Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Mykoła Woronyj (1871–1938) Nadziemne i ziemne

Слово Просвіти, №44 за 2011 рік

na rzecz, jako przykład odparcia, jakiego rewolucjonista-demokrata udzielił zgniłemu dekadentowi: Słowa — plewy, Lecz ogień w szacie słowa — Nieśmiertelna, cudotwórcza wróżka, Prawdziwa iskra Prometeusza. Przy czym trzeci wiersz z reguły pomijano. Uznawano go, nie bez podstaw, za ciało obce, niepasujące do rewolucyjno-demokratycznego światopoglądu. Zabawność tej sytuacji polegała na tym, że to właśnie moderniści przywłaszczyli sobie wróżkę. Tak czy inaczej każdy z nich — Filiański, Oles, Czuprynka i sam Woronyj — nie przeszedł obok niej obojętnie. Tym samym w sposób pośredni potwierdzała się modernistyczna prawda, wyrażona przez Woronyja w jego odpowiedzi o duszy, która chce zrzucić pęta, Które od dawna ją krępują, Pragnie szerszej przestrzeni — Wzbić się i polecieć w górę, Życie brudne, życie nikczemne Zapomnieć i poznać nadziemskie, Wszystko nieogarnione — objąć, Niezrozumiałe — zrozumieć! Rzecz oczywiście nie w polemice, choć warto by ją wyodrębnić jako wzór wzajemnego szacunku i tolerancji. Od dawna zauważono, że hasła literackie i praktyka nie zawsze się pokrywają. Tak stało się także z Woronyjem, o czym już była mowa. Nadziemny Woronyj wyprzedzał ziemskiego i odwrotnie. Czasem szli w parze — wymowny szczegół w kontekście ogólnoliterackiej sytuacji. Programowy „Mauzoleum” powstał w tym samym pamiętnym 1901 roku. W tymże roku datowane są też „Umarli”, jak uściślił autor, „duma na początku XX wieku”, która równie dobrze mogła należeć do Franki: Oto dziki feudał — teraz kapitalista, Oto dawny faryzeusz — w stanie profesorskim, Oto liktor¹ policjant, oto parias¹ dziennikarz — Tacy sami chciwi, nienawistni, podli! Czas rozdziela pokolenia literackie. Wznosi liczne, często nie do pokonania przeszkody na drodze do zrozumienia. Człowiekowi początku XXI wieku trudno zrozumieć człowieka początku XX. Kontrasty w obrębie jednego wieku są tak uderzające, że paleolit czy neolit wydają się wyraźniejsze niż niedawna przeszłość. Ten zwrot świadomości jest niebezpieczny o tyle, że krytyczne pióro kieruje się dzisiejszymi miarami, skrajnie upraszczając to, co wcale nie jest jednoznaczne. Innymi słowy, gordyjski węzeł nie zostaje rozwiązany, lecz przecięty jednym machnięciem młodzieńczej szabli. Deklaracje modernistów początku minionego stulecia: Woronyja, Filiańskiego, Czuprynki, w wielu punktach wydają się dziś naiwne, a nawet śmieszne. Tak nie były postrzegane w swoim czasie. Mieli oni własnego, nowego czytelnika. I ten — inteligentny — czytelnik potrzebował nowej poezji. Nie zadowalała go już wyświechtana patriotyczno-żałosna melodia. Z pilnej potrzeby takiego czytelnika wyrosła ta grupa poetów, która później zeszła się na łamach „Ukraińskiej Chaty”. A jeśli Woronyj pisał madrygały i triolety, to znaczy, że powstały one tylko dlatego, że pragnienia poety i jego czytelnika się pokrywały. Ten czytelnik był nie tylko ukrytym motorem i dyktatorem, ale też zapewniał sukces swoim poetom. A sukces ten nierzadko bywał znaczący. Zastanawiając się nad twórczością Woronyja, akademik Biłecki wyraził słuszne ostrzeżenie: „Mówimy o banalności wielu dawnych poetów, zapominając, że to, co dotarło do nas w postaci sztampy, w swoim czasie było odkryciem, zdobyciem nowego słowa do określenia dotąd nieujawnionych uczuć czy myśli, środkiem poruszenia całej kategorii namiętnych skojarzeń”. Właśnie takie podejście i takie zrozumienie sprawiły, że Biłecki, być może jako jedyny w głuchym okresie socrealizmu, uznał w polemice z Frankiem rację Woronyja. Na twórczości Woronyja wychowało się, jakkolwiek trudno to sobie wyobrazić, nie jedno pokolenie poetów. Jego zasługa nie polegała na tym, że przełożył „Międzynarodówkę”, i to właśnie wiersze z jego przekładu cytował Majakowski w wierszu o języku, który jest „wspaniały i prosty”. Woronyj wypowiedział wojnę konserwatyzmowi i

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn