Strona · s. 13strona oryginału ↗
Duma o Morozenku. W 140. rocznicę urodzin kobziarza-lirnika Terentija Parchomenki
Слово Просвіти, №44 за 2012 рік
Wasyl NECHEPA, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy, nosiciel staroświeckiej czernihowskiej szkoły kobziarskiej, kobziarz-lirnik. Niedawno w Kijowskiej Filharmonii odbył się koncert poświęcony 140. rocznicy urodzin kobziarza-lirnika Terentija Parchomenki. Na początku ubiegłego stulecia imię kobziarza Terentija Parchomenki zyskało wielki rozgłos i sławę. Były nawet papierosy z jego wizerunkiem. Ten dźwięczny tenor i niepodobną do innych kobziarzy grę na kobzie słyszano na Czernihowszczyźnie i poza jej granicami. Terentij Parchomenko to nosiciel staroświeckiej czernihowskiej szkoły kobziarskiej, według słów Hnata Chotkewycza – najdawniejszej. Władał grą na kobzie także w sposób połtawski, na krzyż, tak jak grał Ostap Weresaj. Był on również utalentowanym lirnikiem, gdyż wśród jego uczniów był także nieprześcigniony w tamtym czasie lirnik Owram Hreben. Jeszcze za młodu nadano mu tytuł Ojca kobziarskiego. On, niewidomy od dziesiątego roku życia, brał do nauki niewidomych chłopców. Znani kobziarze: Petro Tkaczenko-Hałaszko, którego stulecie urodzin obchodzono zgodnie z decyzją UNESCO, Demian Symonenko, Mykoła Złobinciew oraz inni znani kobziarze poszli w świat kobziarzyć po nauce u tego unikalnego kobziarza. Jego nauczył kobziarz N. Hajdenko. Miał on jeszcze jednego ucznia, o którym przez długi czas zabraniano pisać i mówić. To tak zwany katorżnik, kobziarz-wirtuoz i nieprześcigniony mistrz instrumentów muzycznych Ołeksandr Kornijewski. Terentij Parchomenko ma wybitne zasługi dla sztuki Ukrainy. To właśnie on na początku ubiegłego stulecia był nosicielem czernihowskiej tradycji kobziarskiej. Grał uderzając w struny na diatonicznej kobzie. Struny z rozlewem. Na dole znacznie mniejsza odległość między strunami niż na górze. To bardzo utrudnia grę. Tę kobzę widzimy na zdjęciu z 1902 roku. Wielka zasługa w wspieraniu i zachowaniu sztuki kobziarskiej należy do Mykoły Łysenki. To właśnie on dostrzegł Terentija Makarowycza. Zaprosił go do swojego domu. Ponad dwa tygodnie kobziarz mieszkał u Łysenków, opowiadał, że go tam bardzo szanowano. Mykoła Witalijowycz zapisywał pieśni i dumy z głosu kobziarza. Organizował mu występy: Terentij Parchomenko śpiewał w prestiżowych salach Kijowa. Występował w operze, a później także w kolumnowej sali, gdzie pojawił się nowy instrument muzyczny – chromatyczna bandura koncertowa. Za swoje wynalazki Ołeksandr Kornijewski hartował się, jak sam mówił, 24 lata na zesłaniach. Od 1937 do 1961 roku. Ponad dziesięć lat jeździłem do Koriukiwki po naukę do O. Kornijewskiego. Teraz wydałem książkę „W rokotaniu-rydaniu bandur”, czym udowodniłem całemu światu, kto stworzył współczesną bandurę. W 1902 roku w Charkowie odbył się XII zjazd archeologiczny, na który zjechali się kobziarze z całej Ukrainy. Właśnie tam po raz pierwszy usłyszano Terentija Parchomenkę w tamtych stronach. Występ niewidomego kobziarza zachwycił wszystkich. Śpiewał on zarówno w domu Alczewskich, jak i na wielkim charkowskim bazarze. Współcześni mówili, że kiedy kobziarz zaczynał śpiewać, to rzędy handlowe milkły. Śpiewałem i ja pieśni oraz dumy Tereszka i w tym domu, i na bazarze. Zrobiliśmy taki bazarowy eksperyment. Teraz na bazarze jest bardzo głośno, dużo transportu samochodowego. Po pół godziny śpiewu bez żadnych ogłoszeń przy kawiarni, na schodach której siedziałem, zebrało się ponad sto osób. Dumę „O Morozenku” śpiewałem kilka razy. Ktoś podchodził, ktoś odchodził, ale ludzi stawało się coraz więcej. Pieśni Terentija Parchomenki są nieśmiertelne. Wielką pracę badawczą zostawił nam profesor M. Speranski. A Mykoła Złobinciew śpiewał dumę „Na śmierć Tarasa”, którą dopracowywał i uzupełniał. Śpiewał modlitwy, psalmy, pieśni kozackie i obyczajowe. Była w jego repertuarze jedna pieśń, która prawdopodobnie kosztowała go życie: „Trudno, bracia, nam żyje się na Rusi świętej”. Śpiewał w tej pieśni, że narody już dawno wolności się doczekały, a u nas wszystko prawe jest niszczone. Urodził się Terentij Parchomenko 28 października 1872 roku we wsi Wołoskiwci na Czernihowszczyźnie, w menskim kraju kobziarskim. Zmarł jednak w 1911 roku, a nie w 1910, jak można przeczytać w niektórych świadectwach naukowych o kobziarzu. W 1911 roku na całej Ukrainie odbywały się uroczystości z okazji 50. rocznicy pamięci Tarasa Szewczenki; pomiędzy „Dumą o Tarasie”, „Morozenkiem” i innymi pieśniami zaśpiewał swoją buntowniczą: „Trudno, bracia, nam żyje się na Rusi świętej”. Żandarmi bili go na scenie. Chorego ojca córka Jawdocha przywiozła do wsi Wołoskiwci, gdzie zmarł w maju 1911 roku. O ostatnim spotkaniu z kobziarzem opowiadał mi Ołeksandr Kornijewski. Mówił, że Tereszko był na niego bardzo oburzony za to, że zaczął robić bandury dla widzących muzyków. W 1963 roku uporządkowano groby kobziarskie na Czernihowszczyźnie. Wtedy też na grobie Terentija Parchomenki ustawiono obelisk. Obok obelisk córki Jawdochy. Niestety, obecnie imię Terentija Parchomenki jest zapomniane. Do 39 lat życia Terentija Makarowycza dodałem 30 lat swojego kobziarowania z kobzą jego stroju i jego repertuarem. „Duma o Morozenku” brzmiała na wszystkich kontynentach i na całej Ukrainie. Staroswiecka czernihowska szkoła kobziarska jakby przestała istnieć po tym, jak Ołeksandr Kornijewski na bazie kobzy T. Parchomenki stworzył współczesną bandurę. Zarówno bandura, jak i współczesna kobza są w stroju „Sol”. 135 lat od dnia urodzin świętowaliśmy hucznie w Seattle (USA), pojechałem tam z wielkim programem koncertowym. W zeszłym roku odśpiewałem 100 koncertów poświęconych pamięci Terentija Parchomenki. Setny koncert odbył się w Czernihowskim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym imienia Tarasa Szewczenki. W połączonym chórze przy akompaniamencie orkiestry symfonicznej śpiewało ponad trzystu śpiewaków. Słowo Tarasa Szewczenki i pieśni Terentija Parchomenki są nieśmiertelne, tak jak nasz język. 31 października z okazji 140. rocznicy urodzin Terentija Parchomenki w Czernihowskiej Bibliotece Obwodowej odbył się koncert „Duma o Morozenku”. Prezentowano tam nagranie wideo Ołeksandra Kornijewskiego, które przechowuję. W Kijowskiej Filharmonii śpiewałem o Morozenku w tej samej tonacji, słowo w słowo, nuta w nutę, w tym samym miejscu, gdzie mój poprzednik śpiewał tę dumę w 1909 roku. Śpiewałem już nie sam, a z Narodową Orkiestrą Instrumentów Ludowych Ukrainy pod dyrekcją maestro Wiktora Hucała (na zdjęciu). Wieczna pamięć kobziarzom i lirnikom, którzy strzegli i pomnażali sławę naszej drogiej Ojczyzny. Wykonawcy programu (od lewej): Mykyta Safronenko, Natalija Marczak, Rostysław Hrynkiw, Marjana Jewstratenko, Ihor Chudyki, Wira Bodnaruk, Lida Kizima, Ostap Buśko, Wira Łesyk, Wołodymyr Hrynkiw
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
