Strona · s. 12strona oryginału ↗
Fenomen Rebryków
Слово Просвіти, №44 за 2018 рік
— Jak w Użhorodzie planują obchodzić te dwie znamienne daty? Jakie wydarzenia naukowe, konferencje planuje Akademia? Jakie wydania, związane z działaczami tamtej epoki, znajdują się w projektach wydawnictwa „Grażda”? — Wspieramy obchody znamiennych dat ukraińskiego państwowotwórstwa. Dla nas te tematy (zarówno Republika Huculska, jak i Karpato-Ukraina) to nie tylko daty w kalendarzu. To ciągły, nieprzerwany proces z jasnymi błyskami i czarnymi otchłaniami, ale to całe XX stulecie z przenikaniem w przeszłość i przyszłość. Kalendarz służy bardziej uroczystym akcentom na wydarzeniach i osobach, dla poświadczenia przynależności — intelektualnej i duchowej, wreszcie dla czystości sumienia itp. I to musi być. Ale głębsze zrozumienie naszej przeszłości utwierdza w niezgłębionej pełności tej przestrzeni czasowej niezwykle ważnymi, a do tego nadzwyczaj interesującymi sensami. Bez najmniejszej przesady, przy odrobinie chęci możemy obchodzić znamienne daty (wydarzeniowe i personalne) znacznie gęściej, z bardzo niewielkimi odstępami. Dlatego, gdy mowa o ukraińskim narodo- i państwowotwórstwie na zachodnim międzypaństwowym pograniczu, wątków wyłania się wiele. I wymagają one intelektualnego i duchowego zgłębienia dzisiaj, przede wszystkim dla poczucia pewnego gruntu pod nogami, dla uświadomienia sobie prawidłowości procesów, w których los przydzielił nam udział. A teraz co do dat i wydarzeń. W „Grażdzie” gotowe do druku jest wydanie o współbrzmiącym tytule „Republika Huculska”. Przedstawiono w nim trzy różne artystyczne odtworzenia jednego faktu historycznego. Chodzi o powieść Ułasa Samczuka „Góry mówią!”, cykl opowiadań Wasyla Hrendży-Dońskiego „Mgła okryła śpiewające rzeki” oraz przetłumaczoną na ukraiński jeszcze w latach 30. ubiegłego wieku powieść czeskiego pisarza Zinovija Kudeja „Republika Huculska”. Powieść Samczuka wydawaliśmy już na 5-lecie ogłoszenia Aktu o niepodległości Ukrainy, a oto jego „Słońce z zachodu” — o wydarzeniach w Karpato-Ukrainie — wcześniej nie było publikowane. Przygotowujemy się do konferencji z okazji 110. rocznicy Zoresława — wybitnego ukraińskiego poety, teologa, mnicha bazylianina, wychowawcy całego pokolenia zakarpackiej młodzieży i kapelana Siczy Karpackiej. W naszym dorobku jest wydanie jego poezji „Bóg i Ukraina” oraz pracy naukowej „Katolicyzm i prawosławie”. Gotowe do druku są „Golgota Kościoła Greckokatolickiego” i „Ukryty Fiołek”. Do wznowienia przygotowaliśmy ze zmianami i uzupełnieniami antologię poezji „Moja Karpato-Ukraino!”. Na etapie końcowym jest opracowywana przez akad. Mykołę Muszynkę druga księga prac lidera Republiki Huculskiej Stepana Kłoczuraka „Rycerz Wolności”. Można kontynuować projektami wydań poezji Iwana Irlawskiego (w szczególności dwóch odnalezionych, wcześniej niepublikowanych wczesnych zbiorów), Julija Borszosza-Kumjatśkiego „Krew woła” (z historią pierwszego wydania z udziałem Jewhena Małaniuka i Ołeha Olżycza), dzienników Ułasa Samczuka z czasu pracy nad powieścią „Góry mówią!”, prozy Andrija Worona „Huculska zemsta” itd. Oczywiście będziemy brać udział także w wydarzeniach kalendarzowych. — Pani Natalio, tradycje Zakarpackiej Akademii Sztuk wywodzą się od pierwszego dyrektora i założyciela ówczesnej Użhorodzkiej Państwowej Szkoły Artystyczno-Przemysłowej — Adalberta Erdelyiego. Wykładowcami byli tacy znani artyści „szkoły zakarpackiej”, jak Josyp Boksza, Fedir Manajło, Andrij Kocka, Adalbert Borećkyj, Ernest Kontratowycz, Iwan Harapko, Wasyl Swyda, Wilhelm Berec, Szandor Petki, Wiktor Demydiuk i inni. Czym wyróżnia się Akademia obecnie? Proszę nakreślić problematykę badań naukowo-artystycznych, które prowadzą wykładowcy i absolwenci placówki? — Zakarpacka Akademia Sztuk dzisiaj to pierwsza i jedyna wyższa uczelnia artystyczna na Zakarpaciu, która wyrosła z dawnej szkoły, potem stała się kolegium, a od 2016 roku — akademią, przy tym zachowując, umacniając i rozwijając tradycje zakarpackiej szkoły malarstwa. Akademia jest niewielka, jednak osiągnięciami może się pochwalić. Corocznie przeprowadzamy dwie Ogólnoukraińskie studenckie konferencje naukowe, ogólnoukraiński konkurs malarstwa, ogólnoukraińską olimpiadę prac naukowych studentów w dziedzinie sztuki, a także trzy-cztery Międzynarodowe konferencje dotyczące problemów szkolnictwa wyższego, z których jedna jest coroczna — „Odczyty Erdelyiego”. Nasze imprezy z reguły gromadzą badaczy z Europy, Ameryki, Azji, znanych artystów i historyków sztuki, kolekcjonerów i miłośników życia artystycznego… A oprócz tego prowadzimy wieloletnią walkę o nasze kolegium (nawiasem mówiąc, nosi ono imię Adalberta Erdelyiego), które Ministerstwo chce przekazać na finansowanie lokalne lub, mówiąc prościej, odebrać; staramy się ratować (wszelkimi sposobami) drewniane cerkwie, restaurujemy stare dzieła sztuki sakralnej, badamy i pragniemy odnowić sztukę dekoracyjno-użytkową regionu, która katastrofalnie znika, wydajemy naukowe „Wiestniki”, dyplomy licencjatów i magistrów, otwieramy różnorodne wystawy, prowadzimy plenery i warsztaty… — Wiadomo, że Akademia Sztuk i wydawnictwo „Grażda” utrzymują bliskie relacje ze słowackim folklorystą i ukrainoznawcą, historykiem sztuki i literaturoznawcą ukraińskiego pochodzenia, zagranicznym członkiem Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykołą Muszynką. Proszę opowiedzieć o tym wyjątkowym człowieku. Jak rozpoczęła się wasza współpraca i nad jakimi projektami pracujecie obecnie wspólnie? — Mykoła Muszynka to temat nieskończony. Los sprawił, że zbliżyliśmy się jeszcze w połowie lat 80. ubiegłego wieku. Z kolegą z roku Lubomyrem Belejem napisaliśmy recenzję wydanej w Nowym Sadzie pracy Muszynki „Folklor Rusinów Wojwodiny”. Okazjonalne spotkania w Użhorodzie, Lwowie, Kijowie, Preszowie otwierały szersze horyzonty. Mykoła Muszynka to nie tylko uniwersalny intelektualista (w końcu akademik), ale też otwarty na współpracę, aktywny i obowiązkowy, mobilizujący i wymagający, szczery i życzliwy. I hojny. Ta jego nieustanna gotowość do dawania to cecha wyjątkowa. Teraz cieszymy się, że mimo wielu innych projektów (wydawniczych, naukowych, kulturologicznych), pomagamy w przygotowaniu pierwszych tomów jego zebranych prac (pełne wydanie na razie jest chyba niemożliwe). Bibliografia jego publikacji (również niewyczerpana) czyta się jak pasjonująca powieść — tyle za tymi tytułami kryje się faktów i sensów. No, a przy tym — 4. tom Ołeksandra Duchnowycza, monografia z historii dziennikarstwa Zakarpacia Ołeny Rudłowczak, aktualizacja preszowskiego fenomenu w osobach (Iwan Macynśkyj, Orest Zilyńśkyj, Mykoła Newrłyj, Eva Biss itd.) „Odnalezienie Preszowskiej Rusi-Ukrainy. Cz. 1, Cz. 2”, druga księga prac Stepana Kłoczuraka, spuścizna Stepana Papa, kolędy w zapisach Iwana Pańkewycza, spuścizna Wołodymyra Hnatiuka, folklor Ukraińców Rumunii, Wojwodiny, Łemkowszczyzny, przedmowy, posłowia, setki i setki haseł do Encyklopedii Współczesnej Ukrainy i innych encyklopedii. I oczywiście udział w konferencjach. W szczególności na corocznej konferencji „Odczyty Erdelyiego” Mykoła Muszynka zawsze porusza najważniejsze problemy artystyczne: powrót lub odkrywanie nowych nazwisk, ustalanie autorstwa poszczególnych dzieł, zachowanie dziedzictwa narodowego.
Kulturowo-artystyczną przestrzeń Zakarpacia trudno sobie wyobrazić bez dwojga utalentowanych ludzi — Iwana i Natalii Rebryków. To rodzina, która ofiarowuje kulturze, oświacie i oświeceniu rodzinnego kraju swoje talenty, dążenia, siły fizyczne i duchowe. Ich wiedza, zdobyta przez lata żmudnej pracy, jest unikalna. Pani Natalia i pan Iwan są gotowi dzielić się nią dla ustanowienia i zachowania ukraińskiej tożsamości zarówno Srebrnej Ziemi, jak i całej Ukrainy. Iwan Mychajłowycz Rebryk to znany zakarpacki poeta, wydawca, założyciel użhorodzkiego wydawnictwa „Grażda”, redaktor naukowo-artystycznego czasopisma „Ekzyl”. Natalia Josypiwna to wyróżniająca się pracownica oświaty Ukrainy, kandydatka nauk filologicznych, docent katedry kultury oraz dyscyplin społeczno-humanistycznych, prorektor ds. naukowo-pedagogicznych Zakarpackiej Akademii Sztuk. Odpowiednio wychowane są także dzieci: syn Andrij Rebryk — przewodniczący Zakarpackiego oddziału obwodowego Plastu-NSOU, wykładowca języka i literatury ukraińskiej, najlepszy pomocnik ojca w sprawach wydawniczych. Córka Olesia — poetka, absolwentka Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, badaczka literatury zakarpackiej… Pomysł przeprowadzenia wywiadu z panią Natalią i panem Iwanem zrodził się dawno, ale właśnie teraz nadszedł czas na tak treściwą rozmowę, gdyż na progu stoją dwie ważne dla Ukrainy daty: 100-lecie Republiki Huculskiej i 80-lecie proklamowania w Chuście państwa Karpato-Ukraińskiego.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
