maraton literacko-muzyczny „Za Ukrainę, za jej język” z okazji Dnia Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa oraz wykonał honorowe polecenie przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” – wręczył medale „Budowniczy Ukrainy” Wołodymyrowi Wrublewskiemu, Ołeksijowi Żmudenkowi (na zdjęciu). Serhijowi Kuszczyńskiemu medal zostanie wręczony później. Podczas spotkania w bibliotece wyróżniono także laureatów konkursu. Wszyscy obecni otrzymali na pamiątkę unikalny „Zołotosliw”. Tak język jednoczy nieprzerwanie! Na Odesszczyźnie odbył się drugi w czasie wojny i 24. od czasu założenia ogólnonarodowy konkurs „Język ukraiński – język jednoczenia”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

“Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba…”

Halyna DACIUK, dziennikarka, laureatka nagrody imienia Anatolija Pohribnego. Anatolij Hryhorowycz był moim wykładowcą. Przystojny i energiczny, w jasnym garniturze, wszedł do nas, przyszłych dziennikarzy, do 32. sali Żółtego korpusu Uniwersytetu Szewczenki jako “zjawisko i zjawa” – sparafrazowałabym tytuł jego ostatniej książki wydanej za życia. I od razu zachwycił niebanalnością, łatwością w komunikacji, swobodą wykładania materiału, erudycją. Wykładał błyskotliwie i zrozumiale, stając się dla nas niepodważalnym autorytetem. Był gotów odpowiedzieć na każde pytanie, podzielić się wiedzą, wysłuchać z hojnością i gotowością. Wkrótce dowiedzieliśmy się, że prowadził wykłady na Uniwersytecie w Zagrzebiu. Jugosławia w tamtym czasie była dla nas nieosiągalnym marzeniem, co wzmocniło podziw dla wykładowcy. Należę do tych jego studentek, które odnosiły się do Anatolija Hryhorowycza z pietyzmem, patrzyły na niego z dołu do góry. Dla mnie wykład Pohribnego trwał przez wszystkie lata po ukończeniu uniwersytetu i trwa do dziś... Los ponownie zetknął mnie z Anatolijem Hryhorowyczem w 1992 roku, już jako z wiceministrem oświaty Ukrainy, kiedy inicjatywna grupa kobiet napisała apel do Ministerstwa Oświaty z prośbą o nadanie imienia Sofii Rusowej szkole w Oleszni na Czernihowszczyźnie, w ojczyźnie wielkiej edukatorki. W tym roku minęło 30 lat, odkąd szkoła w Oleszni nosi imię S. F. Rusowej. I w tym zasługa Anatolija Hryhorowycza, który zawsze był gotów wspierać ukraińską sprawę, tym bardziej taką orędowniczkę języka ukraińskiego i edukacji narodowej, jak Sofia Rusowa. Należę do tych setek tysięcy słuchaczek radiowych, które dziesięć lat z rzędu słuchały Anatolija Pohribnego, reagując w szczególny sposób – emocjonalny – łzą w sercu i cichym westchnieniem: “Boże, jak on słusznie o wszystkim mówi!”. Łapiąc to miękkie “l”, twarde spółgłoski syczące i szczególną tonację, dusza nastawiała się na unikalną falę zakresu p o h r i b n y j, dziękowała i zachwycała się pośrednią przynależnością do tego niezwykłego człowieka, który mieszka w Kijowie, chodzi z tobą tymi samymi ulicami, rozmawia w tym samym co ty języku, ale myśli i przemawia kategoriami Słowa Bożego, gdy mowa schodzi na słowo ukraińskie. Pierwsza jego autorska audycja “Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba… Rozmowy o tym, co boli” zabrzmiała w Radiu Ukraińskim w 1997 roku. Tytuł jest wymowny, bo kwestia języka ukraińskiego to to, co profesora bolało najbardziej. Był bowiem przekonany, że język powinien nas najmocniej jednoczyć, że to fundament, na którym buduje się silne państwo. Wspominając jego audycje radiowe, jestem pewna, że dzisiaj brzmiałyby jeszcze bardziej aktualnie i przejmująco. Bo jeszcze przed wojną rosyjsko-ukraińską Anatolij Hryhorowycz zwracał uwagę właśnie na wschód Ukrainy – Donbas, ostrzegając przed “zagrożeniem nie-Ukrainy w Ukrainie”. Przekonywał, że “im więcej nieukraińskiego języka, tym mniej Ukrainy”. Na wręczeniu Nagrody Szewczenki w 2006 roku powiedział: “Nasz język jako jedyny język państwowy w Ukrainie, zarówno dziś, jak i w przyszłych czasach – to ten rubież, z którego my, Ukraińcy (nawiasem mówiąc, wspólnie z uczciwymi ludźmi – przedstawicielami innych etnosów), nigdy, pod żadnym pozorem nie zejdziemy”. W szczególny sposób wygłosił dla nas szewczenkowskie “gdybyście uczyli się tak, jak trzeba”, uwspółcześniając wskazówkę Tarasa, dodając do tych wersów gorycz wstydu za obecny stan ojczystego języka, za nasze nieuctwo, za nasz brak szacunku do swojego, za nasze bezbrzeżne i wieczne płaszczenie się przed cudzym! Przeczytał te wersy z siłą narodowego bólu, równego bólowi Tarasa! Anatolij Hryhorowycz i dzisiaj powiedziałby: mniejsza z tym, nie o mnie mowa... “Ja o czym innym – powiedziałby Anatolij Hryhorowycz – o tym, że musimy pracować! Musimy dbać, aby wydatki ze skarbca ojczystego języka zatrzymać, bo przecież kiedyś musimy się rozliczyć za to, co roztrwoniliśmy!”. Kto jeszcze tak powie? Często powtarzamy, że wraz z odejściem A. H. Pohribnego Ukraina straciła obrońcę ojczystego słowa, profesora, uczonego, działacza. Wydaje mi się, że kiedy tak mówimy, to umniejszamy znaczenie tej postaci. Z Pohribnym Ukraina zyskała kategorie wieczne, do których należy rycerskość w obronie ojczystego słowa. Z Pohribnym wzmocniła postawę wyprostowaną, której już nigdy nie straci. Jego postawa i dzisiaj pracuje na świadomą Ukrainę, którą ten natchniony patriota przekonał, że język to życie. Ale co robić z nieświadomą? Chyba tylko wierzyć, jak umiał wierzyć on: “nie przepadnie, ożyje, bo jakże inaczej?”. Anatolij Hryhorowycz należy do tych ludzi, którym mało śpiewano hosannę za życia, bo nie wpisywał się w format sławolubnych uczonych. Niesamowita pracowitość profesora – oto cnota, która wyróżniała jego osobowość, zawsze będącą w ruchu, energii słowa, poszukiwaniu, obronie i ataku. On nie odpoczywał! Obrażało go cudze lenistwo, bo ta ludzka pokusa, uważał, pracuje przeciwko Ukrainie. Miałam radość pracować z Anatolijem Hryhorowyczem w Instytucie Dziennikarstwa, witać się, rozmawiać. Na 150-lecie Sofii Rusowej katedra wydawnictwa i redagowania, kierowana przez profesora M. S. Tymoszyka, zorganizowała konferencję jubileuszową z wystawą ciekawych dokumentów z archiwum Centrum Kobiecego “Spadczyna”: fotografii rodziny Rusowych-Lindforsów, książek, listów. Wtedy Anatolij Hryhorowycz bardzo pochlebnie wypowiedział się o moich publikacjach i o filmie „Dzień Zofii”. Była to najwyższa nagroda od Profesora. „W każdym razie nie o mnie chodzi” – jak mawiał Anatolij Hryhorowycz. Przykro dziś zaświadczyć o fakcie, że w archiwach Ukraińskiego Radia nie zachowała się ani jedna autorska audycja „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba…”. Zasłużony dziennikarz Ukrainy W. A. Marusyk, z którego lekkiej ręki Anatolij Hryhorowycz zaczął prowadzić audycje, zachował jedną – „Etykieta językowa” – i szczodrze się nią ze mną podzielił. Emitowaliśmy ją w audycji poświęconej pamięci A. H. Pohribnego, którą poprowadziliśmy razem z Lubow Wasyliwną Hołotą. Te 20 minut niezapomnianego głosu narodowego profesora, jako słowo otuchy, słuchali niedawno na naszym spotkaniu uczniowie Kijowskiego Gimnazjum imienia Wiaczesława Czornowoła. Poprosił mnie o nią kiedyś Wołodymyr Jaworiwski do swojej autorskiej audycji „Cóż my za naród taki?..”. Więc myślę, cóż my za naród taki, że tak lekceważymy skarb najwyższej próby, nie pozostawiając nawet śladu po fenomenalnej audycji z głosem Anatolija Pohribnego? Aby nie urazić i nie zdradzić pamięci Anatolija Pohribnego, musimy pracować razem z nim. Nagłaśniać bolesne punkty ukraińskiej przestrzeni duchowej, o których on nie milczał. Stać na straży rycerskości i szczerości, miłości i sumienia, szacunku do samego siebie i samoobrony. Wymiar naszej pamięci o A. H. Pohribnym zawiera się w książkach, które trzeba wydawać, czytać, uczyć się na pamięć, tak jak my uczyliśmy się kiedyś jego wykładów. Ukraina jeszcze go nie przeczytała. Nie wysłuchała, nie przyswoiła jego lekcji, nie dorosła do Jego-Szewczenkowskiego: „Gdybyśmy uczyli się…”. Gdybyż to… umiejętności przykręcenia gniazdka, choć 10 lat w szkole prowadzą lekcje pracy. Trzeba, zdaniem nauczyciela, zdjąć tabu z tematu edukacji seksualnej młodzieży. Do kolegów A. Projdakow zwraca się tak: „Spróbujcie przekształcić każdą lekcję w pasjonujący proces. Od waszej współpracy z dziećmi zależy przyszłość naszego państwa. Nie bójcie się odpowiedzialności. Nie bójcie się współdziałać z uczniami i uczennicami. Mamy okazję wykonywać swoją pracę tutaj, dopóki chronią nas na froncie obrońcy i obrończynie. Więc wykonujmy naszą pracę tak jakościowo, jak to tylko możliwe”. Chcemy życzyć Arturowi Projdakowowi dalszego zwycięskiego marszu zawodowymi ścieżkami. Kateryna HŁUCHOWCEWA, profesor katedry języka ukraińskiego Państwowego Zakładu „Ługański Narodowy Uniwersytet im. T. Szewczenki”, członek zarządu obwodowego Ługańskiego oddziału terytorialnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; Oksana KLESZCZOWA, kierownik katedry języka ukraińskiego Państwowego Zakładu „Ługański Narodowy Uniwersytet im. T. Szewczenki”, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. W przeddzień Dnia Języka Ukraińskiego chce się wspomnieć choć kilkoma kreskami jednego z najsławniejszych jego obrońców – wybitnego naukowca, działacza społecznego, proświcianina Anatolija Hryhorowycza Pohribnego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Nagroda Nobla” dla nauczyciela języka ukraińskiego

magistranta. Tak jak i dziś był liderem grupy, z którym rywalizowali zarówno koledzy, jak i koleżanki ze studiów. Atmosfera twórczości, życzliwości i aktywnej pracy na zajęciach panowała zawsze, ponieważ tworzyła ją wysokiej jakości przygotowanie do każdych zajęć, pragnienie poznawania nowego i wykorzystywania tego w praktycznej działalności, a także twórcze wykonywanie zadań naukowo-badawczych oraz dążenie do wiedzy i umiejętności coraz większych. Temat pracy magisterskiej Artur wybrał sam, ale od wstąpienia do aspiranturę zrezygnował, pociągała go bowiem praktyka nauczania języka i literatury w szkole. W listopadzie 2021 roku, kiedy Artura Projdakowa ogłoszono zwycięzcą nagrody Global Teacher Prize Ukraine, zespół wydziału zorganizował z nim okrągły stół. Okazało się, że Artur od dzieciństwa interesował się językiem i kulturą ukraińską, inspirowali go komentatorzy piłkarscy i ukraińskie zespoły muzyczne. Pamiętamy jego pasjonującą opowieść o swoich wychowankach. I choć sekrety jego sukcesu, starannie zapisane i ponumerowane (u nas wyszło ich osiem), pozostały gdzieś tam, na biurkach mieszkań, które zmuszeni byliśmy opuścić w 2022 roku z powodu rozpoczęcia aktywnych działań wojennych na Ługańszczyźnie, to jednak najważniejsze niesiemy w sercu: „Jesteśmy dumni z naszego wychowanka, który osiągnął znaczące sukcesy w działalności nauczycielskiej”. Rozumiemy, że Artur Projdakow zwyciężył wśród trzech tysięcy pretendentów ze wszystkich regionów kraju, a to nie było łatwe. Zapoznając się z pięcioma radami nauczyciela (Pięć rad od nauczyciela roku Artura Projdakowa), przekonujemy się, że jego sukces polega na wykorzystywaniu na lekcjach języka i literatury tego, co dzieci lubią robić poza lekcjami. Ale wykorzystanie to jest umiejętne i stosowne, nie przeszkadza procesowi edukacyjnemu, a sprzyja rozwojowi spostrzegawczości także poza lekcjami: to wykorzystanie tekstów współczesnych ukraińskich piosenek; poznawanie literatury w grach i memach („Gry – źródło poznawania informacji i zarazem emocjonalny impuls twórczości i humoru”); wprowadzanie gier fabularnych (na przykład „Jestem blogerem”) itd. Nic dziwnego, że Artur Projdakow jest prawdziwym mistrzem nauczania przez zabawę, a ponadto realizuje ścisły związek z życiem, odnajdując przy poznawaniu przeszłości paralele we współczesnym życiu. Wśród innowacji nauczyciela Artura Projdakowa – stworzony przez niego kurs literatury ukraińskiej dla uczniów klas jedenastych w ramach projektu „Ogólnoukraińska szkoła online” oraz kurs „Podcasty z literatury ukraińskiej”. Prowadzi on także kanał na Telegramie „ZNO ukraińska” i angażuje uczniów do administrowania stroną. Jak zaznacza serwis „Osvitoria”, pod opieką mentorską Artura Projdakowa uczniowie małych miast zdają ZNO na 190+ punktów, a już po pierwszym roku na uniwersytecie znajdują pracę w SMM lub copywritingu i nieoczekiwanie zakochują się we współczesnym języku i literaturze ukraińskiej. Już uznany przez społeczność oświatową i znanych członków jury konkursu, nauczyciel dąży do udoskonalenia systemu współczesnej edukacji. Uważa, że często nie dajemy uczniom tych informacji, które będą potrzebne później, po szkole, gdy wczorajszy uczeń stanie się kandydatem na studenta, następnie studentem – beneficjentem edukacji w uczelni wyższej, a potem wejdzie w dorosłe życie. Chodzi tu o zrozumienie spraw bankowych (czym jest pożyczka, kredyt, hipoteka, jak działają procenty); elementarne

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Proświcianka Lubow Janowśka i ziemia łubieńska

Tetiana SAFRONOWA, pracownica naukowa Łubieńskiego Muzeum Krajoznawczego im. H. J. Stelleckiego, obwód połtawski. Wśród najbliższych krewnych Lubow Janowśkiej (Szczerbaczowej) byli Wasyl Biłozerski (jeden z organizatorów Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, redaktor czasopisma „Osnowa”), ukraińska pisarka i folklorystka Hanna Barwinok (żona Pantełejmona Kulisza), Nadija Symonowa (żona ukraińskiego etnografa, pisarza i pedagoga Matwija Nomysa). Obdarzona dziewczyna, której wróżono błyskotliwą karierę śpiewaczą, z powodu braku środków i okoliczności rodzinnych po ukończeniu Połtawskiego Instytutu Szlachetnie Urodzonych Panien była zmuszona wyjechać do pracy jako nauczycielka domowa we wsi Rudky w powiecie łubieńskim (obecnie hromada Hrebinka). Tutaj spotkała swojego męża – starszego od niej o 30 lat Wasyla Jakowycza Janowśkiego, uczestnika wojny wyzwoleńczej na Bałkanach. Obowiązki żony i matki nie pozostawiały wiele czasu, jednak Lubow Ołeksandriwna opiekowała się nie tylko problemami rodziny, ale także troszczyła się o miejscowych chłopów i dzieci, które mieszkały na chutorze Tarnawszczyna, a z czasem zaczęła opisywać ich życie w utworach literackich. Pierwsze opowiadania Lubow Janowśkiej zostały napisane w języku rosyjskim, ale dzięki Wołodymyrowi Szemetowi 1 lipca 1897 roku we lwowskim czasopiśmie „Zoria” wydrukowano jej pierwsze opowiadanie po ukraińsku „Złodziejka Oksana”. Liryczne, prawdziwe, pełne współczucia historie z życia prostych ludzi z czasem pojawiły się w czasopiśmie „Kijewskaja starina”, gazecie „Rada”, wychodziły w osobnych zbiorach. Były one poświęcone kobiecym losom i ludziom, których dobrze znała, ponieważ żyła z nimi obok w Tarnawszczynie i Łubniach. W 1897 roku wydarzyło się ważne wydarzenie nie tylko w życiu pisarki, ale i w życiu kulturalnym Łubniów: do miasta podczas podróży chóralnej zawitał Mykoła Łysenko. Łubieński fotograf Ołeksej Zawadśkyj pozostawił nam unikalne zdjęcie, na którym wielki kompozytor siedzi wśród miejscowej inteligencji, a po lewej stronie od niego Lubow Ołeksandriwna. Oni, najwyraźniej, byli już dobrze zaznajomieni. Jeszcze w 1890 roku w jednym z listów Mykoła Łysenko zwracał się do Lubow Janowśkiej: „...nie przestawajcie, na Boga, pisać, pisać i jeszcze raz pisać dla czytelnictwa dziecięcego, dla teatru dziecięcego...”. Zatem, oprócz opowiadań, pisała sztuki, tak potrzebne zarówno zespołom amatorskim, jak i wiodącym ukraińskim trupom. W 1900 roku Janowśka pisze libretto do opery „Kupałśka iskra” łubieńskiego kompozytora Borysa Pidhorećkiego, jej fabuła była zbudowana na starodawnych wierzeniach ludowych. Ustami bohaterów swoich utworów Janowśka mówi o ważnych dla niej sensach. W sztuce „Na Małanki” (1902), której wydarzenia rozgrywają się w Wojnyśce (obecnie wieś hromady łubieńskiej), stary kozak zwraca się do córki: „Niewiele w życiu naszego brata-chłopa wesołych chwil, za to są one drogie naszemu sercu, bo tak samo świętowali je nasi dziadowie, pradziadowie. Co będzie jednoczyć nas, nieszczęsnych Ukraińców, kiedy zwyczaje będziemy znieważać? Odwróciliśmy się od języka, od odzieży swojej, zapomnieliśmy pragnienia, nadzieje sławnych dziadów, nie wiemy, czego pragnąć, czego się spodziewać, zostały tylko echa wspólnego życia, te zwyczaje...”. W 1903 roku Lubow Ołeksandriwna napisała swoją najpopularniejszą sztukę „Leśny kwiat”, utwór był poświęcony Marii Zańkowećkiej i wszedł do repertuaru trupy Panasa Saksahanśkiego. Koryfeusz ukraińskiego teatru pisał: „...byłoby pożytecznie taką rzecz wystawiać w spektaklach po wsiach, dla prostego ludu, gdzie jest potrzeba propagandy wiadomości z historii, geografii ukraińskiej”. Już w 1906 roku w szkole muzyczno-dramatycznej Mykoły Łysenki sztuki Lubow Janowśkiej są studiowane przez uczniów na kursie „Dramat społeczno-obyczajowy i historyczny” obok utworów M. Staryćkiego, I. Karpenki-Karego, M. Kropywnyćkiego. Od 1905 roku Janowśka częściej mieszkała w Kijowie, gdzie pomagała przy wnukach córce Wałentynie Radzymowśkiej, później znanej ukraińskiej uczonej, oraz brała aktywny udział w ukraińskim życiu społecznym. Ideolog ukraińskiego nacjonalizmu Dmytro Doncow, dobrze zaznajomiony z rodziną Janowśkich-Radzymowśkich, pisał: „Przez łubieńców i, w ogóle, studentów miał dom Radzymowśkich kontakt z rewolucyjną ukraińską młodzieżą, przez L. Janowśką – ze starszymi obywatelami. Ich dom był jednym z niewielu w tamtych czasach ośrodków narodowego ukraińskiego życia w Kijowie”. W 1906 roku odwiedził rodzinę Janowśkich w Łubniach, przywoził lekarstwa chorej Wałentynie Wasyliwnie, a już w 1907 roku pomogli oni Dmytrowi Doncowowi uniknąć zesłania i zorganizowali jego ucieczkę za granicę. W 1908 roku Lubow Janowśka została delegatką Pierwszego Wszechrosyjskiego Zjazdu Kobiet w Petersburgu, gdzie wystąpiła z referatem o losie ukraińskiej chłopki. Na tym samym zjeździe Sofija Rusowa, prezentując kobiety-pisarki w literaturze ukraińskiej, zaznaczyła, że utwory Lubow Janowśkiej wyróżniają się „szczególną przemyślnością, subtelną analizą psychologiczną tych nieszczęsnych typów chłopów, których maluje. Tematy jej są oryginalne, opracowanie ich wykazuje nie tylko gruntowną znajomość ludowego obyczaju, ale także jego zwyczajów i twórczości, i nigdy nie oddalała się od nich. Można ją nazwać prawdziwą strażniczką wartości duchowych narodu ukraińskiego oraz swojej rodzinnej ziemi. W. M. Łysenko z uczestnikami podróży chóralnej w m. Łubnie. Czerwiec-lipiec 1897 r. sztuki ludowej – hafty, ornamenty na pisankach itp. Bliskie jej były idee partii radykalnej, kierowanej przez Iwana Frankę i Mychajła Pawłyka. Obok Natalii Kobrynśkiej i Olhy Kobylańśkiej brała udział w rozwijaniu ruchu kobiecego w Galicji i na Bukowinie. 21 października 1904 roku Jewhenija Iwaniwna zmarła w wieku trzydziestu sześciu lat. Pochowana w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Ruskim w Czerniowcach. W rodzinnej wsi jedna z ulic nosi jej imię. W 2004 roku odsłonięto znak pamięci. Przy Czunkiwśkiej szkole ogólnokształcącej działa muzeum jej imienia. Na fasadzie szkoły ogólnokształcącej I–III stopnia odsłonięto i poświęcono tablicę pamiątkową (2014). We wsi Ridkiwci w rejonie czerniowieckim jedna z ulic również została nazwana na cześć Jewheniji Jaroszynśkiej. W 2019 roku założono otwarty obwodowy festiwal-konkurs bukowińskiej pieśni ludowej (dawnej, zapomnianej) im. Jewheniji Jaroszynśkiej „Bukowina autentyczna”. Jewhenija Jaroszynśka była bliska sercem swojemu narodowi. Wydarzenie odbyło się w ramach projektu „Pisarzowy maraton biblioteczny” Czerniowieckiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, w którym wzięli udział bukowińscy poeci Wasyl Dżuran i Witalij Demczenko. Biblioteka obwodowa otrzymała w prezencie egzemplarz serii pocztówek, która uzupełni krajoznawczą kolekcję literatury. Wydarzenie moderował przewodniczący Czerniowieckiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Dżuran. Wiktor BEZPALCZENKO, pracownik Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. M. Iwasiuka Zdjęcie autora świeży talent...”. W Kijowie Lubow Janowśka włączyła się do pracy Klubu Ukraińskiego, brała udział w organizacji wydarzeń kulturalno-artystycznych „Proświty”, a pod koniec 1909 roku i do jej zamknięcia w 1910 roku kierowała tą organizacją. W tych latach aktywnie publikowała w gazecie „Rada”, pod publikacjami jej opowiadań obok daty często widnieje miejsce napisania – chutor Terniwszczyzna. 15 maja 1911 roku Janowśka wzięła udział w pierwszym w Łubniach jubileuszowym wieczorze pamięci Tarasa Szewczenki. Po wykonaniu przez chór „Testamentu” wygłosiła referat w języku ukraińskim, ją oraz poetę Mykołę Woronego łubieńczanie „witali gromkimi brawami i wywoływali ich po kilka razy”. W 1912 roku sztuka Lubow Janowśkiej „Ofiary” została nagrodzona w konkursie utworów dramatycznych we Lwowie. W 1913 roku łubieńskie ziemstwo wyraża podziękowanie dobrodziejce Janowśkiej za to, że „daje w darze łubieńskiemu ziemstwu odpowiednią działkę ziemi pod budowę szpitala” na chutorze Tarnawszczyzna. W maju 1917 roku Lubow Janowśka bierze udział w pierwszym zebraniu Kijowskiej Ukraińskiej Rady Miejskiej, później pracuje jako nauczycielka. Od 1923 roku ciężko chora Janowśka była przykuta do łóżka. Pisarka zmarła w 1933 roku, pochowana jest na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie. Niestety, sztuk Lubow Janowśkiej nie wystawia się już w teatrach, jej utwory są obecnie bardziej znane literaturoznawcom niż czytelnikom, ale dobra pamięć o niej wciąż żyje w pamięci wdzięcznych mieszkańców Łubniów. W Łubniach na cześć Lubow Janowśkiej nazwano ulicę. A we wsi Terniwszczyzna w łubieńskiej miejskiej wspólnocie terytorialnej rolnik Ołeksij Kowalenko ustanowił znak pamięci na cześć pisarki i dobrodziejki, o której usłyszał od swojej babci. Obok portretu Lubow Ołeksandriwny można przeczytać: „...ten naród zaczął wydawać mi się bliskim, jego smutki i radości zrozumiałymi, etnografia ciekawą...”. Lubow Ołeksandriwna Janowśka (1861–1933) – ukraińska pisarka i działaczka społeczna. Urodziła się na Czernihowszczyźnie, wychowywała się i uczyła w Warszawie, Połtawie i Krzemieńczuku, ale świadomą Ukrainką stała się na Łubieńszczyźnie, gdzie wielki wpływ na nią mieli Wołodymyr Szemet, Musij Kononenko, a także zwykli wieśniacy z chutoru Tarnawszczyzna, gdzie przeżyła około 20 lat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Niezgasły kwiat

Ostatnio w Czerniowcach w obwodowej bibliotece im. Mychajła Iwasiuka pisarze Bukowiny zaprezentowali serię pocztówek „Geniusz Jewhenii” (z okazji 155. rocznicy urodzin pierwszej bukowińskiej pisarki Jewhenii Jaroszynskiej). Jewhenija Iwaniwna Jaroszynska to ukraińska pisarka, nauczycielka, etnografka, działaczka społeczna, osobowość, której życie i twórczość do dziś nie zostały w pełni zbadane. Urodziła się 18 października 1868 roku we wsi Czunkiw, obecnie w rejonie czerniowieckim obwodu czerniowieckiego. Ukończyła sześć klas szkoły ludowej w Czerniowcach. Pracowała jako nauczycielka na Bukowinie. Była aktywną korespondentką gazety „Batkiwszczyna” i czasopisma „Narod”. Z utworami literackimi występowała w „Bukowynie”, „Zori”, „Literaturno-naukowym wisnyku”, „Zernach”, „Dili”, „Bukowynśkomu kalendari”. Od 1904 roku weszła w skład redakcji gazety nauczycielskiej „Promiń” (miasto Waszkiwci). Zajmowała się działalnością folklorystyczno-etnograficzną. Materiały etnograficzne były drukowane w wydawnictwach niemieckojęzycznych (czasopismo „Wiener Mode” i inne). Najbardziej znane utwory: opowiadania „Wirna luba”, „Proklatyj mlyn”, „Lypa na meżi”, „Zołote serce”, „Żeniaczka na wypłat”; nowele „Hist”, „Adresatka pomerła”, „Ostannie prystanyszcze”, „W lisi”, „Weczirni dumky”, „Na cwyntari”, powieści „Ponad Dnistrom”, „Rożi, a ternie”, „Perekynczyky”, utwory dla dzieci „Tałka”, „Korali”, „Najbilszyj skarb”, „Dwa słowa”, „Cwity” i inne. Główne wydania: „Wybrani twory” (oprac. A. Korżupowa; Kijów, 1958), „Twory” (oprac. F. Pohrebennyk; Kijów, 1968). Zapisała w rodzinnych stronach setki pieśni. Jej rękopiśmienny zbiór „Narodni pisni z-nad Dnistra w zapyskach Jewhenii Jaroszynśkoji” (oprac. M. Huć; Kijów, 1972) został wyróżniony przez towarzystwo geograficzne w Petersburgu srebrnym medalem i nagrodą pieniężną. Oprócz pieśni ludowych zbierała i popularyzowała różne wzorce na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szej duchowości”. …A kiedy czytasz napisane przez ojca książki – rozumiesz, że to najmelodyjniejszy język na świecie”. Książki autorstwa W. M. Selezynki “Miasto mojej miłości”, “Grabowy masaż” oraz “Za czwartą ścianą”, które napisane zostały “najmelodyjniejszym językiem na świecie” z głębi serca i duszy, zostały podarowane przez Oksanę Wasyliwnę wszystkim, którzy pragnęli przyłączyć się do wykwintnego, prawdziwego, niekiedy żartobliwego słowa Wasyla Selezynki; córka grała też solo na drumli, pamiętając lekcje swojego ojca… Obecni słuchali wspomnień kolegów i przyjaciół W. M. Selezynki – dziennikarki telewizyjnej Żanny Odynskiej, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Antoniny Fantuch, przyjaciółki rodziny Ii Hryhoryszyn, córki szczerego przyjaciela Wasyla Mychajłowycza Oksany Mykołajiwny Dawydenko (Ponomarenko), poety Wasyla Waskana, mera miasta Czerniowiec w latach 1991-1994 Wiktora Pawluka, proboszcza Soboru Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy ojca Wałerija Syrotiuka, ludowego artysty Ukrainy, p.o. przewodniczącego towarzystwa “Proświta” Iwana Derdy, dziennikarki Ludmyły Czerniak, kandydatki nauk filologicznych Oksany Iwasiuk, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Mykoły Szkriblaka. P.o. dyrektora Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka Natalija Moroz również przechowuje przejmujące wspomnienia o Wasylu Mychajłowyczu jako ciekawym rozmówcy i szczerym sąsiedzie. Na pamiątkę wieczoru wspomnień podarowała do rodzinnego księgozbioru Selezynków-Achtemijczuków książki od muzeum “Czerwona ruta: od ziemskiego do niebieskiego”, “Historia muzeum w osobach i wydarzeniach” oraz an- Z jednej strony, może i rzeczywiście człowiek powiedział to, co najważniejsze. A z drugiej – bieda w naszym kraju z czytaniem, z zainteresowaniem literaturą. I pisarzom, i nie tylko im, jest boleśnie. W tym także o rozwój Ukrainy, jej duchowość. Dlatego my wszyscy musimy pracować. “Kiedy utworzono Ligę Ukraińskich Mecenasów, gdzie mnie na propozycję Jacyka mianowano dyrektorem wykonawczym – czytamy we wspomnieniu “Bliskie koło” – Jacyk od razu wyróżnił ze względu na szczególny stosunek do nich dwie osoby – dyrektorów generalnych firmy farmaceutycznej “Darnycia” Wołodymyra Zahorija oraz firmy “Magistralne Rurociągi Naftowe “Drużba” Lubomyra Buniaka, podkreślając: to nie politycy – złotouści czy populiści, a właśnie ci ludzie naprawdę budują niepodległe państwo ukraińskie. Zapewniają tysiące miejsc pracy, utrzymują przedsiębiorstwa na poziomie sukcesu ekonomicznego i dzięki temu płacą państwu rzadko spotykanie wysokie podatki. Jacyk był zwolennikiem

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Bezgraniczne światy artysty

Ołena ŁOHINOWA, pracownica Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka. „Wśród 15 najpopularniejszych na Podgórzu imion na pierwszym miejscu, jak mi się wydaje, stoi Wasyl. Nazwano mnie na cześć dziadka Wasyla, którego nigdy nie widziałem, ponieważ poszedł na I wojnę światową, gdy moja mama miała zaledwie dwa miesiące... Trzej bracia, jak sokoły, padli, nie wrócili z tej wojny, a prababka moja, ich matka, nie wierzyła, wciąż czekała i wypatrywała, aż dopóki nie przeziębiła się i umarła, zostawiając przy drodze kamienny krzyż, jak swój skamieniały ból. Ile bym razy nie przechodził obok tego krzyża, grzecznie zdejmowałem czapkę przed nim, kłaniałem się dziadkowi i smutno czytałem jego imię – Wasyl. Krzyż do dziś stoi, a ja pobożnie zdejmuję przed nim czapkę, bo ja po matce – Wasyl Anny Wasyla Ilka Fedkowego”, – tak pisał o sobie W. M. Selezinka w przedmowie do swojej książki „Złotej nici nie zgubcie” (Wydawnictwo „Bukowyna”, 2000). Wasyl Mychajłowycz Selezinka (1933–2017) – pisarz, reżyser teatralny i telewizyjny, krytyk teatralny, muzyk, pedagog, krajoznawca, działacz społeczno-kulturalny, proświcianin, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, prowadzący i reżyser audycji o charakterze kulturalno-artystycznym „Sjajwo” (Blask). Autor, reżyser i prowadzący cyklu audycji „Miasto mojej miłości”, w których przekazywał widzom osobliwości architektonicznej atrakcyjności naszych Czerniowiec, niezmienny kierownik grupy reżysersko-inscenizacyjnej Czerniowieckiego Państwowego Studia Telewizji. Przez pewien czas był kierownikiem artystycznym Czerniowieckiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Olhy Kobylańskiej. W książce „Światło góry Cecynskiej” (Czerniowce: „Ratusza”, 2003), napisanej we współautorstwie z dyrektorem stacji telewizyjnej Wasylem Dowhym, gdzie naświetlono czterdziestoletnią historię Czerniowieckiej Telewizji, Wasyl Mychajłowycz zostawił taki autograf: „Muzeum Wołodymyra Iwasiuka w Czerniowcach. Czytajcie strony 112-114. Historia telewizji – to historia ukraińskiej kultury XX wieku. W. Selezinka. 18. 06. 2008 r. m. Czerniowce” i tak pisał: „Wspominać o Wołodii Iwasiuku jest i łatwo, i trudno. Łatwo, bo był z tych, którzy zapadali w pamięć od razu i na całe życie, i pozostawał na zawsze, jak nieodłączna cząstka ciebie samego, twojej duszy, twojego serca i sumienia, całego tego świata i Wszechświata. Niezwykłą siłę piosenek Iwasiuka, których narodzinom aktywnie sprzyjało nasze Czerniowieckie Studio Telewizji w 60-tych pełnych nadziei latach, przyszło wszystkim jeszcze raz odczuć podczas nieprostego, rewolucyjnego, wybuchowego festiwalu „Czerwona ruta”. Pieśnią pieśni stała się jego „Czerwona ruta”. Taka piosenka, oczywiście, i bez nas przebiłaby sobie drogę, ale telewizja sprzyjała jej błyskawicznemu, szerokiemu rozpowszechnieniu. To rzeczywiście był cudowny kwiat pieśniowy”. Wasyl Mychajłowycz Selezinka był częstym i mile widzianym gościem naszego muzeum, zawsze ciepło i szczerze opowiadał o Wołodii, Mychajle Hryhorowyczu, wspominał lata pracy w Czerniowieckiej Państwowej Telewizji, dlatego 12 października w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka odbył się wieczór wspomnień „Bezgraniczne światy Wasyla Selezinki” w 90. rocznicę urodzin artysty. Pracownice muzeum pamięci Wołodymyra Iwasiuka przygotowały wystawę, na której zaprezentowano dokumenty muzealne, fotografie z wydarzeń muzealnych, książki oraz rodzinne skarby z archiwum rodziny Selezinków: pamiątkowe zdjęcia, odznaki, książki, odznaczenia państwowe W. M. Selezinki, instrumenty muzyczne – sopiłki, tyłynki, dwudenciwki, drymby, na których chętnie grał i oczarowywał wszystkich swoją grą. Goście wydarzenia mieli możliwość obejrzeć fragment audycji „Rycerz słowa” z okazji 80. rocznicy urodzin M. H. Iwasiuka (1997 rok, autorka P. Neczajewa, reżyser W. Strihowycz), gdzie swoje słowo w wieniec czci dla Rycerza słowa wplatał także Wasyl Mychajłowycz wraz z wnukiem Romanczykiem. Córka W. M. Selezinki Oksana Wasyliwna odwiedziła muzeum wraz z synem Romanem i synową, swoimi wnuczkami Iryną, Kirą i Emilią. Prawnuczki W. M. Selezinki dołączyły całym sercem i duszą do wspomnień, które płynęły ponad światami o ich wybitnym pradziadku. Niezwykle przejmujące było wystąpienie córki Oksany Wasyliwny Achtemijczuk: „Przyjaciele, koledzy, szanowni dobrodzieje, drodzy goście, miłe panie, panienki i panowie, drodzy towarzysze moi, czcigodna społeczności! – tak zaczynał wystąpienie na swoich 60. urodzinach Wasyl Mychajłowycz Selezinka. Chcę przywitać się z wami – „Sława Ukrainie”! Szczerze wdzięczna jestem i organizatorom, i inicjatorom, wszystkim, którzy biorą udział w dzisiejszym wspomnieniu, co dla mnie jest szczególnie ważne, poświęconym 90. rocznicy urodzin zasłużonego działacza sztuk Ukrainy Selezinki Wasyla Mychajłowycza, mojego ojca. Niski wszystkim pokłon. Minęło prawie 6 lat, jak go nie ma z nami. Dużo myślałam o nim i gdyby trzeba było wybrać epigraf do jego biografii, to wybrałabym słowa Szewczenki: „Swoją Ukrainę kochajcie!”. Dopóki żyje pamięć, istniejemy jako naród, jako nacja. Co zaś robił dla tego Wasyl Selezinka? O tym trafnie napisał Wołodymyr Mychajłowśkyj w przedmowie do pierwszej książki ojca „Złotej nici nie zgubcie”: „W twórczości Wasyla Selezinki dominuje spostrzegawczość i nieobojętność na świat, głęboka znajomość naszej bardzo skomplikowanej historii, na drodze której wciąż jest zbyt wiele pragnienia... I on, jeśli można tak się wyrazić, kopie z fanatyczną zaciętością głębokie studnie dla spragnionych nawet na zaniedbanych zboczach poruszonych lat, kiedy czuje, że gdzieś tam, w głębi, bije uzdrawiające źródło, które może przysłużyć się narodowi”. Bogdan ZAŁIZNIAK, kierownik centrum dziennikarstwa naukowego ZNC NAN Ukrainy i MON Ukrainy, członek NZDU i NSPU, m. Lwów. Przeczytałem drugą książkę wspomnień z czterotomnika Mychajła Słaboszpyćkiego – „Cienie w lustrze”. Pierwszą – „Przecieranie lustra” – opanowałem w zeszłym roku, przeprowadzając z panem Mychajłem wywiad, który został opublikowany w „Literackiej Ukrainie” 19 czerwca 2021 roku. 734 strony przeczytałem w 19 dni tegorocznego urlopu. Miał rację autor, odważając się na taki ogólny tytuł w każdej z książek czterotomnika: „To, czego nie przeczytacie w historii literatury”. Więc w „Cieniach w lustrze” czytamy: „My zbyt długo bezbożnie schematyzowaliśmy historię, budując jej spekulatywne formuły, dopasowywaliśmy w niej wszystkie fakty tak, aby w bardzo korzystnym świetle pokazywały nasze współczesne. Cała przeszłość miała dla nas otwarcie utylitarne znaczenie – ona powinna nadmierną obiektywizacją praw historii, uważał, że tworzą ją nie bezimienne masy, a wyjątkowi ludzie, „prawdziwi wodzowie ludzkości”, których on uogólniająco nazywa bohaterami, włączając do ich rejestru proroków, wodzów, dowódców, pisarzy” (wspomnienie „Przeszłość patrzy na nas”, str. 392). Przez swoje życie, w tym twórcze, znałem (czy znam) wielu pisarzy, w szczególności niektórych z tych, o których (dość przejrzyście) opowiada autor w swoich wspomnieniach. Więc czy nie najbardziej przyciąga moją uwagę rozdział „Poeci”, w którym mowa o Wasylu Hołoborodce, Ihorze Kałyńcu, Wasylu Słapczuku, Borysie Humeniuku, Iwanie Małkowiczu, podając jego przemówienie po otrzymaniu Nagrody Szewczenkowskiej – 10 marca 2017 roku. Pamiętam, gdzieś z dziesięć lat temu Ihor Kałyneć powiedział, że już przestaje pisać wiersze. Zapytałem poetę: „Dlaczego?” – „Bo ja już wszystko powiedziałem”. Wtedy tego nie rozumiałem. Teraz rozumiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zmiany nastąpiły

było pokazywać, że cały rozwój ludzkości zmierzał do tego, by pojawiła się właśnie taka – i tylko taka! – przyszłość; innej – nie dano, żadne warianty nie mogły w ogóle istnieć. I nikt nie miał prawa powiedzieć: historia jest znacznie bardziej złożona i sprzeczna, niż wszystkie nasze doktryny, wszystkie wykreślone przez nas jej „kardiogramy” i wykresy pomijania przez lokomotywy historii wszelkich – niewygodnych dla nas – przystanków pośrednich. Jest ważny sens w słowach tak niedawno jeszcze wywrotowego dla naszego czytelnika filozofa Artura Schopenhauera: „Historia pokazuje nam ludzkość, jak natura pokazuje nam okolicę z wysokiej góry: widzimy równocześnie wiele, dalekie przestrzenie, ogromne masy; ale nic nie jest zrozumiałe, nic w całej rzeczywistej istocie nie jest zrozumiałe. Przeciwnie, przedstawione życie pojedynczej osoby pokazuje nam człowieka tak, jakbyśmy poznawali przyrodę, spacerując wśród jej drzew, roślin, skał i wód”. A Tomasz Carlyle, polemizując z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Zaczarowana „Bukowina autentyczna”

Switłana MASŁOWSKA, przewodnicząca Zastawnieńskiej „Proświty”, obwód czerniowiecki. Smutną czy wesołą, liryczną czy żwawą – ukraińską pieśń ludową nazywają zwierciadłem naszego życia. Właśnie takim jasnym odbiciem teraźniejszości z jej przeszłością i przyszłością stała się, według słów znanego artysty Mykoły Szkriblaka, marka Czerniowiecczyzny – festiwal „Bukowina autentyczna”. Zatem Międzynarodowy festiwal charytatywny (drugi etap, pierwszy – w 2019 r.) imienia Jewheniji Jaroszynskiej odbył się w Zastawnieńskim Pałacu Kultury, z inicjatywy Zastawnieńskiej „Proświty”, pod patronatem Bukowińskiej „Proświty”, przy współzałożycielstwie miejscowego Pałacu Kultury, Szkoły Sztuk Pięknych i „Zastawnieńskiej sotni wolontariackiej”. Dewiza forum pieśni – śpiewamy dla bohaterów (dokładniej, bohaterowie śpiewali głosami uczestników Festiwalu), dla Sił Zbrojnych Ukrainy! Cel – pomoc Siłom Zbrojnym Ukrainy od „Proświty”, wdzięczność za możliwość zachowania ludowego śpiewu (kontynuacja dzieła J. Jaroszynskiej), który we wszystkich czasach pomagał w walce o naszą niepodległość i wolność. Grandiozny początek dnia pieśni ukraińskiego ducha – na scenie 60 uczestników studia choreograficznego „Prołisok” jednostki komunalnej „Pałac Kultury i Sztuki” Rady Miejskiej w Zastawnej (kierownicy Ch. Breczko i S. Statujew) z patriotyczną kompozycją „Przyszłość Ukrainy”. Jeszcze jedno odkrycie Festiwalu-2023 – nowo powstały chór „Zastawnieńska „Proświta” (kierownik Ilja Hajdej) z mistrzowskim wykonaniem śpiewu ludowego! Jak już znany chór kapelanów Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. W Festiwalu-2023 wzięło udział ponad 20 zespołów – ludowych i amatorskich z Bukowiny, hromad Zastawnieńszczyzny oraz z zagranicy – sąsiedniej Rumunii („Połonyńka”) oraz dalekiego, ale przyjaznego narodu Sakartwelo (Gruzja) „Gospodarz” (Maspindzelo). Zagraniczni goście zachwycili swoją miłością i wsparciem dla Ukrainy – znajomością dawnych, zapomnianych pieśni ludowych. Trójjedyne widowisko: 1) autentyczny strój obok współczesnego ludowego, który „witał” uczestników i widzów w foyer Pałacu, – rezultat pracy miejscowych mistrzyń (Lubow Kican, Wałentyna Burdeniuk, Sofija Tiłabowa), WPU-24, OZZSO m. Zastawna, fotozony teatru „Mandriwnyk”, studia „Switłaczok”; 2) autentyczny repertuar i współczesne opracowanie – błyskotliwe występy wszystkich; 3) autentyczne jedzenie (poczęstunek gołąbkami, „Zastawnieńska sotnia wolontariacka”, przewodnicząca Marija Mjakota; nadziewanymi pierogami, „babą”, wieś Dorosziwci, Wałentyna Janko z przyjaciółkami; pampuchami, wieś Towtry, Hałyna Barabasz, dwie Marijki – Sopiwnyk i Rudejczuk) – festiwalowe akwarele z bogactwem ukraińskiej duszy. Paralele ukraińskiej muzyki XVIII–XXI wieków – muzyczno-kulturalna, duchowo-oświatowa strawa dla uczestników i widzów. Imponująca różnorodność kompozycji muzycznych, taneczno-obrzędowych, teatralno-obyczajowych tworzyły prawdziwe autentyczne świętowanie. Zwolennicy ruchu feministycznego z entuzjazmem oklaskiwali mini-imprezę – wręczenie Czerniowieckiej obwodowej nagrody literackiej im. Jewheniji Jaroszynskiej, znanej poetce pochodzącej ze wsi Czunkiw, Marii Hawryluk-Bużniak. Nagrodę wręczali Iwan Derda i Switłana Masłowska. Unikalnym zjawiskiem widzowie nazwali taniec bojowy – „Rżawyniecki plas”, który 16 chłopców (wieś Rżawynci) emocjonalnie przeżywało na scenie, tradycyjnie, jak to było w czasach pogańskich. Rezultat Festiwalu – w puszkach charytatywnych: 67855 hrywien, 1000 dolarów i 500 euro! „Proświta” szczerze dziękuje kierownikowi Domu Oficerów w Czerniowcach Antonowi Smokowi za wysoce profesjonalne zapewnienie nagłośnienia Festiwalu. Za wsparcie informacyjne – NGO UNIA i gazecie „Hołos kraju”. Za feerię emocji – wszystkim artystom-uczestnikom, profesjonalnym prowadzącym – Wasylowi Barabaszczukowi, Marynie Strelnykowej, pomocniczkom Ołeksandrze Poliszczuk i Wiktorii Isopenko, które wręczyły wszystkim uczestnikom dyplomy i symboliczne medale „Jewhenija Jaroszynska”. Bez wątpienia, ukłon – dla artysty ludowego Iwana Derdy, gwiazdorskiego gościa Ołeksandra Kwarty i wspaniałych widzów, którzy gorąco oklaskiwali wykonawców. Bukowińska pieśń – to strawa dla duszy, która uskrzydla, inspiruje, łączy nas, jak mocna barwna nić na wyszywance, która nie rwie się i nie blednie, a wbrew czasowi i wrogom nabiera jeszcze jaśniejszych barw. Takie szlachetne zamiary, takie muzyczne i narodowotwórcze akwarele zapewniały i przekonywały: jesteśmy niepokonani! Dziękujemy Bogu, dziękujemy Siłom Zbrojnym Ukrainy! Książka w dosłownym sensie opowiada historie: można ją czytać, a także słuchać utworów w autorskim wykonaniu. A ponadto zawiera nie tylko prace literackie, ale też ciekawe komiksy i prezentacje, które można otworzyć, obejrzeć i pobrać. Autorzy tego wydania – finaliści konceptualnego konkursu literacko-artystycznego, który odbył się w lipcu-sierpniu 2023 roku w ramach Ogólnoukraińskiego projektu kulturalnego „Sukces mimo wszystko”. Zadaniem konkursu było opowiedzenie motywacyjnej historii życia i sukcesu jednego lub kilku Ukraińców w ciekawej formie: literackiej, artystycznej (w formie komiksu) lub kreatywnej prezentacji. Uczestnicy błyskotliwie wykonali zadanie i dołączyli do stworzenia pierwszej na Ukrainie książki o sukcesie. Będzie ona interesująca nie tylko dla dzieci i młodzieży, ale także dla dorosłych. Ponieważ książka, i w ogóle utwory dzieci, w pewien sposób dają odpowiedź na pytanie: kogo uważają za odnoszące sukcesy współczesne ukraińskie dzieci? A także w swoich utworach młodzi autorzy rozważali również temat sukcesu w ogóle, szukali odpowiedzi na trudne pytanie: czym jest sukces i bycie skutecznym we współczesnym świecie? Włochy. Dzieci w tych krajach są uchodźcami, przymusowymi emigrantami. Wiek uczestników i uczestniczek – od 8 do 19 lat. Niektórzy autorzy i autorki – są już dość doświadczeni w pisarstwie, sztuce plastycznej, zajmują się twórczością od kilku lat. Mają pewne osiągnięcia – uznanie i zwycięstwa w regionalnych i ogólnoukraińskich wydarzeniach. A niektórzy nawet mają już wydane zbiory własnych utworów! Ta pierwsza motywacyjna książka-katalog twórczości jest interaktywna. W niej możecie nie tylko przeczytać ciekawe historie, ale też dowiedzieć się więcej o samych autorach i autorkach, ich osiągnięciach, planach i marzeniach. A także usłyszeć utwory w autorskim wykonaniu – są one dostępne przez kody QR. W książce są nie tylko utwory literackie i artystyczne, ale i ciekawe prezentacje komputerowe i wideo, je również można otworzyć i pobrać. Kuratorką projektu jest siczysławska działaczka „Proświty” Jana Tymoszenko. Organizatorem projektu wystąpiła Organizacja Społeczna „Towarzystwo Krajoznawczo-Kulturalne „D.I.JA.” przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Serhij TIUTIUNNYK, przewodniczący Siczysławskiej „Proświty”, m. Dniepr. Gratulujemy znanemu działaczowi „Proświty” z Bachmutu Iwanowi Birczakowi 80-lecia! Szczerze życzymy zdrowia, optymizmu, przychylności losu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Sukcesywni – wbrew wszystkiemu

Młodzież z Ukrainy tworzy motywacyjną książkę o ludziach silnych duchem, od dawnych czasów do współczesności. Zbiór jest pierwszą książką o sukcesie napisaną przez ukraińskie dzieci i młodzież. Bohaterami tej książki są ci, którzy umieli i potrafią teraz pokonywać trudności oraz dążyć do marzeń mimo wszystko, realizować siebie i osiągać sukces. Zatem sukces, jak uważają uczestnicy konkursu, to osiągnięcie postawionego celu, samorealizacja i wolność. To mieć marzenie i dążyć do niego wbrew wszystkiemu, to wolontariat, pomoc innym, ofiarność, a przede wszystkim umiejętność pozostania sobą i bycia indywidualnością. Oczywiście takie znaczące postacie dla Ukrainy, jak T. H. Szewczenko i Lesia Ukrainka, są bohaterami wielu utworów uczestników, zarówno poetyckich, jak i prozatorskich. Ale autorzy nie tylko napisali o znaczeniu tych osobistości dla Ukrainy, lecz także starali się zobaczyć w nich ludzi o trudnym losie, którzy pokonywali przeciwności. Krąg bohaterów utworów jest dość zróżnicowany: od książąt Włodzimierza Wielkiego, o którym w stylu staroruskim napisał młody pisarz, przez Światosława Walecznego, który inspiruje chłopca noszącego to samo imię, hetmanów Iwana Mazepę, Kyryła Rozumowskiego, aż po prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, którego droga do sukcesu znalazła odzwierciedlenie w ciekawym komiksie. Dzieci i młodzież zainspirowali do tworzenia prac śpiewaczka Salomea Krušelnicka, pisarz i dysydent Wasyl Stus, artysta baletu, emigrant Serge Lifar, Przewodnik Stepan Bandera, „żelazny generał” Waleryj Załużny, poetka Lina Kostenko, pisarz Ułas Samczuk, artystki Maria Baszircewa, Maria Pryjmaczenko, Kateryna Biłokur, aktorka teatralna Maria Zankowecka, blogerka podróżnicza Sofija Jabłońska, odnoszący sukcesy biznesmeni i mecenasi Petro Jacyk i Bohdan Hawryłyszyn, wokaliści Andrij Kuzmenko, Ruslana i Nastia Kamenskich, bokser i polityk Witalij Kłyczko, szablistka Olha Charlan, mała gimnastyczka Ołeksandra Pask al i inni znani Ukraińcy z historii i współczesności. Ale wiele jest też mało znanych imion silnych Ukraińców w utworach dzieci i nastolatków: bokser Walerij Hojchman, ksiądz Fedir Kyba, nauczyciel Bohdan Krykoncziuk, projektantka odzieży Ksenija Sznajder i inni. A ponadto dzieci pisały o mamach, tatusiach, nauczycielach, rówieśnikach, a wreszcie o sobie. Czyli o najbliższych, którzy inspirują i wspierają, o ich działalności, człowieczeństwie i sile ducha. I oczywiście o bohaterach tej okrutnej wojny, obrońcach i wolontariuszach – o nich dzieci wiele piszą, rysują, tworzą prezentacje. Ogólnie temat wojny tak czy inaczej obecny jest w każdym utworze. A twórczość dzieci, które doświadczyły wojny, ma swoje przejmujące brzmienie. W konkursie wzięło udział ponad 400 prac. Swoje utwory przesłały dzieci, nastolatki i młodzież praktycznie ze wszystkich regionów naszego kraju, od Donieckiego do Wołyńskiego. Wielu uczestników i uczestniczek konkursu w rubryce „miejsce zamieszkania” wskazało jednocześnie dwa miasta, ponieważ są przesiedleńcami wewnętrznymi, przeważnie z obwodu donieckiego i charkowskiego. Niektórzy podali rodzinne miasto w Ukrainie, a inne poza jej granicami: Niemcy, Czechy, Kanada,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Witamy rodaka

Fundacja Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu im. Wołodymyra Wołynyka-Szwabińskiego przyznała pisarzowi Wadymowi Pepie trzecią nagrodę za eseje „Prawda oczy kole”. Publikacja opowiada o bolesnych krzywdach w historii wielocierpiącego narodu ukraińskiego. Z głębi serca życzymy synowi dziedzicznych drabiwskich chlebodawców dobrego zdrowia, twórczej weny i nowych osiągnięć. Wołodymyr Jatczenko, doktor nauk filozoficznych, profesor

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

synowi Mykoły Buhakowa, bliskim wszystkich tych, których wspomnienia i rzeczy osobiste zostały zaprezentowane na wystawie. Ekspozycja zawiera środki multimedialne oraz elementy interaktywne. W szczególności można tu będzie wysłuchać wspomnień świadków Hołodomoru z lat 1932–1933 – urodzonych i mieszkających w Melnikach, obejrzeć wideo o organizacji chołodnojarskiej, dowiedzieć się o tym, jak potoczyły się losy powstańców chołodnojarskich w okresie sowieckim, uczcić pamięć rodaków-chołodnojarców, którzy zginęli, broniąc Ukrainy w latach 2014–2023. Leitmotywem całej ekspozycji jest proroczy cytat Tarasa Szewczenki „…I powieje ogień nowy z Chołodnego Jaru” oraz hasło organizacji chołodnojarskiej, umieszczone na sztandarze „Wolność Ukrainy albo śmierć”, które inspirowały chołodnojarców i inspirują współczesne wojsko Ukrainy – bohaterów Niebiańskiej Sotni, ochotników oraz żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy. Dziś z nazwą „Chołodny Jar” kojarzy się przede wszystkim bojowników 93. Ukraina domagała się uznania w krajach europejskich i stworzyła prozachodni rząd”. Inicjator utworzenia nowego miejsca pamięci, przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar opowiedział o rodzinie Czyżewskich. Pawło Czyżewski był motorem działań Klubu Ukraińskiego w Połtawie, jednym z organizatorów i przywódców połtawskiego oddziału Towarzystwa Ukraińskich Postępowców, dyrektorem Połtawskiego Towarzystwa Wzajemnego Kredytu. Popierał utworzenie Ukraińskiej Centralnej Rady. Po dojściu do władzy Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej Symon Petlura mianował go kierownikiem misji handlowo-przemysłowej, która miała nawiązywać kontakty z kręgami biznesowymi europejskich

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Chołodny Jar – ziemia wolnych: 2.0”

19 października w Miedwiedowskim Muzeum Krajoznawczym Narodowego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu (NHKR) „Czyhyryn” (wieś Miedwiedówka, obwód czerkaski) odbyła się prezentacja projektu „Stworzenie ekspozycji „Chołodny Jar – ziemia wolnych: 2.0””. Potrzeba odnowienia ekspozycji Miedwiedowskiego Muzeum Krajoznawczego, przekształcając go w nowoczesne muzeum walki narodowowyzwoleńczej w Chołodnym Jarze, pojawiła się dawno. Chołodnojarszczyzna to unikalny zakątek Ukrainy, gdzie wydarzyło się wiele doniosłych wydarzeń, które stały się symboliczne dla budowy ukraińskiej państwowości. Znajduje się tu znaczna liczba miejsc pamięci oraz zabytków kultury i przyrody, które są związane z heroiczną walką o wolność i honor narodu ukraińskiego, o niepodległość naszego państwa. Właśnie to zdeterminowało postrzeganie pojęcia „Chołodnego Jaru” jako symbolu wolności i niezłomności. Zatem odnowiona ekspozycja ma zapoznawać zwiedzających z walką narodowowyzwoleńczą w kraju chołodnojarskim w różnych epokach historycznych, opowiadać o męstwie i wyczynach bohaterów Chołodnojarszczyzny, ukazywać ich wpływ na teraźniejszość. Dzięki wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury udało się to zrobić w latach 2021–2023. W 2021 roku zrealizowano projekt „Chołodny Jar – ziemia wolnych”, w ramach którego stworzono ekspozycję poświęconą wydarzeniom Kozaczyzny, Hajdamaczyzny, Ukraińskiej Rewolucji 1917–1921 (działalność organizacji chołodnojarskiej) na terenie kraju. Prezentowana obecnie ekspozycja jest organiczną kontynuacją tej stworzonej w 2021 roku i poświęcona jest najnowszej historii Chołodnego Jaru – od lat 30. XX wieku do współczesności. Podczas prezentacji menedżerka projektu Janina Didenko opowiedziała o projekcie i podziękowała wszystkim zaangażowanym w stworzenie ekspozycji. W nowo powstałej ekspozycji zaprezentowano przedmioty, które opowiadają o wydarzeniach Hołodomoru 1932–1933, represjach, ruchu oporu w latach II wojny światowej, Majdanach 2004 roku, 2013–2014 roku, walce przeciwko agresji Federacji Rosyjskiej od 2014 roku do dziś. Wśród najciekawszych znajduje się kolekcja zdjęć przedstawiających Miedwiedówkę w przededniu Hołodomoru, lustro ścienne z listami z okresu II wojny światowej, które były za nim przechowywane, dziennik czyhyrynianki-ostarbajterki Marii Riasyk, mapa strefy działań bojowych 49. Osobnego Batalionu Strzeleckiego „Sicz Karpacka” od 5.04.22 do 12.09.22 roku, odłamki rakiety manewrującej, wystrzelonej w stronę rejonu czyhyryńskiego 16.07.2022 roku (wieś Witowe). Nowo powstała ekspozycja pokazuje stałość i ciągłość tradycji walki o ukraińską państwowość w regionie, wpływ regionu na tworzenie dzisiejszych tradycji walki przeciwko wrogowi. Są to także nazwy poszczególnych pododdziałów Sił Zbrojnych Ukrainy, pseudonimy bojowników, używanie haseł. Osobny dział ekspozycji poświęcony jest wojnie rosyjsko-ukraińskiej, w szczególności 93. Samodzielnej Brygadzie Zmechanizowanej „Chołodny Jar” oraz poległym bohaterom, których życie było związane z Chołodnym Jarem – Heorhijowi Tarasence, Pawłowi Nakonecznemu. Na prezentacji byli obecni krewni tych, których osobiste zbiory są przedstawione w ekspozycji. W imieniu zespołu projektu serdecznie dziękujemy ludziom, którzy podzielili się z nami tym, co najcenniejsze – pamięcią: rodzinie Heorhija Tarasenki, członkom organizacji społecznej „Pokłyk Jaru”, Osobnej Brygadzie Zmechanizowanej – współczesnym obrońcom idei wolności i swobody, Ukraińcom ze wszystkich regionów. Chołodny Jar dzisiaj to cała Ukraina. Wojna nie zaczęła się w 2022 roku, a nawet nie w 2014 roku, w rzeczywistości rosyjska inwazja trwa od stuleci i nigdy nie ustała – na poziomie wojskowym, gospodarczym, politycznym, kulturowym. Próbowali ingerować w naszą rzeczywistość, jak tylko mogli. Walczymy w każdym pokoleniu, aby potwierdzić swoje prawo do wolności, wartości, do tego, by być ziemią wolnych. Projekt jest realizowany przez Fundację Charytatywną Rozwoju Społecznego NHKR „Czyhyryn” w partnerstwie z Narodowym Historyczno-Kulturalnym Rezerwatem „Czyhyryn” w ramach programu „Przywrócenie działalności kulturalno-artystycznej” przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Ołena TROSZCZYŃSKA, Janina DIDENKO, NHKR „Czyhyryn”. [Fragment tekstu o postaciach historycznych:] ...krajów. W lutym 1922 roku Symon Petlura mianował go ministrem finansów rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej na wygnaniu. Na emigracji napisał tekst Konstytucji URL. W ostatnich latach życia w Genewie opracował koncepcję elektryfikacji Ukrainy oraz model turbiny wiatrowej – pierwowzór współczesnych wiatraków-generatorów energii wiatrowej. Hryhorij Czyżewski od maja 1918 roku był komisarzem gubernialnym URL na Połtawszczyźnie. Od lutego 1919 roku został ministrem spraw wewnętrznych Ukraińskiej Republiki Ludowej. Był uczestnikiem Drugiego Zimowego Marszu Armii URL. Podczas marszu został ranny. Zmarł w 1936 roku w Polsce. Mykoła Czyżewski urodził się 1 października 1891 roku. W latach 1919–1920 był uczestnikiem Pierwszego Zimowego Marszu Armii URL na stanowisku dowódcy 4. sotni artyleryjskiej 3. pułku konnego. W październiku–listopadzie 1921 roku w składzie Wołyńskiej Grupy Powstańczej podpułkownik wziął udział w Drugim Zimowym Marszu Armii URL jako dowódca sotni komendanckiej sztabu Armii Powstańczej. Napisał wspomnienia o tamtych wydarzeniach „15 dni na okupowanej przez Moskwę Ukrainie”. Pracował w Akademii Górniczej, został profesorem i kierownikiem katedry odlewnictwa. Przyczynił się do otwarcia w Akademii Górniczej osobnego wydziału odlewnictwa w 1951 roku. Kierował ponad setką obron prac inżynierskich i magisterskich, opublikował 47 książek, w tym 7 podręczników. Wiele badań poświęcił żeliwiakom – piecom szybowym do wytapiania żeliwa oraz wypalania wapienia i rudy. Współtwórca procesu chłodzenia wodnego żeliwiaków w Polsce. Biuro Połtawskie Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nie zapomniano o działaczach URL

Niedawno we wsi Cipky niedaleko Hadziacza uczczono pamięć wybitnych rodaków. Z inicjatywy połtawskiego oddziału Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) na fasadzie budynku miejscowej biblioteki odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą ministrowi finansów Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) Pawłowi Czyżewskiemu oraz jego synom – oficerom Armii URL Hryhorijowi i Mykole. Uroczystą ceremonię otwarcia zorganizował komitet wykonawczy rady wiejskiej Krasna Łuka w rejonie mirhorodzkim obwodu połtawskiego. Gość z Połtawy, zastępczyni przewodniczącego Rady Obwodowej w Połtawie Lilija Rurojewa oraz wójt wsi Krasna Łuka Wiktor Romanenko podkreślili znaczenie zachowania pamięci o imionach bohaterów minionych epok – od Armii URL po współczesne Siły Zbrojne Ukrainy. Wyrazili opinię, że w dobie rewolucji ukraińskiej lat 1917–1921 odradzały się tradycje wspólnoty wojskowo-kozackiej, które stały się fundamentem budowy sił zbrojnych URL. Współczesne Siły Zbrojne Ukrainy pielęgnują tradycję sławnych poprzedników, stoją „na ramionach” żołnierzy URL. „I chociaż dusze naszych znanych rodaków znalazły wieczny spoczynek na obczyźnie, ich wdzięczni ziomkowie zawsze będą dumni ze sławnych imion pochodzących z ziemi hadziackiej, ze wsi Cipky w hromadzie Krasna Łuka” – powiedział Wiktor Romanenko. Ceremonię otwarcia odwiedził dyrektor Instytutu Polskiego w Kijowie Robert Czyżewski. Jest on wnukiem Hryhorija Czyżewskiego i prawnukiem Pawła Czyżewskiego. „Sprawiliście teraz, że mój dziadek, jego ojciec, jego brat, są teraz żywi. Jestem wam po prostu wdzięczny jako człowiek” – wyraził słowa wdzięczności pan Robert. Podzielił się rodzinnymi wspomnieniami i przemyśleniami o swoich krewnych: „Dziadek Hryhorij Czyżewski zmarł w 1936 roku, kiedy mama miała cztery lata, więc prawie nie pamięta swojego własnego ojca. Do żony dziadka i mojej ukochanej babci jeździłem na wakacje i miała ona wspaniałe rzeczy, które zostały po dziadku. Kiedy babcia miała, zdaje się, 22 lata, wyszła za mąż za mojego dziadka, który miał wtedy około 40 lat. W rodzinie wiedziano, że dziadek był petlurowcem, walczył w Armii URL. Jest jedna fotografia dziadka w czapce, którą zrobiono podczas fotografowania uczestników Drugiego pochodu zimowego Armii URL. Ta sama czapka leżała w domu babci, częściowo zjedzona przez mole. Pamiętam, że w tej czapce bawiłem się w wojnę. Istniała także historia o szabli dziadka, którą ktoś kiedyś pożyczył na jakieś przedstawienie i nie oddał. W sieniach leżały zardzewiałe ostrogi, piękne kamienne kałamarze, bo dziadek był geodetą; leżały ukraińskie czasopisma emigracyjne, których oczywiście nie mogłem przeczytać. Mama przekazywała mi pieśni, które dziadek śpiewał: na przykład „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”. Przez krótki czas dziadek był ministrem spraw wewnętrznych w 1919 roku, kiedy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Jesienne dary „Poetyckiej tołoki”

Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy w czasie pełnoskalowej inwazji stało się ośrodkiem kultury, duchowości, wiary i zwycięskiego ducha ukraińskości. Zespół Muzeum, oprócz ekspozycji i wycieczek, prowadzi wiele ważnych i ciekawych akcji. Spotkania, prezentacje, akcje charytatywne i wolontariackie, dyskusje literaturoznawcze, questy i warsztaty jednoczą ukraińską społeczność i pomagają utrzymać ukraiński szyk edukacyjno-kulturalny i duchowo-artystyczny. Chciałabym wyrazić swój zachwyt jednym z wydarzeń. Już pięć lat z rzędu Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy gromadzi poetów na tradycyjnym muzealnym festiwalu młodej poezji „Poetycka tołoka”. Festiwal ten stał się niezapomnianym wydarzeniem, które zbliża młodych poetów, daje im możliwość podzielenia się swoimi osiągnięciami twórczymi i sprzyja popularyzacji poezji wśród szerokiego ogółu. „Poetycka tołoka” to swoiste święto poetyckie, które łączy przedstawicieli różnych kierunków literackich i pokoleń na jednej scenie. Tutaj obok znanych i już uznanych poetów są tacy, którzy dopiero pragną zostać usłyszani: początkujący poeci, uczniowie szkół, którzy dołączyli do festiwalu przez łącze Zoom, ponieważ przebywają w obwodach odeskim i zaporoskim. Nazar Czechow jest uczestnikiem „Poetyckiej tołoki” już od kilku lat, jego poezja rośnie razem z festiwalem. Iwan i Pawło Radyłowie – najmłodsi uczestnicy, przeczytali swoje wiersze o wojnie, od których ścisnęło się serce. Wśród stałych gości w tym roku obecni byli: Stasia Szynkar, Switłana Sunycia, Ałła Mejta, Iryna Hołowaj. Oksana Antoniw-Dorosz, ukraińska poetka, która przebywa obecnie w Nowym Jorku, mimo dużej różnicy czasu, również dołączyła do festiwalu. W tym roku festiwal połączył poetów w różnym wieku, niektórzy zaczęli pisać od początku wojny. Czytali własne utwory i opowiadali o swojej drodze w literaturze, każdy obecny miał możliwość udzielenia informacji zwrotnej na temat poezji innych uczestników. Pragnienie pokonania wroga i świętowania tak oczekiwanego zwycięstwa Ukrainy połączyło wszystkich autorów. Każdego uczestnika festiwalu Narodowe Muzeum Literatury nagrodziło dyplomami za udział. W tym roku celem festiwalu było nie tylko podzielenie się swoją twórczością, ale także zebranie środków na smakołyki dla wojowników, stołeczne batoniki, które ze swoim niestrudzonym zespołem wytwarza pisarka i wolontariuszka Tetiana Czerep-Perohanycz. Chciałoby się podziękować zespołowi Muzeum, a także inspiratorce i organizatorce „Poetyckiej tołoki” Julii Łucenko, która już nie pierwszy rok z rzędu gromadzi w przyjaznym kręgu mało znanych, ale szczerych autorów poezji. Wybrane utwory uczestników *** Rozstrzelana młodość. Dzieciństwo ukradzione. Marzenia zmiażdżone czołgami i „Gradami”. Złamane losy. Dusze w ruinach. Rodziny pogrzebane we własnych ścianach. Nocy nie ma. Dzień jak zjawa. Tylko za co taka Boża kara? Nie rozumiem, w czym wina? Jestem jeszcze mała, jestem jeszcze dzieckiem! I wyjaśnić nikt już nie jest w stanie, Dlaczego wojna na moim progu. Ukradli dzieciństwo, ukradli pragnienia, Czasem nawet na pokój nadzieję. Lecz mimo wszystko to czuję: Będzie jeszcze święto! Kiedy? Nie wiem! Siły odnowimy, strach przegonimy, Wolna będzie ziemia i nasze niebo! Jesenija Kowalowa, uczennica Liceum w Ostrze *** ziemia przyjmuje wszystko: zbutwiałe ciało i życiodajne ziarna, ciągły promień, sztych-punktowany ślad. co wyszło z ziemi, do niej wraca: kipiąca lawa i stopniały lód. ciąży ku ziemi wieczorna błyskawica i poranna rosa, łupina nasienna z ust i ze policzka łza, kręgosłup starczy, zabawka dziecięca, salutowy świst i samobójca-liściopad. ziemia przyjmuje wszystkich: z krzyżem i bez krzyża, kto się spóźnił i kto przedwcześnie, za kim padało obficie i kto poszedł odkupić grzech. ziemia – to zawsze „tak”. od razu. bez wahania. bez znaku zapytania. poznawszy słowo „nie”, my w końcu... przeżywszy słowo „nie”, my w końcu... idziemy do ziemi. *** „kocha-nie kocha” – ronisz na dół nie płatki. lata. aortą – krew. nadgarstkiem – wahanie rumiankowym sokiem. „mój”: kapelusik litery jot – łódź dla dwojga bez wioseł. wiosła w skroniach twoich-moich siekierą ciosa cieśla. struga i struga. na dół nie wiór, a lata spadły. na falach kołyszą się prawe wiosło – „dokąd”, lewe wiosło – „dalej”. rumiankowe pole… dawaj płatki odrywać z tobą we dwoje. niech zwą się płatki „kota czy psa”. a może, obojga. Stasia Szynkar, nauczycielka Taraszczańskiego Liceum Akademickiego „Erudyt” *** Na ciepłych łapach skrada się jesień Taka sama ruda, jak sąsiedzki kot, Maluje liście, chowa błękit, Przygotowuje herbatę i piecze biszkopt, Zbiera jabłka do koszyka i orzeszki I trochę gruszek pachnących w pielesz, Idzie powoli – zmęczyła się troszkę – I na dywan usiadła ze rdestu. Czemuż ty spieszysz, siostro-jesieni?! Otul się w chustę, herbaty popij... Czyż nie tęsknisz za latem ty wcale? Zostaw choć na pamiątkę promyczek skąpy. Lecz jesień nie słyszy – jakby nie do niej, Porwała się i dalej kroczy sobie, Prószy liśćmi pożółkłymi aleje I z wiatrem wyprowadza minorowe żale. Już będzie jak będzie, kapryśna siostrzyczko, Wrzesień, październik, za nim – listopad... Ziarna dziobie w karmniku sikorka... Tak już się stało – w przyrody swój ład. *** Ze snu otrząśnie się Ojciec Wielki Ług, Za nim zakołysze się Pramatka Wieczna Ziemia, I zaorze bronę pierwszą Gwiezdny Pług, I przyjdzie na świat ten znowu Mesjasz-Dziecię. Ryby popłyną w ciche bezdenne kraje, Gwiazdami urodzą zasiane łzami pola, Wróg zbierze, co zasiał, pokosi swoje zbiory, A Noe przycumuje na przystani znów statku. Słońce przeszyje promieniami twarde ziemne, Rany przemyje deszczami i wystudzi ból, Ten, kto milczał – rozewrze usta nieme, Ten, kto zabijał – więcej nie trafi w cel. Julia Łucenko, kierowniczka działu naukowo-edukacyjnego Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Okołokwantowa teoria myśli Uważają – elektron jak chmurka, Tam-siam gdzieś jest, a nie tutaj i stój. Maskuje desperacko naturę swą – Płynnej kudłatości obrazki. A myśl jak? Ta, co punkt widzenia? Też po prostu fala, co jak światło się leje? I dla ogółu zawsze podawana Podobną na chmurę nieogarnioną. Płonie horyzont – objęty żarem, Czy majaczy księżyca talerz, Krajniebo dzwoni srebrzyście. Za mrokiem – nie błyszczą Stożary, W słocie – nie ogromna skała, Nie dla paciorków – deszczowy naszyjnik. Nadija Czornomoreć, główny inżynier Instytutu Fizyki, m. Kijów *** Życie – niedośpiewana pieśń, Nie zagrana starannie gama, Samotnie stoi pianino, I nuty jak kardiogram... Bemole i krzyżyki zleciały I modlą się do Bacha i Chopena, Ten świat oszalał od bomb. Tak strasznie. Tak głucho. Tak ciemno... Rozstrojone w popiele dźwięki, Rozbite i znużone palce – Zagrajcie na strunach nadziei, Nie requiem – odę wielką, Prolog do nowej Suity, Symfonię Honoru i Wolności! Orkiestry, Niebiańskie i Świetliste, Zagrajcie nam marsz Zwycięstwa! Kluczem czarodziejskim i muzycznym Zlatują bociany skrzydlate – Muzyczna moja Ukraino, Śpiewna, natchniona, bogata... Ucichnijcie grzmoty kanonady, Usłyszcie ziemi Lamentowanie – Tu Łysenko, Wedel, Bortniański, Partesowego śpiewu zbawienie... Życie – niedośpiewana pieśń, Nie zagrana starannie gama – W czarnym popiele losu Dziecko poznaje fortepian... Zmartwychwstanie melodia Losu, Zagrają jeszcze Hymn Zwycięski – I w dziwnej orkiestrze Planety Odrodzi się Duch – Świetlisty, Boży... Iryna Hołowaj, wykładowczyni WSP OMFK KNU imienia Tarasa Szewczenki *** Dziewczyno o długich włosach przestrzeni światła, Kiedyś tuliłaś się do nieba w Najwyższej miłości, A teraz w kufajce zabijasz dawne zapachy kwiatów Jękiem Dniepru, który zaległ w Kijowie, Charkowie i Lwowie. Dziewczyno ze śmiechem dzwonów najwyższej dzwonnicy, Całujesz sercem czoło małej-dorosłej córki I kładziesz się w śpiworze losu, gdzie ptak gnieździ się, Żeby martwy dziś Dniepr obudził się w słońcu. Dziewczyno z duchem wolności, wypisanym kręgami rodu, Zamieniłaś bieliznę na furię i gniew pokoleń I czytasz ustawę z modlitewnika – tarczą być dla plutonu. Niech święci się imię Twoje, niech święci się... Amen. *** Przygotowuję śniadanie, mieszając osoloną wodę smakiem życia poranka. Uśmiecham się do tafli nieba i planuję godzinę swojego życia, tylko godzinę, bo trzeba planować. Nad nami latają rakiety. Światło powoli znika z okien naprzeciwko i obok, i tam dalej. Gubi się między latarniami i światełkami na dachach, a nawet między gwiazdami, żeby powrócić olśnieniem oczu naprzeciwko, miłością obok i siłą tych, którzy dalej. Nad nami latają rakiety. Dzieci rysują zwierzęta Afryki: wielbłądy, nosorożce i zebry, zapraszając do życia i marzeń. Linie przechodzą w maki, we włosy, gdzie nosimy pamięć o wszystkich. Częściej przytulamy dzieci, żeby mogły rysować zwierzęta Afryki i naszą Wolność. Nad nami latają rakiety. Skóra stała się teraz żółto-niebieskiego koloru i po tym rozpoznają nas na świecie. Patrzą jak na umarłych, szaleńców, skazanych. A my zamykamy oczy i żyjemy. Z wiarą. Walka trwa. Do zwycięstwa. Nad nami latają rakiety. Ałła Mejta, nauczycielka literatury w Liko School, m. Kijów. Publikację przygotowała Iryna HOŁOWAJ, wykładowczyni WSP OMFK KNU im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„ostróżek” i data „w 1646 roku” zmuszają do zastanowienia. Jeśli „w Torze”, to znaczy, że osada już istniała, na brzegach jezior były warzelnie soli. Dla ich ochrony przed Tatarami niedaleko brodu przez rzekę Tor zbudowano ostróżek. W 2021 roku słowiański krajoznawca, historyk i archeolog, kandydat nauk historycznych Wołodymyr Dawydenko przeprowadził dla kolegów wycieczkę po tych historycznych miejscach, poglądowo, że tak powiem, pokazał, gdzie co było. Co do daty. W 1645 r. na carskim tronie zasiadł 16-letni Aleksy Michajłowicz. W tym samym roku powielił on ukaz ojca, Michała Fiodorowicza, o budowie Biełgorodzkiej linii obronnej, w tym także ostróżka Torskiego. Prawdopodobnie uruchomiono go w 1646 r. I ta właśnie data trafiła do wielotomowego „Opisu Ojczyzny” z 1903 r. Tej wątpliwej daty trzymał się również nasz znany krajoznawca H. H. Puszkariow. We wrześniu 2002 r. rada miejska i jej przewodniczący A. W. Lewit postanowili ucieszyć słowiańców – uroczyście obchodzić Dzień miasta. Oczywiście wspomniano rok 1976, kiedy z wielką pompą świętowano 300-lecie Słowiańska. Wychodziło na to, że w 2002 r. miasto miało 326 lat. Ta cyfra krążyła po mieście, na łamach gazet i ekranach telewizorów. Wielu słowiańców rozumiało, że to kolejny fake, wszak minął ponad rok, odkąd Gabinet Ministrów przyjął uchwałę nr 878 z 6 lipca 2001 r. „O zatwierdzeniu wykazu historycznych miejscowości Ukrainy”, w którym przy nazwie miasta Słowiańsk w rubryce „Data założenia lub pierwszej wzmianki” widnieje rok 1645. Lecz proces przygotowań do święta już ruszył. Postanowiono nie przeszkadzać. Niech ludzie świętują. Czas wtedy był trudny, chociaż bez wojny. Rano, po fajerwerkach i dyskotece, na placu spotkałem redaktorkę lokalnej telewizji Ludmyłę Hrybowodę. Pokazałem jej tę uchwałę, opowiedziałem, jak Słowiańskowi skracano wiek. I już wieczorem na antenie wyemitowano świąteczny materiał. Potem Olha Zołotarowa w najbardziej poczytnej (tysięcy 20 egzemplarzy) gazecie „TV plus” (nr 70, 12.09.2002 r.) napisała artykuł „Tak ile lat ma Słowiańsk?”, opatrzyła go uchwałą Gabinetu Ministrów z 26.07.2001 r. oraz wykopią z „Wykazu historycznych miejscowości Ukrainy”, gdzie wyraźnie napisano: „m. Słowiańsk 1645 rok”. A ponadto dziennikarka przeprowadziła ankietę wśród mieszkańców miasta dotyczącą wieku Słowiańska. Niektórzy powiedzieli: „Jest mi to obojętne”, ale studentka Alina stanowczo stwierdziła: „Prawdziwy wiek przywrócić miastu jest bardzo ważne… Nawet jeśli trzeba będzie wydać na to pieniądze”. Słuszną myśl wyraził przewodniczący Słowiańska Anatolij Lewit: „Obecnie ustalamy dokładną datę powstania miasta. Jeśli potwierdzi się, że miasto rzeczywiście ma więcej lat, obowiązkowo będziemy zmieniać rok urodzenia”. Zbadali. Ustalili. Zmienili. I już w 2005 roku uroczyście świętowano 360-letni jubileusz. A 370 i 375 lat Słowiańska, zgodnie z uchwałami Rady Najwyższej, obchodzono na szczeblu państwowym – produkowano monety jubileuszowe, medale pamiątkowe, koperty z nadrukiem… Daj Boże, żebyśmy jak najszybciej wygonili z Ukrainy okupantów, zaczęli żyć w pokoju i zgodzie ze wszystkimi narodami świata, godnie obchodzili święta państwowe i swoje lokalne. Sława Ukrainie! Bohaterom sława! Wieczna pamięć poległym!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Jeszcze raz o wieku Słowiańska

Wiktor SKRYPNYK, weteran dziennikarstwa, honorowy krajoznawca Ukrainy, m. Słowiańsk. Przeklęci raszyści, odurzeni ideą swojego führera Putina, by zagarnąć Ukrainę, tak już dali się we znaki barbarzyńskimi ostrzałami i bombardowaniami, że niektórzy zapomnieli o naszych lokalnych świętach. Dziękuję szefowi administracji wojskowej Wady mowi Lachowi, który na stronie 6262 zamieścił życzenia z okazji Dnia miasta Słowiańska. Napisał on w szczególności: „Szóstego września nasz ukochany Słowiańsk skończył 378 lat. Niestety, już po raz drugi obchodzimy dzień jego urodzin w warunkach pełnoskalowej wojny. Bez masowych imprez świątecznych. Wielu jest w innych miastach i krajach”. Szef miasta wyraził pewność, że zwyciężymy, że Słowiańsk na zawsze pozostanie ukraiński. Postanowiłem wejść na stronę „Krajoznawcy Słowiańszczyzny”. Nie zdążyłem, bo wyświetlił się napis „Słowiańsk – Wikipedia” i tekst: „Krajoznawca Ołeksandr Petrenko za rok założenia współczesnego Słowiańska uważa rok 1676, a rok 1645, jego zdaniem, jako data założenia jest faktycznie wymyślona”. Tak kolega poparł swojego współmyśliciela w niektórych kwestiach historii Słowiańska, Ihora Hułkę, który właśnie wydał książkę „Solonyj – Tor – Słowiańsk. Materiały o dacie założenia miasta” („Majster knyh”, Kijów, 2023). Nowe wydanie naszego historyka, podobnie jak pierwsze, wydane w 2019 r., to solidny wolumin (257 str.) formatu czasopisma, wydrukowany na papierze kredowym, zawierający masę kolorowych zdjęć, rysunków, kopii różnych dokumentów, map i schematów. Słowem, wydanie cenne z naukowego punktu widzenia i bardzo kosztowne – z finansowego. Nieco zdziwiło zawężenie tematyki nowego wydania – „Materiały o dacie założenia miasta”, a pierwszego – „Materiały do badania historii miasta”. Długo myślałem, jak autor rozróżniał te materiały, a przede wszystkim – po co? Kiedy wczytałem się w autorskie wyznania (patrz str. 3-4), zrozumiałem: chce on usprawiedliwić swój punkt widzenia dotyczący kryteriów określania daty założenia osady. Za najważniejszy uważa on obecność w tym miejscu osiadłej ludności, czyli „mieszkańców związanych z tą okolicą, obecność stałego mieszkania, działek ziemskich i różnych rzemiosł”. Z tym w pewnym stopniu można się zgodzić. Chociaż, jak dla mnie, nawet pierwsza wzmianka się nadaje. Pamiętacie, czym zakończył się spór między Tbilisi a Erywaniem, kto z nich jest starszy? Ormiańskie radio otrzymało pytanie: czy to prawda, że w Tbilisi znaleziono dokumenty potwierdzające starszeństwo gruzińskiej stolicy? – Prawda – odpowiedzieli Ormianie – ale te manuskrypty znajdowały się w ceramicznym wazonie, na dnie którego napisano: „Wyprodukowano w Erywaniu”. „Drugie decydujące kryterium – pisze I. Hułko – to obowiązkowa obecność w mieście władzy państwowej. Przedstawicielem władzy państwowej w rozpatrywanym okresie – druga połowa XVII wieku – dla takich przygranicznych miast jak Solanyj (Słowiańsk), był wojewoda miejski, którego mianowano ukazem państwowym”. Teraz staje się zrozumiałe, dlaczego w książce poświęcono taką uwagę Bohdanowi Protasowowi, Mykycie Durowowi, Luce Onuczynowi i innym moskwitom, sługom carskim, którzy rządzili miastem Solanym. To jakby na potwierdzenie „dociekań” nowoobjawionego „historyka”, dobrze wyszkolonego kagiebisty w randze prezydenta odrodzonego rosyjskiego imperium Putina o tym, że „Ukrainy nigdy nie było i być nie powinno”, że „granice Rosji przebiegają tam, gdzie mówi się po rosyjsku”. Naszemu historykowi, w odróżnieniu od moskiewskich czyścicieli w randze carów, imperatorów, genseków i prezydentów, wypadałoby poszukać, może gdzieś coś jeszcze zostało, co można nazwać dokumentem, który jest pierwszą wzmianką o naszym mieście. „Pisano z Toru, 1642 r., czerwca 12 dnia”. Tak starszy ataman Semen Zabuźkyj zakończył swoją odpowiedź „gospodarzowi Pawłowi Fiodorowiczowi Leontjewowi, wałujskiemu wojewodzie jego carskiej wielmożności”, w sprawie skargi „na tych złodziei, co pogromili dworzanina Michaiła Zasiekina i kozaków, którzy szli na rozkaz gospodarza”. Zatem, odpisuje ataman, tamtego dworzanina gromili Mokij i Tymoszko, ale on ich nie zastał, a tak to by zatrzymał. Ten list to stuprocentowy dokument: jest data, jest podpis, wskazane miejsce sporządzenia – Tor! A odnalazł go w archiwum kosza Nowej Siczy Zaporoskiej Taras Chuchlib – doktor nauk historycznych, wiodący pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk, autor wielu książek, w tym także „Doniecczyzna i Ługańszczyzna – kozackie ziemie Ukrainy (XVI–XVIII w.)”, Kijów, 2014. Bardzo polecam wspomnianym wyżej krajoznawcom poczytać pracę znanego naukowca Tarasa Chuchliba. A on, między innymi, przytacza jeszcze jeden dokument, datowany na 1546 rok: „U Świętych Gór, i wyżej i niżej, pozakładali w lasach zimowiska dla swoich koszy. Tutaj budowali kozacy i czółna… Czerkasi – sewriuki (Ukraińcy. – W. S.) zaczęli rozstawiać wzdłuż Siewierskiego Dońca zimowiska swoich towarzystw i w ten sposób założyli w poprzek strasznego Pola łańcuch dozorny od Krymców”. Zatem, wyciąga wniosek naukowiec, ponad 500 lat temu ukraińskie kozactwo przetarło szlak do Kalmiusu, Miusu, Siewierskiego Dońca, Ługani i Donu! W wojnach i starciach wojskowych Ukraińcy zdołali skolonizować wielkie terytorium międzyrzecza Dnieprowo-Dońskiego, które wtedy nazywano Dzikim Polem. Ani przeciwdziałanie Chanatu Krymskiego, ani straże „ludzi gospodarza” Carstwa Moskiewskiego, ani janczarzy Imperium Osmańskiego nie odstraszyły naszych mężnych przodków od walki o tę ziemię. Za pomocą „miecza i pługa” założyli tutaj oryginalne struktury terytorialne – palanki Kalmiuską, Jelanecką, Barwinkowską wojska Zaporoskiego Niowego. Granice Siczy sięgały Donu włącznie z dużą częścią współczesnego obwodu rostowskiego Rosji. Niestety, ukraińskie, a i rosyjskie społeczeństwo mało o tym wie. I tym posługuje się „wielki historyk”, „zbieracz ziem ruskich” Putin. On na cały świat krzyczy, że Południowo-Wschodnia Ukraina – to „odwiecznie ruskie terytoria” i mają należeć do Rosji. On już 10. rok wojuje z Ukrainą, próbuje ją zniszczyć. Myślę, że potomkowie sławnych zaporożców z pomocą światowej wspólnoty zdołają nie tylko zatrzymać wściekłych raszystów, ale i zwrócić zagarnięte przez nich terytoria. W szlachetną sprawę zachowania integralności Ukrainy, ochrony Ojczyzny przed wrogimi zakusami wnoszą swój wkład nasi krajoznawcy. Przypomnę, że członek Słowiańskiej organizacji miejskiej NSKU, historyk M. W. Zełenyj napisał książkę „Dumy o kozaku Barwinku” (Charków, 2015), w której opowiedział, jak na rozkaz Bohdana Chmielnickiego kozak Barwinek wraz z pobratymcami założył na brzegu Toreca, który jeszcze nie był Suchym, słobodę, której mieszkańcy zajmowali się hodowlą koni, paszy dla nich oraz żywności dla kozackich pułków, które prowadziły wojnę przeciwko ciemiężycielom Ukrainy. Pewien wkład w szerzenie wiedzy o rodzimym kraju zrobił i autor tej publikacji. Mój artykuł „Słowiańsk – miasto ukraińskie” został opublikowany w gazecie obwodowej „Doniecczyzna” oraz w ogólnoukraińskim „Słowie Proświty”. Była też seria zbiorów szkiców z historii Słowiańska, która ujrzała światło dzienne w 2001, 2002, 2008, 2010, 2015 r. w łącznym nakładzie ponad pięciu tysięcy egzemplarzy. Tam wskazywałem, że Tor (Słowiańsk) założony został w 1645 r. I nie tylko dlatego, że na własne oczy w muzeum miejskim widziałem dobrze sporządzoną kopię carskiego ukazu o budowie szeregu budowli obronnych, w tym ostrożka Tor, „żeby tym Tatarom w Ruś przejście odebrać, a prawosławnych od wojny, od zniszczenia i od niewoli zasłonić”, ale i dlatego, że 1645-ty datą założenia Toru nazywało też niemało autorów przede mną. Najbardziej znane wielotomowe wydanie – „Rosja. Pełny opis geograficzny”. (S.-Petersburg. Wydanie D. F. Devriena, 1903). Rozdział VIII siódmego tomu poświęcony jest Słowiańskowi. Na str. 277 czytamy: „D. I. Bahalij (profesor Uniwersytetu Charkowskiego. – W. S.) uważa za całkowicie prawdopodobny wniosek, że tutaj jeżdżono po sól już w XVI w. Możliwe, że tutejsze pokłady soli były znane jeszcze Siewierzanom (XII w., za Igora Putywlskiego). Pierwsza wzmianka o fakcie wydobywania tutaj soli datowana jest na 1625 rok – raport dla gospodarza jednego ze staniczników, który jeździł do Toru w liczbie innych „ochotnych” ludzi”. Dalej autorzy wskazują, że przemysłowcy dla ochrony przed Tatarami wznosili umocnienia, które nie odznaczały się trwałością. Więc „jednocześnie z wyznaczeniem m. Czuhujewa miastem ochronnym w Torze został zbudowany ostrożek (w 1646 roku), skąd ruska straż, sprowadzona z Czuhujewa, miała obserwować, żeby Tatarzy nie przeprawiali się przez Torski bród. W 1650 roku w Torze zaczęły działać zakłady solne i około tego czasu przesiedlili się tutaj Czerkasi. Tutaj znajdował się też gospodarski zakład solny, opis którego odnosi się do 1665 r. Przytoczone w rozdziale VIII tak poważnego wydania z 1903 roku daty i fakty świadczą, że Tor jako budowla obronna (ostrożek) i miejscowość istniał na długo przed 1676 rokiem, kiedy to po raz kolejny został odbudowany. A gromili Tor, palili nie tylko Tatarzy, ale i ukraińscy kozacy. Tak było w 1658 i 1668 roku, kiedy hetmani Wyhowski i Brzuchowiecki konfliktowali z Moskwą przez jej zaborczą, kolonizatorską politykę wobec Ukrainy. Fraza „…w Torze został zbudowa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras SZEWCZENKO: „To od was „Święcona woda”; napisana przez panienkę, i to dobrą…” Do 180. rocznicy spotkania Tarasa Szewczenki z Ołeksandrą Psoł, którą on szczególnie wysoko ocenił w ukraińskim piśmiennictwie i języku

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Taras Szewczenko: „Wszystkie dni mojego pobytu w Jagotynie są i będą dla mnie szeregiem pięknych wspomnień” Siostry Psjol – Ołeksandra Iwaniwna (ur. 1817) i Hlafira Iwaniwna (ur. 1823) osierociały w 1823 roku i od tego czasu wychowywały się w rodzinie księcia Mykoły Wasylowicza Riepnina-Wołkońskiego (1778–1845), który w latach 1816–1834 był małorosyjskim gubernatorem wojskowym. Obie otrzymały solidne domowe wykształcenie, ukończyły Połtawski Instytut Szlachetnych Panien, którym opiekowała się żona księcia Warwara Ołeksijiwna – wnuczka ostatniego ukraińskiego hetmana Kyryła Rozumowskiego. Według oceny literaturoznawcy i historyka Mykoły Storożenki, „siostry Psjol były bardzo wykształcone i utalentowane. Hlafira Iwaniwna pięknie malowała, a Ołeksandra Iwaniwna nieźle pisała wiersze małorosyjskie”. Taras Szewczenko, którego zaproszono do Jagotyna, by wykonał kopię portretu księcia według pracy szwajcarskiego malarza Josefa Hornunga, spotkał się z siostrami w październiku 1843 roku, kiedy po raz trzeci przyjechał do majątku Riepninów (16 października) i mieszkał tu do 10 stycznia 1844 roku, z przerwami, w przeznaczonym mu domku – fligelu (od 2003 roku – Muzeum „Fligel Tarasa Szewczenki”, wchodzące w skład Jagotyńskiego Państwowego Muzeum Historycznego). Nie mam możliwości zagłębiać się w szczegóły pobytu poety w Jagotynie ani w jakiekolwiek jego znajomości i relacje z innymi osobami w tym okresie, w tym z Warwarą Riepniną i Hlafirą Psjol, ponieważ temat artykułu wymaga pełnej koncentracji na Ołeksandrze Psjol. O Hlafirze będę wspominać tylko w najbardziej niezbędnym zakresie. W chwili poznania dwudziestodziewięcioletniego Tarasa Szewczenki miała ona dwadzieścia lat, ale dziewczyna miała już spory dorobek twórczy i niemałe doświadczenie. W latach 1836–1842 razem z rodziną Riepninów przebywała za granicą, m.in. w Rzymie, Florencji, Baden-Baden; będąc w pobliżu Riepniny, spotykała się z Mikołajem Gogolem i namalowała jego wyrazisty profil (1839). Tego samego roku stworzyła portret Warwary Riepniny, a w 1845 roku – księcia Mykoły Riepnina-Wołkońskiego… Czuła się swobodnie, pewnie siebie i energetycznie od razu zauroczyła młodego Szewczenkę, co zauważyli wszyscy… Jeśli chodzi o Ołeksandrę Psjol, to była szczęśliwa już z tego, że może widzieć Szewczenkę podczas wieczornej herbaty, a potem, kiedy starzy książę i księżna udawali się do swoich pokoi, pozostawała z młodymi Riepninami i w milczeniu słuchała poety, który na swoistych wieczorach literackich czytał poematy „Katerina” i „Tryzna” z dedykacją dla Warwary Riepniny, a także – swoje niedrukowane wiersze. Jeśli Taras Hrehorowicz pod koniec 1843 roku pracował w pracowni Hlafiry Iwaniwny, zapoznał się z obrazami młodej malarki, dał jej jakieś rady, a nawet – trudno uwierzyć! – w jej albumie pojawił się szkic portretu Szewczenki, to młoda poetka bała się nawet pomyśleć nie tylko o tym, by przeczytać mu swój wiersz, ale w ogóle o tym, by się do niego odezwać… O tym przypomniała Szewczence na początku marca 1848 roku sama Psjol: „…Piszę do Pana, choć na przyjęciach, gdzie się czasem spotykaliśmy, ani razu nie rozmawiałam z Panem”. Dwudziestosześcioletnia Ołeksandra skromnie i zwyczajowo pozostała w cieniu swojej młodszej siostry Hlafiry i nikt lepiej od niej samej nie powiedział o tym w poetyckim zwrocie „Do siostry”¹: Nam z tobą, siostro moja, Nie chodzić w parze, Twoje słońce świeci jasno, Moje – od dawna w chmurze. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Niech los, który od dzieciństwa Mnie nie polubił, Ciebie szczerze pozdrowi, Siostro moja miła! Ołeksandra Psjol nie była w rodzinie Riepninów zepchnięta na bok ani pokrzywdzona – po prostu, powiedzmy, mniej zauważalna w porównaniu z Hlafirą, i pogodziła się z tym… Szewczenko, nie zdając sobie z tego sprawy, mimochodem, lecz wyraźnie i przykro potwierdził odrębność Ołeksandry w rodzinie, co zapewne dodało jej poczucia samotności i niższej wartości. Jednak co do poety przyczyna tkwi nie tylko w zachmurzeniu horyzontu życiowego starszej Psjol ani w jej nieśmiałości (to zauważył w niej sam Szewczenko), lecz po prostu w tym, że Taras Hrehorowicz, który co prawda uważał Ołeksandrę za „dobrą panienkę”, od razu poczuł sympatię właśnie do Hlafiry; nawiasem mówiąc, na ten temat żaliła się w liście do swojego spowiednika Charles’a Einarda także zakochana w poecie błyskotliwa, urocza i pewna siebie Warwara Riepnina: „Ja… odczuwałam zazdrość o to, że on przedkładał Hlafirę”. W liście do Szewczenki z grudnia 1845 roku księżniczka nazywała ją „Hlafira-piękność”… Riepnina uważała, że Hlafira była gotowa odpowiedzieć na uczucie Szewczenki, gdyby w nim wyczuwała stałość, niezawodność, jasność. Mądry Iwan Dziuba pozostawił nawet takie przejrzyste przypuszczenie: „Być może Hlafira Psjol to kolejna z utraconych przez poetę „szans” na ochronę przed tą samotnością, która stała się dla niego niemal największą karą w życiu. Kto wie…”². Taras Szewczenko: „Przyślijcie, jeśli macie tę «Świętą wodę»; ona zroszy moje serce, które więdnie” Ponad pół wieku temu w interesującej przedmowie literaturoznawczyni Leonili Miszczenko do wydania sześciu znanych wierszy Oleksandry Psioł w książce „Trzydzieści ukraińskich poetek. Antologia”3 (1968) sformułowano bardzo lapidarnie i encyklopedycznie precyzyjnie: „W latach 40. w Jahotynie pod wpływem muzy Szewczenki i osobistej z nim znajomości rozwijał się talent Oleksandry Psioł… Prawie wszystkie znane nam wiersze poświęciła Oleksandrze Szewczence, szczerym słowem wspierała wielkiego poetę na zesłaniu, głęboko mu współczując i go uwielbiając”. Wiemy już, że znajomości, jako nawiązania między nimi jakichś relacji, stosunków, nie było. Jednak w końcu w wymiarze historycznym najważniejsze jest to, że, niestety, poetka Psioł nie wiedziała o tym wtedy, ale na szczęście wiemy my, a mianowicie: Szewczenko, który ani razu nie wspomniał jej imienia, bardzo wysoko cenił konkretny wiersz Oleksandry Iwaniwny, o czym skorzystał z okazji, by poinformować dopiero w 1847 roku… Wiadomo, jak historycznie mocno i pokrzepiająco zakończył Taras Hryhorowycz słynną Przedmowę do niezrealizowanego wydania „Kobzarza”, napisaną 8 marca 1847 roku: „Biada nam! Ale, bracia, nie poddawajcie się smutkowi, lecz módlcie się do Boga i pracujcie rozumnie, dla dobra naszej matki Ukrainy nieszczęsnej. Amen”. Tuż po tym wzniosłym tekście Szewczenko, jak się wydaje, nieoczekiwanie kontynuuje: „A żebyście wiedzieli, że wasz trud nie idzie na marne – i żeby moskiewska braciszka nie zbyt się pysznić swoją Rostopczyną4 – oto macie «Świętą wodę»; napisana przez panienkę, i to dobrą, tylko nie powiem jaką, bo wciąż młoda, bojaźliwa”. Przeczytać te poruszające słowa Oleksandra Psioł nie mogła, bo zostały po raz pierwszy wydrukowane dopiero po jej śmierci. I nie napisał ich ukraiński Kobzarz po to, „by zachęcić rodaków do twórczości”, jak twierdzili niektórzy autorzy. Głębokie zrozumienie przez Szewczenkę wartości twórczości Oleksandry Psioł wykazała znana literaturoz- T. Szewczenko. Autoportret. 1847 r. …wiwiodła, że ona „faktycznie stała się pierwszą ukraińską poetką nie tylko epoki romantyzmu, ale i czasu wyodrębnienia ukraińskiego piśmiennictwa z nurtu rosyjskiego”⁵. W szewczenkoznawstwie od dawna i wielokrotnie zauważano, że tekst przedmowy zapewne miał wstępny, nieukończony charakter, lecz to jedynie potwierdza wyjątkową wagę, powiedzmy, obowiązkowość wygłoszenia przez poetę wysokiej oceny wiersza „Święcona woda” Ołeksandry Psioł… Ponieważ Szewczenko nie przytoczył jego tekstu, a przecież obiecywał, zróbmy to: Widziałam – świętą wodę Do rzeki wylewano, Żeby poświęconej Ludzie nie deptali nogami. A miłość wierna, szczera, Jak woda święta, Bo ona grzechów wiele Z duszy zmywa. Oto przeto ja swoich myśli, Choć ubogą jestem, Zroду'звіku ne pokynu Ta ljudjam pid nohy. U Hospoda nebesnoho Laski tsile more, To ja v joho, jak tu vodu, Vyllju svoje horе. Pro te, naskilky doroshyv Taras Hryhorovych tsym virshem, je dokonani svidchennja. Na počatku ljutoho 1848 roku vin pysav Andriju Lyzohubu z Orskoji fortetsi: „Koly maješte »Sviachenu vodu«, to spyshite ta prysliteb mени, bo ta, shcho vy meni peredaly, utrachena”. Netertpinnja bulo takym sylnym, shcho naprykintsi ljutoho zaslanets zvertajetsja vzhe do Varvary Rjepninoji, dovirywshy jij i serdechnu prychynu nastijnoho prokhannja: „…Prysliťe, jakshcho maješte, »Sviachenu vodu«; vona zrosyt moje serce, shcho v'jane”. Ne zanurjujuchys u podrobyts, zaznaču, shcho virsh zaslanets otrymav… Okremo skazhu pro, zdajetsja, nesподіvanе, priame j osmysleneе zistavlennja Shevchenkom nevidomoї ukrajinskoї poetesy Pskol i jiji duzhe populjarnoji v aristokratychnykh kolah moskovytskoї suchasnytsі Rostopchynoji. Taras Ševčenko rozumiv, shcho naspravdi talanty cykh dvokh zhinok ne lyshe spivstavni — talanovyta ukrajinka, vin uzhe rozumiv – jeho posliduvachka, po suti dostojna vyschoї chesti j povahy, ніž ta, kotroju tak vykhvaljutsja v „moskovshchyni” (same tak, z malenkoji litery napysav poet tse slovo v Peredmovi). Poet usvidomljuvav, shcho perekonaty v tomu majbutnikh chytachiv ukrajinskoї poetesy bude neljehko, i vin absoljutno svidomo faktychno postavyv na kin svij avtorytet ukrajinskoho Kobzarja, poruchyvshy za neji ne u vuzkomu koli svojikh prykhylnykiv, a u Peredmovi do planovanoho vydannja „Kobzarja” 1847 roku z joho novymy tvoramy. Taž jak nadijno, potuzhno j rozmashysto tse zrobyv Taras Hryhorovych: „A perevernit' pudovi zhurnaly ta poshukajte, chy nema tam chogo-nebud' takoho, jak »Sviachenaja voda«, – i ne turbujtes', bo, jej-bohu, ne najdete”. Po molodomu zapalno, navit zadeeykuvato. Choho varte blyskuche porivnjannja talanovytoho shistnadcjatyrjadkovoho virsha Pskol z pudamy poetychnoji makulatury! Vtim, Ševčenkovi j vypovnylosja lyshe tryzcjat' try roky, a poetesi Pskol ishov tridcjatyj… Upevnenyj, jakby Ševčenko nastupni desjat' rokiv zhyv na voli, u Oleksandry Ivanivny mohla buty zovsim insha tvorcha dolja… Pohodites', shcho svoim unikalnym konkretnym vchynkom ukrajinskyj geniy Ševčenko mohutnjo naholoshyv osnovnu tezu svojeji Peredmovy: „U jikh narod i slovo, i u nas narod i slovo”… Ołeksandra Psioł: „Jak smucę się za nami, jak błogosławię” Od rozpatrywanego Wstępu do aresztowania Szewczenki 5 kwietnia 1847 roku, które zakończyło się zabójczym dziesięcioletnim zesłaniem, minęło niecałe miesiąc. Rozgromienie Bractwa Cyryla i Metodego oraz okrutna carska rozprawa z Szewczenką Ołeksandra Psioł odebrała jako osobiste i ogólnoukraińskie nieszczęście, o czym świadczy triptyk-lament „Trzy dziewczęce łzy” (1847): Zapłakała Ukraina, Uderzywszy się w piersi: „Synowie moi kochani! Ach, co z wami będzie? Moje różowe kwiaty, Przybite mrozem! Moje młode orły, Spotkane przez jastrzębia!” To był apogeum jej twórczości poetyckiej – Psioł pewnie potwierdziła proroczą wi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ru samego Szewczenki w jej zdolność przemówienia „w imię matki naszej Ukrainy nieszczęsnej” i w imieniu Ukrainy: Boże miły! Przecież oni twoje Przykazanie pełnili: Swoją matkę ubogą Szanowali i czcili, I do braci swoich ciemnych Wyciągali ręce: Wszystkim życzyli pokoju, Wolności i nauki”. Ustami Ukrainy poetka błagała Pana: „A żeby zło nie krążyło Nad ich głowami, Przyślij do nich anioła Z lekkimi skrzydłami. I niech oni usłyszą W dalekim kraju, Jak ja za nimi tęsknię, Jak ich błogosławię! Po ponad dziesięciu latach Szewczenko w swojej „Modlitwie” odezwie się do uczennicy, prosząc Boga za ludzi czystych sercem: „Wokół nich / Postaw swoje anioły / I ich czystość zachowaj”. W drugiej części tryptyku poetka rwie się jak ptaszka do zesłańców: Och, przefrunęłabym za kamienne mury, Oglądałabym więzienia z góry aż do dna, Znalazłabym braci miłych, synów Ukrainy, I po cichu latałabym od okna do okna. Trzecia część w całości poświęcona jest Szewczence: siwy Dniepr pyta niemych gór, gdzie hula i bawi się syn Ukrainy niezapomniany: Odezwały się niemie góry: Dniepże, stary przyjacielu! Nie pytałeś Ukrainy, Po kim ona tęskni, Nie słuchałeś, jak dziewczęta Płakały i śpiewały, O czym fale z brzegami Po cichu szeptały. Zapytaj więc hardych wiatrów Z dalekiego kraju, Jak nasz Kobzarz, z ciężkim plecakiem, Pod ruży hula! Wrócę na chwilę do niesłusznie zapomnianego (to nie w moim stylu) wniosku Leonili Miszczenko, w którym znaleziono ważne słowo – ona ubóstwiała Szewczenkę… Wspomniana już Roksana Charczuk po kobiecemu subtelnie wyczuła, że w samej nazwie tryptyku „Trzy dziewczęce łzy” odczytuje się aluzję do wierszy Szewczenki z utworu „Moje dumy, moje dumy…” (1840): „Może znajdzie się dziewczęce / Serce, czarne oczy, / Które zapłaczą nad tymi dumami – / Więcej nie chcę… / Jedną łzę z czarnych oczu / – I… pan nad panami!..” Pod względem duchowej energii, szczerości serca, ofiarności i wierności niczego podobnego do tryptyku „Trzy dziewczęce łzy” Psoł nie przyniesiono w 1847 roku na błogosławiony poetycki ołtarz bólu i męstwa Szewczenki. A potem… Nikt nie śmiał w 1847 roku tak otwarcie i jawnie wspierać Szewczenki i kirylo-metodiejczyków oraz ich błogosławić… Powtórzę dwukrotnie, bo to ważne. Po pierwsze, Psoł w pełni usprawiedliwiła wielkie nadzieje Szewczenki. Po drugie, gdyby Kobzarz był obok, to znaczy na wolności, a jeszcze lepiej – w Ukrainie, poetycki rozmach Psoł z pewnością osiągnąłby wysokość… Tryptyk „Trzy dziewczęce łzy” Aleksandry Psoł po raz pierwszy opublikowano w ukraińskim almanachu literacko-artystycznym „Chata”, zredagowanym i wydanym przez Pantelejmona Kulisza w 1860 roku w dwóch nakładach. Wśród autorów almanachu byli Marko Wowczok, Jewhen Hrebinka, Oleksandra Kulisz (Hanna Barwinok) i inni, a pod rubryką „Kobzarski gościniec” wydrukowano dziesięć utworów Szewczenki… Pojawienie się w tym znakomitym szeregu wierszy czterdziestotrzyletniej Aleksandry Psoł, napisanych w wieku trzydziestu lat, stało się bezspornym uznaniem jej talentu poetyckiego i znaczenia obywatelskiego… Jednak ten uzasadniony patos zostaje zniweczony, gdy tylko powiem, że piękne wiersze zostały opublikowane… bez podpisu… Jak to mogło się stać?! Oczywiście, dała o sobie znać naturalna odsunięta od wszelkiej popularności Aleksandry Iwanowny, pomnożona zamkniętym życiem od lat pięćdziesiątych XIX wieku w atmosferze moskiewskiego domu Warwary Riepnin, z którą była nierozłączna aż do śmierci, brak w ukraińskiej przestrzeni duchowej, oderwanie od ukraińskich działaczy kultury i sztuki… Jaskrawym błyskiem talentu i kobiecości Psoł była całkowicie zobowiązana genialnemu Szewczence, który, choć zarejestrował je raz w życiu, nie wspomniał ponownie, więc ona też zgasła bez niego i na to nie było rady… Wydaje mi się, że właśnie ta kobieta mogłaby być naprawdę duchowo bliska i w pełni oddana Szewczence przez całe życie… Wrócę jednak do braku podpisu. Nikt nie zdołał poważnie i z życzliwym sercem go ustalić, nikt nie miał takiego pragnienia… Przede wszystkim można było zwrócić się do Szewczenki. Albo do profesora Uniwersytetu Moskiewskiego, filologa-slawisty, krytyka literackiego, przyjaciela Szewczenki Osypa Bodiańskiego, który własnoręcznie przepisał wiersz Aleksandry Psoł „Zapłakała Ukraina”… Stosunki z Warwarą Riepniną utrzymywał genialny Ukrainiec, artysta, wielki przyjaciel Szewczenki MychajłoSzczepkin… Taras Szewczenko: „Wiersze pod tytułem Świę5 ta woda – utwór panny Ołeksandry Psoł…” Zresztą czemu się dziwić? Sam Taras Hryhorowycz w swojej korespondencji z Warwarą Riepniną i Andrijem Łyzohubem wielokrotnie przekazywał Hlafirze Psoł szczere ukłony, ale ani razu nie wspomniał o Ołeksandrze Iwaniwnie… Jak mógł w ogóle nie wymienić autorki wiersza, który wyniósł tak wysoko?! Jednak Szewczenko w końcu podał jej nazwisko, co wyszło na gorzką stronę sprawy. Podczas aresztowania zesłańca w twierdzy orskiej latem 1850 roku w opisie jego papierów zapisano „wiersze małoruskie pod tytułem »Świataja woda«…”. Taras Hryhorowycz, świadom niewinności ich tekstu dla śledztwa, odpisał na piśmie śledczemu Hryhorijowi Czyhyryowi: „Wiersze pod tytułem Świataja woda – utwór panny Ołeksandry Psoł, otrzymane przeze mnie wraz z listem w forcie orskim w 1847 roku, na który nie odpowiadałem”. Taki list jest nieznany, ale być może chodziło o zaginiony egzemplarz tekstu wiersza, który w 1847 roku przekazał Łyzohub, albo Szewczence nie chciało się przypominać o późniejszym wysłaniu… W styczniu i marcu 1848 roku Warwara Riepnina napisała do Tarasa Szewczenki z Jahotyna do twierdzy orskiej trzy listy, które były pierwszymi po zesłaniu i stały się ostatnimi w ich korespondencji. W jednym z nich (początek marca 1848 roku) znajdują się charakterystyczne dla Riepniny pouczenia o patetyczno-religijnym charakterze: „Kiedy jest Panu zupełnie smutno – pamiętaj o śmierci. Gdybyś wiedział, jak ta myśl przygniata, a za nią idzie myśl o zmartwychwstaniu – i życiu niestarzejącym się, bezgrzesznym, wiecznym!” Riepnina proponowała Szewczence własną modlitwę, ułożoną przez nią, zapewne na podstawie kilku tekstów modlitewnych… Ale ten list szczególnie interesuje tym, że na jego odwrocie umieszczono dopisek Ołeksandry Psoł, choć w „Epistolariuszu Tarasa Szewczenki” jest on traktowany jako osobny list. Ołeksandra Iwaniwna przypominała Szewczence, że nawet nigdy ze sobą nie rozmawiali. Dalej idą tajemnicze słowa: „Oddalenie czyni mnie odważniejszą; przy tym mam potrójne prawo, by wcale nie być obcą”. Po tym przecinku w tekście przekreślono kilka wierszy, bez wątpienia najciekawszych, gdyż mówiły one zapewne o rozwinięciu zapowiedzianej triady, lecz wstydliwość-nieśmiałość Ołeksandry Psoł albo może bezpośrednia wskazówka Warwary Riepniny skłoniły młodą kobietę do zamazania tego Autograf Szewczenkowej Przedmowy do niezrealizowanego wydania „Kobzarza” z 1847 roku tekst… Gdyby mnie zapytano, o czym tam była mowa, odpowiedziałbym bardzo szerokim sformułowaniem trzech możliwych tematów. Po pierwsze, Psoł, podobnie jak Szewczenko, wybrała właśnie poezję jako sposób samorealizacji swojej duszy, przynajmniej dążyła do tego. Po drugie, poetka była światopoglądowo najbliższa Szewczence, przynajmniej tak uważała lub chciała uważać. Po trzecie, moim zdaniem, ubóstwiała poetę jako artystę i mężczyznę. Czy ktokolwiek z jahotyńskiego towarzystwa mógł naprawdę równać się z Ołeksandrą Iwaniwną w tych trzech ipostasiach razem?! Jakkolwiek by było, Psoł nie wykreśliła najważniejszego: „Podaję Wam rękę, proszę Was, dobry Tarasie Hrehorowiczu, uważajcie mnie także za starą znajomą. Niech nam Bóg pozwoli zobaczyć się na Jego świecie!” Nie było im to pisane. Najwyraźniej nie bez przekonującego wpływu Repniny pojawił się pomysł, by zesłaniec w swojej biedzie czerpał siłę z przykładu ich siostry Tetiany Psoł6, która mężnie znosiła ciężką chorobę: „…Za Was tak wiele modli się Wasze siostry w Chrystusie i w krzyżu; spośród nich wymienię tylko siostrę Tanię; niech Pan pomoże Wam nieść Wasz krzyż tak, jak ona niesie swój!” Nie mogę pominąć zwrócenia się Repniny do wszechmocnego szefa żandarmerii Ołeksija Orłowa, dokonanego przez nią 18 lutego 1848 roku. Księżna dosłownie błagała go „ze złożonymi na piersiach rękami”, by pozwolił zesłańcowi malować. Szczere pragnienie Warwary Repniny, by pomóc Szewczence, nie budzi żadnych wątpliwości. Podobnie jak jej odwaga! Tak miłosiernie, gorliwie i przekonująco prosić za bezbronnego zesłańca, któremu zakazał pisać i malować sam car! I nazwać tę carską karę „wyrafinowanym okrucieństwem”! Dzielna, dzielna i szlachetna kobieta! Jednak także jej samej dobitnie wyjaśniono, że kontakt z Szewczenką jest kategorycznie niepożądany i niebezpieczny dla niej. W imieniu cesarza hrabia Orłow w specjalnym liście ostrzegł księżnę o niestosowności zarówno jej udziału w poprawie losu szeregowca Szewczenki, jak i o niecelowości wtrącania się „w sprawy Małorosji”, co traktowano jako równoznaczne, gdyż inaczej ona sama „będzie przyczyną… nieprzyjemnych dla was konsekwencji”… Prawie cztery dziesięciolecia później Repnina stwierdziła: „Nie mogłam nawet dalej pocieszać go listami podczas jego dziesięcioletniego wygnania, ponieważ otrzymałam groźne ostrzeżenie od hrabiego Orłowa”. W ostatnim liście do zesłańca z 19 marca 1848 roku Repnina pisała tak, jakby odprowadzała Szewczenkę do innego świata: „Proszę Boga, by pozwolił mi zobaczyć Was jeszcze w tym życiu, lecz poddaję się Jego woli i z głębi duszy proszę Go, by wspomniał o Was w swoim królestwie. Tam wszystko będzie jasne, święte, błogosławione! O, zwróćcie tam spojrzenia swojej duszy, nie zapominajcie, że tutaj macie szczerych przyjaciół, którzy życzą Wam tego, czego życzą sobie!”. Do tego listu Repniny dołączono wiersz Ołeksandry Psoł „Modlimy się do Ciebie, Boże prawdy, Boże dobroci”. Tu pojawia się bardzo ciekawa historia, która nie została ujawniona. List Repniny z 19 marca 1848 roku w aresztowanych dokumentach został błędnie datowany… na rok 1841. I Szewczenko to zauważył! Aby nie wiązać poetyckiego dodatku z Repniną, zesłaniec wymyślił takie wyjaśnienie: „Jeszcze list od Ołeksandry, której nazwisko to Psoł, mieszkającej w guberni połtawskiej, powiecie perejasławskim, wsi nie pamiętam”. Brawo, Tarasie Hrehorowiczu! Choć bardzo szkoda, że imię i nazwisko Ołeksandry Psoł, napisane ręką Szewczenki, zachowały się tylko w jego odpowiedziach śledczemu… Wiersz Ołeksandry Iwaniwny Paweł Zajcew słusznie nazwał „Modlitwą za Szewczenkę”: Modlimy się do Ciebie, Boże prawdy, Boże dobroci, Nie zostawiaj sieroty na stepie pustynnym Brata naszego! Jak ojciec, jak rodzona matka, Odezwij się do jego duszy, nie pozwól mu upaść na duchu! Zbierz, Boże, nasze łzy w ciemniutką chmurkę I, gdy sercu złamanemu zrobi się nudno, gorąco, Uczyń cud — niech staną się świętą wodą, Żywą, leczniczą, wszystkie rany zagoi, Jak w kąpieli wykąpią i duszę napoją. Zapewne Ołeksandra Iwaniwna wiedziała, że był to ostatni list od nich do Tarasa Hrehorowicza, i kobieta, nazywając go bratem, ponownie przypomniała o swojej leczniczej świętej wodzie… P. S. Sławione przez Szewczenkę kobiety dożyły swoich dni razem w Moskwie. Glafira Psioł zmarła w 1886 roku, Aleksandra Psioł w 1887-ym, a najstarsza z nich, Warwara Riepnina, w 1891-ym. Pochowano je na cmentarzu Aleksiejewskiego monastyru, wzorowym w Moskwie i w całej Rosji. W latach 30. XX wieku władza radziecka zamknęła monastyr, a cmentarz zrównano z ziemią. Obecnie przez jego teren przebiega szybka droga, po której z wiatrem mkną samochody, a kierowcy nawet nie przypuszczają, że jadą po kościach… Na koniec przypomnę, że w 1943 roku, w setną rocznicę spotkania poetki Psioł z Szewczenką, ukraiński literaturoznawca i wydawca Jewhen-Julian Pelenski wydał w Krakowie zbiór wierszy Aleksandry Iwaniwny pod tytułem „Pisannia”. Czy w Ukrainie nie znajdzie się patriotyczny wydawca, zdolny powtórzyć ten cichy i ważny czyn? Mowa jest wyłącznie o sześciu pięknych wierszach, z których jeden wyniósł pod poetyckie niebiosa Taras Szewczenko… __________________ 1 Nawiasem mówiąc, w czasopiśmie „Kijewskaja Starina” (1885) ten wiersz został opublikowany jako rzekomo Szewczenki, ale w roku śmierci Psioł zdementowała to Warwara Riepnina, choć nie podała nazwiska poetki. 2 Dziuba I. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. Kijów, 2008. S. 216. 3 W skład kolegium redakcyjnego wchodzili Mykoła Bażan, Oleksa Zasenko, Andrij Malyszko, Mykoła Nahnybida, Leonid Nowyczenko i inni. 4 Rostopczyna Jewdokija Pietrowna (1811–1858) – hrabina, poetka i dramatopisarka, autorka romantycznych powieści, gospodyni znanego w Moskwie salonu literackiego. 5 Charczuk R. Aleksandra Psioł jako czytelniczka Szewczenki // Słowo i czas. 2018. nr 8. S. 33. 6 Średnia wiekiem spośród sióstr (1819–1858), także wychowywana w rodzinie Riepninych, była osobą przykutą do łóżka chorobą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…ale zapytał: „A czy aktorka śpiewa pod playback Cisik?”. „Nie – odpowiadam – śpiewa nasza Anna Kowalenko!” Obecnie wraz z Mariamną Kapitulą i całym zespołem twórczym przygotowujemy noworoczną bajkę „Świąteczna podróż na Drogę Mleczną”, mojego autorstwa, o tym, jak Ukraińcy niszczą na swojej ziemi Mrok, który chciał opanować Ukrainę. To jakby zaczerpnięte z dnia dzisiejszego. Dzieci pokonują Mrok w bajce – Ukraina zwycięży w rzeczywistości. Po to robimy nasze spektakle. – Pierwszą moją pracą reżyserską w Teatrze „Dzeркало” był spektakl „Sen” Tarasa Szewczenki, przygotowany na jedną z rocznic urodzin Kobzarza – kontynuuje Dmytro Storczous. – Było to dziesięć lat temu. Wtedy powstało wielkie przedstawienie o Majdanie, nazwane „Sen Kobzarza”. Reżyserowałem również spektakl o Iwanie Mazepie oraz dziecięcą bajkę „Kotyhoroszko”. Wołodymyr Petranjuk napisał sztukę o Kwitce Cisik i zaproponował nam z Anną Kowalenko zrobienie z niej spektaklu. Pracowaliśmy nad nim powoli, każdego dnia wnosząc coś nowego. Wołodymyr Iwanowicz dał nam pełną swobodę i na scenie urzeczywistniliśmy nasze wyobrażenie tego utworu. Każdego dnia rodziły się nowe pomysły. Przyznaję, że trochę się spieszyliśmy z pracą, bo chcieliśmy pokazać premierę na otwarcie 36. sezonu naszego teatru. W kraju trwa wojna. Musimy bronić Ukrainy, Ukraińców. Tego, kto „śpi”, trzeba obudzić. Niestety, takich wciąż wielu. Trzeba otworzyć im oczy na człowieka, który, żyjąc w Ameryce, żył Ukrainą. Dlatego dziś my, żyjąc w Ukrainie, gdzie trwa wojna z Rosją, powinniśmy wysławiać ukraińską ideę, ukraiński duch. O Kwitce Cisik na Ukrainie postawiono już wiele spektakli. W większości inscenizacji starano się w pełni odtworzyć obraz śpiewaczki. My mieliśmy inne zadanie. Na początku spektaklu Anna wychodzi na scenę i opowiada o Kwitce. Potem mówi ważne słowa: „Kiedy słucham tej ukraińskiej pieśni, kiedy słucham tej osoby, to jakbym się nią stawała”. Tu bardzo ważne jest słowo „jakby”. Nie staraliśmy się robić kopii Kwitki. Bohaterka kilka razy się przebiera. Najpierw jest to piękny strój aktorki, która następnie jakby staje się Kwitką Cisik. Dalej widzimy ją taką, jaką zapamiętano z nagrań wideo, staraliśmy się odtworzyć amerykański styl ubioru. Potem przebiera się w haftowaną koszulę, wspomina, że Ukraina była jej domem, choć sama była tam tylko raz. Następnie zakłada białą zasłonę i jakby staje się Bogurodzicą. Równolegle pokazujemy na wideo historię Ukrainy od Majdanu do dziś. Po bokach ustawiliśmy skrzydła. One jakby dopełniają nastrój Kwitki. Podajemy je w różnych kolorach pod każdą pieśń. Chcemy w przyszłości dodać do spektaklu jeden obraz o życiu osobistym śpiewaczki. I pieśń „Ukochany” – to liryczna pieśń, która nieco podniesie nastrój widzom. Staram się robić spektakle tak, by dotykały duszy i serca widza. Bo kiedy człowiek wychodzi ze spektaklu „pusty”, to taki teatr, moim zdaniem, nie jest potrzebny. – Moja znajomość z Kwitką Cisik zaczęła się w dzieciństwie – opowiada Anna Kowalenko. – Jeszcze nie wiedziałam, kim ona jest, ale piosenki w jej wykonaniu zapadły mi w pamięć już wtedy. Podczas pracy nad spektaklem odpowiedziałam sobie na pytanie, dlaczego tak lubię te piosenki – dlatego, że słuchałam ich od dziecka. Potem uświadomiłam sobie, że te piosenki przypominają, kim jesteś, skąd pochodzisz, jakie masz korzenie. Wiele zawdzięczam tym piosenkom, dzięki nim stałam się tym, kim jestem dziś. Dla mnie ważne jest, że piosenki Kwitki Cisik to przede wszystkim nie wokal, a dusza. Chcę, aby u osoby, która słucha tych piosenek, obudziły się jakieś przyjemne wspomnienia. Kiedy zaproponowano mi tę rolę, skakałam ze szczęścia (śmieje się). Właściwie to było moje marzenie. „Ja – Kwitka” – to mój pierwszy monospektakl. Bardzo odpowiedzialna praca i zarazem dar losu. Jeśli w spektaklu zbiorowym możesz schować się za czyimś ramieniem, ktoś cię podeprze, to tutaj odpowiadasz sam za siebie. Tańczysz, śpiewasz, mówisz. Trzeba stale utrzymywać tempo i przekazywać widzowi wszystkie swoje emocje. To bardzo trudne, ale warte wysiłku. Materiał pieśniowy opanowywałam sama. Swego czasu uczyłam się w Szkole Muzycznej im. Głiera u Tetiany Rusowej. Podczas pracy nad spektaklem wspominałam nasze lekcje. Najtrudniej było uchwycić akcent Kwitki. Najwięcej pracowałam nad tym, by był jak najbardziej podobny, ale zarazem nie był kopią. Znalazłam wiele podobieństw między Kwitką Cisik a sobą. Podobnie jak Kwitka, będę dążyć do swojego aż do końca, bardzo kocham ukraińską pieśń. W dzieciństwie nie uważano mnie za nowoczesną, bo słuchałam właśnie takiej muzyki. Dmytro Storczous ma bardzo subtelne wyczucie. Wie, czego chce. Mieliśmy twórcze próby. Dmytro opisywał swoją wizję, a my szliśmy obrazami. Jak wiadomo, doskonałości nie ma granic. Wiele chciałoby się dopełnić, zwłaszcza odkryć życie osobiste Kwitki Cisik. Szukamy materiałów. Już znaleźliśmy unikatowe zdjęcia z jej wesela, wywiad, w którym opowiada o swoim pierwszym mężu. Pragniemy ją odkryć i zrozumieć. Chcemy, by ta gwiazda nadal oświetlała nasz szlak. – Teatr tradycji ukraińskiej „Dzeркало” rozpoczął swój 36. sezon – kończy rozmowę kierownik artystyczny – dyrektor, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wołodymyr Petranjuk. – Wszystkie wysiłki zespołu skierowane są na realizację idei – „Bóg i Ukraina ponad wszystko!” Chwała Ukrainie! Chwała Bohaterom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Podróż w świat Kwitki Cisyk

Swój 36. sezon teatralny Teatr tradycji ukraińskiej „Dzerkało” otworzył premierowym pokazem spektaklu „Ja – Kwitka”, poświęconego legendarnej piosenkarce Kwitce Cisyk. Jednoimienną sztukę napisał dyrektor – kierownik artystyczny teatru „Dzerkało”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat nagrody imienia Bohdana Chmielnickiego Wołodymyr Petranjuk. Reżyserię objął Dmytro Storczous, a rolę niezapomnianej Kwitki zagrała Anna Kowalenko. Eduard Owczarenko Zdjęcia z mediów społecznościowych – W minionym sezonie teatralnym razem z główną reżyserką Mariamną Kapitulą graliśmy spektakl „Mój biedny führer” – czarną komedię-kabaret z szaloną muzyką legendarnego Dmytra Dobrego-Wieczora (zespół „Wij”) oraz z aktorami Miszkiem Romanowem, Olgą Onopriujk, Arlenem Jusupowem i Wiktorem Wernerem, spektakl skierowany przeciwko dyktaturze i dyktatorom w stylu brechtowskiej ironii, a nawet satyry, o zupełnie przeciwnym nastroju, zabarwieniu i charakterze niż dzisiejsza premiera – wspomina Wołodymyr Petranjuk. – W tym czasie jedna z czołowych aktorek naszego teatru Anna Kowalenko nie była zajęta w tamtym spektaklu i postanowiłem stworzyć z nią poemat sceniczny na zupełnie inny temat. Od dawna myślałem, że pora sięgnąć do życia i gwiazdy, bogini ukraińskiej pieśni Kwitki Cisyk. Tym bardziej że Ania dobrze śpiewa, a ten obraz pasuje do niej w stu procentach. Jest wrażliwą, czułą dziewczyną z duszą, która jak barometr reaguje na wszystkie najmniejsze poruszenia ludzkiego jestestwa, na to, co dzieje się wokół. Na moją prośbę kierowniczka części literacko-dramaturgicznej naszego teatru Julia Łahur-Damberg zgromadziła materiał biograficzny o Kwitce, za co jestem jej bardzo wdzięczny. Na podstawie tego materiału napisałem swój utwór. A Dmytrowi Storczousowi, który wiele lat pracuje w teatrze „Dzerkało”, zna i czuje stylistykę naszego teatru, powierzyłem tę pracę jako reżyserowi. Oni z Anią są twórczo bliscy, zrealizowali moją sztukę na teatralnym koniu. Osobiście zetknąłem się z twórczością Kwitki Cisyk podczas Pomarańczowej Rewolucji. Przy głównej poczcie, na Placu Niepodległości, sprzedawano płyty z jej piosenkami. Stały się dla mnie objawieniem. Te płyty przyjechały z zagranicy, a ja znów wiozłem je za granicę, do Polski, gdzie wtedy jeszcze pracował mój teatr. To było odkrycie własnej tajemnicy. Piosenki, które słyszeliśmy z dzieciństwa, w jej wykonaniu brzmią zupełnie na nowo. Jakby otwierały drugie piętro. To jak dzieci bawiące się w domu, gdy nie ma rodziców. Nagle podnoszą klapę, wchodzą na strych i widzą tam cały stos różnych rzeczy – rodzinnych relikwii. Znajdują gramofony, płyty, gazety z przeszłości, albumy z pożółkłymi fotografiami. I ten świat, przykryty kurzem czasu, odsłania niezwykłe tajemnice, o których się domyślaliśmy, ale nie widzieliśmy ich i nie słyszeliśmy. Kwitka Cisyk to prawdziwa bohaterka Ukrainy. Poniosła naszą ideę narodową w świat. Co więcej, przekonała swoje otoczenie o wadze tego, co sama robi. Twórczość Kwitki to modlitwa. Podczas gdy my swoimi skromnymi staraniami zajmowaliśmy się w dozwolonych ramach przy Związku Radzieckim ukraińskim folklorem, Kwitka zrobiła z tego wybuch na cały świat. W naszym trudnym, tragicznym czasie szukamy fundamentów, na których możemy się oprzeć. Szczęście człowieka jest możliwe nawet w najtragiczniejszych momentach jego życia, jeśli wierzy. Ponieważ wiara daje perspektywę istnienia świata i ludzkości niezależnie od wszystkich tych zwrotów losu, często tragicznych i bolesnych. Musi być wiara w to, że wyrosną nasze dzieci. Zbudują jasną świątynię o nazwie Ukraina. To będzie szczęśliwe społeczeństwo, które istnieje w swoim języku, swojej wierze, na swojej ziemi, danej przez Boga. A głos Kwitki Cisyk jest głosem Nadziei, Miłości i Wiary! Wielkie szczęście, gdy jest taki zespół, któremu możesz powierzyć swój nowy utwór, a nowe – to zawsze najdroższe. I uwierzyć swoim kolegom, swoim wychowankom, że to zrobią. Oni praktycznie sami realizowali spektakl, własnym wysiłkiem. Ja tylko czasem podglądałem zza kulis ich poszukiwania. I cieszyłem się. Nie będę ukrywać, że jestem zadowolony ze spektaklu „Ja – Kwitka”. Widzę go nie tylko takim, jakim jest teraz, lecz także takim, jakim ma być w ostatecznym rezultacie. Spektakl nadal się rozwija po premierze, nabiera nowych cech, nowych jakości, nowych szczebli. Niewidocznie przy spektaklu pracuje zespół Teatru, który zapewniał dźwięk (Artem Biełokoniew), światło (Julia Łahur-Damberg), scenografię (Serhij Dzej). I wtedy powstaje Cud. Nad sceną wzlatuje sama boska ptaszyna – Kwitka! Aktorka Anna Kowalenko wciela się w postać Bohaterki i już nie wiemy, gdzie kończy się Ania, a zaczyna Kwitka! Jeden widz mnie uprze-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tenorzy Akademickiego Zespołu Pieśni i Tańca Sił Zbrojnych Ukrainy: Denys Sahirów, Pawło Miżura, Mykoła Czornyj oraz zasłużony artysta Ukrainy Serhij Jurczenko. Chciałabym również wyróżnić solistów Oksanę Hawraczynską oraz zasłużonego artystę Ukrainy Serhija Mytrofanowa, którzy wykonywali partie skrzypcowe. A dla studentów katedry muzycznej Kijowskiej Akademii Sztuki imienia Pawła Czubynskiego koncert stał się debiutem. Być może ten pierwszy koncert ze znanym zespołem stanie się dla nich początkiem drogi w wielkie życie twórcze. – Chwała niesamowitym lekarzom, którzy leczą naszych żołnierzy. To ludzie przez wielkie „L” – podkreśliła Olha Czubarewa. – Ukraińcy kontynuują walkę o niepodległość i wolność, o prawo do życia w wolnej Ukrainie. Cały świat patrzy teraz na nasz kraj. Dziwi się i jest dumny z Ukraińców, z ich niezłomności i niepokorności w walce. Jeszcze raz chcę pokłonić się naszym żołnierzom, dzięki którym stoję dzisiaj na tej scenie. Ukraina będzie żyła, ona z pewnością zwycięży! Na zakończenie koncertu pani Olha zaprosiła na scenę wszystkich kolegów, aby wspólnie zaśpiewać pieśń „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki” (melodia Danyła Kryżaniwskiego, słowa Tarasa Szewczenki). w miastach, Czernihowie, Lwowie, na Wołyniu, w Kijowie. Moglibyśmy przywieźć do stolicy jakikolwiek inny spektakl, ale wybraliśmy właśnie ten. Wiem, że ten spektakl jest grany w Kijowie i chciałem, aby widz, który widział go w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Łesi Ukrainki, obejrzał także naszą pracę. W końcu każdy reżyser ma własną interpretację. Na kijowski pokaz spektaklu przyjechał szef Rówieńskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Witalij Kowal, aby nas wesprzeć. Dla mnie było to zaskoczeniem. Po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny wystawiliśmy spektakl „Spichlerz” Natalki Worożbyt. Wyreżyserował go Maksym Hołenko, który obecnie kieruje Lwowskim Narodowym Teatrem imienia Marii Zańkowieckiej. Rozpoczęliśmy pracę nad nim w najtrudniejszych czasach, na początku wojny. Nikt nie wierzył w to, że nam się uda. Spektakl jest monumentalny i niedrogi – z różnorodnymi dekoracjami, kostiumami. Jestem zadowolony, że nam się to udało. Potem były inne premiery, ale właśnie ta zmusiła do uwierzenia, że teatr jest potrzebny i będzie żył w każdym czasie. Właśnie zakończyliśmy pracę nad spektaklem „Pięć pieśni Polesia”, moim zdaniem bardzo ciekawą pracą. Inscenizację przygotowała młoda reżyserka Hałyna Szarko. Obecnie pracujemy nad klasyką z dwoma reżyserami – polskim i ukraińskim. Będzie to „Opowieść wigilijna” Charlesa Dickensa. Premiera zaplanowana jest na 6 grudnia. Będzie to monumentalna inscenizacja ze skomplikowanymi dekoracjami. Mamy nadzieję, że inscenizacja będzie doskonale pasować do rodzinnego oglądania. Przed nami udział w XIV Ogólnopolskich Dniach Teatru Ukraińskiego w Olsztynie (Polska). Wierzymy w pokaz „Spichlerza” w stolicy. Byłoby wspaniale, gdybyśmy pokazali ten spektakl już w statusie zwycięzcy tegorocznego festiwalu-nagrody „GRA”. Stronę przygotował Eduard Owczarenko. Zdjęcie z otwartych źródeł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Jubileusz unikalnego projektu

W Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyło się nowe spotkanie z Jej Wysokością Muzyką – świętowano dziesięciolecie międzynarodowego projektu muzycznego „Lady Opera”. O historii tego projektu opowiedziała prowadząca – zasłużona artystka Ukrainy Oksana Antoniuk. Przez wszystkie te lata duszą projektu „Lady Opera” jest jeden z najlepszych zespołów solistów-wokalistów Ukrainy – zasłużony akademicki zespół pieśni i tańca Sił Zbrojnych Ukrainy. Już ponad dwadzieścia lat mocno trzyma w rękach jedyną twórczą wielopłaszczyznową partyturę muzyków kierownik artystyczny i główny dyrygent, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, pułkownik Dmytro Antoniuk. A sercem tego projektu, sercem spotkania była sama Lady Opera – narodowa artystka Ukrainy, solistka Narodowej Filharmonii Olha Czubarewa. Tego dnia pani Olha świętowała swoje urodziny. Zapewne każdy wykonawca pragnie obchodzić ten dzień razem z wdzięczną publicznością. Przez dziesięć lat odbył się szereg koncertów „Lady Opera” w najbardziej prestiżowych salach Kijowa i innych miast Ukrainy. Projekt rozpoczął się w 2013 roku koncertem „Lady Opera i gwiazdy światowej sceny operowej”. Kolejne koncerty z niezmiennym powodzeniem odbywały się w Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina” w 2015, 2016 i 2018 roku. W koncertach tych brali udział mistrzowie ukraińskiej sceny, dołączali do nich światowe gwiazdy najlepszych scen muzycznych Arena di Verona i La Scala. I robi to Olha Czubarewa po to, aby zjednoczyć Europę i cały świat z Ukrainą. A świat jednoczy tylko miłość. Artysta Marc Chagall powiedział, że w życiu, tak jak w palecie artysty, istnieje tylko jedna farba, która ma sens. To farba miłości. Właśnie ta farba przewija się przez wszystkie koncerty „Lady Opera”. Art-projekt „Lady Opera” nie ma odpowiedników na Ukrainie: pani Olha występuje jednocześnie w roli piosenkarki, producentki, reżyserki. – Dzisiaj naszą transmisję oglądają nawet za oceanem. To święto muzyki dla was wszystkich – podkreśliła na początku koncertu Olha Czubarewa. Program wieczoru był dość nasycony. Brzmiały utwory C. Orffa, J.-P. Capdevielle’a, N. Paganiniego, O. Farrésa, C. Velázqueza, G. Ferilliego, G. Pucciniego i innych kompozytorów. Zachwyt publiczności wywołała ukraińska pieśń ludowa do wiersza Mychajła Staryckiego „Nicz jaka misiaczna” w aranżacji D. Konowałowa. Brzmiały słowa podziękowania dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Nasi obrońcy i obrończynie robią wszystko, co możliwe, aby słuchacze mogli otrzymywać radość i przyjemność z czarującej muzyki i pieśni w Sali Kolumnowej Narodowej Filharmonii z wiarą w nasze Zwycięstwo. Przecież z nami prawda i Bóg. „Emanuel” (wokalizę) zadedykowano mamom, które czekają na swoich synów, dziewczętom, które czekają na swoich tatusiów, wszystkim, którzy kochają i są kochani. „Adagio” T. Albinoniego stało się dedykacją dla żołnierzy, którzy zginęli, osób starszych, dzieci, których życie przerwała okrutna wojna. Razem z Olgą Czubarewą śpiewali soliści zasłużonego akademickiego zespołu. W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki rówieńscy artyści pokazali spektakl według jednej z najsłynniejszych sztuk nagradzanego Oscarem irlandzkiego dramaturga Martina McDonagha „Kaleka z Inishmaan”. Rówieńską wersję historii o Billym Clavienie, młodzieńcu, który pragnie wyrwać się z małej wyspy w Irlandii, ucieleśnił narodowy artysta Ukrainy, laureat nagrody im. Szewczenki Wołodymyr Petriw. Ta irlandzka historia pojawiła się na rówieńskiej scenie w 2011 roku. W tamtym momencie było to pierwsze odczytanie McDonagha w profesjonalnym teatrze w języku ukraińskim. Od tamtej pory spektakl wywołuje falę emocji i przemyśleń wśród teatralnych widzów. Spektakl jest przedmiotem dyskusji. Przedmiotem rozmów jest przede wszystkim rozwiązanie reżyserskie, ciekawe kreacje aktorskie, głębia fabuły i klimatyczna scenografia Serhija Rydwaneckiego. Mimo kontrowersyjności nastrojów „Kaleka z wyspy” za każdym razem zbiera pełne sale i uznanie teatrologów, którzy mieli okazję obejrzeć go na różnych scenach. Spektakl wielokrotnie brał udział w festiwalach teatralnych i zwyciężał. W szczególności jest zdobywcą Grand Prix festiwalu „MO-LOKO” w Odessie. Ponadto rola Billy'ego Claviena przyniosła Ihorowi Nikołajewowi zwycięstwo w nominacji „Najlepsza rola męska” i sławę poza granicami rówieńskiego środowiska teatralnego. – Byliśmy pierwszymi, którzy wystawili „Kalekę z Inishmaan” – opowiada reżyser-inscenizator Wołodymyr Petriw. – Przed nami ukraiński teatr tego spektaklu nie wystawiał. Kiedy jesteś w procesie teatralnym, śledzisz nowości, autorów, którzy się pojawiają, stają się popularni. Widziałem kilka filmów według scenariuszy McDonagha. Bardzo podobają mi się jego teksty i zapragnąłem zapoznać się ze sztukami tego autora. Zwróciłem uwagę właśnie na sztukę „Kaleka z Inishmaan”. Dobór aktorów u mnie był właśnie taki, który pasował do tego ogrodu, który zaplanowałem i miałem zasadzić. Bo w ogrodzie musisz zasadzić to, co powinno dobrze wyrosnąć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Teatralna rodzynka z Równego

Do stolicy z gościnnymi występami przyjechał zespół Rówieńskiego Obwodowego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego. Był to pierwszy przyjazd rówieńczyków do Kijowa od dziesięciu lat. W swojej sztuce McDonagh porusza cały kłębek rozmaitych problemów. Najważniejsza jest walka o jakąkolwiek niezależność. I to, że nigdzie nie ma lepiej niż w domu. Teksty, które powtarzają się w trakcie przedstawienia o tym, że Irlandia nie jest taką dziurą, skoro przypływają tu rekiny i przyjeżdżają Francuzi. Na pierwszy rzut oka wszyscy bohaterowie wydają się dziwacznymi i niedobrymi ludźmi. Ale w rzeczywistości w każdym z nich żyje miłość. Spektakl powstawał w bólach, długo pracowano nad tekstami. Trzeba było wymyślić spektakl. A kiedy już istniał w mojej wyobraźni, wtedy rozpoczął się sam proces. Ogólnie próby trwały przez trzy miesiące. Tłumaczenie utworu na język ukraiński trzeba było zatwierdzić u autora. Pytałem: „Co zrozumiecie, jeśli wyślemy wam tekst po ukraińsku?” Na co McDonagh odpowiedział, że ma specjalistów, którzy będą mogli ocenić tłumaczenie. W końcu otrzymaliśmy zgodę na inscenizację i użycie właśnie tego tłumaczenia. Jestem wdzięczny artystom, którzy wsłuchiwali się w moje życzenia, znaleźliśmy wspólny język. Uosobili wszystko to, co McDonagh napisał w sztuce. Kostiumy miały oddać wiarygodność. Choć oczywiście nie mogą być prawdziwe. Teatr to przecież zawsze coś artystycznego. Wykonawcą roli głównego bohatera jest Ihor Nikolaiev, który w tamtym czasie pracował w Równem, a obecnie gra w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu. Swego czasu teatrolog Oleh Wergelis zobaczył go na festiwalu we Iwano-Frankiwsku w tej roli i powiedział, że tego chłopaka trzeba zabrać do Kijowa. Oczywiście szkoda, kiedy wychowujesz aktora, a on wyjeżdża do innego teatru. Z drugiej strony to sukces, cieszę się z tego. Ihor jest utalentowanym aktorem. Przyjeżdża z Kijowa i nadal gra w tym spektaklu. Wśród wykonawców chciałbym także wyróżnić narodową artystkę Ukrainy Linę Izarową, która gra jedną z ciotek głównego bohatera, a także zasłużonych artystów Ukrainy Petra Lisniczuka, który gra lekarza, oraz Andrija Kudelę (Johnny Patin Mike). Olga Łozowska (Kate) – aktorka, z którą przyjemnie się pracuje; jest niezwykle plastyczna, dobrze rozumie, czego od niej chce reżyser. McDonagh jest interesujący tym, że robi nieoczekiwane zwroty akcji. Widza to czasem szokuje. Oczekuje od fabuły jednego, a tymczasem dzieje się zupełnie co innego. Planowaliśmy pojechać na wyspę, na której rozgrywają się wydarzenia spektaklu, jednak nie udało się. Mam nadzieję, że taka okazja jeszcze się nadarzy. Nie mam zwyczaju zmieniać spektaklu. Jeśli dziecko się urodziło i poszło w świat, to niech powoli dorasta samo. Może wypaść czasem lepiej, czasem gorzej. Zależy to zarówno od aktora, jak i od reżysera dźwięku oraz od artysty odpowiedzialnego za światło. Ten teatr jest interesujący tym, że za każdym razem spektakl jest inny. Ta inscenizacja jest grana od wielu lat. Mocno utrzymuje się w repertuarze, aktorzy bardzo ją lubią. Widzowie chętnie chodzą na nią po kilka razy. Dużo jeździliśmy z „Kaleką z wyspy Inishmaan”, zdobywaliśmy nagrody na festiwalach. Widziano ją w Czerka-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„W niej miłość i radość macierzyństwa”

Halyna DACIUK, dziennikarka „Nie wyobrażacie sobie, jak to jest – czekać na książkę, którą pisało się i o której marzyło się osiem lat! Jutro zobaczymy się z nią, a ona przyjdzie na randkę z wami” – napisała na Facebooku zasłużona artystka Ukrainy, piosenkarka Rusłana Łocman, zapraszając na prezentację książki „Pisulky wid mamulky” („Bazgroły od mamusi”). I zobaczyliśmy ją – w klastrze kulturalnym „Kraków”, który zgromadził wielu wielbicieli talentu Rusłany. Okazało się, że bezgranicznie utalentowana Rusłana Łocman zebrała pod parasolem tytułu ducha twórczości. W książce znajdują się wspaniałe autorskie bajki, które Rusłana opowiadała trójce swoich dzieci przed snem. A kiedy maluchy zasypiały, mama zapisywała dopiero co narodzone bajkowe historie, a także dziwaczne wydarzenia, które zdarzały się w ciągu dnia. Książka jest fantastyczna, jak wszystko, co tworzy piosenkarka. Jest w niej miłość i radość macierzyństwa. Jest w niej tradycja i mocne drzewo rodu, ukraińska ziemia i ukraińska pieśń z „Dziennikiem pieśni”. Jednak doświadczenie macierzyńskie Rusłana opisuje nie tylko z wielką miłością, ale także z błyskotliwym humorem i optymizmem. Z książki wyłania się burzliwe i różnorodne życie całej rodziny, pełne przygód, historii, pieśni, zagadek, a nawet tajemnic. Czasem nie wiadomo, czy to życie wymyślone, czy prawdziwe. Czasami wydaje się, że mama Rusłana ma wiele rąk, bo jak można zdążyć zrobić tak wiele! Charytatywne koncerty na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy w kraju i poza jego granicami, wolontariat i wyjazdy na front, praca dydaktyczna w instytucie (nawiasem mówiąc, Rusłana Łocman jest kandydatką nauk filologicznych), duża rodzina, nowe pieśni i nowe ciekawe projekty, jak ten właśnie. Książka będzie interesująca zarówno dla małych, jak i dorosłych, dla tych, którzy czytają, i dla tych, którzy jeszcze nie opanowali alfabetu. Można ją postrzegać jako fascynujący świat rodziny, w którym panuje zaufanie i miłość: do siebie nawzajem, do poznawania ukraińskiego świata, do podróży, odkryć i do ojczystego słowa. Jak dowcipnie zauważyła autorka, książka przyda się też nieco leniwym mamusiom i babciom – naciśnij kod QR i zajmuj się, czym chcesz. Jednak z góry wiem, że „zajmuj się czym chcesz” oznacza dla mam i babć jedno – słuchanie razem z maluchami prześlicznych bajek Rusłany Łocman w artystycznym wykonaniu autorki! Pieśniowy akompaniament na prezentacji inspirująco pomagali prowadzić dzieci Rusłany: Oriana, Miłada i Taras. Wszyscy razem wykonaliśmy pieśń o „Wojaku-Wyzwalaku!”, poświęconą Wałerijowi Załużnemu. Rusłanę z tak polifonicznym wydaniem powitały: ludowa artystka Ukrainy Raisa Nedaškiwska, ludowa artystka Ukrainy Wałentyna Kowalska, malarka Halyna Zabashta – autorka wspaniałych kostiumów scenicznych piosenkarki, goście z Limanu Tuzłowskiego i jeszcze wielu, wielu przyjaciół, którzy podzielili radość narodzin Książki! Podsumowując prezentację książki, którą tworzyła osiem lat, piosenkarka Rusłana Łocman powiedziała: – 4625 hrywien zebraliśmy do kasku na 20. termowizor dla naszych wojowników. To była wspaniała komunikacja z wybornym towarzystwem, wśród którego dwie ludowe artystki Ukrainy i jeden doktor nauk, kierownicy parków narodowych i profesorowie, dziennikarze, redaktorzy naczelni czasopism i gazet, reżyserzy radia i kina, wybitni i młodzi artyści, wielodzietne mamy z dziećmi, muzycy i studenci, uczniowie i babcie, tatusiowie, dziadkowie, mamusie... Niezmiernie się cieszę, że ta książka się narodziła, bo kto pisze, ten rozumie, że to jak dziecko – jeszcze jedno w twoim sercu. Miło, że moja mama też była na sali z młodszą siostrzyczką, a mój mąż zdążył fotografować i pilnować porządku, podczas gdy ja śpiewałam i zabawiałam publiczność. Bardzo dziękuję za spełnienie tego marzenia stypendialnemu programowi Ukraińskiego Funduszu Kultury. Myślę, że tysiące dzieci podziękują jeszcze wam, słuchając naszych audiobooków z bajkami i czytając książkę. Dziękuję za piękną atmosferę na sali, profesjonalne wyposażenie sceniczne, światło, dźwięk i piękno – zespołowi pracowników Klastra Kultury „Kraków”, za projekt i druk tego kolorowego cudu – wydawnictwu „Ruta” z Kamieńca Podolskiego, malarce Jarynie Sajenko. Dziękuję swojej rodzinie za inspirację, wsparcie i zrozumienie, za udział w naszej wspólnej twórczości-sprawie na rzecz Ukrainy. Najbardziej dziękuję Siłom Zbrojnym Ukrainy za ich codzienną pracę. Kontynuujemy pracę. Wozimy książkę na rodzinną Czerkaszczyznę, do taty, mamy, moich babć i rodaków. Z pewnością doświadczenie artystki zainspiruje wielu do zapisywania i wydawania własnych bajkowych historii. Bo nasze dzieci są utalentowane, najważniejsze – to je usłyszeć i rozwinąć ich zdolności. …Ta książka jest jak ciepły bochenek chleba prosto z pieca, którym chce się podzielić z całym światem. Jak dopiero co narodzona do szczęśliwego życia pieśń. Swoją macierzyńską książkę Rusłana zaczęła pisać, kiedy oczekiwała na narodziny Oriany. Teraz ona razem z siostrzyczką Miładą i braciszkiem Taraskiem inspirują i motywują wspaniałą rodzinę Łocmanów-Hłuchenkych do nowej twórczości i pracy w imię Ukrainy oraz jej przyszłego Zwycięstwa. Autorka „Bazgrołów” ze współautorami: skrajnie po lewej Oriana, obok Miłada, skrajnie po prawej Taras Rusłana Łocman z ludową artystką Ukrainy Raisą Nedaškiwską

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedział: Melnyk Ołeksandr Iwanowycz — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn