Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 16strona oryginału ↗

SZYBCIEJ, GDYBY SZYBCIEJ DO JAGOTYNA!

Слово Просвіти, №44 за 2005 рік

Olha STRASZENKO, członkini NSPU, laureatka nagrody imienia Wasyla Symonenki. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN. Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Zastępczyni redaktora naczelnego: Marija ŁYTWYN 270-55-57. Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks). Sekretarz odpowiedzialna: Iryna SZEWCZUK 278-63-69. Dział języka: Ołeksandra TKACZ 270-55-57. Dział literatury: Ulana HLIBCZUK 270-55-57. Dział pracy proświtańskiej: Olha SKRYPKINA 279-49-47. Korespondentka specjalna: Radmiła KORŻ 279-39-55. Redaktorka literacka: Tamara MART 279-49-47. Dział korekty: Tetiana MYCHAJŁENKO, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy: Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovo.prosvita.com.ua. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301244. Nakład ogólny — 38500. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na 1 rok — 37,86 hrywny. ...Ołeksandra Woronego”, „Stacja Jagotyn w 1943 roku”, „Kateryna Biłokur”… Poprosiłam o opowiedzenie mi czegoś z osobistej biografii założyciela tego muzeum, a kierowniczka Switłana Kowalczuk opowiedziała: „Ołeksandr Stepanowycz Neporożnij z zawodu był wykładowcą języka ukraińskiego i literatury, jego żona Kateryna Prokopiwna, też proświtanka, nauczycielka matematyki, wychowali dwie córki: Nadiję (starszą) oraz Hałynę (młodszą, która obecnie mieszka w Kijowie)”. Ekspozycję w muzeum kończy wystawa współczesnych towarów jagotyńskich, cieszy szeroki wybór produktów mlecznych. Chociaż, jak zauważyliśmy, w sklepach lecznicze mleko przeważają butelki z wódką. I jak tu nie wspomnieć wersu z wiersza „Baryszówka” Mykoły Zerowa: „A w niedzielę — morzem! — samogon... heroiczny rozmiar i epicki ton!” (1920 r.) Chodząc po mieście, zauważasz, jak wytrwale pracujący Jagotyna wywalczają miejsce pod słońcem Niepodległości. Co tu dużo mówić, jest tu wiele nierozwiązanych problemów społecznych i nie trzeba na nie zamykać oczu… Już gdy wracaliśmy z powrotem, do wagonu elektryczki wtarabanił się podchmielony harmonista, rozciągając... Supojem”, Je. Łazarew. „Droga na Jagotyn”, różne fotokopie, na przykład — Maryny Psoł „Warwara Riepnina”. „Muzeum Tarasa Szewczenki” — jeszcze jedna perła Jagotyna. Naprzeciw nam wyszła Lubow Stepaniwna Hałałuk i powiedziała: „U nas właśnie trwa urządzanie nowej ekspozycji jagotyńskiego artysty Hryhorija Jaworśkiego. Ale wy mimo wszystko przechodźcie!..” A dalej opowiedziała mi, że to artysta-poświęceniec. Jest uczestnikiem bitwy stalingradzkiej, lecz mimo swoich 82 lat jest niestrudzony i pełen zapału: i obrazy maluje, i porządkuje pasiekę, i śpiewa w chórze. A wcześniej kierował dobrowolnym towarzystwem ochrony zabytków kultury. Wśród jego obrazów (a większość jeszcze nie jest rozwieszona) zapamiętały się: „Ptaki”, „Ptaki i błyskawica”. Idziemy muzeum Kobziarza, wszędzie czuć efekt jego obecności. Jasne sale, wysokie ściany, a na nich — niepowtarzalne prace pędzla Szewczenki; a oto — łóżko i lustro... Tutaj, w tym pokoju, poeta żył i święcie działał. On wtedy jeszcze był młody, rozmarzony, kochany przez księżną... Nie opuszcza uczucie, że wszystko to — znajome miejsca. Tak, o nich uczyliśmy się w szkołach i na instytutach. Lubow Hałałuk cicho czyta swoje wiersze z cyklu Szewczenkowskiego: W samotności, na zesłaniu na Ukrainę w myślach płynął i latami szedł we śnie, z Riepniną w Jagotynie. Przechowuje twoje ślady oto galeria obrazów, a gości prowadzi tutaj twojego imienia aleja... Zamkniesz oczy i wyobrażasz sobie owe jagotyńskie spotkania, zesłane przez niebiosa. A jeszcze — tłumy dzisiejszych wielbicieli, którzy od czasu do czasu zbierają się przy tych pachnących astrach i aksamitkach, artystów, którzy wychodzą na scenę pod gołym niebem, a w górze — wyryte słowa Kobziarza, napisane przez niego 7 marca 1850 roku w Orenburgu: „Wszystkie dni mojego przebywania kiedyś w Jagotynie są i będą dla mnie jak szereg pięknych wspomnień”. Tutaj wszystko oddycha Wiecznością i Poezją. Tutaj rządzi Natchnienie, a w oddali srebrnymi strumieniami błyszczy Supój. Dom kultury z jego kółkami i schludną biblioteką. Troskliwe wystawy książkowe: „Szewczenko i Jagotyn”, „Nie, ty nie znasz dobrze Ukrainy, jeśli w Jagotynie ty nie bywałeś!” oraz „Nie bądź obojętny! Zrobimy Ukrainę ukraińską” (Naprzeciw akcji). „Oto tylko żeby więcej nam przysyłali książek, — mówi metodyczka Lubow Semeniwna Konował-Czornieńka, — a to zmuszają spisywać wydania minionych lat, jako przestarzałe, a nowych jest mało. Tak mogą stopnieć nasze fundusze”. Wracamy do Muzeum Historycznego. „Jagotyńska kolekcja szczyci się swoją książęcą i kozacką przeszłością, a także naświetla strony czasów najnowszych, — mówi kierowniczka muzeum Switłana Kowalczuk. — Zwróćcie uwagę, że u nas prawie w każdej sali przedstawione są płótna Mykoły Panasowycza Małynki”. Mykoła Małynka i Ołeksandr Neporożnij (1921—1998) — przykład współpracy dwóch artystycznych poświęceńców. Początkowo to „Muzeum Historyczne” pracowało na zasadach dobrowolnych, a już potem stało się państwowym. Jak opowiada przewodnik, Mykoła Małynka i Ołeksandr Neporożnij często schodzili się we dwóch, i Ołeksandr Stepanowycz opowiadał artyście o swoich nowych zamysłach, radził się, jak lepiej zorganizować tę czy inną salę. I jagotyński artysta, uskrzydlony ideą swojego sojusznika, malował obrazy: „Taras Szewczenko wśród chłopów Jagotyna”, „Dzielą pańską ziemię”, „Starodawny hetmański szlak”, „Areszt leka-” Pomnik Tarasa Szewczenki w Jahotynie – tak myślałam, siedząc w pociągu podmiejskim, a po obu stronach torów kolejowych kipiały jesienne barwy. Jechałam, aby przejść ścieżkami Szewczenki, a także zobaczyć, jak powodzi się naszym obecnym krzewicielom oświaty? Obok mnie siedział mój syn Serhij i po drodze przypomniał, że tutaj, w Baryszówce, w latach 1920–1923 zmuszony był mieszkać Mykoła Zerow. Ukrywał się przed kościstą ręką głodu, a także przed morderczymi donosami, które mimo wszystko dosięgły go później, w Moskwie w 1935 roku. Nie uratowało go nawet to, że na zlecenie F. Asmusa przetłumaczył „Sztukę poetycką” Horacego na język rosyjski. A oto i Jahotyn, idziemy główną ulicą Niepodległości. Oto popiersia Marii Prymaczenko, Mykoły Hohola, Jahotyńska Galeria Obrazów, gdzie przechowywane są skarby sztuki. O Katerynie Biłokur i ziemi jahotyńskiej napisano książki, a tutaj, w galerii obrazów, znajduje się siedemdziesiąt dwa jej obrazy i szkice. Pracownicy naukowi Wira Kolha i Tetiana Katun prowadzą nas z sali do sali, w niepowtarzalny artystyczny cudowny świat. Niedawno przebywała tu delegacja hiszpańska, a także goście z Kanady, ze Stanów... Czarują obrazy I. Jiżakewycza „Posłańcy Bohdana Chmielnickiego”, I. Hopkała „Jarmark w Panfilcach”, H. Tkaczenki „Nenasyteć”, rzeźby Ołeksandra Skobłykowa i Iwana Biłokura (siostrzeńca Kateryny Biłokur). Tutaj dwoma portretami reprezentowany jest Serhij Hryhorjew; spotykałam się z nim w Konczy-Zaspie, kiedy malował pisarkę Oksanę Iwanenko. Oto on, ten obraz... Tutaj są dzieła o różnej tematyce, a także prace ludowych twórców, które zapamiętuje się na zawsze. Dziękuję za pełną duszy opowieść, ale kiedy ściskam dłonie tym czarodziejkom galerii obrazów, dłonie mają zimne, bo ogrzewanie w pokojach pozostawia wiele do życzenia... Tak samo zimno jest w Muzeum Historycznym, ale i tutaj bucha ognisko kultury duchowej. Kierowniczka działu Switłana Kowalczuk prowadzi nas przez tysiąclecia: od mamutów, wypraw książęcych, kozackiej chwały i dalej przez płomienie rewolucji do współczesności. Aż zachciało się pojechać na Dobranycziwskie stanowisko archeologiczne z epoki pierwotnej – znajduje się ono niedaleko. Warto podkreślić, że w Muzeum Historycznym jest wiele eksponatów, których nie zobaczy się nigdzie indziej. Na przykład „Ustawa o tymczasowym ustroju państwowym Ukrainy oraz Gramota do całego narodu ukraińskiego Hetmana całej Ukrainy Pawła Skoropadskiego”. 29 kwietnia 1918 r., Kijów. „Ta gramota dotarła do nas, ponieważ ukrywano ją w strzesze” – wyjaśnia Switłana Leonidiwna. Wiele jest obrazów o tematyce krajoznawczej. Oto szerokie płótno malarza Wadyma Priska „Przejście przez rzekę Supij wojowników Wołodymyra Monomacha”. Obraz Mykoły Małynki „Walka kozaka sotni jahotyńskiej Josypa Czerhykała z polskimi żołnierzami”. Ukazano na nim w momencie walki kozaka, który zarąbał dziesięciu napastników, a jedenastego wypuścił, aby ten powiadomił polskich najeźdźców o męstwie i gotowości kozactwa do obrony ziem ukraińskich. („Czerhykało” – ten, który po kolei walczył z wrogiem). Dalej – M. Małynka „Kozacki kureń wieczerza”, W. Prisko „Kozak sotni jahotyńskiej nad... Posiadłość Riepnina-Wołkońskiego, uświęcona obecnością Kobziarza... nął miechy akordeonu. Zaśpiewał głosem, w którym można było wyczuć dawną amatorską pasję: „Oj, czemuś ty, mamo, wcześnie posiwiała, a miałaś przecież złotą kosę!?” Tak człapał z wagonu do wagonu i wciąż dopytywał. Chciałoby się powiedzieć takiemu, gdy wytrzeźwieje: nie masz prawa tracić ludzkiego oblicza. Tutaj, w Jahotynie, chodził Taras! A obok w wagonie jechali jahotyńscy budowlańcy. Spieszyli do Kijowa, bo w domu nie ma zarobku, a jacyś doświadczeni robotnicy sezonowi ich pouczali: „Na długi czas się nie werbujcie, i tak obcinają zarobki... Najlepiej zatrudnić się na dwa tygodnie, żeby dorobić. A potem, po przerwie – znowu”. Naród przetrwa, jak może. Jest takie przysłowie: „Odezwał się Jahotyn: Niżyn mi pobratym!..” Przypomniało mi się, że z Jahotynem zaprzyjaźniła się też nasza kijowska Darnycia... Od czasu do czasu wymieniamy się delegacjami; jahotyńcy są stałymi uczestnikami naszych darnickich jarmarków. Niedawno byli u nas na święcie 70-lecia rejonu darnickiego w Kijowie. Wtedy na wspólne spotkanie napisałam wiersz, w którym między innymi były takie słowa: Ziemia bogata jahotyńska – niebios wymarzona lazur, skąd czary ukraińskie wchłonęły kwiaty Biłokur. Tutaj Dobranycziwskie stanowisko z epok miedzi i brązu... A w czasie nowym armadę czołgów prowadził Krawczenko do zwycięstw. Bywał tu Hohol i Hrebinka, Markewycz tu pieśni zbierał, co nad Supijem delikatnie i dźwięcznie płynęły falami oktaw. Tutaj Nalywajki Seweryna kozackie biły się pułki, Szewczenko malował obrazy, płynęła nieśmiertelność spod ręki... Prędzej, prędzej do Jahotyna, kto chce przyjąć komunię tych nieprzemijających skarbów! Zobaczyć, jak żyje i zwycięża swoje trudności naród, który ma niezniszczalne korzenie duchowości. W Centralnej Bibliotece imienia T. Szewczenki (autorka siedzi po prawej)

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn