Strona · s. 7strona oryginału ↗
POLITYKA I CERKIEW — NIEZGODNE
Слово Просвіти, №44 за 2007 рік
Minionego tygodnia w Kijowie odbyły się dwa ważne wydarzenia. Jedno z nich dotyczyło dobrej tradycji międzynarodowych czytań naukowo-praktycznych, które w 2001 roku zapoczątkowało kierownictwo Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”. Na konferencji rozpatrywano różnorodne kwestie i problemy, które mieściły się w prokrustowym łożu „Kulturowego dialogu pokoleń”. W pracach konferencji wzięło udział 80 naukowców. Jednak uroczysta część, poświęcona 990-leciu Sofii Kijowskiej, boleśnie przypomniała o innym wydarzeniu, które miało miejsce dzień wcześniej. Była to konferencja prasowa poświęcona problemowi ochrony zabytków historyczno-kulturowego dziedzictwa, zorganizowana przez Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Muzeów. Refektarz Sofii Kijowskiej, w którym witano gości z różnych krajów, stał się jakby kontynuacją dramatycznej dyskusji o losie budowli architektonicznych Ławry Kijowsko-Peczerskiej oraz rezerwatów czernihowskiego, świętogórskiego i perejasławskiego, przekazanych we władanie wspólnotom religijnym. Po wyjaśnienia zwróciłam się przede wszystkim do dyrektora organizacji społecznej Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Muzeów Serhija HALCZENKI.
— Panie Serhiju, ostatnio na Ukrainie dzieją się dziwne, a nawet absurdalne rzeczy z zabytkami kultury… Jak je inaczej nazwać, skoro parafia cerkwi prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego rości sobie pretensje do unikalnych budowli z XI–XII wieku, które od dawna przeżyły swoje kultowe przeznaczenie i wymagają ochrony…
— Cerkwi przekazano około 5000 zabytków architektury, historii i kultury. Przyjrzyjmy się, w jakim stanie są świątynie, które cerkiew wzięła pod swoją opiekę. Dobrze wiadomo, jak nabożeństwa wpływają na cerkiew Andrzeja. I nie jest tajemnicą, że proboszczowi cerkwi Kirylowskiej nie przypadają do gustu malowidła Wrubla i ruskie freski. Jemu, widzicie, chciałoby się przemalować i odnowić arcydzieła światowej kultury. Bardzo dawno, pewnie 20 lat temu, zetknąłem się z przedstawicielami jedynego wówczas wyznania cerkwi prawosławnej i napisałem artykuł „O etyce duchowej i etyce duchowieństwa prawosławnego”. A dziś możemy mówić nie tylko o etyce, lecz także o odpowiedzialności duchowieństwa za stan zabytków dziedzictwa historyczno-kulturowego przekazanych cerkwi. Dziś nie tylko grożą dyrektorom muzeów przez telefon, lecz także publicznie padają przekleństwa… W „Słowie Proświty” drukowaliśmy list pracowników Ławry Kijowsko-Peczerskiej, Państwowego Rezerwatu Kulturalnego, w którym pisano o tym, że władyka Paweł przeklął na śmierć 15 albo 17 pracowników muzeum. Publicznie! Czy więc możemy teraz mówić o etyce duchowej pasterzy naszych dusz? Tu już trzeba mówić o odpowiedzialności prawnej.
— Ma pan przede wszystkim na myśli cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego?
— Nie rozdzielałbym odpowiedzialności według wyznań. Będziemy mówić o etyce duchowej wszystkich sług cerkiewnych. Choć największą agresję obserwujemy u przedstawicieli Patriarchatu Moskiewskiego. Strasznie to mówić, ale są już wystarczające podstawy, by wykluczyć Kijowsko-Peczerski Rezerwat z listy zabytków znajdujących się pod egidą UNESCO.
— Czy to może się stać?
— Całkowicie, bo od czasu, gdy Ławrę włączono do tej listy i wydano odpowiednie dokumenty, zaszły znaczące zmiany. Na terenie rezerwatu zburzono niektóre zabytki architektury, a zamiast nich wzniesiono obiekty bardziej gospodarczego niż kultowego przeznaczenia…
— Czy Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Muzeów może zaproponować wyjście z krytycznej sytuacji? Do kogo trzeba się odwołać?
— Do przedstawicieli władz. Prawda, że zarówno władze lokalne, jak i prokuratura Kijowa, Czernihowa czy Białej Cerkwi chcą odciąć się od problemu, a na końcu pozostaje kierownik muzeum. Na przykład mówiono o cerkwi Katarzyny w Czernihowie. Nie da się zmierzyć pieniędzmi wartości tych ręczników, strojów, dzieł sztuki… Państwo musi powiedzieć, że nasze zabytki są dobrem narodowym. Kiedy kierownik placówki zamienia się w kamikadze, broniąc mienia państwowego, państwo powinno go poprzeć. Niestety, można podać przykłady, gdy państwo popiera przeciwną stronę. Te dawne świątynie nigdy nie były eksploatowane w takim reżimie, jak dziś. Sytuacja jest od dawna katastrofalna. I jakoś tak się stało, że czy to hierarchom, czy niższemu duchowieństwu zachciało się zawładnąć właśnie najstarszymi zabytkami.
— Czy duchowieństwo ma podstawy prawne, by zajmować muzea?
— Nie sądzę, by istniały podstawy prawne. Jeśli władza wydaje takie zarządzenia, powinna zastanowić się, na przykład, gdzie podziać bibliotekę Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu liczącą szesnaście tysięcy woluminów, gdzie będzie pracować kilkudziesięciu pracowników… Równolegle należy wydać inny dekret o zapewnieniu wykorzystania i zachowania zabytków dziedzictwa historyczno-kulturowego. Takich dekretów nie znam, a pewnie ich nie ma.
— Czyli to są populistyczne dekrety?
— Załóżmy, że tak. Przemawiając na sesji Kijowskiej Rady Miejskiej, mówiłem o tym, że na całym świecie zachodzi muzealizacja obiektów sakralnych. Duchowni nie są w stanie utrzymywać wielkich świątyń i klasztorów, więc przekazują je pod opiekę państwa. Następuje rozcerkiewnienie. Czy naprawdę tak trudno zrozumieć, że te budowle przechodzą w kategorię nadzwyczajnej kruchości… — Czy już podsumowywali Państwo chociaż orientacyjnie straty?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
