Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

CZY TRZEBA DOWODZIĆ AKSJOMATU?

Слово Просвіти, №44 за 2011 рік

Mykoła CYMBALUK Raisa Iwanczenko, kandydat nauk historycznych, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, autorka powieści historycznych: — Jeszcze W. Łypynśkyj powiedział, że bez tradycji nie ma kultury, a bez kultury nie ma narodu. Dlatego właśnie niszczono nasz język, kulturę, tradycję państwowości w czasach carskich. Moskwa nie ograniczała się tylko do cyrkularzy wałujewskich czy emskich. Mam całą listę ukazów, ustaw (około stu), które w czasach carskich zakazywały drukować zarówno ukraińskie archiwa, jak i dzieła czy kroniki. W szczególności w 1908 r. tajnym rozporządzeniem rząd rosyjski zakazał używania w nazwach wszystkich słów pochodnych od słowa „ukraiński”. W tajnym dokumencie z 4 lutego 1914 roku nakazywano zakazywać słowa „ukraiński” w podręcznikach szkolnych, wykładach, gazetach. Azjatycka barbarzyńska tradycja trwa do dziś. To ich stara polityka. Jeszcze Stołypin powiedział, że historycznym zadaniem państwa rosyjskiego jest walka z ruchem, który w obecnym czasie nazywa się ukraińskim, a który zawiera w sobie ideę odrodzenia starej Ukrainy, ustroju jej na autonomicznych, narodowo-terytorialnych podstawach. Co tu mówić o czasach sowieckich, a teraz i o obecnych. Czyż zjazd deputowanych w 2004 r. w Siewierodoniecku z zamiarem utworzenia Południowo-Wschodniej Republiki nie jest kopią butaforowej Doniecko-Krzyworoskiej Republiki ze stycznia 1918 roku? Czy innych ówczesnych regionalnych republik: odeskiej, mikołajowskiej, starobielskiej, a na Krymie — taurydzkiej? Najdobitniej o tym, jak postępować Rosjanom z Ukrainą, powiedział pierwszy pomocnik i współpracownik Lenina Lew Bronsztejn (Trocki): „Bez Ukrainy nie ma Rosji. Bez ukraińskiego chleba, węgla, żelaza, soli, Morza Czarnego Rosja istnieć nie może”. I wzywał do całkowitego zniszczenia Ukrainy. Ta tradycja trwa do dziś. Moskwa od dawna ma wypracowaną koncepcję, teorię, jak niszczyć Ukrainę. Jest to przede wszystkim agresja informacyjna, która narzuca Ukrainie swoje ideały i interesy. Potem — aksjologiczna, która narzuca mentalność obcego państwa i odsuwa lub niszczy nasze ideały. Kulturologiczna — która wypiera kulturę podbitego narodu i narzuca jej obce zwyczaje, język, pieśni, psychologię oraz moralność. Dalej — ekonomiczna, polityczna itd. Czy pamiętacie początek lat 90. ubiegłego wieku, początek zdobywania przez Ukrainę niepodległości, kiedy na budynku parlamentu Rosji wisiał ogromny plakat: „Jelcyn, zmuś chachłów nakarmić Rosję!”? Sens metod „starszego brata” jest jeden: stworzyć stabilną niestabilność, ograniczyć stosunki ekonomiczne z Ukraińcami, aby było więcej bezrobotnych, co zmusiłoby ich do wyjścia na ulice i rękami samych Ukraińców zdusić suwerenne państwo ukraińskie. Tacy jak S. Karaganow, A. Dugin wołają: „Dalsze istnienie unitarnej Ukrainy jest niedopuszczalne!”. A Zatulin w ogóle proponował rozczłonkowanie Ukrainy poprzez nadanie specjalnego statusu regionom z późniejszym odłączeniem wschodnich obwodów i Krymu po zawarciu unii z Rosją. Ukraińska państwowość powstała w połowie VII w. Moskowii zaś, dzisiejszej Rosji, w ogóle na mapie Europy wtedy nawet nie było. O tym napisałam monografię. Leonid Załizniak, doktor nauk historycznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”: — Historia narodowa Ukrainy nie jest wyjątkiem od historii ogólnoeuropejskiej. Cały kontynent europejski rozwija się według uniwersalnych praw etnohistorycznych. Chciałbym podkreślić, że jednym z takich założeń, pod które podpada także Ukraina, jest fakt, że większość wielkich europejskich etnosów i narodów, które są usytuowane w środkowym pasie Europy, rodzi się we wczesnym średniowieczu. Dotyczy to Portugalczyków, Francuzów, Hiszpanów, Anglosasów, Niemców, Serbów, Chorwatów, Czechów, Polaków itd. Jedynym kryterium określenia wieku każdego etnosu jest ciągłość rozwoju etnohistorycznego. Dlatego po zakończeniu wielkiej wędrówki ludów, kto gdzie osiadł, tam rozwija się do naszych czasów. Wszystkie te narody na wczesnym etapie swojego rozwoju przeszły tak zwaną fazę plemienną rozwoju. Na przykład Anglosasi we wczesnym średniowieczu byli reprezentowani przez plemiona Anglów, Sasów, Jutów. Polacy — Mazowszanami, Wiślanami, Kaszubami i szeregiem innych plemion, po których pozostały dialekty języka polskiego. Ukraińcy byli reprezentowani przez Polan, Drewlan, Wołynian, Tywerców, Chorwatów, Siewierzan itd. Co więcej, w czasie fazy plemiennej rozwoju wielkich plemiennych etnosów narody te nie miały wspólnej nazwy. Każda grupa plemienna miała własny etnonim. Plemiona, które mieszkały na wspólnym terytorium, miały spokrewnione dialekty, etnokulturę. Zjednoczywszy się, mniej więcej w X w. dojrzewają do stworzenia własnego państwa. Nie przypadkiem w tym okresie powstaje pierwsze państwo ukraińskie — Ruś. Możemy więc powiedzieć, że Ruś Kijowska jest w takim samym stopniu ukraińska, jak ówczesne Królestwo Polskie jest polskie, ówczesne państwa francuskie są francuskimi itd. Żaden historyk Europy nie uważa państwa Bolesława Chrobrego czy Mieszka I, którzy byli współczesnymi Włodzimierza Wielkiego i jego syna Jarosława, za niepolskie. Jakie są zastrzeżenia co do tego, że Ruś Kijowska, która powstała na terenach wokół Kijowa, jest państwem ukraińskim, nie wiadomo. Nie powinniśmy dyskutować na ten temat, nie powinniśmy dowodzić, że to nasze państwo. Niech ci, którzy walczą z uniwersalnym prawem etnohistorycznego rozwoju Europy, dowodzą, że Ukraina jest wyjątkiem. Jeszcze jedno: co nas historycznie łączy z Rusią Kijowską? Ciągłość rozwoju etnohistorycznego. To uniwersalne prawo etnologii, ponieważ na ukraińskich ziemiach etnicznych, między Kijowem a Krakowem, między Prypecią a stepami na Prawobrzeżu, ludność nie zmieniała się przez ostatnie półtora tysiąca lat, nie mówiąc o zmianie ludności od czasu założenia Rusi Kijowskiej. Na tym terytorium rozwijał się jednolity organizm etnokulturowy, który w naszych czasach otrzymał nazwę „Ukraińcy”. Kiedyś przeciwnicy ukraińskiej istoty Rusi Kijowskiej dowodzili, że po Tatarach była jakaś próżnia i nastąpiła wymiana ludności. Tak, Tatarzy wycięli Perejasław, Czernihów, Kijów, ale ludność wiejska pozostała. Zarówno ówcześni Rusini, jak i dzisiejsi Ukraińcy antropologicznie nie różnią się między sobą. W odróżnieniu od Białorusinów i Rosjan, którzy mają własną antropologię. Co do języka. Czy w Rusi Kijowskiej rozmawiano dialektami praukraińskimi czy językiem praukraińskim? Oczywiście, nie był to współczesny język ukraiński, ale był to taki sam ukraiński, jak ówczesny angielski — angielskim, jak ówczesny francuski — francuskim, jak ówczesny niemiecki — niemieckim, a ówczesny polski — polskim. Nikt z naukowców nie zaprzecza, że język, którym mówił na przykład Paryż czy Londyn tysiąc lat temu, był odpowiednio francuskim czy angielskim. Dziwne, dlaczego nie dotyczy to Rusi Kijowskiej i dzisiejszej Ukrainy? Co do nieporozumienia z etnonimem Ukraińców. Większość europejskich etnosów w ciągu swojego życia zmieniała nazwy. W średniowieczu nie było Polaków, a byli Lachowie i nikt nie wątpi, że średniowieczni Lachowie to Polacy. Nie było Rumunów, a byli Wołosi. Ale nikt nie wątpi, że Wołosi to przodkowie Rumunów. W średniowieczu nie było Rosjan, a było państwo moskiewskie, byli moskwicini (ludy ugrofińskie i turkijskie), w naszej transkrypcji — Moskale. I dopiero ukaz Piotra I z 1721 roku zatwierdził oficjalną nazwę Imperium Rosyjskie. Wołodymyr Bilinski, autor 3-tomowego badania „Kraina Moksel”: — Pod miastem Irpień rozkopują (zabierają ziemię na podsypkę drogi) bardzo wielki grób, w którym znajdują się szczątki pochówków z tysiącletniej przeszłości. Naukowcy przypuszczają, że może to być pochówek kilku tysięcy wojowników. Zdjęcie Olesia Dmytrenki Prawdopodobnie są to polegli w bitwie pod Irpieniem w 1320 roku między książętami kijowsko-litewskimi a tak zwanymi tataro-mongołami. Trzeba żądać od władz zakazania tam jakichkolwiek prac i zbadania tego pochówku. Może on stać się ważnym dowodem na to, że Kijów i Ruś Kijowska uwolniły się od najazdu tataro-mongolskiego nie w 1362, a w 1320 roku. Teraz co do nauki historii ukraińskiej czy rosyjskiej. Nasze dzieci do dziś uczą się bajek Katarzyny II i Piotra I, ułożonych w XVIII wieku. O co chodzi? A chodzi o to, że Ruś Kijowska i Moskiewszczyzna (lub ziemia rostowsko-suzdalsko-riazańska) do 1237 roku prowadziły zupełnie niezależny tryb życia i nie miały ze sobą nic wspólnego. O tym szczegółowo w moim badaniu historycznym „Kraina Moksel”, które w tym roku zostało uhonorowane nagrodą im. I. Franki. Rosjanie to nie Słowianie, a przeważnie ludy fińskie, ale za czasów chana Batu dołączyło do nich jeszcze 50—70 % etnosu turkijskiego. Potwierdzają to również źródła rosyjskie. Na przykład w 9 tomie Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej: „Już przy swoim powstaniu Złota Orda dzieliła się na ułusy, należące do 14 synów Dżocziego (to starszy syn chana Czyngis-chana). 13 braci było półsamodzielnymi władcami i podlegało najwyższej władzy Batu”. Ciekawe, że do tej pory prawie nikt nie badał kwestii podziału terytorialnego (dżoczi-ułusy) Ordy. Co prawda, w latach 60. XX wieku był jeden, profesor Safaralijew, kierownik katedry historii Uniwersytetu w Syzraniu. Zgodnie z jego badaniami cała Złota Orda od Irtyszu do Dniepru była podzielona na 14 ułusów. Moskiewski był jednym z nich. Zresztą Wielkie Księstwo Riazańskie po 1238 roku nie należało do żadnego Rurykowicza, bo wszyscy oni zostali wyniszczeni. Tam siedział ród chana Berkiczara, czwartego brata chana Batu. Współczesna Centralna Rosja była częścią składową Złotej Ordy, zarządzał nią ród Czyngis-chana. Nawiasem mówiąc, w moskiewskim Soborze Archangielskim pierwszym wśród władców moskiewskich książąt wisi parsuna Piotra Ordyńskiego, świętego Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. I tam napisano, że ta świątynia jest grobowcem carów moskiewskich. Jeśli chodzi o ziemie kijowsko-ruskie, to nigdy nie wchodziły one w skład żadnego ułusu Ordy. Wołodymyr Priadka, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, członek rzeczywisty Akademii Sztuk Ukrainy: — Nie jestem historykiem, a artystą. Ale ta tematyka zainteresowała mnie, gdy 40 lat temu wysłuchałem cyklu wykładów Mychajła Brajczewskiego, gdzie wyraźnie postawiono akcenty na zaciemnionych kartach naszej historii. Za co, właściwie, ucierpiał od władzy sowieckiej. Wtedy po raz pierwszy oświadczył, powołując się na kronikę Nestora Kronikarza, że ziemia ruska powstała w 852 roku. Potwierdzono to również w kronikach cesarza bizantyjskiego Michała III, który zaświadczył, że Askold na czele Rusinów ruszył na niego z wojną. W greckiej historiografii nasi przodkowie często nazywani byli tauro-scytami lub ruso-taurami. Dwóch zdań tutaj być nie może. Ale zwróćmy się do podręczników historii, z których uczą się nasze dzieci. Od razu wpadamy w niewolę nieprawdziwych twierdzeń, jakoby Ukraińcy nie mieli własnego państwa, a siedzieli wtedy w kolebce trzech bratnich narodów słowiańskich. Wołodymyr Bilinski bardzo wyraźnie powiedział, kto, gdzie i kiedy siedział, na jakich ziemiach i co robił. Wykłady Brajczewskiego i mnie przekonały, że rodowód przodków mojego narodu wywodzi się z głębi wieków. A cywilizacja trypolska to nasze wielkie dziedzictwo historyczne. Antropolog Diaczenko jeszcze w latach 60. XX wieku w książce „Skład antropologiczny narodu ukraińskiego” wyciągnął wniosek: Ukraińcy składają się z 5 ras antropologicznych, jedna z nich lub nawet dwie — to trypolska. Reszta przychodziła później, najwyraźniej z walkami opanowywali te ziemie, mieszali się, stopniowo asymilując, i utworzyli to, co nazywa się Słowianami, w szczególności Ukraińcami. Ale na potwierdzenie tej myśli powiem, że urodziłem się w chacie, która jest upleciona z łoziny i oblepiona gliną według technologii, według której 7 tys. lat temu budowali swoje mieszkania Trypolianie. Współczesna sztuka ludowo-dekoracyjna zachowuje elementy ornamentu trypolskiego. Na przykład w ceramice Wschodniego Podola można zobaczyć całą symbolikę trypolską. Zachowała się ona również w pisankach, hafcie. Ta tradycja przetrwała i przeszła przez tysiąclecia, przenikając istotę naszej sztuki, kultury Ukraińców. Wraz z przyniesieniem przez Askolda do Rusi Kijowskiej chrześcijaństwa rozwija się również architektura sakralna. Najstarszą świątynią, uważam, była cerkiew św. Eliasza na Podolu, na miejscu której w XVII w. wzniesiono cerkiew kamienną. Po śmierci Askolda na jego grobie zbudowano cerkiew św. Mikołaja (na chrzcie Askold przyjął imię Mikołaj). Po przyjęciu chrztu wprowadza się również nowe liczenie lat Rusi, powstają kroniki. To znaczy, już w tamtych czasach widzimy postęp kulturowy, zbliżenie z Europą. Ale w podręcznikach z naszej historii wszystko to przedstawiono inaczej. Ołeksandr Mocja, doktor nauk historycznych, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: — W Kijowie zaczęła pracować ukraińsko-rosyjska komisja historyków. Przedstawiciele rosyjskiej nauki akademickiej otwarcie oświadczają, że nie zgadzają się z dekretem o obchodach 1150-lecia Rosji, podpisanym przez prezydenta Miedwiediewa. Bo to nie odpowiada prawdzie historycznej. Oczywiście są poszczególni naukowcy, którzy wykorzystują polityków, ich możliwości finansowe. A urzędnicy wybierają tę koncepcję, która im najbardziej odpowiada lub pasuje. Dlatego tacy jak historyk Kirpicznikow wracają do Pogodina, do Karamzina. Spośród współczesnych rosyjskich naukowców „Ukraina — spadkobierczyni Rusi Kijowskiej” — tak sformułowano temat okrągłego stołu, który odbył się w Ukrinformie z inicjatywy Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Kończymy publikację wystąpień uczestników zgromadzenia, którą rozpoczęliśmy w nr 43 za 2011 rok.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn