Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Światosław HORDYŃSKI (1906—1993) Sam sobie prawodawca

Слово Просвіти, №44 за 2012 рік

Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ I jest najwyższe z najwyższych praw — Sobie samemu być prawodawcą. S. Hordyński tak długo żył za granicą, że „…dla niego »słodki zapach wieczornych pinii« gdzieś w okolicach Rzymu jest tak samo bliski i drogi, jak i »smukła gotycka kolumnada« drzew ukraińskiego lasu” (I. Kaczurowśkyj). O swoim pobycie w stolicy Francji Hordyński z gu- Sobór Porwaniami żądz i marzeń, Codziennie smuklej w górę, w górę, Nad horyzont dymny i ponury Wstaje doskonałość soboru. Na czarnych zwałowiskach ruin, Na wiekowym pobojowisku, Jego coraz wyższy zarys ścian Daremnie czas ścierał i niszczył. Lecz w wiekach bezlitosności nie znikł, Nie zbladł zaветny odblask sławy, jątrzy oślepiającym złotem wież Niespokojność wyobraźni, Aż w gniewnych wybuchach ognia On, pokonawszy tlenie śmiertelne, Nieśmiertelnie w bryłę kamienną Darem wieczności stwardnieje. Kiedy zaś przetaczaniem echa Znów zagrzmi hord wrogich tupot, To on z nich, a nie oni Z jego — czerwone złoto zedrą. Niech nie rzeczywistość on jeszcze, Jeszcze tylko myśl, tylko marzenie, Lecz w skronie gniewnie już tłucze Uduchowiona żywiołowość. Co kamień poruszy i dźwignie Wieków sklepienie nieogarnione: malarska szkoła O. Nowakiwśkiego we Lwowie. Studia w Europie: kursy rysunku w Akademii Sztuk w Berlinie oraz w Akademii Juliena w Paryżu (klasa Jeana-Paula Laurensa). Nauka w paryskiej „Modern Academy” słynnego kubisty Fernanda Légera. Udział w wystawach Salonu artystów francuskich, Salonu artystów-dekoratorów, Międzynarodowego salonu sztuki książkowej. Hordyński — osobowość uniwersalna. Pracował w różnych gatunkach — malarstwo, grafika, plakat, ekslibris. Udekorował 50 świątyń w 12 krajach świata. Jego mozaiki — ozdoba soboru Świętej Zofii w Rzymie. Ich łączna powierzchnia — ponad 600 metrów kwadratowych. Znaczący dorobek historyczno-artystyczny: monografie, artykuły, szkice, recenzje. Obiekty zainteresowań — sztuka Francji i Włoch, ukraińskie snycerstwo, malarstwo W. Wynnyczenki, ekslibrisy. Występował z referatami z historii i teorii sztuki, redagował prace z zakresu historii sztuki, pisał przedmowy, w szczególności do gruntownej monografii Archipenki, reagował na najbardziej znaczące wydarzenia w świecie artystycznym. Osobno należy zaznaczyć jego trzytomową, hojnie ilustrowaną historię ukraińskiej ikony. Z uwagi na taki rozmach działalności Hordyńskiego, odnosi się wrażenie, że poezja była dla niego zajęciem towarzyszącym lub wręcz okazjonalnym. Tym bardziej, że ostatnią nową książkę poetycką wydał w 1947 roku. Od tamtej pory ukazywały się tylko jego wybrane utwory. Chyba jako pierwszy przypuszczenie dotyczące drugorzędności poezji wśród profesjonalnych zajęć Hordyńskiego obalił Kaczurowśkyj. Nazwał go największym Europejczykiem wśród ukraińskich poetów. I zauważył: gdyby zebrać jego utwory poetyckie, rozproszone w periodykach, to już do opublikowanych doszedłby jeszcze jeden tom. Wiele można dowiedzieć się o poecie, jeśli nastroić się na je- go ufną nutę. Oto w nim odzywa się artysta i wyznaje, że pod wieczór chce widzieć nie rzeczy, a barwy, które miłe mu u Gauguina: kobalt, „krew cynobru”, „zieleń veronese”, ultramarynę, „oranże i karminy”. Wyznanie jako zbliżenie do poetyki. Oto wiersz poprzedza motto z Bażana i sam wiersz zbliżony jest do jego stylu. W „Autoportrecie” Hordyński twierdzi, że on poeta nie modny. I mimo wszystko woli trzymać się własnych zasad. „Ostrość tematyki”, nawet „polityczny nieżyt” dla niego droższe, niż „lekki liryczny triolet”. W sonecie „Spokój” mowa już o namiętnym pięknie „wiecznej zmienności”, o „przelewach barw i dynamiczności linii”. Kończy się on tak: „Szukając piękna w zachwycie nieustannym, ponownie w każdy rytm przekształcam się i równolegle idę w lirycznym drżeniu”. To należy zapamiętać, ponieważ Hordyński to poeta stylistycznie pstry, „ponowny” i Tobie zaś, niespokojnemu, iść, Podniósłszy broń w zwinnej dłoni. Na pustkowiach, na zboczach gór stromych, W ciasnych przepaściach bić się z wrogami, I pić wodę z rzeki, Przypadłszy twarzą spragnionymi ustami; Codziennie marsze, padać z nóg, Lecz wciąż naprzód, od boju do boju, Tylko kamienie twardych dróg Bez tchu zostawiać by za sobą. A nocami, kiedy ucichnie bój I śpią bojownicy, rozłożywszy czujne ogniska, Jeszcze wolno marzyć tobie, Jak i kiedyś, o oczach Kleopatry, O śniadości rąk, o piersiach złotych, Wrogich ust słodkim pożądaniu, — Pod gwiazdami takie proste Życie i śmierć, nienawiść i kochanie! Do Francji Na fotelach paryskich kawiarni rozparłszy się wygodnie, Słomki maczając w słodkich, wesołych koktajlach, Do piersi przyciskają Francję, drogą i rodzimą, Na tysiącfrankowych banknotach tęgo nabitych portfeli. Słodko mrużyć oczy im na tarasie kawiarni, O przeszłości z ręką na sercu ślinić natchnienie, Bo przecież dla nich pod krzyżami zostały korpusy armii Na biwakach, podziemnych Arras, Charleroi i Verdun. Dziś paradnie idą Polami Elizejskimi w górę, Pod Łuk Triumfalny z wieńcami trójbarwnymi w czci, Dotknąć ogniem spopielałą i martwą wiktorię I wierzyć, że to — nie powtórzy się, że to — już ostatni raz! W cudotwórczym Luwrze na triduum modlą się z żarem I błagają na kolanach: — Boże, daj wiecznego pokoju! — Lecz czy da się ubłagać ser wszechmogący Zagarów, Jak w sobory gotyckie armat nastroszą się paszcze? O, zeskocz z piedestału, skrzydlata, gniewna Marsylianko, Piersi wypnij i rusz po bulwarach, szalona i dumna, Rzuć po rozbitych asfaltach krwią, żelazem, I bij ich, bij po rentierskich nadętych mordach! Ludzi z przedmieść zawołaj, z zadymionych, czarnych kwartałów, Niech szampanem rewolty upiją się i runą, niczym fale, Po bruku na bulwarach, i grzmotną uderzeniem nawały Na wszystkich ich serc skamieniałych ostatnie Bastylie! Już niebo Paryża kipi i groza zaciska już gardła, O nadobnych łunach marzy znów słoneczna Francja. I, podniósłszy się niepowstrzymanie, okrutny cień komandora Wstaje pod poszarpanym salwami sztandarem Korsykanina! Paryż, marzec 1935 Wiersz o Włyśku Nie w oczy, a w głowę z tyłu wystukały kule, W korytarzach już krok konwojentów ucichł… Wiem, słodko wam, prokuratorze Ulrich, Zaciągać się teraz mosselpromskim dymkiem: Na zaciętych ustach — niemaskowana złość, Transparent pewności siebie — wasze czoło, Lecz darmo nad częścią szóstą globu Hardo podnosicie czoło! Wy — praw państwowych sługa i obrońca, I drgnąć piórem nie zadrżała ręka, Lecz napisano — gdzie? — że Historia zawiśnie Już niezmienna na ostrzu trójgrannym bagnetu? W piwnicach więzień, i katowni, i katorg, W wszechzwiązkowej tajdze, w czarnych pokładach rud, W ciemnych sztolniach serc schowawszy odpłatę, Już nowi carobójcy rosną. Czyż nie słyszycie jeszcze: chód napiętych kroków,

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn