Strona · s. 12strona oryginału ↗
NASZA KSIĄŻKA
Слово Просвіти, №44 за 2007 рік
Petro SOROKA, Tarnopol. Zachowanie wysokiego rytmu twórczego przez całe świadome życie jest w mocy niewielu artystów. Najczęściej poetom dane jest jedno kwitnienie, rzadko dwa, a już jako szczęśliwy wyjątek — trzy. Tych, którzy doświadczyli trzech kwitnień, można policzyć na palcach (mam na myśli nie tylko literaturę ukraińską, ale i światową). Pierwsze kwitnienie, moim zdaniem, przypada na młode lata, drugie — na czas twórczego dojrzewania i dojrzałości, kiedy człowiek ma, powiedzmy, po czterdziestce, a trzecie — po siedemdziesiątce. Oczywiście jest to umowne. Byli poeci, którzy rozkwitali w wieku 14—16 lat, a zdarzało się, że pierwsze kwitnienie przypadało na czterdziestkę lub później. „Większość arcydzieł literatury francuskiej — pisał André Maurois — została stworzona przez pisarzy po sześćdziesiątce”. Kiedyś na jubileuszu znanego pisarza, który skończył sześćdziesiąt lat, zaproponowałem toast za jego trzecie kwitnienie. Mistrz oburzył się: „Jak to za trzecie kwitnienie?! U mnie jeszcze drugiego nie było!”. Przeżywszy taki kazus, ostrożnie po tym proponuję odliczanie trzeciego kwitnienia rozpoczynać od siedemdziesiątego roku życia. Wołodymyrowi Browczence w czerwcu tego roku stuknęło 76 lat. I ten wiek jest dla niego rzeczywiście naznaczony szczególnym rozkwitem, gdyż ukazały się drukiem dwie znaczące dla jego twórczości i naszych czasów książki — „Wiknyna” (wspomnienia) oraz „Nimby nad wyszniamy” — tomik poezji, o którym dalej chciałbym przeprowadzić szerszą rozmowę. Co daje mi prawo nazwać te książki znaczącymi? Przede wszystkim wysoki poziom artystyczny, głębia treści i poruszanych tematów. Mam pewność, że żaden wnikliwy badacz literatury nie będzie już mógł ich pominąć, gdy będzie robił przekrój literatury końca minionego i początku nowego milenium. Twórczość Wołodymyra Browczenki jest interesująca jeszcze pod tym względem. Rozkwit jego talentu przypadł na lata 70.—80. ubiegłego wieku, czyli na czas, gdy system totalitarny wydawał się nienaruszalny i panowała metoda socrealizmu. Ogłoszenie niepodległości dla wielu artystów, którzy uformowali się, utwierdzili i zdobyli niemałą popularność, okazało się Rubikonem. Oni albo zagubieni zamilkli, albo tak i nie wyrwali się z wąskich ram panującej metody. Niektórzy, prawda, łatwo zamienili zbankrutowany socrealizm na nacrealizm, kontynuując lekkomyślnie i bezboleśnie produkować taką samą szarzyznę, jaką wydawali wcześniej. Ale czy możemy taką „twórczość” brać pod uwagę?! Nie wiem, na ile ciężkie okazało się to przejście dla W. Browczenki, ale jestem pewien, że dość dramatyczne. Częściowo opowiedział o tym w pamiętnikach. Ale jak zaświadcza dalsza twórczość poety, on nigdy nie łgał w słowie, starał się wbrew okolicznościom zrealizować dany przez los talent i pisał tak, jak podpowiadało sumienie, a nie czujni cenzorzy i reżimowe cerbery (przekonująco i dowodowo mowa o tym w gruntownym i głęboko uargumentowanym artykule wstępnym do książki autorstwa naukowca i poety Serhija Tkaczenki). Problem tutaj w tym, że niepodległość wraz z wolnością słowa przyniosła nam biedę, międzypartyjne swary, konfrontację i otwartą wrogość. Nawet poeta takiego talentu jak Browczenko już nie mógł żyć ze swojego pióra. Było z czego się pogubić, a nawet zgorzknieć. Ale u autora „Nimbów…” tego nie zobaczymy. Jak wcześniej przeżywał cenzuralne uciski, tak dzisiaj przeżywa społeczne niepowodzenia. Tylko słowo jego stało się bardziej ostre, szczere i bolesne. Wydaje mi się nawet, że nikt po niezapomnianym Iwanie Hnatiuku, poecie-więźniu politycznym, nie powiedział tak prawdziwie, gniewnie i przejmująco o naszym sprzecznym i zdeprawowanym czasie, jak zrobił to Wołodymyr Browczenko: Ani wstydu, ani hańby nie mając Przekroczyli już ostatnią granicę. Gdzieś ty, sprawiedliwości? Powstań! Echa przepadły w naszej puszczy, Płacz, wołaj — dokoła głusza. Jak to żyć w ogłuchłej głuszy, Wyrwawszy się z pazurów upiora? W niebiosach obojętnych dogasa, Jak łza postrzelonej łani, Nadziei moich jasna zorza. Wyjdź z puszczy, uświęć się wiosną, Nieszczęście z powodzią zeszło! W ziemię — i lemiesz, i czeresło! Rozglądam się, a nad bruzdą Znów bezkarnie świętuje zło. A czy wielu możemy wymienić poetów, którzy zareagowali namiętnym i ostrym słowem na temat czeczeński? Do wyliczenia znów wystarczy palców. Są u W. Browczenki wiersze, które dają nam prawo mówić o nim nie tylko jako o prawdziwie utalentowanym poecie, ale i sumiennym człowieku, obywatelu, bolesnym nerwie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
