Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Na ojczystej ziemi

Слово Просвіти, №44 за 2017 рік

Na Iwano-Frankowszczyźnie odbyły się spotkania z pisarzem, dyrektorem Wydawnictwa „Proświta”, członkiem Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureatem ośmiu nagród literackich Wasylem Kliczakiem. Wasyl Kliczak zaprezentował nowy jubileuszowy tomik poezji „Kopana hora”. Pisarz jest rodowitym mieszkańcem wsi Rudnyky w rejonie śniatyńskim, docentem katedry wydawnictwa i redagowania Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, autorem tomików poezji „Doszczowyj hodynnyk” (1989), „Pelena” (2003), „Wzdowż darowanyh Bożych dniw” (2015). Prezentacja w Kołomyi. Moderuje H. Wołoszuk. Wasyl KLICZAK, Rudnyky—Śniatyn—Kołomyja—Iwano-Frankiwsk. Na początku października odbyłem tournée po rodzinnych stronach. Zaprezentowałem swoją jubileuszową książkę „Kopana hora”. Rok jubileuszowy. Książka również. Zacząłem od rodzinnej wsi Rudnyky, która znajduje się w rejonie śniatyńskim. Przyszło około dwudziestu osób. Normalnie! Prosiłem, żeby przyszli ci, których to interesuje. Tydzień przed wydarzeniem dzwoniłem do przewodniczącego rady wiejskiej, chciałem dowiedzieć się, jak idą przygotowania. W odpowiedzi usłyszałem: „Josypowyczu, teraz nie mogę rozmawiać — siadamy do stołu. Syn przyjechał z frontu. Lepiej jutro”. Po męsku powściągliwie, skąpo. U ludzi ważne wydarzenie. Wielka radość. Przeniosła się na mnie. Napisałem wiersz. Czytałem go na spotkaniu z rodakami. Wzruszony przewodniczący nie ukrywał łez. — Przyjechał syn do mnie z frontu, — to odpowiedź na mój telefon. Nie z Warszawy czy Toronto… Z Donbasu, gdzie codzienny szok. Tak wyrzekł rodak. I radość, powstrzymywana gdzieś, na mnie chlusnęła niespodziewanie, a ja przejąłem się wtedy cały tym męskim cichym powściągiem. A co za nim? Za nim — takie: Cała historia niewidzialna, w której bliskie wszystko ludzkie. Dostrzegasz głębię tragedii. I widzisz czarne te lata, co niby na rowerze przemknęły, jak rzeka stroma. Wspomnisz cmentarz przy polu, rodziców mogiły na wiatrach. I popiersie Abramiuka Mykoły, a także Ihora Sachra. Ich przywieźli kiedyś z wojska — jako „dziadowszczyzny” złej ofiary. Taka już dola ukraińska, którą niby bestia rozdarła. Dlatego tę radość rozumiem. I ja dzielę ją na pół. I tak, jak ojciec, marzę, marzę, by syn między czarnoziemnych pól nie rył okopów, nie wpatrywał się w te wrogie blokposty. I żeby tam nie wracał, a szedł tam, gdzie ma iść. Żeby zarastały te okopy pachnącym zielem stepowym i biegły konie tam galopem, i wił się w niebo spokojny dym… Zatem wystąpiłem przed ludźmi. Przyszli moi koledzy z klasy. Nie wszyscy, oczywiście. Sześcioro. Odebrałem ich jak krewnych. Ósmą klasę kończyło około trzech dziesiątek. Teraz szkoła jest średnia. W klasie maturalnej, jedenastej, jest tylko jeden uczeń. Ale mieszkańcy wsi nie tracą optymizmu, mówią, że w młodszych klasach uczniów jest o wiele więcej. Zatem komplet będzie. Czytałem wiersze. Czytałem dużo. Coś opowiadałem. Słuchali uważnie. Potem powiedzieli mi, że ze słuchu poezja odbierana jest o wiele lepiej. Była moja nauczycielka Ołena Wasyliwna. Ma już 88 lat. Daj Boże jej zdrowia. Nauczycielce dedykowałem wiersz „Słowo” (jest w książce). Był były sąsiad, rzeźbiarz w drewnie. Pamiętam, w dzieciństwie zachodziłem do niego i na długo przywierałem wzrokiem do jego pracy. Niepowtarzalny zapach drewna, wiórów. Przyszedł. Zapraszał do siebie, by obejrzeć jego wyroby. Następnym razem — obiecałem. Wielu osobom wysłałem książki pocztą. Niektórym podarowałem na spotkaniu. Po przyjacielskiej kolacji pojechaliśmy do mojego rodzinnego domu. Moi koledzy z klasy. Ze mną czworo. A jeszcze człowiek, o rok od nas starszy. Na mój telefon on nas sfotografował. Radosnych, szczęśliwych. To zdjęcie miało wiele polubień w sieci społecznościowej „Facebook”. Komentarze napisali głównie ci, którzy teraz są poza granicami Ukrainy. Z Kanady, Ameryki, Hiszpanii, Portugalii, Czech. Wzruszyło ich to zdjęcie. A myśleliście! — chce się im odpowiedzieć! Po rodzinnej wsi — Śniatyn. Prezentacja w bibliotece rejonowej. Trzy godziny minęły jak jedna minuta. Czytałem wiersze. Słuchałem ludzi. Mówili szczerze. Atmosfera była dobra, pełna ciepła i życzliwości. Dziękuję Myrosławowi Popadiukowi, Iwance Stefjuk, Iwanowi Hrekuliakowi, Wołodymyrowi Karomu, Wołodymyrowi Cypyzie, Wasylowi Charytonowi, Iwanowi Andruszce i wielu innym za dobre i ciepłe słowa. Uczniowie Ballada Myrosławowi Popadiukowi. W dzień oni ukrywali się w lasach, a wieczorami górskimi ścieżkami, znanymi tylko im, szli do wsi, która cicho i z nastawieniem żyła. Było ich dwoje. Do jednego domu kierowali wzrok młodzieńczy. Wchodzili powoli i ostrożnie. I widzimy obraz ten wzruszający. Za stół siadają i wyjmują zza pazuch papier oraz ołówki tak jakoś wstydliwie. I przysiada do nich gospodarz (nauczyciel) i zaczyna przy kaganku ich uczyć. Tacy jeszcze młodzi. W niespokojnym świecie pragnęli zwykłej edukacji. I widzimy, jak każdy z nich siedzi. I ognik ledwo-ledwo migocze. I cieniami na ścianach migoczą ręka i o stół oparty automat. I widzimy jeszcze, że bez przymusu zachęca ich nauczyciel do nauki. — Uczcie się, chłopcy! — Słychać przez noc. Oni idą nowym wiatrom naprzeciw, natchnieni nauczycielem całkowicie. Taką jeszcze w nocy on miał pracę. I długo by jeszcze trwała nauka. Ale jakoś po jednym dniu czekał ich znów. A ich wciąż nie było. I domysłem całą duszę oparzyło. Zginęli? Trafili do niewoli? Nie ma wciąż ich. Nie ma. Stracił sen. Intuicyjnie czuł — przyjdą ci, którzy zgubę i biedę niosą. I podczas kolejnej z obław więźniem oczekiwanie się stał. I wyrok był dla niego aż dwadzieścia pięć. Odsiedział dziesięć. I wrócił z powrotem. I patrzy, i zagląda w las. A ten szumi, jak i szumiał kiedyś. Wszystko wypatruje — może jeszcze przyjdą ci chłopcy, co światło chronią, którym wtedy świeciła jego chata. I jakby mi w tej roli pobyć było sądzono. Stoję przy bramie, z której dla mnie zaczynał się świat. I wypatruję tych uczniów, którym tak brakowało nauczycieli. I widzę ich, że idą wiatrom naprzeciw. — Uczcie się, chłopcy! — Słychać przez noc. Po Śniatynie — Kołomyja. Tutaj odbył się Festiwal Książki. Była wspaniała pogoda. Kilka wydawnictw na stolikach rozłożyło swoją produkcję. Scena. Prowadzący. Oficjałka. Patetyczne przemówienia. Teatralizowane występy uczniów, studentów. A obok — stoliki z książkami. A ze sceny: „Nasz festiwal z czasem stanie się alternatywą Lwowskiego Forum”. Naiwne. Chociaż… Wszystko może być. Jeśli on, na przykład, będzie miał swoje oblicze. Nie przekształci się w zwykły bazar. Nie będzie męczył nadmierną obfitością wydarzeń. Kołomyja była kiedyś centrum drukarstwa. I w kulturowej ukraińskiej przestrzeni w Galicji była drugą po Lwowie. Na myśl przychodzą jaskrawe epizody. Prezentacja w Śniatynie. Z I. Hrekuliakiem, I. Stefjuk, R. Kyrejewą z cudownej powieści „Siostry Ryczyńskie” Iryny Wilde. Tego samego dnia w bibliotece miejskiej odbył się okrągły stół na temat współczesnego wydawnictwa książkowego. Wystąpienia różniły się zarówno podejściem, jak i wizją problemu. Większość skłaniała się ku opinii o perspektywach festiwalu książki. Daj Boże! I zaraz po okrągłym stole — moja prezentacja. Trwała ona niedługo. Spodobało mi się wystąpienie Anatolija Osadczego, który odczytał mój wiersz w swoim tłumaczeniu na język niemiecki. Następnego dnia — prezentacja w Kołomyjskim Instytucie Edukacyjno-Naukowym Przykarpackiego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka. Młodzi wykładowcy. Niektórzy mają już stopień kandydata nauk. I studentów — pełna sala. Lubię takie audytoria. Ze studentami rozmawiać — wielka przyjemność. Przyszli także przyjaciele — pisarze Wasyl Riabyj, Wasyl Andruszko. Ten ostatni, nawiasem mówiąc, jest znanym rzeźbiarzem. Jest autorem wspaniałego pomnika Iwana Franki w Kołomyi. Jak dla mnie, to najlepszy ze wszystkich, jakie istnieją na świecie. Chyba że może pre!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn