Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

PROBLEMY JĘZYKOWE W OBWODZIE DONIECKIM

Слово Просвіти, №44 за 2005 рік

Obwód doniecki utworzony 17 lipca 1932 roku zajmuje 26,5 tys. km kw. lub 4,4% terytorium Ukrainy z populacją 4 825 563 osób, co stanowi 10% populacji Ukrainy, w tym w miastach — 90,3% mieszkańców. Skład narodowościowy ludności według danych spisu z 2001 r.: Ukraińcy — 56,87% (według spisu z 1989 r. — 50,7%); Rosjanie — 38,22% (według spisu z 1989 r. — 43,6%); Grecy — 1,6%. Liczba osób innych 130 mniejszości narodowych stanowi mniej niż 1%. Dzięki swojemu położeniu region ten od dawna należał do liczby zasiedlonych. Jednak po walce osiadłych plemion rolniczych i koczowników stepowych, z których ostatnimi byli Tatarzy i Mongołowie, kraj został spustoszony i na długi czas przylgnęła do niego nazwa „Dzikie Pola”. Kwestia jego zasiedlenia w następnym okresie nie była badana. Brak badań naukowych stał się przyczyną pojawienia się opracowań, w których pomniejsza się rolę ukraińskiego etnosu w jego zagospodarowaniu i na wszelkie sposoby usprawiedliwia się oraz wysławia politykę kolonizatorską Moskwy, fałszuje się historię. Na przykład w herbie Doniecka (dawnej kozackiej Aleksandrówki) do dziś figuruje jako data założenia miasta — 1869 rok — rok przyjazdu do Aleksandrówki angielskiego przedsiębiorcy Johna Hughesa, a nie prawdziwa data założenia słobody w 1779 roku, której główną ludnością byli zaporoscy kozacy. PROBLEMY UKRAIŃSKIEJ EDUKACJI W OBWODZIE DONIECKIM Na Donbasie w czasach przedrewolucyjnych edukacja szkolna prowadzona była głównie w języku rosyjskim, z wyjątkiem kilku placówek założonych przez towarzystwo „Proświta”. Ukrainizacja rozpoczęła się od 1 stycznia 1923 roku, co przewidywał plan wydziału edukacji narodowej guberni donieckiej. Do tego czasu naliczono u nas zaledwie siedem ukraińskich szkół. W ciągu jednego 1924 roku liczba ukraińskich szkół wzrosła do 181, pracowało w nich 546 wykładowców języka ukraińskiego. O przebiegu ukrainizacji na Doniecczyźnie systematycznie informowały czasopismo „Proswieszczenije Donbassa” oraz gazety „Diktatura truda”, „Koczegarka” i „Łuhanska prawda”. Ukrainizacja nabierała tempa i osiągnęła swój szczyt w połowie lat 20. Po tym czasie tempo znacznie spadło, ale mimo to w 1932 roku na Donbasie spośród 2239 szkół ogólnokształcących — 1769 było z ukraińskim językiem nauczania, co stanowiło 79% szkół, a 207 pracowało w językach rosyjskim i rosyjsko-ukraińskim. W tamtym okresie działały setki szkół z językami mniejszości narodowych — niemieckim, greckim, tatarskim i innymi. Okres ukrainizacji na Doniecczyźnie zakończył się wraz z mianowaniem w styczniu 1933 roku Pawła Postyszewa sekretarzem KC KP(b)U oraz samobójstwem kierownika ludowego komisariatu oświaty Mykoły Skrypnyka, pochodzącego z Doniecczyzny. Rozpoczęła się rusyfikacja. W roku szkolnym 1945—1946 liczba ukraińskich szkół wynosiła już 66%. Na przełomie lat 1960—1970 w szachterskiej stolicy — Doniecku zamknięto ostatnią szkołę z ukraińskim językiem nauczania. Nie zatrzymała tego procesu nawet pieriestrojka — szkoły z ukraińskim językiem nauczania nadal przekształcano na rosyjskie. Proces rusyfikacji zakończył się wraz z przyjęciem ustawy USRR „O językach w USRR” w 1989 roku. W tym czasie spośród 1217 szkół Doniecczyzny z ukraińskim językiem nauczania pozostało tylko 105, czyli 8,7%. Były to wiejskie, mało liczne szkoły, w których uczyło się 2,3% uczniów. Zgodnie z tą ustawą opracowano Państwowy program rozwoju języka ukraińskiego i innych języków do 2000 roku, a w jego wykonaniu Doniecki Obwodowy Komitet Wykonawczy 10 kwietnia 1991 roku przyjął pod nr 135 obwodowy Program wprowadzenia języka ukraińskiego do wszystkich sfer życia na Donbasie. Na przykład, zgodnie z art. 18 tego Programu należało doprowadzić sieć placówek oświatowo-wychowawczych obwodu do zgodności ze składem narodowościowym ludności (przypomnę: w tamtym czasie 51% Ukraińców, 43% Rosjan). Ustawowe zabezpieczenie tego procesu zostało wzmocnione art. 10 Konstytucji Ukrainy z 1996 roku oraz Orzeczeniem Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie wykładni art. 10 Konstytucji z 1999 roku i innymi ustawami Ukrainy. Jednak Program został całkowicie zaprzepaszczony: tylko 14% uczniów obwodu uczyło się w języku ukraińskim zamiast przewidzianych 51%. W szczególności w Doniecku odsetek ten wynosił 7,6. Zaprzepaszczone wykonanie Programu nastąpiło właśnie przez organy władzy państwowej i samorządu lokalnego. Zamiast stworzenia odpowiednich warunków dla odrodzenia i rozwoju na Donbasie języka ukraińskiego jako państwowego, w obwodzie jego realizacja jest sabotowana, aktywnie kontynuowana jest polityka rusyfikacyjna: prawie wszystkie rady rejonowe i miejskie przyjmują na swoich sesjach antykonstytucyjne uchwały o państwowości języka rosyjskiego na swoich terytoriach. Doniecka Rada Obwodowa 27 marca 1994 roku przeprowadziła REFERENDUM, w którym należało odpowiedzieć na pytanie: “Czy zgadza się Pan/Pani z tym, aby na terytorium obwodu donieckiego językiem pracy, kancelarii i dokumentacji, a także edukacji i nauki był język rosyjski obok języka ukraińskiego?”. Nawiasem mówiąc, wszystko to było realizowane pod kierownictwem Wadyma Prokopowycza Czupryna (w tamtym czasie przewodniczącego Donieckiej Rady Obwodowej), towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki, którego rozpatrzenie jest świadomie blokowane przez przewodniczącego Woroszyłowskiego Sądu Rejonowego w Doniecku Wiktora Iwaszurę. Dzisiaj w obwodzie jest 1139 placówek oświatowo-wychowawczych. I tylko 29,5% (a w Doniecku — 17,1%, w Mariupolu — 14,7%) uczniów Donbasu uczy się w języku ukraińskim w 249 ukraińskich szkołach, 412 szkołach, które mają wymyślony przez donieckich szowinistycznych urzędników państwowych “status szkoły z ukraińskim językiem nauczania” oraz 955 ukraińskich klasach w 268 rosyjskich szkołach. Pedagodzy zaś w 210 szkołach uczą dzieci wyłącznie w języku rosyjskim! To znaczy, liczba szkół z językiem ukraińskim przez 16 lat (od 1989 do 2005 r.) zwiększyła się o 144 (a przez dziewięć lat ukrainizacji, czyli od 1923 do 1932 roku, liczba ukraińskich szkół zwiększyła się o 1762; tylko w samym 1924 roku — o 174, czyli więcej niż przez dzisiejsze 16 lat). Zbrodnicze jest otwieranie szkół nowego typu, z reguły z rosyjskim językiem nauczania. Na przykład, z 65 gimnazjów i liceów obwodu (otwartych już w niepodległej Ukrainie) w języku ukraińskim pracuje tylko 11?! Nawet liceum “Erudyt” Głównego Zarządu Oświaty i Nauki (naczelnik Wałentyn Wiktorowycz Tesłenko) zostało otwarte w 2001 roku z rosyjskim językiem nauczania. O czym świadczą te wymowne fakty — wnioski wyciągnijcie sami. I zupełnie nie wytrzymuje krytyki likwidacja w 2003 roku szkoły nr 36 w rejonie lenińskim w Doniecku z ukraińskim językiem nauczania, w wyniku czego dzieci, na przykład przewodniczącej szkolnego komitetu rodzicielskiego Ludmyły Kondrakowej, już drugi rok zmuszone są uczyć się w języku rosyjskim w rosyjskiej szkole nr 60. Sprawa o zapewnienie prawa Ludmyły Kondrakowej i innych rodziców, których dzieci były uczniami szkoły nr 36, do nauczania swoich dzieci państwowych teatrów obwodu cztery są rosyjskie i tylko jeden ma status ukraińskiego, gdzie 15,7% przedstawień odbywa się w języku ukraińskim. Ten teatr powstał w 1927 roku jako ukraiński teatr robotników rejonu Czerwonozawodskiego w Charkowie. Podstawę trupy stanowili aktorzy słynnego teatru “Berezil”. W 1933 roku przeniósł się on do Doniecka (Stalino) i pracował do lat 50. ubiegłego wieku wyłącznie w języku ukraińskim. Potem przeszedł na dwa języki, a dalej stał się praktycznie jednojęzyczny — rosyjski. Odrodzenie rozpoczęło się 30 lat temu. Dzisiaj z 30 przedstawień repertuaru teatru — 11 przedstawień to ukraińska klasyka dramatyczna, 19 — światowa klasyka i współczesna ukraińska dramaturgia. Jeśli chodzi o frekwencję w tym teatrze: na przykład w 2004 roku przedstawienia tego ukraińskiego teatru odwiedziło ponad 195 tysięcy osób, podczas gdy przedstawienia pozostałych czterech (rosyjskojęzycznych) teatrów — 168 tys. 500 osób. Obłożenie sali w ukraińskim teatrze wynosi 84,1%, a w rosyjskich — 39,8%. Pod względem twórczym i ekonomicznym jest to najlepszy ukraiński teatr muzyczno-dramatyczny w kraju, co jest podstawą do nadania mu statusu narodowego. Wszystkie drogie rosyjskie show, wszystkie inne masowe imprezy kulturalne, praca w klubach, bibliotekach, muzeach, parkach wypoczynku itp. prowadzone są głównie w języku rosyjskim. Dziecięca biblioteka obwodowa nazwana jest imieniem Kirowa, a biblioteka obwodowa do dziś jeszcze imieniem Krupskiej, pomimo licznych corocznych protestów i propozycji “Proświty”. RELIGIA Dzisiaj w obwodzie działa ponad 500 parafii UKP Patriarchatu Moskiewskiego; 77 parafii UKP Patriarchatu Kijowskiego; 23 parafie UKGK; siedem parafii Kościoła Rzymskokatolickiego. Łącznie 49 różnych kierunków wyznaniowych. Księża Moskiewskiego

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn