Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Mój zawód to aktorka. Spowiedź Marii Zankowieckiej

Слово Просвіти, №44 за 2012 рік

Ludowa artystka Ukrainy Larysa Kadyrowa w ramach tegorocznego, już IX Festiwalu Teatralnego Monospektakli Kobiecych „Maria” (który odbył się w Kijowie w Narodowym Teatrze Dramatycznym im. I. Franki w dniach od 4 do 9 października) podarowała widzom swoją nową premierę — monospektakl „Maria” („Kiedy rozstają się dwoje…”). Reżyserem spektaklu jest Zbigniew Chszanowski. Przedstawienie poświęcone jest wybitnej ukraińskiej aktorce Marii Zankowieckiej, bezpośredniej patronce festiwalu „Maria”. Dmytro DROZDOWSKI, specjalnie dla „Słowa Proświty” Zagranie Marii Zankowieckiej jest niezwykle trudne. To genialna kobieta, a u genialnych kobiet los jest niewiarygodnie ciężki. „Maria” — spektakl modernistyczno-symbolistyczny, w którym pokazano epizod z życia wielkiej aktorki — ostatnie godziny życia M. Zankowieckiej. A zatem tragiczna apoteoza śmierci jako wyzwolenia i być może zmartwychwstania już zmusza do określenia tego spektaklu w kategoriach egzystencjalistycznych. Tradycyjnie Larysa Kadyrowa włożyła na siebie maskę wielkiej kobiety, podobnie jak Sarah Bernhardt czy Siranuisz w swoich innych monospektaklach. A wielka kobieta z natury jest tragiczna. Często pozostaje niezrozumiana przez swoją epokę, niewysłuchana. I nawet jeśli odnosi ogromny sukces zawodowy, to w sercu wre ból. Ból od zdrad i okrucieństwa otaczającej rzeczywistości. Larysie Kadyrowej udało się mistrzowsko oddać głębię tego tragizmu. Spektakl zbudowany jest na autentycznej korespondencji M. Zankowieckiej i M. Sadowskiego, na dokumentach historycznych. I w tym tkwi nieodłączna siła inscenizacji, która nie tylko przekazuje emocjonalne współprzeżywanie, ale też sam duch epoki. Jeszcze jedna cecha jest odczuwalna w tej inscenizacji. Naturalne połączenie tragicznego i wesołego. Na tle drugiego gorycz i ból pierwszego stają się jeszcze wyraźniejsze. Maria Zankowiecka zaczyna od monologu ekscentrycznej Proni Prokopownej. Wiemy jednak, że tę rolę sama aktorka uważała za nieudaną dla siebie, była przekonana, że nigdy nie zdołała poczuć tego obrazu. Komizm Proni kontrastuje z tragicznością dalszych mizanscen. Ale już tutaj dostrzegamy pierwszą aluzję do tragicznego finału. Proń nagle chwyta się za serce, nie wie, czy dożyje wieczoru. Każde kolejne wcielenie Marii Zankowieckiej w swoje dawne bohaterki tylko zaostrza oś tragizmu. Spektakl, który trwa prawie godzinę, jest filigranowy. Niezwykle precyzyjna scenografia, światło mistrzowsko oddaje wewnętrzny stan aktorki — całkowita ciemność i oświetlona twarz Marii Zankowieckiej w chwilach szczególnego tragizmu ucieleśniają maskę śmierci na tle pustki. Chwile ekstatycznej radości z wspominanych wydarzeń, z młodości, zmieniają się w chwile dzikiej rozpaczy i nieznośnego bólu. Maria Zankowiecka w spektaklu przegrywa swoje życie. Nieprzypadkowo na jej stoliku stoi potrójne lustro. A na skraju sceny rozrzucone są kwiaty — błyski niewiarygodnej sławy. Prawda, liczba kwiatów jest parzysta… A lustro, jak zauważają teoretycy teatru, to zawsze znak śmierci, w nim rodzi się sobowtór, z którym faktycznie rozmawia postać. Jesteśmy świadkami tej rozmowy, która przede wszystkim jest opowiadana dla siebie, aby w ten sposób uwolnić się od życia. Za lustrem — inny świat, świat zimnej wiecznej śmierci. I Maria Zankowiecka wpatruje się w niego, jakby w swego bezkrwistego sobowtóra, spotkanie z którym zwiastuje koniec. Za oknem wynoszą trumnę z Mykołą Sadowskim. Maria była mu wierna przez całe życie. „Jestem jednolubką”. Taka jest natura kobiecego bytu, który kocha, oddając się temu żywiołowo, szaleńczo. Ale zdrada przerywa wszystkie zewnętrzne przejawy miłości, nawet jeśli wewnątrz wszystko pozostało niezmienne. Spektakl „Maria” — o miłości i śmierci, o wiecznych tematach ludzkiego istnienia, o walce kobiety z czasem, o gotowości do poświęcenia, o tragicznym wyborze… Inscenizacja zachwyca filozoficzną głębią. To spektakl w stylu teatru Maeterlincka lub Ibsena. Nie ma w nim nic zbędnego, nic nadmiernego, niczego, co zniekształcałoby obraz błyskotliwej aktorki, czyniłoby go uproszczonym i sztucznym. Larysa Kadyrowa zdołała oddać głębię dwóch najtrudniejszych stanów — miłości i zdrady, zdołała przekazać psychologię kobiety, która traci wszystko… lub która już dawno to straciła. Faktycznie spektakl pokazano w umownej „czarnej przestrzeni” (P. Brook), za którą jest pustka śmierci, w której panują samotność i cisza. Maria Zankowiecka mówi poza czasem i przestrzenią, mówi w przyszłość, mówi do swojej Ukrainy, która kiedyś ma ją wspomnieć. Wyspowiadawszy się, Maria Zankowiecka owija się ogromną zasłoną z okna, obok którego przenoszono trumnę Mykoły Sadowskiego. Światło gaśnie. Chłód. Cisza. Aktorka odchodzi w niebyt — bez napięcia, godnie, wielkopańsko. „Maria” — piękny spektakl o wielkiej kobiecie, która nie pozwala… skłania widzów do rozważań nad ontologicznymi kwestiami ludzkiego życia, wyostrza przeżycia, pokazuje absurdalność otaczającego świata — wtedy i teraz. W tym tkwi profetyczny i prognostyczny charakter inscenizacji. Na koniec pozostaje wierzyć, że na małej scenie Teatru Franki ten spektakl zobaczą jeszcze setki widzów, którzy pragną odkryć dla siebie prawdziwość uczuć i przeżyć, i w nim odczytać wewnętrzny świat Marii Zankowieckiej.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn