Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

NARODOWA PIERWSZOKSIĘGA

Слово Просвіти, №44 за 2011 рік

21 października 2011 roku w Rówieńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym (posiedzenie plenarne) oraz kulturalno-archeologicznym centrum „Peresopnycia” (posiedzenia sekcyjne) odbyła się konferencja naukowa poświęcona 450-leciu powstania Ewangeliarza Peresopnickiego. Jej uczestnikami byli naukowcy z Równego, Łucka, Chmielnickiego, Kijowa, Lwowa, Połtawy, Zasławia, Szostki, Dubna, Korca, Młynowa, Żółkwi, Nowogrodu Wołyńskiego, Brodów, Niecieszyna. Historię powstania Ewangeliarza Peresopnickiego, wydarzenia z nim związane, postacie historyczne mające udział w „biografii” tego woluminu badają dziś naukowcy różnych kierunków. Uczeni z Instytutu Filozofii, Instytutu Literatury, Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Instytutu Rękopisów oraz Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego zgromadzili wokół siebie krajowych i zagranicznych badaczy. Z ich udziałem w bieżącym roku konferencje naukowe poświęcone tej jubileuszowej dacie odbyły się już w Zasławiu, Chmielnickim, Łucku, Kijowie, Irszawie, Jaremczy, Ostrogu, Równem. Badania Ewangeliarza Peresopnickiego – paleograficzne i lingwistyczne, artystyczne i literackie, historyczne i religijne – sprzyjają zrozumieniu prawidłowości i znaczenia pojawienia się tego zabytku. Konferencja w Rówieńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym oraz jego oddziale, kompleksie kulturalno-archeologicznym „Peresopnycia”, podsumowała dorobek krajowych i zagranicznych badaczy w zakresie problematyki studiów nad Ewangeliarzem Peresopnickim. Materiały wszystkich forów naukowych będą przechowywane w ojczyźnie Pierwszoksięgi. Na ich podstawie zwiedzającym będą prezentowane różnorodne aspekty związane z przeszłością i teraźniejszością Ukraińskiej Pierwszoksięgi. Ołeksandr BUŁYHA, dyrektor Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Ewangelia Peresopnicka powstawała w języku staroukraińskim na ziemiach Wołynia. Jej droga rozpoczęła się na Zasławszczyźnie, w Monasterze Trójcy Świętej w Dworcu (współczesna obwód chmielnicki). Główna praca nad rękopisem odbywała się na terenach Pohorynia w Monasterze Przeczystej Bogurodzicy w Peresopnicy (współczesna obwód rówieński). To nadało znaną dziś nazwę temu sakralnemu przekładowi. „Wędrówki” Ewangelii Peresopnickiej wiodły z Wołynia na Naddnieprze (Perejasław), dalej do miast leżących nad rzekami Newa i Worskła (Petersburg i Połtawa). W latach ostatniej wojny światowej Pierwsza Księga po raz kolejny opuściła Ukrainę i przebywała w Ufie. Później powróciła na ojczystą ziemię, do Kijowa, gdzie do dziś jest przechowywana w Instytucie Rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego przy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Od połowy XVI wieku, czasu powstania Ewangelii Peresopnickiej, przez cztery i pół stulecia ta najstarsza ukraińskojęzyczna księga, która do nas dotarła, była i pozostanie jedną z największych świętości Ukrainy. Jej poprzedniczki — Ewangelie: Reimska, Ostromira, Łucka, Dubieńska — wybitne zabytki rodzimego piśmiennictwa, na zawsze opuściły ukraińską ziemię. Peresopnicką zaś los zachował dla nas. Nie jest to przypadkowe. Jej znaczenie jest szczególne, ponieważ jaskrawo podkreśla tożsamość narodową narodu ukraińskiego. We współczesnym państwie ukraińskim, w odróżnieniu od bohaterów narodowych, tę księgę jako świętość ukraińskości uznają we wszystkich zakątkach Ukrainy, w diasporze, a także wszystkie kościoły chrześcijańskie, przedstawiciele różnych wyznań, sił politycznych, naukowcy. Nie tylko dziś, ale i we wszystkich czasach życia Pierwszej Księgi przedstawiciele wszystkich oświeconych warstw ludności uważali ją za świętość ojczystej ziemi: — działacze kościoła, pierwszymi wśród których byli przełożony monasteru w Peresopnicy Grzegorz oraz mnich tego klasztoru, kopista Michał Wasiljewicz, twórcy przekładu Pisma Świętego na język ukraiński — „język zrozumiały dla ludu pospolitego”; — możnowładcy: księżna Anastazja Zasławska (Holszańska), która finansowała powstanie Ewangelii Peresopnickiej, hetman Iwan Mazepa, który przechowywał świętość i podarował ją w 1701 roku soborowi w Perejasławiu; — uczeni: Osyp Bodianski, który wprowadził rękopis do obiegu naukowego, przez dwadzieścia lat, na przełomie XX i XXI wieku, ten zabytek badała Inna Czepiha; — literaci: ojciec narodu Taras Szewczenko miał zaszczyt dotykać i przewracać pergaminowe karty ukraińskiej świętości, Iwan Franko uważał, że stary przekład Ewangelii Peresopnickiej został wykonany na poziomie, którego nie osiągnęli inni tłumacze; — strażnicy narodowego dziedzictwa kulturowego, przede wszystkim Muzeum Krajoznawczego w Połtawie, w szczególności Markijan Braiłko, który przed przyjściem Niemców ratował zabytki muzealne, wysyłając je do ewakuacji, obecni miłośnicy zabytku, w szczególności starszy pracownik naukowy Instytutu Rękopisów Narodowej Biblioteki im. W. Wernadskiego Olga Stepczenko; — prezydenci Ukrainy, którzy podczas inauguracji przysięgają wiarą i honorem służyć narodowi ukraińskiemu… Ludzi związanych z życiem Pierwszej Księgi jest całkiem sporo, ich wszystkich z pewnością będzie znać Ukraina. Musimy zjednoczyć się wokół naszej wspólnej świętości, dzięki której nasz naród zachował się jako jedność. Tylko kierując się wskazówkami ze stron Ewangelii Peresopnickiej, zrozumiemy się nawzajem, wybaczymy sobie i będziemy pamiętać wezwanie miłośnika Pierwszej Księgi, Wielkiego Kobziarza: „Objmijcie się, bracia moi. Modlę Was, błagam…” Pojednanie naszych przodków odbywało się właśnie w Peresopnicy w epoce książęcej, dlaczego nie powtórzyć przykładu naszych praojców dzisiaj? I znów miejscem porozumienia może i powinna stać się współczesna Peresopnica, a także ta świętość, która tworzyła się na tej ziemi 450 lat temu, stając się amuletem całej ukraińskości. Przez stulecia Ewangelia Peresopnicka dotarła do nas, aby jeszcze bardziej zbliżyć i połączyć Ukraińców. Idąc drogą jednoczenia od Ewangelii Peresopnickiej, Ukraińcy strona po stronie będą analizować własną historię, znajdować wspólne mianowniki w przeszłości i teraźniejszości, torować drogę szczęśliwej przyszłości. Perspektywą powstania Pierwszej Księgi jest teraźniejszość, w szczególności rok 2011, retrospektywą zaś jest epoka książęca. Podłożem pojawienia się Ewangelii Peresopnickiej był cały wcześniejszy rozwój Ukrainy, fundamenty, które kładziono w czasach Rusi Kijowskiej. Jeśli zajrzeć w głąb wieków, to na 450 lat przed napisaniem Ewangelii Peresopnickiej (rok 1111), miejscowość, która nadała jej nazwę, już istniała. I chociaż pierwsza historyczna wiadomość o Peresopnicy datowana jest dopiero na 1149 rok, jednak jest to wzmianka kronikarska nie o założeniu, a o już istniejącym mieście, którego tradycje rozwijały się w kontekście państwowości kijoworuskiej i trwały w epoce litewskiej — czasie powstania Pierwszej Księgi. Właśnie z książęcą Peresopnicą związane są wydarzenia pojednania Rurykowiczów, o czym opowiadają nam zbiory kronik. 8.II—21.III 1150 …książę Wiaczesław skłonił się ku pokojowi. Dlatego że mówi się: „Błogosławieni pokój czyniący, albowiem oni synami bożymi nazwani będą… ziemia Ruska pomnożyłaby się i wzmocniła w braterstwie książąt”. Zatem książę Wiaczesław posłuchał brata swego i swatów Włodzimierza, biorąc do serca słowa jego, skłonił się do negocjacji i do pokoju. Był bowiem książę Wiaczesław niezłośliwy sercem, oddając chwałę przesławnemu bogu i pamiętając Pismo… …zaczął wtedy Wiaczesław mówić bratu swemu Jerzemu: „Bracie, godź się!” …i oni tak się ułożyli: Izjasław odstąpił Jerzemu Kijów, a Jerzy zwrócił Izjasławowi wszystkie daniny nowogrodzkie, czego Izjasław i się domagał. I tak, ułożywszy się, oni rozjechali się. I całowali oni krzyż, i kiedy nadeszła wiosna, oni pokój uczynili i wrócili do Peresopnicy. Do pojawienia się jakiegokolwiek zjawiska historycznego przyczyniają się różnorodne wydarzenia i osobistości, sam bieg procesu historycznego. Także nie każdy naród ma takie oznaczenie jak Pierwsza Księga, która z historyczną dokładnością zaświadcza o pewnym etapie rozwoju narodowego społeczeństwa. Właśnie połowa XVI wieku zapoczątkowała dla Ukrainy tworzenie tego, co gromadziło się przez poprzednie epoki przez wiele pokoleń naszych przodków. Ten prawidłowy proces doprowadził do pojawienia się Ewangelii Peresopnickiej. Jej dziwne zachowanie dla Ukrainy i Ukraińców wskazuje na wyjątkowość i określoność, swoistą misję tego rękopisu, której znaczenie polega na połączeniu spraw przodków Włodzimierzy Wielkiego i Monomacha, ich potomków Romana Wołyńskiego i Daniela Halickiego, książąt Ostrogskich i Czartoryskich, Holszańskich i Zasławskich, dzięki którym i stworzono Pierwszą Księgę. Zrozumienie przez ukraińską elitę polityczną ważności gromadzenia wartości narodowo-duchowych, pomnożone przez ich wsparcie finansowe, wprowadziło do rodzimej historii imiona mnichów peresopnickich Grzegorza i Michała. To samo zrozumienie potwierdziło na stronach przeszłości ważne znaczenie dla Ukrainy imion mecenasa hetmana Iwana Mazepy oraz biskupa perejasławskiego Zachariasza Korniłowicza, którzy zachowali dla nas Pierwszą Księgę. No i, oczywiście, elita naukowa, badając i popularyzując jeden z najwybitniejszych ukraińskich zabytków rękopiśmiennych, weszła do grona jej duchowych strażników. Oprócz wymienionych imion, należy wspomnieć Pawła Żyteckiego, Mychajła Maksymowicza, Iwana Ohijenkę, Serhija Masłowa, Jarosława Zapaska, Wasyla Nimczuka, Ludmiłę Hnatenko i wielu innych badaczy. Osobno chce się wymienić tych, którzy dziś na Rówieńszczyźnie świadczą o znaczeniu Ewangelii Peresopnickiej. To pisarz Jewhen Szmorhun i literaturoznawca Jarosław Poliszczuk, filozof Petro Kraluk i krajoznawca Mykoła Fedoryszyn, dziennikarz Jewhen Cymbaluk i scenarzysta Wiktor Bułyha. W samej wsi Peresopnica według określonych współrzędnych dawnych masywów wzniesiono centrum kulturowo-archeologiczne. Tutaj umieszczono ekspozycję, która opowiada o epoce książęcej Peresopnicy i historii Ewangelii Peresopnickiej. Uważamy, że każdy Ukrainiec będzie miał za zaszczyt odwiedzić tę miejscowość i pokłonić się pamięci swoich przodków, uświadomić sobie siłę i jedność rodzimego narodu, pojąć minione strony własnej historii.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn