Strona · s. 1strona oryginału ↗
OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 44 (940), 2—8 listopada 2017 Skarby Bilaszewskiego
Слово Просвіти, №44 за 2017 рік
Mykoła Fedotowycz Bilaszewśkyj (1867—1926), którego 150. rocznicę urodzin obchodzą obecnie proświcianie oraz szeroka społeczność naukowa, był człowiekiem o encyklopedycznej wiedzy i wszechstronnych zainteresowaniach. Wypowiedział swoje ważne słowo w archeologii, etnografii, muzealnictwie i historii sztuki oraz w dziedzinie ochrony przyrody. W kręgu jego zainteresowań znajdowały się dziennikarstwo i działalność wydawnicza. Owocnie pracował jako działacz społeczny i państwowy. Był założycielem i pierwszym dyrektorem Kijowskiego Muzeum Artystyczno-Przemysłowego i Naukowego, członkiem rzeczywistym Ukraińskiej Akademii Nauk (1919 r.). Należy do kohorty sławnych Ukraińców, którzy w okresie Ukraińskiej Rewolucji Narodowej (1917 r.) kładli podwaliny pod dzisiejszą niepodległą Ukrainę. Mykoła TABORYT Przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, otwierając w Domu Nauczyciela (dawnej Centralnej Rady) wieczór pamięci M. F. Bilaszewskiego, zwrócił uwagę na obojętność władz i mediów wobec obchodów jubileuszu tego wybitnego działacza ukraińskiego odrodzenia narodowego. — Właśnie przechodziłem obok niewielkiego „obozu Micho-Majdanu”. Moją uwagę przykuło kilkadziesiąt kamer telewizyjnych. Dla dziennikarzy to mały pretekst do politycznego operetkowego wydarzenia. Od rana do nocy komentują je, omawiają, robią prognozy we wszystkich radiach i kanałach telewizyjnych, oligarchicznych i Publicznych. A choćby słowo, choćby pół słowa o pełnym poświęcenia życiu i wielkich czynach tych, którzy 100 lat temu, kosztem własnego dobrobytu, a nierzadko i życia, pracowali na przyszłość — teraźniejszość niepodległej Ukrainy... Na wieczorze, który tego dnia poprzedziła panichida w Soborze Włodzimierskim oraz niewielka wystawa poświęcona życiu i działalności Bilaszewskiego w Muzeum Rewolucji, było rodzinnie, przytulnie i ciepło. Każdy z mówców wplatał swój referat w wieniec czci dla jubilata. Wnuk Mykoły Fedotowycza, Mykoła Mykołajowycz, opowiedział o ciekawych kartach z życia swojego dziadka. M. F. Bilaszewśkyj studiował na trzech uniwersytetach: Kijowskim (na wydziale prawnym, ale równolegle uczęszczał na wykłady z historii W. B. Antonowycza, A. W. Prachowa), Noworosyjskim (m. Odessa) i Moskiewskim (na wydziale przyrodniczym). Po zakończeniu nauki pracował w archiwach Moskwy i Warszawy. Rezultatem jego badań naukowych stało się odkrycie i wprowadzenie do obiegu naukowego licznych, nieznanych dotąd materiałów z historii Ukrainy. Jako archeolog badał zabytki neolitu, kultury lateńskiej, trypolskiej, czasów Rusi Kijowskiej. Wykopaliska archeologiczne zaczął prowadzić jeszcze jako student. Początkowo pod kierunkiem W. B. Antonowycza, a rok później samodzielnie: na górze Kisielówka (Kijów); wczesnosłowiańskie cmentarzyska (Wołyń); Kniaża Hora (pod Kaniowem). Wszystkie jego badania, przede wszystkim na Kniażej Horze, mają szczególnie wielkie znaczenie dla zrozumienia źródeł i ciągłości historii naszego państwa. Prowadząc wykopaliska archeologiczne, Mykoła Fedotowycz aktywnie współpracował ze znanym czasopismem „Kijewskaja starina”, jego doniesienia i artykuły od razu przykuły uwagę ukraińskiej społeczności. Badając duży zbiór artefaktów z okresu epoki kamienia i okresu staroruskiego z Kniażej Hory, wśród których były monety z tryzubem, uczony wysunął hipotezę i dowodził szeregiem naukowo uzasadnionych argumentów istnienie w tym miejscu starożytnego kronikarskiego miasta Rodeń. Mniej więcej w tym samym czasie Bilaszewśkyj w czasopiśmie „Kijewskaja starina” wyodrębnia publikacje z archeologii, tworząc dla naświetlenia i prowadzenia tej przebogatej tematyki osobny dział „Archeologiczeskaja letopis’ jużnoj Rossii”. Materiału było tak dużo, że dział ten później przerodzi się w osobne czasopismo, bez materiałów którego dzisiaj nie może obejść się żaden poważny badacz ukraińskich starożytności. Na początku ubiegłego stulecia działalność M. F. Bilaszewskiego jako autorytatywnego naukowca i organizatora muzealnictwa nabiera jeszcze większych rozmiarów. W 1902 r. zostaje pierwszym dyrektorem Kijowskiego Muzeum Artystyczno-Przemysłowego i Naukowego. Jak twierdzi jego wnuk, Mykoła Mykołajowycz, muzeum na pewien czas stało się dla ich rodziny domem — mieszkali tutaj, w pomieszczeniu piwnicznym. Napięta praca dyrektora i naukowca łączyła się z nie mniej odpowiedzialną pracą na niwie społecznej. W 1906 r., kiedy w Rosji po Rewolucji Styczniowej wreszcie pojawiły się złagodzenia dla prowadzenia sprawy ukraińskiej, w Kijowie zostaje założone Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Bilaszewśkyj, jak i przeważająca większość ukraińskiej inteligencji, był wśród jego założycieli. W tym samym roku zostaje wybrany deputowanym I Dumy Państwowej. Od razu wszedł w skład ukraińskiej wspólnoty dumskiej, został członkiem frakcji autonomistów-federalistów. Tej siły politycznej, która aktywnie pracowała na przyszłą Rewolucję Narodową. Na panichidzie w Soborze Włodzimierskim. Zdjęcie Ihora Morozowa. 1917 r. i doprowadziła Ukrainę do utworzenia samodzielnego niepodległego państwa. Burzliwy okres rewolucji dla Mykoły Bilaszewskiego stał się szczególnie nasycony i bogaty w wydarzenia w jego życiu. W tym niełatwym czasie cała jego energia i działalność skierowana była na zachowanie narodowego dziedzictwa duchowo-historycznego. Zostaje wybrany członkiem Centralnej Rady, mianowany pierwszym komisarzem ds. ochrony zabytków Kijowa i guberni kijowskiej. Właśnie jego pióru przypisuje się projekt pierwszej ustawy państwa ukraińskiego o ochronie zabytków. Nie wiadomo, jak potoczyłyby się dalsze losy tego wybitnego działacza ruchu ukraińskiego. Choć z całą pewnością można stwierdzić, że reżim bolszewicki ani na chwilę nie wypuszczał go i jego pracy z pola widzenia. Mógł całkowicie stać się jednym z głównych uczestników sfabrykowanej przez Moskwę głośnej sprawy Związku Wyzwolenia Ukrainy. Bilaszewśkyj nie dożył do niej trzy lata — zmarł w 1926 r. Pochowano go, zgodnie z testamentem, na Kniażej Horze w Kaniowie. Tam, gdzie znalazł, zachował i przekazał potomnym swoje pierwsze, z czasów Rusi Kijowskiej, skarby. Na wieczorze pamięci, zorganizowanym przez Towarzystwo „Proświta” w Domu Nauczyciela, wspominano wszechstronną działalność jubilata. Sporo ciekawych rzeczy opowiedzieli goście z Kaniowa, były minister kultury, dyplomata Ihor Lichowyj, kandydat nauk historycznych L. O. Czorna, deputowany ludowy Ukrainy kilku poprzednich kadencji Iwan Zajeć. Nie słychać było tylko głosów nie tylko od władz lokalnych, kijowskich, ale i centralnych. 9 listopada, o godz. 12.00, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, odbędzie się XVII Ogólnoukraińskie Dyktando Radiowe Jedności Narodowej. Dołączcie!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
