Strona · s. 15strona oryginału ↗
«Kamienny krzyż» Wasyla Stefanyka na scenie u Ozarkewycza: nowe odczytanie
Слово Просвіти, №44 за 2018 рік
Do twórczości Wasyla Stefanyka w rodzimej praktyce teatralnej sięga się nie tak często, jak można by sobie życzyć. Za ten materiał biorą się ci reżyserzy, którzy na czele inscenizacji stawiają słowo Stefanyka, nie próbując go retuszować, albo co gorsza, zawoalować, rozpuścić w najnowszych efektach specjalnych, przypisując temu słowu drugoplanową rolę. Napisane „krótko, mocno i strasznie” nie tak łatwo poddaje się reżyserskim szablonom, scenograficznym know-how, aktorskiemu plagiatowi… I reżyseria, i scenografia, i aktor zobowiązani są dążyć do wysokiej poprzeczki słowa Stefanyka. W przeciwnym razie na wyjściu nie będzie już Stefanyka, a jak modnie teraz podawać wybrednemu widzowi: „na motywach…”. Oczywiście, i taka wizja ma prawo do życia i, najwyraźniej, ma popyt.
Olha RUDANEĆ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
Dorównać reżyserskim zamysłem do wielkości słowa pokuckiego pisarza-myśliciela, uczynić to słowo głównym bohaterem scenicznego widowiska – taki cel postawił sobie reżyser-inscenizator spektaklu „Kamienny krzyż”, zasłużony artysta Ukrainy, dyrektor i kierownik artystyczny Kołomyjskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. I. Ozarkewycza Dmytro Czyborak, przygotowując własną autorską inscenizację i oprawę scenograficzną. Jest to, właściwie, już drugie jego sięgnięcie po to nieśmiertelne dzieło Stefanyka. Właśnie od „Kamiennego krzyża” otworzył swoją nową kartę Kołomyjski teatr po ostatnim odrodzeniu w grudniu 1989 roku. Tutaj stosownie byłoby zrobić niewielki wyciąg z życiorysu Dmytra Czyboraka, aby zrozumieć artystyczno-estetyczne priorytety polityki repertuarowej teatru. Dmytro Czyborak przy wsparciu społeczności i władz miejskich w grudniu 1989 roku odrodził profesjonalny teatr w Kołomyi, który jest jednym z najstarszych teatrów Ukrainy i pierwszym ukraińskim teatrem Galicji. Od tamtej pory sprawuje kierownictwo organizacyjne i artystyczne teatrem. Dzisiejszy teatr to teatr jego autorskiego modelu, jego koncepcji artystyczno-twórczej, jego polityki repertuarowej i jego wizji miejsca i roli współczesnego teatru w społeczeństwie. Jako reżyser wystawił „Kamienny krzyż” Stefanyka (1990, 2018); „Irodową morokę” Pantełejmona Kulisza, „Dowbusza” i „Huculski rok” Hnata Chotkewycza, „Pieniądze” Iwana Karpenki-Karego, „Judę” oraz „Ziemię” według powieści Olhy Kobylańskiej. Kołomyjski teatr stał się obwodowym, akademickim, przyjął imię swojego założyciela ks. Iwana Ozarkewycza; stał się założycielem Ogólnoukraińskiego festiwalu teatralnego „Kołomyjskie przedstawienia”; jest pożądanym uczestnikiem i gościem najbardziej prestiżowych festiwali teatralnych nie tylko na Ukrainie: w 2008 roku z sukcesem wystąpił na słynnym Fringe Festival w Edynburgu (Szkocja); w 2016 roku na festiwalu „Atelier” (Rumunia); na zaproszenie Stowarzyszenia „Rozmaj” przeprowadził udane tournée w Italii (Neapol, Caserta, Pompeje); wielokrotnie był uczestnikiem festiwali w Polsce (Zielona Góra, Elbląg, Rzeszów, Lublin) i in. W marcu 2017 roku teatr miał zaszczyt otwierać tydzień kultury huculskiej w Bawarii (Niemcy) i z powodzeniem wystąpił w Monachium, Norymberdze i Stuttgarcie. Corocznie teatr jest uczestnikiem nie mniej niż siedmiu festiwali teatralnych. Od czasu pierwszej inscenizacji minęło 28 lat, była ona udana (zapisana w złotym funduszu ukraińskiej telewizji, transmitowana w telewizji kanadyjskiej z okazji 100-lecia pierwszej emigracji Ukraińców do Kanady); Dmytro Czyborak z wysokości reżyserskiego doświadczenia wiele przemyślał i na nowo odkrył dla siebie bóle Stefanyka oraz dążenie do głębokiego wniknięcia w najskrytsze zakamarki losu ówczesnych ukraińskich emigrantów zarobkowych z projekcją na współczesne zarobkowanie. Opracowanie muzyczne spektaklu wykonał zasłużony działacz sztuki Ukrainy, kompozytor Ołeksandr Kozarenko. Warstwę plastyczną i choreografię, a także pomoc konsultacyjną w kwestiach pokuckiego stroju zapewniła zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kierownik ludowego zespołu tańca „Pokuttia” Dana Demkiw. Profesjonalizm i talent tych osobistości mówi sam za siebie, dlatego i muzyka, i plastyka z elementami choreografii, i kostiumy sceniczne dopełniały odczucie tej prawdziwości i zgodności z wysokimi wymaganiami tekstowej inscenizacji. Premiera spektaklu „Kamienny krzyż” (drugie autorskie odczytanie Dmytra Czyboraka) odbyła się 16 września 2018 roku i stała się finałowym akordem X Ogólnoukraińskiego festiwalu teatralnego „Kołomyjskie przedstawienia” oraz jubileuszowych uroczystości z okazji 170-lecia założenia teatru przez księdza Iwana Ozarkewycza. Główną rolę zagrał jeden z czołowych aktorów teatru Wołodymyr Hełecki. Dla niego stało się to nie lada wyzwaniem twórczym, gdyż wielu wielbicieli wciąż pamiętało niedościgniony obraz, stworzony przez Jurka Todorowa w pierwszym odczytaniu. Ale pochlebne recenzje widzów i autorytatywnych szanownych gości zaświadczyły, że Wołodymyrowi udało się prawdziwie przekazać cały dramatyzm swojego bohatera i wytrzymać próbę imieniem swojego poprzednika. Jeśli chodzi o priorytety reżyserskie – nie było ich aż tak wiele: Ste-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
