Strona · s. 14strona oryginału ↗
BARWNE OBRAZY WIKTORA STEPURKI
Слово Просвіти, №44 за 2011 рік
— Wiktorze Iwanowiczu, jedne z najbardziej znanych Pana utworów — „Dogmaty Bogurodzicy” oraz „Liturgia spowiednicza” należą do gatunku muzyki duchowej... — Tradycje ukraińskiej muzyki duchowej są bardzo głębokie i, niestety, częściowo utracone. Szczególnie dotyczy to naszego pokolenia. My dopiero dołączamy do tych tradycji, uczymy się ich — i to jest problemem. Objętość utworów jest bardzo duża. Mój znajomy, chórmistrz chóru „Kijów” Mykoła Hobdycz, stale odnajduje coraz to nowe utwory dawnych ukraińskich kompozytorów — Mykoły Dyłeckiego, Danyła Demuckiego… Teraz odkrył kompozytora Czykałyckiego, którego dopiero zaczął rozszyfrowywać. I ta praca jest bardzo ciężka, bo pozostały partie, w których być może są błędy. Trzeba zbadać sytuację, w której pisano utwory, zbadać styl tamtego okresu, konkretnego kompozytora. Na przykład, kiedy redaguje się Artema Wedela, pojawia się bardzo wiele nieścisłości i prowadzone są poważne spory muzykologów o to, czy to styl Wedela, czy nie, czy to podróbka, czy po prostu błędy. Niektórzy chórmistrzowie przerabiają pod swoje rozumienie, inni się z tym nie zgadzają… — A jakie utwory ukraińskich klasyków miały wpływ na kształtowanie się Pana jako artysty? — Kiedy uczyłem się w konserwatorium, Pawło Iwanowycz Murawski nagrał dwie duże płyty — prawie całą muzykę Mykoły Łeontowycza, z wyjątkiem duchowej. To wydarzenie wywarło na mnie ogromny wpływ, podobnie jak styl Mykoły Dmytrowycza. Wychowywałem się także na utworach Wolfganga Amadeusza Mozarta, Ludwiga van Beethovena, Johanna Sebastiana Bacha, Serhija Prokofjewa, Dmytra Szostakowicza, Łewka Rewuckiego, Borysa Latoszynskiego. Do tej kohorty zaliczam też współczesnych kompozytorów — Myrosława Skoryka, Jewhena Stankowycza, Łesię Dyczko i niektórych ze swoich rówieśników. Być może to nie tyle wpływy, co zbieżność naszego postrzegania świata. Bliska jest mi twórczość Hanny Hawryłeć, Ihora Szczerbakowa, nieżyjącego już kompozytora Anatolija Biłoszyckiego, z którym razem uczyłem się w konserwatorium, zwłaszcza w jego podejściu do tradycji klasycyzmu i romantyzmu, do tradycji ludowości w muzyce. Jasna sprawa, że w tym stopie być może pojawia się mój styl. Choć nie utrwalam jakichś swoich cech stylowych, a po prostu zachwycam się kolejną ideą. Cieszę się, że te idee są stale nowe, one mnie interesują. — Dzięki czemu w ukraińskiej muzyce znają Wiktora Stepurkę? — Z góry nie wiadomo, który właśnie utwór unieśmiertelni kompozytora. Mój utwór „Dziwo dziwne” wykonują na międzynarodowych konkursach różne chóry. Jego unikalność polega na tym, że jest bez tekstu, to, można powiedzieć, obraz chóralny, który zachwyca ludzi. Opowiadano, że na jakimś konkursie „Dziwo dziwne” śpiewał nawet chór z Filipin. Bliskie są mi utwory, które napisałem dla chóru „Kijów”. To muzyka duchowa. Także utwory, w których wyraziłem stosunek do dawnych śpiewów. Wspominaliście już mój cykl „Dogmaty Bogurodzicy” na chór i orkiestrę symfoniczną. Mam pięć „dramatów symfonicznych”, jak je nazywam. Symfoniami ich nazwać nie można, dlatego że we mnie, w moim myśleniu jest bardzo wiele wpływów wizualnych obrazów, symfonikiem się nie czuję. Symfonik — to intelektualista, który zakłada jakieś logiczne podstawy w konstrukcję symfonii, buduje ją na poziomie fizyczno-matematycznym. Dla mnie zaś wszystkie obrazy są żywe, wizualne, czułe. Oczywiście, myślę nad kompozycją w ogóle. Moja muzyka — to nie emocje, ale nazwa „dramaty symfoniczne” jest dla niej bardziej odpowiednia. Wśród nich jest „Epitafium pamięci ofiar totalitaryzmu” na temat Beethovena. Jednak moja muzyka symfoniczna prawie nie brzmi i nie brzmiała, postrzegają mnie jako kompozytora chóralnego. To jakiś element przypadku, kiedy do człowieka przypisuje się pewien standard. — Wiktorze Iwanowiczu, Pana rola w powrocie imienia Danyła Tuptała do jego ojczyzny, rejonu makarowskiego, jest niezwykle ważna. Czy odczuwa Pan duchową, być może nawet mistyczną więź z tą postacią? — Znajomość z Danyłem Tuptałem była dla mnie objawieniem. W Makarowie w 1992 roku zorganizowaliśmy zespół chóralny „Swiat-koło” i postanowiliśmy wykonywać tylko duchową muzykę prawosławną. Na konkursach śpiewaliśmy i Mozarta, i Bacha, ale idea była w tym, żeby wykonywać właśnie ukraińską muzykę duchową. Często zapraszano nas do śpiewania w cerkwi. I nagle dowiaduję się o Świętym Dymitrze z Rostowa (Danyle Tuptale). Najwięcej informacji o tym wybitnym mieszkańcu Makarowa zaczerpnąłem podczas prowadzenia 27 października 2001 roku Ogólnoukraińskiej konferencji oświatowej, poświęconej Danyle Tuptale w Makarowie, a także podczas prowadzenia innych wydarzeń w jubileuszowym roku 350-lecia od dnia jego urodzin. Przyjeżdżał Patriarcha Filaret, przygotowywaliśmy program, napisałem opracowania jego kantów, śpiewaliśmy je wtedy po raz pierwszy. Święty Dymitr urodził się w 1651 roku. Ja pojawiłem się na świecie równo 300 lat po nim! Imienną ikoną, którą zawsze ze sobą woził, była „Niespodziewana radość”. I dowiaduję się, że tę ikonę czci cerkiew 22 grudnia — w dniu moich urodzin! To wszystko na mnie bardzo wpłynęło… To naprawdę Boża ręka i opatrzność przez Danyła Tuptała przywiodły mnie do Makarowa. Od tego czasu zacząłem prowadzić bardzo poważną pracę nad uczczeniem jego imienia, organizacją festiwalu muzyki duchowej na jego cześć, opracowaniem jego utworów. „Dogmaty Bogurodzicy” są poświęcone pamięci Świętego Dymitra z Rostowa. Był wysoce wykształconym człowiekiem, niezwykle wiele zrobił dla kształtowania nowego języka ukraińskiego, dla ustanowienia informowania i wydań druków pieśni i irmologionów. Zbierał po całej Ukrainie pieśni. W irmologionach różnych klasztorów, w których bywał Święty Dymitr z Rostowa (na Ukrainie, w Mołdawii, na Białorusi), jest ogromna liczba utworów, które już są zaadaptowane. Ale w ich podstawie są śpiewy kijowskie, które jakimś sposobem tam trafiły, wielką rolę w tym odegrał właśnie Danyło Tuptało. Uważam, że takie osobistości, jak Dymitr z Rostowa, nie są jeszcze wystarczająco uczczone na Ukrainie. — Kompozytor — to malarz w muzyce. W świątyni jednoczą się ikonopisy i pieśni. Odczuwa Pan tę harmonię? Czy jest ona obecna we współczesnych cerkwiach? — To tajemnica, którą każdy człowiek, trafiając do świątyni, wyłapuje osobiście. Na terenie Ławry Pieczerskiej w Kijowie działa Akademia Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki. Dzisiaj od studentów można usłyszeć przekleństwa, zobaczyć ich z papierosem. Ludzie nie odczuwają aury tego świętego miejsca. Parafianie Patriarchatu Moskiewskiego mogą powiedzieć, że w ukraińskich świątyniach nie ma „łaski”. Oni to niby „odczuwają”. Jednocześnie prawdziwy Ukrainiec odczuwa łaskę właśnie w świątyni Patriarchatu Kijowskiego. Nie mogę powiedzieć, że poważnie zagłębiłem się w ducha liturgii, że w pełni rozumiem jej sens. Ale staram się, aby to, co odczuwam w cerkwi podczas nabożeństwa, było współbrzmiące z moimi myślami, uczuciami, kiedy piszę muzykę duchową. Ale ona, oczywiście, wychodzi poza granice tego, co dzieje się w cerkwi, właśnie przez to, że wychowanie współczesnego człowieka jest związane z wizualnymi obrazami. Te kolorystyczne wizualne obrazy odgrywają ogromną rolę w mojej stylistyce i myśleniu. Słowo dla mnie — to impuls dla dźwiękowego, muzycznego obrazu.
— A co w takim razie z utworami Danyła Tuptała, Mykoły Łeontowycza, innych kompozytorów przeszłości? Wtedy to zapewne też było odejście od reguł… — Tak, oczywiście. W kantach Tuptała są wpływy nawet europejskiej tradycji wokalnej. Mówią o tym naukowcy. U Mykoły Łeontowycza i Kyryła Stecenki — wpływy pieśni ludowej tamtego czasu. Jeszcze w XIX wieku kanonizowany prawosławny cykl „kijowskich śpiewów” został opracowany w tradycji harmonizacji. Jest utwór Ołeksandra Koszycia „Bogurodziczne dogmaty”. Jego problem polega na tym, że kompozytor, wychowany na tradycjach i stylistyce XIX wieku, użył w nim harmonii. A czy one są tam potrzebne? Ja w swoich „Bogurodzicznych dogmatach” orientowałem się na zasadę muzyki Bacha, u którego jest „cantus firmus” i polifoniczna faktura. Lecz chciałem powrócić do naszej starodawnej zasady znamiennej, kiedy był śpiew demestwenny, w którym jest „wiodący” śpiewak, prowadzący melodię, oraz „improwizatorzy”, którzy na tle tej melodii wnoszą swoje emocje, zrozumienie, fantazję. Wydaje mi się, że jest to bliższe idei tamtych śpiewów. Kiedy dodaje się do nich romantyczną harmonię lub klasyczną, XVII—XIX stulecia. — Nieustannie przebywamy w świecie dźwięków. Jaki jest Pana stosunek do współczesnych rytmów, nurtów muzycznych? Czy któreś z nich mają coś wspólnego z ukraińskimi tradycjami muzycznymi? Czy mają one przyszłość? — Zacznę od kulminacji. Kiedy jadę do Makarowa, muszę przejść jeden przystanek pieszo od metra Żytomyrskiej do dworca autobusowego „Daczna”. Obok autostrady przebywam w ciągłym huku. Kiedy wychodzę na most, pod którym przechodzi Obwodnica — huk od samochodów zwiększa się dwukrotnie. I wiecie, kiedy słyszę niektóre „utwory” współczesnej muzyki — łapię się na myśli, że to to samo! Jeśli Beethoven w szóstej symfonii przedstawia śpiew ptaków czy jakieś codzienne rzeczy, to jest mi to bliższe niż to, co próbują robić współcześni kompozytorzy. Oni przekazują elektroniczne szumy, które znajdują się poza świadomością. Kiedy wpadamy w trans i tracimy świadomość, w naszych uszach zaczyna coś „szumieć”. Takiego poziomu jest nasza muzyka elektroniczna, muzyka barw. W tym nie widzę nic ludzkiego, widzi się jedynie grozę. Ale jeszcze bardziej przeraża to, że nadejdzie moment, kiedy przestanę to odczuwać, kiedy taka rzeczywistość stanie się normalna. Taka jest współczesna muzyka. Nie ma ona podstaw melodycznych. To jakieś plamy, dźwiękowe fantazje. Zniżanie się do przekazywania szumów — to nieprzyzwoitość. Nawet medycyna już udowodniła, że taka „muzyka” negatywnie wpływa na psychikę człowieka. Pociesza to, że obecnie na całym świecie zyskuje popularność fala folklorystyczna. Ponieważ już dołączyłem do kanonów prawosławia, to doskonale rozumiem też to, na czym oparta jest muzyka buddyzmu, hinduizmu czy jakuckich szamanów. Jednocześnie, kiedy spotykają się utwory muzyczne, gdzie kompozytor na poziomie intelektualnym próbuje uświadomić sobie i wyodrębnić własną myśl, uważam to za całkowicie akceptowalne. Rozmawiał Jewhen BUKET, zdjęcie autora Muzyka — to język, który nie wymaga tłumaczenia. Wymiata z duszy kurz codziennego życia. Taką myśl wyraził jeden z klasyków XIX wieku. Jakie melodie miał na myśli? Czy można zestawić to stwierdzenie ze współczesną muzyką? Gdzie przebiega granica między wiecznym a codziennym w świecie dźwięków? O tym rozmawiamy ze znanym współczesnym kompozytorem Wiktorem Iwanowyczem STEPURKIEM. Wiktor Iwanowycz urodził się 22 grudnia 1951 roku na Doniecczyźnie, muzyką pasjonował się od wczesnego dzieciństwa. Śpiewał w chórze szkolnym, w kapeli chóralnej Nowokramatorskich Zakładów Budowy Maszyn. Ukończył wydziały dyrygencko-chóralny (w klasie Lwa Wenediktowa) oraz kompozytorski (w klasie Myrosława Skoryka) Konserwatorium Kijowskiego. Od 1981 roku pracował jako wykładowca dyscyplin muzyczno-teoretycznych w Chmielnickiej Szkole Muzycznej. Od 1983 roku stale mieszka w Makarowie w obwodzie kijowskim, wykłada w rejonowej dziecięcej szkole muzycznej, od czasu założenia kieruje zespołem chóralnym „Swiat-koło” Makarowskiego Rejonowego Domu Kultury. Od 2004 roku — starszy wykładowca, potem — docent Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki (m. Kijów). Członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, wybrany do zarządu Kijowskiej organizacji miejskiej Związku. Członek Komitetu Organizacyjnego Międzynarodowego festiwalu „Muzyczne premiery sezonu”, członek rady nadzorczej kapeli chóralnej „Dumka” przy Ministerstwie Kultury Ukrainy, członek jury nagrody im. M. Łysenki. Dorobek twórczy Wiktora Stepurka jest obszerny i nasycony — od gatunków pieśniarskich i muzyki dla dzieci (opera „Muzyczny sklepik”) po partytury symfoniczne i operowe (koncert na flet i orkiestrę symfoniczną, obraz symfoniczny „Wyspy dzieciństwa”). Stworzył siedem utworów symfonicznych. Wielką popularność zdobyły jego utwory chóralne. Wiktor Stepurko jest laureatem międzynarodowych i ogólnoukraińskich nagród, honorowym obywatelem rejonu makarowskiego.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
