Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wkładam szyję w imperialne jarzmo — dla postępu?

Слово Просвіти, №44 за 2012 рік

Ołeh HRYNIW, profesor, doktor nauk filozoficznych, m. Lwów Akademik Tołoczko dwadzieścia lat po rozpadzie ostatniego światowego imperium opublikował w ukrainofobicznej gazecie „2000” oraz w Internecie artykuł „Bez imperii progress niewozmożen” (Bez imperiów postęp jest niemożliwy). Tytułowany historyk, którego nazywa się ukraińskim uczonym, w żaden sposób nie może pozbyć się imperialnej ideologicznej kufajki. I to zrozumiałe! Gdyby wyrzucił swoje zaideologizowane wypociny, to jako uczony zostałby nagi. Gdzież wtedy kierować poważnym instytutem akademickim. Kto nie wie, że w historii świata jeszcze żadne imperium się nie odrodziło? Czy nie wie o tym akademik w dziedzinie historii? Wątpię. Lecz jego nieszczęście polega na tym, że nie może odejść od odziedziczonej jeszcze za czasów totalitarnego reżimu tendencyjności. Jak było przyjęte za totalitarnego reżimu, akademik nie wstydzi się naciągać faktów, których nigdy nie było, bo tego wymaga cała historia Imperium Rosyjskiego, w szczególności jej ostatniej formy, która obłudnie ukryła się pod nazwą „Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich”. Mam podstawy twierdzić, że akademik Tołoczko należy do rosyjskiej szkoły historycznej Karamzina, Sołowjowa, Kluczewskiego, bo uważać go za spadkobiercę naszych wielkich historyków Mychajła Hruszewskiego, Wiaczesława Łypynskiego, Dmytra Doroszenki, Mychajła Brajczewskiego, Jarosława Daszkewycza nikt się nie odważy. Nie mogę sobie wyobrazić, by ktoś z nich włączał „zielone światło” otwartym ukrainofobom. A Tołoczko nie tylko otwiera takim quasi-naukowcom drogę, ale i „błogosławi” ich na antyukraińskie „wyczyny”! Teza Tołoczki wyrażona w tytule artykułu — „Bez imperiów postęp jest niemożliwy”. Jeśli bez imperium nie jest możliwy postęp, to trzeba chwalić nie tylko Imperium Rosyjskie, ale i zachodnie. Akademik nazywa imperium nawet Starożytną Grecję. Zrozumiałe dlaczego! Jeśli państwa-polisy nie tworzyły imperium, wtedy jego „teoria” nie wytrzymuje żadnej krytyki. A w Starożytnej Grecji, wiemy, zapoczątkowana jest nasza kultura! Co prawda, „starogreckie imperium” wyssane jest z palca! Wyjściowa teza Tołoczki „Nie cywilizacii sozdanut imperii, no imperii — cywilizacii” (Nie cywilizacje tworzą imperia, lecz imperia — cywilizacje) nie wytrzymuje żadnej krytyki, bo w historii nierzadko skutek staje się przyczyną. W tym roku zaczęto mówić o kalendarzu Majów, indiańskiego ludu, który zniknął po zagarnięciu ich kraju przez europejskich kolonizatorów, a wraz z nim — unikalna cywilizacja. Co po tym powie Tołoczko? A nic! Jak zubożała ludzkość, nie odziedziczywszy osiągnięć cywilizacji Majów! Zostało stworzone imperium, w którym nigdy nie zachodziło słońce, ale spotkał je los wszystkich imperiów — rozpadło się! Oczywiście, imperia były różne. Narody europejskie rzeczywiście sprzyjały cywilizacyjnemu rozwojowi narodów Azji, Afryki, Ameryki Łacińskiej. A jak traktowały sąsiednie narody? Przypomnijmy swoistą kulturę prowansalską. Kto dziś wie o Prowansji? O niej nie słychać. A jaką kulturę stworzyli prowansalscy trubadurzy! Taki los spotkał też inne narody, które zamieszkiwały Francję! Ileż hałasu wokół Deklaracji praw człowieka i obywatela, uchwalonej w czasach Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Dlaczego więc przemilcza się inne: francuscy rewolucjoniści, którzy wcielali naukę rodzimych oświeceniowców, ignorowali prawa mniejszości narodowych na terytorium królestwa. Mniejszości pozostały tylko w annałach historii. A jak zubożał świat, który już nigdy nie zapozna się z duchowymi osiągnięciami tych narodów. A jak zubożała ludzkość, kiedy Anglicy zasymilowali inne narody Wysp Brytyjskich — Szkotów, Irlandczyków, Walijczyków? Dlaczego genialny szkocki poeta nie pisał w ojczystym języku? Czy można w obcym języku adekwatnie przekazać oryginalność swojego narodu? Nie wszystko jest tak proste z cywilizacją, panie Tołoczko! W końcu Tołoczko podchodzi do imperiów w sposób zróżnicowany, podporządkowując takie podejście ideologicznym upodobaniom. Na przykład akademik pisze: „Sowietskij Sojuz, woszedszyj w stadiu zastoja, nikakoj imperijej zła nie był. Takoje opriedielenije bolsze podchodito k SZA. Eto na ich sowiesti istrieblenije indiejskich aborigenow Siewiernoj Ameriki, togda kak w Rossii w Sowietskom Sojuzie nie był potieran prakticzeski ni odin małyj narod” (Związek Radziecki, który wszedł w fazę zastoju, żadnym imperium zła nie był. Takie określenie bardziej pasowało do USA. To na ich sumieniu jest wyniszczenie indiańskich aborygenów Ameryki Północnej, podczas gdy w Rosji w Związku Radzieckim nie został stracony praktycznie żaden mały naród). Czyż to nie ciekawe? Akademik nie wie tego, za co nie tylko studentowi, ale nawet licealiście na egzaminie stawiają niedostateczną ocenę. PRZEZ SIEDEMDZIESIĄT LAT ISTNIENIA ZSRR FAKTYCZNIE ZNIKNĘŁO NIE MNIEJ NIŻ STU TAKICH NARODÓW! Czyżby nie wiedział o tym Tołoczko? Dlaczego więc tak bezczelnie wyróżnia tłustym drukiem otwarte kłamstwo? A czy powie historyk, dlaczego w spisach ludności nie było syberyjskich Tatarów? Może dla Tołoczki ZSRR czasów breżniewowsko-susłowowskiego zastoju nie był „imperium zła”. Uwierzmy mu! On nie odczuwał kompartyjno-esbeckiego nacisku. Kompartyjne imperium nie prześladowało go, jako propagandysty tezy „Kijowska Ruś — kolebka trzech bratnich narodów — Rosjan, Ukraińców i Białorusinów”, której obłudność jeszcze w tamtych czasach uzasadnił Mychajło Brajczewski. O tym, że ZSRR na etapie zastoju był imperium zła, mogą zaświadczyć znani obrońcy praw narodu ukraińskiego Łewko Łukjanenko, bracia Mychajło i Bohdan Horyniowie, Wasyl Owsijenko, Myrosław Marynowycz oraz wielu innych naszych rodaków. Słuszność takiego określenia mogliby potwierdzić Iwan Switłyczny, Wasyl Stus, Wiaczesław Czornowił, Mykoła Rudenko, Iwan Hel, Wasyl Lisowy, Iryna Kałyneć oraz ich towarzysze, którzy przedwcześnie opuścili ten grzeszny świat. W końcu, czyż to nie kremlowscy oligarchowie wprowadzili dziką praktykę, kiedy niegodzących się z ich marazmatyczną polityką zamykano w szpitalach psychiatrycznych jako rzekomo chorych? Sądzę, że stołeczny akademik dobrze o tym wie. Jak ocenić taką praktykę w etycznych kategoriach „dobro—zło”? Czyżby Tołoczko nazwał taką rozprawę z ludźmi dobrem? Sądzę, że dobrze wie również o tym, jakich prześladowań doświadczali ukraińscy historycy Mychajło Brajczewski, Jarosław Daszkewycz, Jarosław Dzyra, Raisa Iwanczenko właśnie w okresie zastoju. Próbując usprawiedliwić agresywną praktykę kremlowskiego kierownictwa, Tołoczko stosuje podejścia z okresu totalitarnego, kiedy we wszystkich nieszczęściach obwiniano USA. Pisze: „Eto amierikanskije wojennyje bazy nachodilis na wsiech matierikach. I, nakoniec, eto oni wiedli i wiedut piermanientnyje wojny w raznych regionach mira” (To amerykańskie bazy wojskowe znajdowały się na wszystkich kontynentach. I wreszcie, to oni prowadzili i prowadzą permanentne wojny w różnych regionach świata). Tutaj akademik sam sobie zaprzecza. Co więc zostaje z jego tezy, która została wyniesiona do tytułu artykułu: „Bez imperiów postęp jest niemożliwy”? A jak wtedy pogodzić postęp z wojnami, które niszczą osiągnięcia różnych narodów? Za czasów zastoju Kreml rozpoczął agresywną wojnę przeciwko Afganistanowi, której porażka przyspieszyła rozpad ZSRR, imperium zła i kłamstwa. A jeszcze wcześniej „dla postępu” na kontynencie amerykańskim Kreml zawiózł swoje rakiety na Kubę. Czyż ZSRR nie prowadził permanentnych wojen, wykorzystując do tego najmniejszy pretekst? Przypomnijmy stłumienie powstania narodowego na Węgrzech w 1956 roku, okupację Czechosłowacji w 1968 roku tylko dlatego, że jej kierownictwo ogłosiło zamiary ustanowienia „socjalizmu z ludzką twarzą”, a Kreml narzucał Czechom i Słowakom socjalizm z paszczą drapieżnego wilka. Gdyby Kreml stworzył raj dla zniewolonych narodów, to one z pewnością nie spieszyłyby się przy pierwszej okazji oderwać od Rosji. Imperium zła i kłamstwa rozpadało się i nie trzeba było żadnego nacisku z zewnątrz. Kto będzie obwiniał, z przyzwyczajenia, zamorskich czy europejskich imperialistów? Są tacy, ale wyglądają żałośnie. Do tej pory ten proces rozpadu jeszcze nie jest zakończony, zahamował się. Początkowo od ZSRR oderwały się tak zwane „kraje obozu socjalistycznego”, czyli komunistyczni satelici Moskwy. Naturalną śmiercią zakończyła swoje istnienie Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, która miała zaświadczyć o przewadze radzieckiego socjalizmu nad zachodnim kapitalizmem. Znowu okazało się, że takie przewagi zostały wymyślone w Moskwie. Ludność byłej Niemieckiej Republiki Demokratycznej, ekonomicznie najbardziej rozwiniętego państwa w „światowym systemie socjalistycznym”, teraz musi jeszcze przez kilka dziesięcioleci doganiać pod względem poziomu swojego rozwoju „burżuazyjne” Niemcy Zachodnie, z którymi po wyjściu z orbity „imperium zła i kłamstwa” zjednoczyła się w jedno państwo. Z jakiegoś powodu wśród Niemców z NRD nie było protestów i obecnie nie ma prób powrotu do „światowego systemu socjalistycznego”, któremu przewodziła Moskwa. Rozpadło się także Imperium Radzieckie w wąskim znaczeniu, czyli ZSRR: wszystkie republiki związkowe ogłosiły zaprzestanie istnienia imperium, które tak wychwala Tołoczko, bo pragnęły żyć bez imperialnej opieki. Czyż nie wie o tym specjalista od archeologii Tołoczko? Historyk M. Brajczewski uważał, że po jakimś czasie w Federacji Rosyjskiej ogłoszą swoją suwerenność regiony i autonomie narodowe. Ta prognoza to tylko kwestia czasu. Jednak Moskwa nie pogodziła się z obiektywnym procesem rozpadu imperium, które „zbierano” jeszcze od czasów Iwana Kality. Jak potwierdziło ostatnie dwudziestolecie, próba reanimacji imperium, wykorzystując jako formę przejściową Wspólnotę Niepodległych Państw, nie odnosi sukcesów. Obecne esbeckie kierownictwo Rosji próbuje wciągnąć byłe republiki związkowe w nowe struktury. Aby przeciwdziałać wstąpieniu Ukrainy do Unii Europejskiej, Kreml próbuje ciągnąć Ukrainę do Unii Eurazjatyckiej i Unii Celnej, które pomyślane są jako związki imperialne pod dominacją Moskwy. Właśnie tym różnią się od UE, której kraje członkowskie są równoprawne i nie tracą suwerenności państwowej. Wysiłki Tołoczki, by traktować Unię Europejską jako imperium, są bezpodstawne i świadczą jedynie o ideologicznym i politycznym zaangażowaniu autora. Bezstronni nasi uczeni już dawno uzasadnili straty, jakie poniesie Ukraina po przystąpieniu do Unii Celnej. Panie Tołoczko, czas imperiów minął. Proszę przeczytać, jak pisze o tym nasz uczony z diaspory, historyk Taras Hunczak. Nastała epoka nowego typu współżycia międzypaństwowego, współżycia bez imperiów. Właśnie do takiego nieimperialnego typu relacji równoprawnych państw w formie Unii Europejskiej pragnie wejść Ukraina. Po co przekręcać igłę kompasu? niemało przekładów utworów literatury angielskiej, irlandzkiej, amerykańskiej, polskiej i innych. Rostysław Docenko jest autorem cyklu szkiców biograficznych „Ukraina bez Ukraińców” – o pisarzach i działaczach społecznych, ofiarach represji politycznych. Jego „Myśli przeciw nocy” – filozoficzno-demaskatorskie rozważania o reżimach okupacyjnych, pozostały na biurku jako pamięć o tym jasnym, pracowitym człowieku. Redakcja „Słowa Proświty”, Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz proświcianie wyrażają szczere kondolencje wdowie po Rostysławie Iwanowyczu, akademik Ninie Opanasiwnie Wirczenko, córkom Marii i Olenie, wnukowi Marianowi, całej rodzinie oraz przyjaciołom zmarłego z powodu tej tragicznej straty.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn