Iryna FARION, doktor nauk, profesor, przewodnicząca Rady Nadzorczej konkursu języka ukraińskiego im. Petra Jacyka. W Kijowie 9 listopada wystartuje XX Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka — mecenasa, którego fundusz wynosił co najmniej 4 mln dolarów i który stał się największym ukraińskim darczyńcą drugiej połowy XX wieku. Był wielkim sceptykiem, surowym krytykiem ukraińskich wad i niestrudzonym pracusiem. Bezlitośnie biczował współczesnych za lenistwo, sprzedajność, a jednocześnie za nadmierny idealizm i liryczność. Jego patriotyzm, jak natura, był różny w swoich przejawach i zawsze prawdziwy oraz niezaprzeczalny! Swój wielki majątek inwestował w perspektywę, formułując triadę podstawowych wartości — edukacja, pieniądze, armia: „Najważniejszą wartością jednostki i państwa jest siła, którą dają edukacja, pieniądze i armia. Zachwycają się pięknem, ale liczą się tylko z siłą. A my te obszary zaniedbywaliśmy przez wiele, wiele lat”. A czy nie zaniedbujemy ich teraz, zwłaszcza w czasie wojny między Moskwą a Kijowem? Co powiedziałby dzisiaj Petro Jacyk, gdyby w czasie gorącej fazy wojny moskiewsko-ukraińskiej, nazwanej słowami z trzech liter — ATO czy OOS, usłyszał w Kijowie nieporównanie więcej języka okupanta niż wtedy, w 2000 roku, kiedy po raz pierwszy odwiedził Kijów i rozpoczął swoją megaakcję — Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego? Byłby pewien, że Moskale JUŻ zajęli Kijów! Właśnie na tej podstawie jakaś moskiewska pisarka L. Ulicka 28 października 2019 roku oświadczyła, że nawet skrajnie liberalna ustawa językowa, przyjęta 25 kwietnia 2019 roku, stanowi zagrożenie dla języka: „Zakaz języka rosyjskiego w obecnym czasie i ustanowienie ukraińskiego jako państwowego na Ukrainie — to błędny projekt. Ten środek wydał mi się zbyt surowy i nierozsądny. To nie do końca udany projekt na dziś. Na Ukrainie jest wiele organizacji, pikietowały Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Iwan ZAJEC, deputowany ludowy Ukrainy I—IV, VI kadencji. Jeszcze starożytni twierdzili, że właściwe słowa rozwiązują w połowie każdą sprawę. Więc kiedy mówimy o wojnie w Donbasie, to wielu po prostu nie rozumie, że tę wojnę Rosja prowadzi nie tylko na linii frontu, ale na całym terytorium Ukrainy. Dlatego formuła Steinmeiera nie może dać nam pokoju. Bo poza nią jest Krym, sytuacja w sferze gospodarczej, informacyjnej, humanitarnej, czyli całkowicie w całym kraju. Putin chce sprzedać Kijowowi i światu iluzję pokoju na tymczasowo okupowanych terytoriach — w obwodach ługańskim i donieckim — w zamian za wojnę na całym terytorium Ukrainy. Ale dobrze rozumiemy stawki Moskwy w tej wojnie. Dokończenie na str. 2. Weterani batalionów ochotniczych, oburzeni brakiem reakcji ukraińskiego MSZ na apel 40 członków Izby Reprezentantów Kongresu USA z żądaniem wpisania pułku „Azow” na listę zagranicznych organizacji terrorystycznych.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wielu rosyjskojęzycznych ludzi, Kijów mówi po rosyjsku. Takie decyzje wymagają rewizji i przemyślanego podejścia. Kiedy ukraińska państwowość się umocni, nie trzeba będzie wprowadzać takich surowych zakazów językowych” (zob. https://www.obozrevatel.com/ society/eto-oshibka-izvestnaya-pisatelnitsa- vyiskazalas-o-zaprete-russkogo-yazyika-v- ukraine.htm).
Co by pomyślał, gdyby na Chreszczatyku spotkał wojskowych w ukraińskim mundurze z tryzubem i niebiesko-żółtą flagą, ale z moskiewskim językiem na ustach? Przecież to przebrany w ukraiński mundur wróg-moskal! Okupant w ukraińskim stroju maszeruje Chreszczatykiem! Bo czego w takim razie bronią żołnierze, jeśli nie swojej kultury i języka, wpisanych we współrzędne tylko tej ukraińskiej ziemi? Świadczy o tym atlas dialektologiczny języka ukraińskiego: żadnego innego języka poza ukraińskim nasze tereny nie wydały. Skąd więc na tej ukraińskiej ziemi wziął się język wroga, z którym od czasu śmierci Chmielnickiego trwa nieprzerwana wojna w różnych fazach? Dlaczego, zapytałby Petro Jacyk, z uwagi na swoją termojądrową logikę, sceptyczny umysł, palące słowo i merkantylny rachunek, ci żołnierze mówią językiem agresora, skoro w ustawie „O Siłach Zbrojnych Ukrainy” w artykule 13 napisano, że językiem wojska jest ukraiński? Jeśli w armii nie przestrzega się praw, to czy to jest armia i czyja to armia? Jeśli państwo nie żyje według 10 artykułu Konstytucji Ukrainy, to czy to jest państwo? Kogo więc ono trzyma i po co?
Co by pomyślał, gdyby przyjechał na Zakarpacie i usłyszał, jak ukraińskie dzieci szwargoczą po madziarsku, we Lwowie po polsku, w Czerniowcach po rumuńsku, a w Kijowie, oczywiście, po moskiewsku? Że Ukrainę sąsiedzi-drapieżcy, przez jej słabość „w oświacie, pieniądzach i armii”, rozerwali na strzępy i dokonali kolejnego podziału świata podczas tej nieogłoszonej moskiewsko-ukraińskiej wojny, nazwanej ATO lub OOS! Ale przecież, panie Petro Jacyku, to nowa liberalna strategia językowa naszego ministerstwa oświaty na czele z Kwitem i Hrynewycz, by w oświacie wprowadzać językowy babel, byle tylko nie dopuścić do dominacji MOWY Waszej wsi Wierchnie Synowydne, leżącej na Lwowszczyźnie... Zgodnie z ich zaleceniami w tzw. antydyskryminacyjnej ekspertyzie szkolnych podręczników nie można już nazywać naszej mowy solowiną, bo to dyskryminuje inne, „niesolowiny” języki (zob.: https://blogs.pravda.com.ua/authors/ farion/5b3b304d50bf2/).
Nowa urzędniczka od edukacji, „sługa narodu” H. Nowosad, mówi, że od 2020 roku w Ukrainie nie będzie ani jednej szkoły z językami mniejszości narodowych (rozumiej: językami okupantów), czego zupełnie nie domyśla się Ze-prezydent, który, przyjeżdżając na linię frontu do Złotego, nerwowo rozmawia z żołnierzami, notabene, tak jak i oni, w języku okupanta. Pan Jacyk pewnie popadłby w szok od takich językowych salt nowo wybranej władzy, zwłaszcza głównodowodzącego, jako najjaskrawszego przedstawiciela „ruskiego miru” w Ukrainie, oraz od przewodniczącego Rady Najwyższej D. Razumkowa, który już na początku kampanii wyborczej 2019 roku oświadczył, że kwestie języka, historii i kultury trzeba wziąć w nawias: „Właściwie wszystko, co może dzielić Ukraińców — wiara, język, terytorium, pewni przywódcy historyczni — należy wziąć w nawias, przynajmniej do czasu, aż zakończymy wojnę” (zob. https://www.5.ua/polityka/treba-vynesty-za-duzhky-u-komandi-zelenskoho-rozpovily-iak-stavliatsia-do-zakonoproektu-pro-ukrainsku-movu-189717.html, 2.04.2019). To logiczne, jak papuga: 23 października 2019 roku w moskiewskiej telewizji powtórzył poseł ze „Sługi Narodu” J. Szewczenko: „Uważam, że pierwsze kwestie, które musimy zdjąć, to kwestie językowe i kulturalne. Właśnie kwestia językowa, podniesiona przez ultranacjonalistów, doprowadziła do podziału w społeczeństwie. Kwestia językowa musi zostać zdjęta. Ludzie powinni mówić językiem, którym chcą” (zob. https://glavcom.ua/news/vinna-mova-ta-nacionalisti-shcho-nagovoriv-sluga-narodu-shevchenko-na-kremlivskomu-kanali-povne-video-634653.html).
Ciąg dalszy na str. 2
DLACZEGO MU WSZYSTKO JEDNO?
JUBILEUSZ PATRIARCHY: Z PRZYJACIÓŁMI I BEZ WŁADZY
EWANGELIARZ KSIĘŻNEJ ANNY W KIJOWIE
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 1 wdał się w tę niebezpieczną grę z formułą Steinmeiera i wciąga w nią społeczeństwo. Zamiast wziąć udział w wystawnych pogrzebach porozumień mińskich (a pogrzebała je właśnie Rosja poprzez ich niewykonywanie), kierownictwo Ukrainy zgodziło się wyrwać z porozumień mińskich jeden lub dwa punkty i zacząć klonować nową rzeczywistość. Ściślej mówiąc, wirtualną, a nie nową. Oto w tym tkwi wielkie niebezpieczeństwo reanimacji porozumień mińskich. Zełenski otrzymał w spadku od Poroszenki inny obraz: obecnie nie ma bezpośredniego natarcia rosyjskich wojsk, brakuje społecznie wybuchowej sytuacji wewnątrz kraju; utrwaliło się porozumienie z zachodnimi partnerami co do naszych realiów. Zełenski musiał się od tego odbić i zwiększać, utrwalać osiągnięte. A on zaczął uspokajać ukraińskie społeczeństwo takimi niebezpiecznymi zapewnieniami, jak „nic strasznego się nie stało i nie stanie”. A w rzeczywistości — stało się! Ukraińska władza zgodziła się na rosyjski porządek dzienny, na te reguły gry, które narzuciła Moskwa. To usypia nie tylko ukraińskie społeczeństwo, ale i naszych partnerów za granicą. Co nam proponuje formuła Steinmeiera? Pod naciskiem Moskwy i niektórych naszych międzynarodowych partnerów prezydent zgodził się na dwie rzeczy: przeprowadzenie wyborów i tymczasową autonomizację okupowanych terytoriów. Czyli ukraińska władza faktycznie zgodziła się na ultimatum Moskwy: powiedzmy, albo bierzecie nowotwór do swojego państwowego ciała (potem przerzuty rozejdą się po całej Ukrainie), albo będziecie mieć prototyp Naddniestrza. Obydwa warianty projektu skierowane są na maksymalne wyczerpanie Ukrainy jako państwa. A potem już będą inne schematy ich realizacji. Nasza władza, zgadzając się na tak zwaną formułę Steinmeiera, zgodziła się wyłączyć immunologiczny system obronny Ukrainy w konfrontacji z rosyjskim agresorem. Rosja od początku wojny z Ukrainą realizuje kilka scenariuszy. „Gwiazdą przewodnią” rosyjskiej polityki pozostaje ideologia „przyrostu terytoriów”. Niezależnie od tego, jaki scenariusz tworzą, niezależnie od tego, co robią, kremlowska maszyna pracuje na to, aby u któregokolwiek ze swoich sąsiadów, zwłaszcza u Ukrainy, odgryźć kawałeczek terytorium, rynku, gospodarczej potęgi czy jakichkolwiek innych interesów. Dlatego to, co obecnie obserwujemy na okupowanym terytorium — na Krymie i na południowym wschodzie (wydawanie paszportów, wprowadzenie uproszczonego systemu nadawania rosyjskiego obywatelstwa, organizacja „wyborów” na okupowanym terytorium itp.), świadczy, że scenariusz działa. W pewnym momencie Moskwa jest gotowa przełączyć siłowy „przełącznik”, i wtedy terytorium sąsiedniego kraju staje się częścią rosyjskiego terytorium. Drugi scenariusz — to wariant Naddniestrza. Trzeci — autonomicznych części. Wielką iluzją jest myśl naszej władzy, że Ukraina może utargować się z Rosją co do nadania tymczasowo okupowanym terytoriom statusu autonomicznych tworów. Nie utargujemy się z Rosją, bo cała wcześniejsza logika oporu wobec rosyjskiego agresora wytwarzała się nie tylko wewnątrz ukraińskiego społeczeństwa, przez naszą władzę, ale i przez naszych zachodnich partnerów. Istota jej w tym, aby zmusić Rosję jako państwo, które naruszyło prawo międzynarodowe, niszczy międzynarodowe instytucje, powrócić do status quo, czyli zwrócić nam nasze terytorium i wyprowadzić precz swoje jednostki wojskowe. W jaki sposób można to zrobić? Demonstrując naszą determinację do zbrojnego oporu wobec rosyjskiego agresora. Do tego trzeba zwiększać moce obronne i wzmacniać zdolności w zakresie bezpieczeństwa. W tej dziedzinie do dziś nie ma jasnego planu, odpowiednio, odczuwalnych rezultatów, nie tylko co do budowy tarczy rakietowej itd. Gdyby nasza władza demonstrowała w czynie prawdziwie państwowe podejście w rozwiązywaniu tych problemów, wtedy i Zachód spojrzałby na nas innymi oczami. Wielu z krajowych i europejskich polityków wciąż żyje iluzjami i nadziejami, że z Rosją można się porozumieć. Niestety, ci ludzie nie rozumieją prawdziwego celu rosyjsko-ukraińskiej wojny. A cel jest prosty — zniszczyć państwo ukraińskie. Po co? Aby odtworzyć Imperium Rosyjskie i przejść do polityki globalnego rewanżyzmu. U jej podstaw leży totalne niszczenie prawa międzynarodowego, aby podporządkować demokratyczny świat swoim wielkomocarstwowym interesom. Kiedy Rosja stawia tak ogromne stawki w rosyjsko-ukraińskiej wojnie, to nie można liczyć na to, że z Moskwą możemy się porozumieć drogą ustępstw czy czymś innym. To po prostu dziecinna gra, iluzje, które mogą doprowadzić do wielkiej tragedii nie tylko Ukrainy. Społeczeństwo, nie tylko politycy, musi dokładniej studiować ukraińskie ustawodawstwo. Zwłaszcza dotyczy to ustawy „O szczególnych zasadach zapewnienia suwerenności państwowej na tymczasowo okupowanych terytoriach obwodów donieckiego i ługańskiego”. Tam jasno określono, że Rosja — to państwo, które dokonało zbrojnej agresji przeciwko suwerennej i niepodległej Ukrainie. Stąd wychodzimy na problem stanu wojny, od momentu wprowadzenia „zielonych ludzików” na Krym. To był początek wojny i otrzymaliśmy prawo do obrony. Odwołujmy się i do dokumentów ONZ, gdzie wszystko jest rozpisane. W naszej ustawie bardzo jasno wypisano, w jaki sposób Rosja okupowała Krym, a potem część terytoriów w obwodach donieckim i ługańskim swoimi regularnymi jednostkami sił zbrojnych przy wsparciu sformowanych i uzbrojonych przez nich samych bojowników-kolaborantów. Moskwa dokonuje okupacji ukraińskich terytoriów także poprzez administrację okupacyjną. Zatem, jeśli zgadzamy się na formułę Steinmeiera, — zgadzamy się na legalizację administracji okupacyjnej i na nadanie tym terytoriom jakiegoś autonomicznego statusu. W tej ustawie jest jeszcze jeden bardzo ważny punkt, który to pojawia się, to znika, — zobowiązanie dla naszego rządu do utworzenia centralnego organu władzy, który zająłby się formowaniem skonsolidowanych roszczeń Ukrainy wobec Rosji za wyrządzone przez wojnę straty materialne i straty w ludziach. Minęło tyle czasu, a wóz nadal stoi w miejscu. Wołodymyr Wasylenko proponował uchwalić specjalną ustawę dotyczącą utworzenia takiej komisji centralnego organu władzy wykonawczej. Musiałby on na stałej podstawie zajmować się tymi sprawami. Po prostu koordynującego organu za mało, żeby policzyć wszystko — od utraty ludzkich istnień do potencjału gospodarczego czy jakiegokolwiek innego naszego państwa. I ostatnie. Musimy zmienić retorykę dialogu z zachodnimi partnerami. Nie tylko retorykę, ale i relacje. Bo jestem przekonany o tym, że obecne kierownictwo Ukrainy, nasi politycy, media powinny dawać stałe i jasne sygnały Zachodowi, że dzisiaj prowadzą oni nieadekwatną politykę z Moskwą. Nie odpowiada ona w żaden sposób realnym zagrożeniom, które powstają w wojnie Rosji przeciwko Ukrainie. To zagrożenia bezpośrednio i dla ich krajów, i dla europejskiej cywilizacji w ogóle. Broniąc Ukrainy, bronimy Europy. Jeśli będziemy rozmawiać z Zachodem jasnymi żądaniami, będziemy demonstrować własne stanowisko bez retuszu, to naszą determinację zrozumieją i wesprą nasi partnerzy. A jeśli nie będziemy ustępować, to z pomocą naszych sojuszników bardzo szybko można będzie nałożyć kaftan bezpieczeństwa na Rosję. Iwan ZAJEC. Zakończenie. Początek na str. 1 Niestety, prezydent Zełenski wciągnął
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Triada Petra Jacyka: edukacja, pieniądze, armia», s. 1
A co by Pan powiedział, panie, najbogatszy człowieku Kanady, gdyby spotkał się Pan z ambasadorem Ukrainy w Kanadzie Andrijem Szewczenką (po prostu nieszczęście z dzisiejszymi szewczenkami), który 25 lipca 2018 roku oświadczył, że „ukraińska diaspora w Kanadzie zmienia stosunek do języka rosyjskiego. Stosunek do języka rosyjskiego zawsze był trudnym tematem, jednak obecnie język ukraiński stracił monopol na patriotyzm. Można być rosyjskojęzycznym Tatarem krymskim i rosyjskojęzycznym patriotą Ukrainy… To będzie miało bardzo dobre, słuszne, długofalowe, zdrowe skutki” (zob. O. Ponomariw. „Prezent” ukraińskiego dyplomaty // Słowo Proświty, nr 31, 2–8 sierpnia 2018). A cóż to za nowocześni ukropatrioci z językami w ustach? Zapytałby Pan zapewne tego A. Szewczenki, czy kiedykolwiek uczył się historii, która pokazuje, że język moskiewski w Ukrainie pojawił się przez zabijanie Ukraińców przez Moskali i okupację Ukrainy przez Rosję? Ile więc temu Szewczence w tej Kanadzie płacą, skoro powtarza hasła Wałujewa i czarnosotników sprzed stu lat „o zdrowych skutkach” języka okupanta? Czy aby nie oślepł i nie widzi, że skutki języka rosyjskiego w Ukrainie są krwawe: wojna tam, gdzie nie było języka, historii i Cerkwi ukraińskiej. Wojna tam, gdzie język rosyjski! Tam od 2014 roku zabito już około 13 tysięcy Ukraińców! WŁAŚNIE JĘZYK, zwłaszcza podczas wojny, dzieli nas na WOLNYCH i NIEWOLNIKÓW, na swoich i obcych, na bojowników i bandytów, na państwowców i kolaborantów, na nacjonalistów i pseudopatriotów z językami w ustach. Dzieli na żywych i umarłych. I nie trzeba przykrywać swojego banalnego lenistwa i ugodowości patriotycznymi frazesami i prawem bez obowiązku, by dalej mówić językiem okupanta! I nie trzeba wymyślać, że wśród ukraińskojęzycznych jest wielu Żydów, bo nie o zwyrodnialcach nam tu chodzi, lecz o wypełnianie własnych praw.
A jeszcze Petro Jacyk pewnie chciałby się spotkać z ukraińskimi biznesmenami, ale stwierdziłby, że wielkiego ukraińskiego biznesu nie ma, a jeśli coś jest, to także mówi językiem okupanta: Firtaszowie, Achmetowowie, Kalamojscy, Poroszenkowie, Bojkowie, Wiłkulowie, Pinczukowie i inni. Czy znalazłby w sobie siłę, by kontynuować ten konkurs z języka ukraińskiego, który jest jednocześnie wiedzą, pieniędzmi i legionem wojowników ukraińskiego słowa, silniejszego niż armaty? Oczywiście, że tak. I najbardziej by go uskrzydlił epizod sprzed roku z utalentowanym młodym szachistą Romanem Kowalskim, który na mistrzostwach Europy w szachach, na pytanie przeciwnika-Moskala po rosyjsku, błyskotliwie odpowiedział: „I don’t understand you”: „Roma dzisiaj grał z przeciwnikiem z Rosji. On pyta Romę: »Jaki masz rating?«. Roma w odpowiedzi: „I don’t understand you”. Tamten: »Co?!«. Obok siedzi Mołdawianin i mówi Rosjaninowi, że nie rozumie rosyjskiego. Tamten: »Jak to nie rozumie, przecież on z Ukrainy«. Roma po partii mówi mi: »Tak długo marzyłem, żeby tak wytrollować Rosjan«”.
P.S. „Partię łatwo wygrałem. Kto uważa, że to nietolerancyjne, mnie obojętne” (wpis matki Romana Kowalskiego Anny Kowalskiej na FB).
Oto, panowie, nowa strategia konkursu języka ukraińskiego: nie rozumiemy języka okupanta. I nie jest to trollowanie (drwiny). To ma stać się nowym światopoglądem odrodzonego narodu. Uczymy się, znamy i żyjemy naszym językiem ukraińskim, który dla nas w czasach bezpaństwowości był Państwem. On jest naszą granicą i naszymi nabojami. Słowem, panie mecenasie! Proszę być spokojnym. Konkurs się odbędzie, bo jest bardzo dużo Romczyków Kowalskich.
Iryna FARION
Tłumaczenie maszynowe
Myrosław ŁEWICKYJ Zanim poruszę nową niebezpieczną sztuczkę Wołodymyra Zełenskiego, która zszokowała miliony Ukraińców, powrócę do skandalicznej hucpy prezydenckiego „kwartału” z udziałem Ukraińskiego Chóru Ludowego im. H. Werowki. Media społecznościowe zawrzały od apelu chóru do Rosjan i mieszkańców ukraińskich terytoriów okupowanych w sprawie rosyjskiej okupacji. Rozprzestrzenił się on w sieci trzy dni po opublikowaniu „pioseneczki” o podpaleniu domu byłej szefowej Banku Narodowego Ukrainy. W apelu chóru brzmi wezwanie (nagrane w pierwszych miesiącach okupacji), w tym także do ukraińskich władz, by rozwiązywać wszelkie sporne kwestie z Rosjanami i mieszkańcami okupowanych terytoriów językiem sztuki. Choć od dawnych czasów istnieje przekonanie, że muzy śpiewają tylko wtedy, gdy państwo ma silną armię, która może ochronić pokój i spokój. Na przykład w sąsiedniej Polsce są dwa zespoły ludowe takiego poziomu, jak na Ukrainie chór imienia Werowki — „Mazowsze” i „Śląsk”. Jednak ani od nich, ani od podobnych im zespołów nie usłyszycie wezwań do rozczulenia serca wroga pieśniami. Śpiewają one o patriotyzmie i niezłomności w walce o wolność narodową. Nawet wtedy, gdy ta walka jest skazana na porażkę. W Polsce takim momentem było powstanie warszawskie w 1944 roku. Nie tylko we wspomnieniach ukraińskich świadków tego wydarzenia, ale i w pracach dzisiejszych polskich historyków natrafiamy na myśl, że wybuch powstania był wielką stalinowską prowokacją, skierowaną na to, by przed przyjściem sowietów niemieckimi rękami zniszczyć najbardziej patriotyczną warstwę społeczną Polski. Ideowy naśladowca Stalina, Putin, twardo trzyma kurs na rujnowanie państw, wyznaczonych na ofiary rewanżyzmu. Dla osiągnięcia celu wykorzystuje się gdzie sprzedajnych, a gdzie po prostu nieodpowiedzialnie naiwnych artystów i zespoły artystyczne. Agitacyjny „antywojenny” klip z 2014 roku ze sławieniem niezrozumiałej dla wolnego świata „rosyjskojęzyczności” zmusza do zaliczenia do kategorii nieodpowiedzialnych także chór im. Werowki. I klip z mediów społecznościowych nie jest jedynym tego powodem. Po raz pierwszy byłem na koncercie chóru w Polsce, kiedy pracowałem w ukraińskiej gazecie „Nasze Słowo”. Było to wiosną 1988 r. Czy to w ramach tradycyjnych w tamtych czasach „Dni Przyjaźni Polsko-Radzieckiej”, czy może w ramach obchodów rocznicy Lenina, wojewódzki komitet PZPR (rządzącej wówczas w Polsce partii komunistycznej) w Łodzi zaprosił do Polski znany zespół z Ukrainy. Na jego koncert (odbywał się w na wpół pustej, przeważnie wypełnionej żołnierzami sali dużego kina w centrum miasta) pojechał ukraiński „desant” z Warszawy. Do tego desantu należeli głównie studenci-Ukraińcy z warszawskich uczelni. Koncert zaczął się rosyjskimi pieśniami, które sławiły Lenina, partię komunistyczną i rosyjską Moskwę. Po występie przeprowadziłem krótki wywiad z kierownikiem chóru Anatolijem Awdijewskim. Jednak nie został on wydrukowany (rękopisu jeszcze nie znalazłem). O czym rozmawialiśmy z kierownikiem chóru — nie pamiętam. Ale zapadła mi w pamięć taka scenka. Ktoś ze studentów podszedł do mnie i powiedział: posłuchaj, co za hańba — to niby ukraiński chór, nośnik ukraińskiej kultury, a między sobą rozmawiają po rosyjsku. Podszedłem do jednego chórzysty i spróbowałem zrozumieć, o co tu chodzi. — Wszyscy jesteśmy radzieckimi ludźmi — odpowiedział po ukraińsku chórzysta. — Ależ wy jesteście nośnikiem wysokiej ukraińskiej kultury! — Śpiew w chórze to moja praca. Taka sama, jak, powiedzmy, praca tokarza przy tokarce. Te słowa codziennie przypominają, jak trudno bez realnego zainteresowania państwa przekształcić mentalnego homo sovieticus w ukraińskiego patriotę. Obecna władza nie ukrywa (znalazło to odzwierciedlenie w maratonie prasowym Zełenskiego) dążenia, aby „prawo” homo sovieticus ignorować ukraińskie prawa w ukraińskim państwie stało wyżej niż prawo narodu do wszechstronnej ochrony przez państwo jej językowo-kulturowych i bezpieczeństwowych praw. Obecnie oba te kierunki są bardzo aktualne. Dziennikarz, pisarz-publicysta, zastępca przewodniczącego Rady Koordynacyjnej ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego przy Ministerstwie Kultury Ukrainy Taras Marusyk oraz poseł frakcji „Europejska Solidarność” Mykoła Kniażycki biją na alarm, że obecny rząd „sług narodu” faktycznie sabotuje wprowadzenie ustawy o zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego. Kniażycki podkreśla, że zgodnie z przepisami końcowymi i przejściowymi Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, 16 października był ostatnim dniem, kiedy Gabinet Ministrów Ukrainy powinien był sformować skład Narodowej Komisji ds. Standardów Języka Państwowego. A jeszcze 21 sierpnia powinni byli wyznaczyć pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego i zapewnić, w ramach swoich kompetencji, stworzenie odpowiednich warunków dla funkcjonowania Narodowej Komisji ds. Standardów Języka Państwowego. Ale tego nie zrobiono. Marusyk zwraca uwagę, że rząd monowładzy nie wykonał też innej normy ustawy językowej — do 15 sierpnia przewidzieć w Budżecie Państwowym na 2020 rok zabezpieczenie finansowe działalności organów odpowiedzialnych za działalność ustawy o języku ukraińskim. W sprawie tych pretensji frakcji „Europejska Solidarność” oraz przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego premier oświadczył, że rząd nie ma odpowiednich kandydatur na przewidziane ustawą stanowiska. Winę przerzucają na Radę Najwyższą, mówiąc, że nie przegłosowała zmian do budżetu na bieżący rok. Opinia ta jest doprawdy śmieszna. Jak może parlament głosować zmiany bez odpowiedniego wniosku ze strony rządu? Jednak nie we wniosku tu sprawa, a w sabotażu, o którym mówią Kniażycki i Marusyk. Otwartym pozostaje pytanie, na jakim poziomie odbywa się sabotowanie. Czy obecni kierownicy są w stanie w końcu zatrzymać haniebną rusyfikację, którą na świecie odbiera się jako świadectwo ukraińskiej „nieadekwatności”? Sądzę, że są w stanie, ale... 3 października 2019 roku minister edukacji i nauki Hanna Nowosad na antenie kanału telewizyjnego „Pryamiy” oświadczyła, że od września 2020 roku wszystkie rosyjskojęzyczne szkoły na Ukrainie przejdą na ukraiński język nauczania. Wywołało to wrzawę nie tylko w Rosji. Na maratonie prasowym prezydent Ukrainy oświadczył, że dla niego kwestia języka nie jest priorytetowa! Wydaje się, że to jedyny prezydent na świecie, dla którego państwowość języka narodu tytularnego nie jest priorytetem! Obiecał zapytać minister, co miała na myśli, poruszając niepriorytetową dla Zełenskiego kwestię, a do tego taką, która może poważnie podważyć jego rankingi. Według jego słów, przytoczonych przez szereg mediów, „kwestia języka bardzo rozchwiewa społeczeństwo”. Choć na świecie konsoliduje ona narody, jednak w głowach polityków-małorosjan, za podpowiedzią moskiewskich strategów, właśnie ona „rozchwiewa społeczeństwo”. I Zełenski dał „przyjacielską radę” minister, sugerując, że on by „tak nie robił, jak ona robi”. Wszystkie poszukiwania informacji o jakimś spotkaniu lub choćby rozmowie telefonicznej między Hanną Nowosad a Wołodymyrem Zełenskim, poświęconej tej strategicznej dla Ukrainy i drażliwej dla Zełenskiego kwestii, nie dały rezultatu. Jednak dwa fakty wskazują na to, że rozmowa jednak była. Po 11 października brak w elektronicznej przestrzeni medialnej informacji, która dotyczy stanu i perspektyw wykonania Ustawy Ukrainy o edukacji, w szczególności o przejściu na język państwowy nauczania tak zwanych rosyjskojęzycznych szkół, co jest anachronizmem kolonialnej przeszłości. Prawda, na świecie dość rozwinięta jest sieć szkół obcojęzycznych. Ale są one prywatne, elitarne (przeważnie anglojęzyczne) i przygotowują uczniów do życia w krajach anglojęzycznych. A kogo przygotowywały na Ukrainie przez trzy dekady tak zwane rosyjskojęzyczne szkoły? Tych, którzy krzyczą „Putin, wprowadź wojska”? Na to, że „profilaktyczna” rozmowa Zełenskiego z ministrem edukacji miała miejsce, wskazuje jedna z ostrożnych odpowiedzi ministra kultury, młodzieży i sportu Wołodymyra Borodianskiego dla Radia „Swoboda” (opublikowano 27 października). Słuchaczka zapytała ministra: „W Zaporożu urzędnicy, funkcjonariusze mówią w języku niepaństwowym, jeszcze się tym chwalą. Jakie realne kroki podjęto dla wsparcia języka ukraińskiego na Ukrainie?” Minister odpowiedział: „Jest ustawa. Uważam, że to brak szacunku do swojego kraju — niewykonywanie ustawy. Wydaje mi się, że to bardzo nieprawidłowe ze strony urzędników”. Ta wymijająca odpowiedź wskazuje: osoba, która odpowiada, stara się być maksymalnie ostrożna. Odpowiedzialny i wolny człowiek nie nazwie strasznej anomalii „nieprawidłowością”… Okazuje się, że nie tylko kwestia językowa jest niepriorytetowa dla Zełenskiego. Z maniakalnym hazardem pod hasłami „pokój jest blisko” człowiek, który ukrywał się przed służbą w Siłach Zbrojnych, prowadzi Ukrainę do katastrofy. O tym od początku uruchomienia w Narodowej Przestrzeni Informacyjnej „formuły Putina”, zamaskowanej pod „formułę Steinmeiera”, mówią ukraińscy wojskowi, dyplomaci i politycy-państwowcy. O tym mówią na licznych wiecach ruchu „Nie dla kapitulacji”, które na całej Ukrainie gromadzą setki tysięcy ludzi. Na przykładzie Chile widzimy, że wyjście na ulice jednego miliona osób zmusiło władzę do zmiany antynarodowej polityki. Ile milionów na Ukrainie musi wyjść na ulicę, aby Zełenski w końcu ich zobaczył? W sprawie „formuły pokoju” według planu Zełenskiego 25 października w Czernihowie złożył oświadczenie przedstawiciel urzędującego prezydenta Ukrainy w Trójstronnej Grupie Kontaktowej — drugi prezydent Ukrainy Łeonid Kuczma. Oświadczenie było dość niespodziewane, bo przecież jego zięć Wiktor Pinczuk jest jednym z ideologów pokoju według „formuły Putina”. Kuczma w Czernihowie powiedział: „Tak zwana „formuła Steinmeiera” do pokoju w Donbasie nie doprowadzi, ponieważ nie jest ona formułą pokoju”. Ta „formuła” — to dociskanie Ukrainy. To, według jego słów, — próba „oddania nas z wnętrznościami”… Nie może być mowy i o specjalnym statusie Donbasu, — powiedział on, — ponieważ to — droga do konfederacyjnego ustroju Ukrainy, który dla naszego unitarnego państwa jest nie do przyjęcia. Według słów Ł. Kuczmy, „odnowienie pokoju w Donbasie — proces długotrwały, odpowiedzialny i w znacznej mierze zależy od pozycji liderów krajów europejskich, a zwłaszcza od pozycji prezydenta USA Donalda Trumpa”. Jednak Zełenski tego nie chce zrozumieć. W jego leksyce coraz częściej pojawia się terminologia z arsenału putinowskich propagandystów. Zaczął mówić o „nacjonalistach, którzy nie chcą pokoju z Rosją”. Takiej bezczelności w naszym państwie jeszcze nie było, żeby warstwę społeczną, gotową na najwyższe poświęcenie w imię państwa, zaliczać do wrogów, którzy nie życzą dobra, czyli pokoju, Ukrainie. To haniebna tradycja kolonialnej przeszłości. Dlatego nie język, jak mówi Zełenski, rozchwiewa społeczeństwo (to jaskrawo potwierdziło jego spotkanie w Zołotem), a on osobiście niszczy stabilność i fundamenty państwowości. Czy w jakiś sposób z rozumieniem tej strasznej anomalii związane jest ostre czernihowskie oświadczenie Ł. Kuczmy o pokoju według recepty Putina-Zełenskiego? Póki co nie ma faktów dla jednoznacznej odpowiedzi. Nie tylko Ukraina jest zszokowana tym, co robił i mówił w miasteczku Zołote w obwodzie ługańskim 25—26 października prezydent Ukrainy. W Polsce jeden z programów Polskiego Radia poświęcił tej kwestii sporo uwagi. Tam byli zdziwieni kryminalną leksyką Wołodymyra Zełenskiego. Jego słowo „loch”, które zszokowało ukraińskie media i sieci społecznościowe, pochodzi z rosyjskiego żargonu kryminalnego. Oznacza człowieka, którego „trzeba zrobić” (okraść, zabić). Na Ukrainie należy do wulgarnych rusycyzmów. W przypływie emocji z „lochową” „fenią” Wołodymyr Zełenski pokazał, co miało się na myśli w jego wyborczych hasłach „zrobimy ich razem”?!. W podstawę komentarza Polskiego Radia o ukraińskich „lochach” został położony dostępny w mediach społecznościowych błyskotliwy komentarz dziennikarki telewizyjnej Janiny Sokołowej. Nazywając format rozmowy Wołodymyra Zełenskiego chamskim, ona z żalem skonstatowała, że ten sposób rozmowy, do którego on przywykł latami, trudno wykorzenić w 42: „Początkowo wy nazywaliście mój kraj „prostytutką” w swoich żartach! Potem wy uzgodniliście podpisanie umowy, która może zmusić mój kraj do kapitulacji! Teraz wy chamsko traktujecie tych, którzy bronili nasz i wasz, przy okazji, tyłek przez te wszystkie 5 lat wojny! Jak długo będzie mi wstyd za was, Wołodymyrze Ołeksandrowyczu?” (…) „Ja bardzo wam nie radzę kłócić się z tymi ludźmi, którzy w danym momencie są autorytetami narodu, z ludźmi, którzy mają największą wartość dla każdego Ukraińca. Wojskowi wam tego nie wybaczą. Myśl...cie, Wołodymyrze Zełenski”, — oświadczyła dziennikarka Sokołowa. Dla mnie w podróży Zełenskiego do Zołotego jeden moment był szczególnie pouczający: ukraińskie przysłowie „Jak grochem o ścianę” zbudowane jest na realnym gruncie. Na oświadczenie jednego z weteranów batalionu ochotniczego, że wymagania uczestników ogólnoukraińskiego ruchu „Nie dla kapitulacji” przekazane są mu, Zełenski drwiąco, zwracając się na „ty”, oświadczył po rosyjsku: „A wczoraj na Ukrainie padał deszcz”… Dalej zuchwale-lekceważąco oświadczył: „Mi po fig (wszystko jedno), z kim będzie rozejm”. Jednak nie wszystkim jest to obojętne. Realny pokój z Rosją możliwy jest tylko po upadku reżimu Putina. Reszta — albo iluzja, albo świadoma zbrodnia. Były minister prasy i informacji RF Michaił Połtoranin w wywiadzie dla kanału telewizyjnego „Stalingrad” nazwał obecnego prezydenta RF nicością, złodziejem i przestępcą. A putinowski reżim — strasznym zjawiskiem. Putinizm, według twierdzenia Połtoranina, pcha Rosję (i wszystkich, którzy są w jej orbicie. — M. Ł.) do strasznej katastrofy. Czy potrzeba Ukrainie, przystając na putinowski wariant „pokoju”, wdawać się w to wszystko?
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Tego wieczoru, w czwartek, 24 października bieżącego roku, ściany Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy drżały od głośnych oklasków, a niewielka sala konferencyjna muzeum wypełniła się uśmiechniętymi twarzami i nie mogła pomieścić wszystkich chętnych, by uczestniczyć w tym uroczystym wydarzeniu. Żywy klasyk, wielki poeta, działacz państwowy i polityczny, dyplomata, a wreszcie płomienny patriota Ukrainy Dmytro Wasylowycz Pawliczko obchodził wraz ze swoimi przyjaciółmi, kolegami po piórze i po prostu wielbicielami jego talentu swój 90. jubileusz, któremu poświęcono wieczór twórczy „Jesień Patriarchy”. Jego odważne wiersze, pieśni, które od dawna stały się ludowe, przepojone prawdziwą miłością do Ukrainy, wychowały niejedno pokolenie patriotów. Prawdziwy poliglota, władający wieloma językami europejskimi, otworzył rodzimemu czytelnikowi ukraińskie brzmienie światowej klasyki: Szekspira, Baudelaire'a, Goethego, Chrystiana Botewa, Jarosława Iwaszkiewicza, Camõesa, Dantego Alighieri i wielu innych pisarzy literatur wszystkich epok i narodów. Najwyższa jakość jego przekładów jest doceniana przez specjalistów na całym świecie, co jeszcze bardziej podnosi sławę Dmytra Wasylowycza także jako tłumacza z bożej łaski. W tym, jak mówili uczestnicy uroczystego wieczoru, upodabnia się on do swojego rodaka — Iwana Franki. Krystaliczna uczciwość wobec siebie, wobec własnego sumienia i pamięci przodków, nieugięta zasadniczość, desperacka dążność do sprawiedliwości i umiłowanie wolności, płynące z serca, uczyniły Dmytra Pawliczkę nie tylko wybitnym działaczem politycznym i społecznym, którego głos wybrzmiewał w XX wieku i nie milknie w XXI wieku. Jest on unikalną i niepowtarzalną postacią naszej niełatwej epoki, wzorem wielkiego talentu, płomiennego patriotyzmu, na który orientują się Ukraińcy. Spotkać się z prawdziwym Prometeuszem literatury ukraińskiej, pogratulować mu tak znakomitego jubileuszu przybyli do murów NMLU także dawni przyjaciele-pisarze: Michaił Słaboszpyckyj (prowadzący wieczór), Pawło Mowczan i Ljubow Hołota, Jurij Szczerbak, Mykoła Żulynśkyj, Dmytro Pylypczuk, Dmytro Kremień, Serhij Biłokiń oraz wielu innych znanych działaczy literatury i sztuki. Zabrakło jedynie przedstawicieli obecnej władzy… Dmytro Pawliczko po raz kolejny wykazał oryginalność, odmawiając jako jubilat wygłoszenia przemówienia-wspomnienia, a odczytał kilka swoich wierszy. Obecni na wieczorze witali je burzliwymi owacjami, które długo nie cichły w tej małej i przyjaznej sali. Wza-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
sali rozmawiali między sobą goście; atmosfera jubileuszowego wieczoru była niezwykle życzliwa, ciepła i szczera w uczuciach wobec patriarchy ukraińskiej kultury i polityki. (Rozszerzona relacja z jubileuszowego wieczoru Dmytra Pawlyczki zostanie opublikowana w następnym numerze „SP”).
Informacja własna. Zdjęcie Wołodymyra KOSKINA
Tłumaczenie maszynowe
Kiedy mnie łamie bezsenność,
Wychodzę w świat z matczynych bisag,
I wspominam Serhija Biłokonia,
Jego książki, czytane w łzach.
Ten mężczyzna wymienił z imienia zabitych
Tysiące wielkich Ukraińców. Jego smutne księgi to nie wydech zemsty,
Lecz klucze do naszego cierpienia.
Boskie, nietykalne maski
Z Lenina i Stalina zerwał.
I pojawiła się na świecie zamiast bajki
Krwawa prawda o PSR PSR.
Ten mężczyzna, ani strachu, ani zjaw sennych,
Patrzy w lufy zajadłych czekistów.
Przez jego serce przeszły
Wszystkie hołodomory narodu ukraińskiego.
Ten mężczyzna przeniknął do tajnych archiwów
Imperium sekretarzy generalnych i carów.
Pokazał, jak mój naród został zapędzony
Okrutnie do stajni i tam spłonął.
Spłonął i powstał, na oczach Europy
Zszedł z krzyża w ogniach powstań.
Czytam, myślę, jakbym na stopnie
Stawał, lecz pod nimi słyszę grań.
To grań, która leczy i twardnieje,
I daje siłę mojemu sumieniu.
O, ta lektura ciężka, bezlitosna,
To prawdziwy bój, nie odpoczynek, bój!
Ten mężczyzna to energia Frankowa,
Pojął jeszcze młody, że jego talent
To praca, jak życie, obowiązkowa
I gojenie ran swojego narodu.
Ten mężczyzna był zawsze sobą,
Garnął się do Ukrainy-sieroty.
W jego książkach nie ma wołań do boju,
Ale są tam wołające krzyże.
Wiedział, że policzyć ich nie sposób,
Lecz chciał poznać liczby
Wszystkich cmentarzy, zarośniętych jak barłogi,
Gdzie krew kozacka płynęła rzekami.
Po lekturze Serhija Biłokonia
Upewniłem się, że mój naród nie umrze,
Choć zbrojna pogoń za nim ruszy
I wokół niego zostanie ustawione kare.
Wszystko, co było, pragnie znów być,
Nie takie samo, lecz nowe życie powstaje.
Już naszej narodowości i naszej mowy
I naszego państwowego ducha nikt nie zabije!
Dmytro Pawłyczko 14.VIII.2019 r.
Tłumaczenie maszynowe
W Sali Lustrzanej Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki społeczność naukowa Lwowa. Bohdan ZALIZNIAK, Lwów. „Zobaczyłem, że myśli, które wyraziłem, zostały przyjęte...” — Co Pan czuł podczas uroczystych obchodów swojego 85-lecia? — Jednym słowem czy zdaniem tego nie wypowiem... Mimowolnie musiałem przejść etapy drogi życiowej i twórczej. — Przy zakończeniu spotkania powiedział Pan: „Musimy pracować tyle, ile nakazuje niebo, które jest nad nami”. Jak udaje się Panu słuchać nakazów nieba w praktyce? — Wiecie, jest lub pojawia się wewnętrzne odczucie: jeszcze możesz zrobić to i tamto. Pojawia się nagle, wcześniej o tym nie myślałem. Takie odczucie można nazwać olśnieniem czy błyskiem, a można — intelektualną intuicją. A potem przechodzi ono w długotrwałą, wytężoną pracę. Kiedyś mówiono: tak było napisane w gwiazdach. — Czy pierwszy okres Pana działalności — dziennikarski — był przygotowaniem do okresu naukowego, literaturoznawczego? — Sześć lat oddałem pracy w gazecie. Ówczesne dziennikarstwo było zupełnie inne niż dzisiaj, kiedy dziennikarz ma swoje zdanie i może go bronić. Ale praca w gazecie dyscyplinowała myśl i nauczyła trzymać pióro w rękach. To bardzo ważne dla człowieka, który pisze. Ale w pewnym okresie poczułem, że wyczerpuję się psychicznie. Wydawało się, że dalej już muszą nastąpić jakieś zmiany w życiu. — I wtedy... — Wtedy zaproszono mnie na stanowisko kierownika działu krytyki w czasopiśmie „Żowteń”. I ja, właściwie, mogłem pisać o tym, co mnie bardziej interesowało — o literaturze, sztuce. Zbiegło się to z pojawieniem się w literaturze takiego zjawiska, jak szistdesiatnyky (pokolenie lat sześćdziesiątych). Imiona Wasyla Symonenki, Mykoły Winhranowskiego, Wołodymyra Drozda, Wałerija Szewczuka, Hryhora Tiutiunnyka były na ustach wszystkich. Po tomiki Liny Kostenko stała kolejka. Pamiętam wieczór we Lwowskim Uniwersytecie imienia Iwana Franki wiosną 1962 roku, na który przybył „kijowski desant” w składzie Iwana Dziuby, Iwana Dracza oraz Mykoły Winhranowskiego. Największa, 111. aula była przepełniona. Zupełnie niespodziewanie Iwan Dziuba zaczął mówić o tym, że nie wyobraża sobie literatury ukraińskiej bez twórczości Wołodymyra Wynnyczenki, Mykoły Chwylowego, wysoko ocenił twórczość Borysa Antonenki-Dawydowycza, Hryhorija Tiutiunnyka, Mykoły Rudenki. Mykoła Winhranowski oszołomił nas swoimi kosmicznymi poezjami, a Iwan Dracz — kaskadą nieoczekiwanych dla ówczesnego czytelnika metafor. Szliśmy do domu z Wołodymyrem Łuczukiem i myśleliśmy nad tym, co się stało. I, wiecie, poczuliśmy, że to jest wyzwolenie słowa, wolny lot myśli. — Można sobie wyobrazić, jak Pan to odebrał! — I wyzwolenie słowa odebrałem jako wyzwolenie człowieka, którego skuwały lody stalinowskiego reżimu. U mnie wtedy pojawiło się jakieś pragnienie, by samemu przemyśleć rzeczy i podzielić się swoimi myślami z czytelnikami. Tak narodził się pierwszy zbiór artykułów literacko-krytycznych „Barwy poetyckiego słowa”, który wyszedł w 1967 roku. Wtedy więc zaczęła się moja droga krytyka literackiego. Zobaczyłem, że myśli i spostrzeżenia, które wyraziłem, wzbudziły zainteresowanie czytelnika. Książka miała wiele recenzji. Wchodziłem w świat literatury. — Jaka wtedy była sytuacja w „Żowtniu”? — Poszczęściło się, że czasopismo objął Rostysław Bratun, który po pierwsze dał drogę młodym poetom, prozaikom, po drugie — rozszerzył krąg tematyczny w czasopiśmie i w istocie uformował odnowiony zespół redakcji: Roman Iwaniczuk, Roman Kudłyk, Roman Łubkiwski... — Jak długo to trwało? — Do 1965 roku. Pojawiły się w czasopiśmie materiały o stalinowskich represjach — w szczególności powieść Wołodymyra Hżyckiego „Dzień i noc” (1965), opublikowano duży wybór wierszy Bohdana-Ihora Antonycza, potem jego libretto opery „Dowbusz”. Wszystko to stało się przyczyną zwolnienia Rostysława Bratunia ze stanowiska redaktora naczelnego. Napisałem portret literacki Antonycza w 1967 roku. Wiecie, kiedy ten portret ujrzał światło dzienne? Dopiero w 1991 roku. W 1968 roku wyszła powieść „Malwy” Iwaniczuka, która wraz z „Soborem” Honczara została wycofana ze sklepów. Kiedy czasopismo objął Roman Fedoriw, musiał bronić każdego utworu. W czasopiśmie ukształtowała się tradycja drukowania materiałów z historii Ukrainy, sztuki ludowej. — Kiedy i jak wszedł Pan do auli uniwersyteckiej? — Najpierw opanowałem gabinet naukowca instytutu akademickiego (wtedy — Instytut Nauk Społecznych, później — Instytut Ukrainoznawstwa imienia I. Krypiakewycza NAN Ukrainy), w którym zacząłem pracować na stanowisku kierownika działu literatury ukraińskiej. Tam nie było mi ciężko. Bo pracując w czasopiśmie, obroniłem zarówno pracę kandydacką, jak i doktorską. Studiując źródła w Bibliotece Akademii Nauk, rozmawiałem tam ze znanymi uczonymi. Hryhorij Nudha, Pachom Jaremenko, Andrij Paszuk... Słuchanie ich było dla mnie i uniwersytetem, i akademią. Często mówię, że ukończyłem Bibliotekę Akademii Nauk, chociaż biblioteki ukończyć nie można, jesteś w niej wiecznym studentem. Dla mnie nie było wielkim problemem wchodzenie w świat akademicki. Na uniwersytecie zrozumiałem, czym różni się stolik biblioteczny od auli studenckiej, gdzie przed tobą są dziesiątki oczu, które czekają, by usłyszeć coś nowego i świeżego. Chciałem studentom przekazać coś nowego. To było już za niepodległej Ukrainy, kiedy pękały kanony estetyki socrealistycznej i powstała potrzeba zapoznawania studentów ze współczesnymi metodologiami europejskimi. Stopniowo przyzwyczaiłem się do tej roli i sam starałem się poznać więcej. Ucząc studentów, sam też musiałem się uczyć. I uczę się do dziś. Zdarzało się nieco „wyławiać” ze zbiorów typu „Krytyka współczesnej estetyki burżuazyjnej”. — Lubi Pan mówić, że studiował literaturę od „A” do „Ja”, więc proszę rozszyfrować! — To oczywiście żartobliwe wyrażenie. Ale rzeczywiście, wiele uwagi poświęciłem badaniu twórczości dwóch pisarzy, których nazwiska zaczynają się na te litery alfabetu. Zatem „A” — to Bohdan-Ihor Antonycz, a „Ja” — Mychajło Jackiw. O Antonyczu już powiedziano — był odkryty dla czytelników w latach 60., a o Jackiwie pisałem wtedy pracę kandydacką i obroniłem ją z trudnościami w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki AN USRR w 1973 roku. A „z trudnościami” — dlatego, że Jackiw był pisarzem modernistycznym, a modernizm wtedy traktowano jako sztukę dekadencką burżuazyjnego Zachodu. Przekonywałem wtedy, że w wielu nowelach pisarza widzimy nie symbolizm, a symbolikę, która zawsze była właściwa sztuce. — Żona Pana rozumiała, ponieważ sama jest naukowcem. Miał Pan szczęście. — Łączyłem pracę naukową z działalnością literacką, przygotowywałem książki. W szczególności przygotowałem trzy antologie poezji: „Rozsypane perły: poeci Młodej Muzy” (1991), „Nad rzeką czasu” (1999), „Poeci Szkoły Praskiej” (2009). Oprócz tego przygotowałem dwutomowe wydanie Bohdana Łepkiego, czterotomowe wydanie Juliana Opilskiego i książkę artykułów krytycznych Leonida Bileckiego oraz wiele innych. Jakieś 11 książek przygotowałem. — Jak udało się Panu stać „wzorem uczonego”, o czym mówił na uroczystościach Bohdan Jakymowycz? — Nie uważałem i nie uważam się za wzór, i do samego tego pojęcia odnoszę się sceptycznie. Uważam się za jednego z przedstawicieli pokolenia krytyków i literatów, które formowało się właśnie w latach 60.
— Jarosława Melnyk w swoim wystąpieniu powiedziała, że jest Panu właściwa cecha Franki — „pisać, żeby było ciekawie dla rozumu”. Jak udało się Panu, obrazowo mówiąc, wyjść na ścieżkę Franki?
— Akademik Ołeksandr Biłecki wymodelował taką sytuację. Porównał frankoznawców do ludzi, którzy chcą łyżkami wyczerpać morze. Ja również próbowałem nie raz podchodzić do tego morza Franki ze swoją łyżką. Chciałbym nawet wydać swoje rozmyślania o France w osobnej książce.
— Kto zatem wpływał na Pana jako krytyka i literaturoznawcę?
— Iwan Franko przede wszystkim. A poza tym za młodu bardzo imponował mi duński literaturoznawca Georg Brandes, który stworzył panoramę literatury światowej XIX wieku jako swoistą powieść, nasi uczeni Mykoła Zerow, Mykoła Jewszan. Uczyłem się od swoich współczesnych. Lubiłem czytać. Czy to historia, czy archeologia, czy historia, czy filozofia, czy literatura — czytałem dla siebie.
— Istnieją trzy kolejne etapy ludzkiego poznania: obserwacja; dążenie do zrozumienia; twórcze przemyślenie. Któremu etapowi poświęca Pan więcej uwagi w działalności życiowej i naukowej?
— To filozoficzne pytanie. Oczywiście, że zaczynam od obserwacji. Prawdopodobnie jednak wszystkie trzy czynniki idą i działają jeden po drugim. Jak to często bywa, niczym u Franki: „I znowu refleksje...”
— Dziennikarz Andrij Capłijenko twierdzi: „Poeci i literaci zawsze są o krok przed politologami”. Pan również czuje się przed politologami?
— (Śmieje się). Te słowa raczej dotyczą właśnie poetów.
— Co powiedziałby przeciętny Ukrainiec,
gdyby go zapytano słowami Wasyla Symonenki: „Czy wiesz, że jesteś człowiekiem?”
— Wśród prostych ludzi jest wielu filozofów — nie z wykształcenia, a wrodzonych. I, oczywiście, każdy z nich potrafiłby coś odpowiedzieć na swój sposób.
„Szkoda, że nasi intelektualiści pracują dla innych państw...” — W Ukrainie, jak twierdzi prasa, na początku 2018 roku było 200 tysięcy naukowców. Obecnie około 60 tysięcy, może i mniej. Co dalej będzie z nauką, a zatem — i z krajem?
— To ogólnie przykry fakt. Swego czasu Hindusi, Chińczycy pracowali w USA, zdobywali tam wykształcenie, dokonywali odkryć naukowych i wracali do swoich krajów. Chciałbym, żeby nasi młodzi intelektualiści brali z nich przykład, żeby nasi utalentowani uczeni wracali do Ukrainy.
— Historyk Iwan Kryp’jakewycz określił siedem czynników wpływających na strukturę państwa: terytorium państwa; gospodarka; demografia; rasa; stosunki społeczne; kultura duchowa; organizacja władzy. Które z tych czynników są najistotniejsze dla tworzenia silnej ekonomicznie Ukrainy?
— Wszystkie. Z czym powstają problemy? I z umową, i z gospodarką, i z władzą. Słowem — wszystkie w komplecie.
— „Europa milczała” — znamy wszyscy ten refren z poezji Ołeksandra Olesia. Może Pan powiedzieć, kiedy najbardziej Ukraina to odczuwała?
— To bardzo sprawiedliwe wersy. I dotyczą one nie tylko tamtego czasu, o którym pisał Ołeksandr Ołeś.
— „Szlachetny człowiek, — uważał Konfucjusz, — myśli tylko o sprawiedliwości, mały człowiek myśli tylko o własnej korzyści”. Jak Pan myśli, jaki jest w Ukrainie odsetek szlachetnych ludzi?
— To trzeba robić specjalne badania. U Konfucjusza imponuje mi inne pojęcie: dao — droga do sprawiedliwości, do doskonałości.
— „Nigdy nie byliśmy narodem handlowym,
— mówił mi w wywiadzie Wasyl Kujbida w 1995 roku. — Handlowali inni ludzie”. Więc jak my, Ukraińcy, mamy obecnie żyć (i przetrwać) w handlowym, jasna rzecz, świecie?
— Wydaje mi się, że to nie do końca dokładna charakterystyka. Bo nasi czumacy, ogólnie rzecz biorąc, handlowali. Było nawet swoiste bojkowskie czumactwo.
Taką cechę w naszym narodzie mamy. Co jest w potencjale, to może przejawić się w rzeczywistości. W końcu nie samym handlem się przetrwa. Pozwolę sobie chociaż wymienić nazwisko Petra Jacyka.
— Olesiowi Honczarowi należy się powiedzenie:
„Dziękuję Bogu, że dał urodzić się mi Ukraińcem”. Pan również dziękuje Bogu za to, że Pan jest Ukraińcem?
— Całkowicie solidaryzuję się z Olesiem Honczarem.
Zamiast posłowia. „Mykoła Mykołajowycz — to humanista, którego słowa wszyscy słuchamy” (Mychajło Hnatiuk, profesor LNU im. Iwana Franki).
[Gazeta] powitała 85-leciem ukraińskiego literaturoznawcę, krytyka, poetę, tłumacza Mykołę Mykołajowycza Ilnyckiego — członka korespondenta NAN Ukrainy, doktora nauk filologicznych, profesora katedry teorii literatury i literaturoznawstwa porównawczego LNU im. Iwana Franki, czołowego pracownika naukowego wydziału literatury ukraińskiej Instytutu Ukrainoznawstwa imienia I. Kryp’jakewycza NAN Ukrainy, członka rzeczywistego Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki.
„To wybitna postać w ukraińskim literaturoznawstwie, uczony, poeta. Taka postać ozdobiłaby każdy uniwersytet świata”, — sprawiedliwie powiedział rektor Uniwersytetu, członek korespondent NAN Ukrainy, doktor nauk filozoficznych, profesor Wołodymyr Melnyk, witając Mykołę Mykołajowycza z ważną datą życiową.
Dołączyli do niego koledzy z uniwersytetu — profesorowie Mychajło Hnatiuk, Bohdan Jakymowycz, Andrij Sodomora, kandydat nauk filologicznych Wasyl Budnyj, dyrektor Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy Ołeh Zynjuk, akademik NAN Ukrainy, przewodniczący NTSh profesor Roman Kusznir, p.o. dyrektora departamentu edukacji Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ihor Hajduk.
Rozmawialiśmy z Mykołą Mykołajowyczem Ilnyckim kilka dni później.
Tłumaczenie maszynowe
Marija PAWLIUK, przewodnicząca zjednoczenia rejonu halickiego m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; Olha MANIUK, zastępczyni przewodniczącej zjednoczenia rejonu halickiego m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Z początkiem I wojny światowej rosyjska władza wojskowa panicznie bała się przebudzenia świadomości narodowej wśród żołnierzy-Ukraińców, którzy znaleźli się w Galicji. I nie bez powodu. Bo w pierwszych dniach okupacji m. Lwowa „Proświta” sprzedała wszystkie egzemplarze „Kobziarza” T. Szewczenki, które miała w magazynie, wśród żołnierzy-Ukraińców carskiej Rosji. Towarzystwo, które na początku wojny było największą ukraińską organizacją (77 filii, 2944 czytelnie, 109950 członków), pierwszym przyjęło na siebie cały ciężar władzy okupacyjnej. Sukcesy Rosji na froncie austriackim w pierwszych miesiącach wojny dały możliwość niszczenia znienawidzonego przez nich „źródła mazepinizmu i separatyzmu” w Galicji, czym zajął się przybyły rosyjski gubernator. Przede wszystkim zamykano filie i czytelnie „Proświty”, niszczono książki w jej bibliotekach. Spalono papiery wartościowe, ukryte w kasie spółdzielczego banku „Dnister”. Redaktora wydawnictw Towarzystwa J. Bałyckiego wysłano na Syberię, gdzie zginął. Kilku członków Głównego Wydziału wyemigrowało do Wiednia, rozwijając tam działalność wydawniczą. Ale powrócić do rodzinnych stron udało się nie wszystkim. P. Ohonowski, J. Ozarkewycz, J. Weselowśkyj spoczęli na wiedeńskim cmentarzu. W ten sposób „wyzwolenie” Galicji sprowadziło się do niszczenia ukraińskiej kultury w imię rosyjskiej jedności, a potem także do złożenia ukraińskiej ludności Bukowiny i Galicji w ofierze rumanizacji i polonizacji. Jeszcze na początku wojny ówczesny wiceprezydent austriackiej Izby Posłów, przewodniczący Towarzystwa w latach 1896—1906 Julian Romanczuk oraz członek Krajowego Wydziału Sejmu Krajowego i ósmy przewodniczący „Proświty” (1910—1922) Iwan Kyweluk wraz z dr. Wołodymyrem Baczynśkym zwrócili się do namiestnika Galicji w sprawie nieuzasadnionych represji ze strony austriackiej władzy przeciwko ukraińskiej ludności Galicji, którą oskarżano o zdradę stanu. Iwan Kyweluk domagał się od namiestnictwa, aby przeznaczało środki nie tylko na polskie organizacje wojskowe, ale także na Ukraińskich Strzelców Siczowych. Przed zajęciem Lwowa przez rosyjskie wojsko Iwan Kyweluk wyjeżdża do Wiednia, gdzie pracuje w Ukraińskiej Radzie Kulturalnej, kieruje komisją oświatową. Ale po wyzwoleniu galicyjskiej stolicy we wrześniu 1915 roku powraca do Lwowa i kieruje procesem odbudowy „Proświty” oraz organizuje pomoc dla poszkodowanych w wojnie. Jednak w czerwcu 1916 roku znów pojawiło się zagrożenie ponownej okupacji Lwowa przez wojska carskiej Rosji. Główny Wydział podejmuje decyzję o wywiezieniu papierów wartościowych oraz po jednym egzemplarzu swoich wydawnictw do Wiednia. Wznowić działalność oświatową kierownictwu udało się dopiero w 1917 roku. Rozpoczęła się praca nad odbudową czytelni. Towarzystwo przygotowywało się do obchodów swojego 50-letniego jubileuszu. Dla „Proświty” owocne pod względem druku książek były lata 1917—1918. W tym czasie ukazuje się 16 książek z serii „Listki Oświatowe”, 6 wielkich zbiorów pieśni ludowych (patriotycznych i lirycznych), w 3-tysięcznym nakładzie ujrzała świat książka W. Cełewycza „Odnowa życia i odbudowa majątku towarzystw oświatowych”. Wraz z rozpadem Austro-Węgier w październiku 1918 roku Ukraińcy rozpoczęli zdecydowane działania na rzecz stworzenia własnego państwa na zachodnioukraińskich ziemiach. Sformowano Ukraińską Radę Narodową — polityczny organ przedstawicielski, który 19 października 1918 r. proklamował państwo ukraińskie na wszystkich ukraińskich ziemiach etnicznych Galicji. Na prezydenta UNRady wybrano Jewhena Petruszewycza, w czasie którego pobytu w Wiedniu przewodniczył parlamentowi ZURL Iwan Kyweluk jako jego zastępca. W skład UNRady weszli znani w Galicji działacze społeczno-polityczni, członkowie Towarzystwa „Proświta” — Kost Łewycki, Julian Romanczuk i inni. Podczas zrywu listopadowego we Lwowie, zorganizowanego przez UNRadę siłami Ukraińskich Strzelców Siczowych, Iwan Kyweluk wchodził w skład politycznego kierownictwa powstania, brał udział w przekazaniu władzy Ukraińcom przez austriackiego na-
Iwan Kyweliuk w Galicji. Na pierwszego przewodniczącego rządu ZURL (Sekretariatu Państwowego) wybrano rzeczywistego członka „Proświty”, adwokata i publicystę Kosta Łewyckiego. Do rządu wszedł także członek „Proświty” Ołeksandr Barwiński (szkolnictwo i wyznania). Jednak w Galicji rozpoczyna się długotrwała wojna polsko-ukraińska. Po odwrocie naszych wojsk ze Lwowa w 1918 roku władze polskie aresztują Iwana Kyweliuka wraz z innymi patriotami i internują go w obozie w Dąbiu pod Krakowem, gdzie przetrzymywano go przez 10 miesięcy. Po powrocie przewodniczący rozwinął aktywną działalność na rzecz wznowienia pracy Towarzystwa. Od maja 1919 roku wojska polskie przy wsparciu państw Ententy pod pozorem „walki z bolszewizmem” rozpoczęły ofensywę na Galicję, Zachodnią Wołyń i część Polesia. Organy karne żandarmerii polowej przeprowadzały masowe represje w ukraińskich wsiach. Niszczono ukraińskie wydawnictwa, język ukraiński został wykluczony z użytku państwowego. Działalność wydawnicza Towarzystwa niemal ustała. Lecz „Proświta” wyszła z tej trudnej sytuacji dzięki wytrwałej pracy jej aktywnych członków, którzy na swoich barkach udźwignęli cały ciężar wojenny i zdołali wyprowadzić „Proświtę” na nową drogę. Są to przede wszystkim Iwan Kyweliuk, Mychajło Hałuszczynski, Iwan Bryk i inni. Główny Wydział pod kierownictwem Iwana Kyweliuka ogłasza w tych warunkach konkurs na najlepsze wspomnienia wojenne. Przy Towarzystwie tworzy się „Komitet Społeczny” w celu zbierania zapisów, fotografii i porządkowania grobów wojennych. W 1919 roku Iwan Kyweliuk został po raz drugi aresztowany przez władze polskie, ale później wyszedł na wolność pod dozór domowy. Przez pewien czas był bezrobotny. W 1920 roku aresztowano go po raz trzeci w związku z próbą zamachu na naczelnika Rzeczypospolitej J. Piłsudskiego, dokonaną przez byłego strzelca siczowego. W grudniu 1920 roku Towarzystwo przeprowadziło „Święto Proświty”, a w 1921 roku, obchodząc 60-lecie pamięci T. Szewczenki, z inicjatywy „Proświty” utworzono fundusz „Uczcie się, bracia moi...”, zorganizowano komitet budowy pomnika na grobie Iwana Franki. 1 listopada 1921 roku odbyło się pierwsze powojenne Walne Zgromadzenie „Proświty”, które wybrało nowy Główny Wydział i zatwierdziło na stanowisku przewodniczącego Towarzystwa Iwana Kyweliuka, który przebywał wówczas w więzieniu. Dopiero w lutym 1922 roku wyszedł z więzienia, ale wyczerpany wydarzeniami ostatnich lat i niedostatkiem materialnym, zmarł przedwcześnie 1 marca 1922 roku w 56. roku życia. Główny Wydział zorganizował pogrzeb swojego przewodniczącego na koszt Towarzystwa. Panichida odbyła się w Soborze św. Jura. Wielka smutna procesja przeszła na cmentarz przez centrum Lwowa z przystankiem na pl. Rynkowym 10. Słowami pożegnalnymi I. Bryka „Proświta” podziękowała swojemu przewodniczącemu za szczerą i bezinteresowną pracę, pełną idei i poświęcenia. Na 5. polu Cmentarza Łyczakowskiego na grobie Iwana Kyweliuka ustawiono pomnik dłuta S. Łytwynenki. Na 85. polu pochowany jest także młodszy syn Iwana Kyweliuka, Roman, płastun, członek Krajowego Prowodu OUN, rozstrzelany w 1942 roku przez hitlerowców w grupie zakładników. Po śmierci Iwana Kyweliuka 2 kwietnia 1923 roku na przewodniczącego „Proświty” wybrano jego drugiego zastępcę, Mychajła Hałuszczynskiego. Mychajło Hałuszczynski — wybitny ukraiński działacz społeczno-polityczny i oświatowy, publicysta, przewodniczący „Proświty” w latach 1923—1931. Podczas I wojny światowej — początkowo komendant USS, a później referent USS przy Wyższym Dowództwie armii austriackiej. Profesor Ukraińskiego Uniwersytetu Tajnego. Patriotyczne wychowanie Mychajło Hałuszczynski odebrał w swojej rodzinie. Pracując jako nauczyciel gimnazjum w Złoczowie (1904—1909), organizuje pierwszą w Galicji bibliotekę społeczną, a we wsiach ziemi złoczowskiej — czytelnie „Proświty”. Od 1909 roku był dyrektorem w ukraińskim prywatnym gimnazjum w Rohatynie. Zostawszy komendantem legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych w sierpniu 1914 roku, a później referentem USS przy dowództwie austriackim do jesieni 1917 roku, oddaje się walce o państwo ukraińskie. Bierze aktywny udział w Czynie Listopadowym i późniejszej bitwie o Lwów w obronie niepodległości ZURL. Po wojnie Mychajło Hałuszczynski kontynuował swoją działalność pedagogiczną w „Ridnej Szkole”, pracował jako profesor ukraińskiego gimnazjum akademickiego (do 1924 roku) oraz na Ukraińskim Uniwersytecie Tajnym. W działalności pedagogicznej M. Hałuszczynski najwyższym imperatywem w wychowaniu narodowym określał ukraińską państwowość, a głównym celem — „aby naród zachował jak najsilniej i najpewniej swoją narodową odrębność”. Myśli o tym, że praca pedagogiczna musi zapewnić wychowanie takiej młodzieży, która byłaby zdolna wywalczyć państwowość, umocnić ją i zachować, M. Hałuszczynski nigdy nie zmieniał. Uważał, że w rezultacie wychowania wszyscy powinni postępować tak, „aby każdy codzienną pracą, każdym postępkiem, czynem i słowem określał, że »Ukraina — to ja!«. I kiedy każda jednostka to powie w pełnej odpowiedzialności, że jest winna tym trzem słowom, wtedy będzie Ukraina, bez względu na to, czy ktoś zechce ją uznać, czy nie”. Od pierwszych dni przewodniczenia w „Prośvicie” M. Hałuszczynski główny akcent położył na pracę organizacyjno-oświatową i wychowawczą według nowych zachodnioeuropejskich wzorców, na uświadomienie narodu w oporze wobec okupacyjnej władzy polskiej oraz na utwierdzenie ideału narodowego. Opracowany przez Główny Wydział pod jego kierownictwem program obejmował odnowienie przedwojennych filii i czytelni oraz zakładanie nowych; organizację przy wszystkich filiach kursów oświatowych dla szkolenia pracowników; odnowienie bibliotek wędrownych, organizację przy czytelniach kółek samokształceniowych, angażując przede wszystkim młodzież; tworzenie amatorskich kółek teatralnych. Szczególną uwagę poświęcano pracy oświatowo-organizacyjnej w granicach Polski, rozszerzeniu działalności „Proświty” na Wołyń, Chełmszczyznę i Polesie, zainteresowaniu „Prośvitą” amerykańskich rodaków. Powstały nowe formy pracy: poszczególne filie za własne środki utrzymywały kursy gimnazjalne, ogniwa edukacji ogólnej. Charakterystyczne były wyjazdy przewodniczącego Towarzystwa po Galicji i Wołyniu. W 1926 roku M. Hałuszczynski opracowuje specjalny „Projekt zatrudnienia ukraińskich bezrobotnych inteligentów”, co miało dać impuls do odnowienia pracy kulturalno-oświatowej. „Proświta” znów wychodzi na arenę międzynarodową, nawiązując wymianę książek z czeskim Instytutem Oświatowym im. Masaryka w Pradze i stając się członkiem międzynarodowego stowarzyszenia w Londynie „Światowy Związek Edukacji Dorosłych”. Na czas przewodniczenia Mychajła Hałuszczynskiego przypadły obchody 60-lecia założenia „Proświty”, które uświetniono jubileuszowym zjazdem. A 22—29 września 1929 roku odbył się zorganizowany przez M. Hałuszczynskiego drugi Wszechukraiński Kongres Oświatowy, na który przybyli przedstawiciele społeczności ukraińskich z Czechosłowacji, Zakarpacia, Wołynia, Chełmszczyzny i Polesia. Jako wyraz głębokiego szacunku w marcu 1929 roku Walne Zgromadzenie Towarzystwa wybrało go honorowym członkiem „Proświty”. Pomimo światowego kryzysu gospodarczego lat 20. i 30., staraniami przewodniczącego Towarzystwa przede wszystkim ustabilizowano wydawanie czasopism: kalendarzy „Proświty” („Kalendarz Narodowy”, „Kalendarz Ilustrowany”), czasopism oświatowych: „Oświata Narodowa” (1922—1927), „Teatr Amatorski” (1925—1927), Mychajło Hałuszczynski
„Biblioteczny doradca” (1925—1926). Był założycielem i redaktorem wydawnictwa „Życie i wiedza” (1927—1939), badań „Wychowanie narodowe: artykuły i notatki”, „Książka i ukraińskie społeczeństwo”, „Edukacja pozaszkolna”, autorem „Literacko-naukowego biuletynu”, członkiem kolegiów redakcyjnych czasopism pedagogicznych lat 20. M. Hałuszczynski pozostawił po sobie bogate dziedzictwo literackie, w szczególności: „Z Ukraińskimi Strzelcami Siczowymi” (wspomnienia), „Mychajło Drahomanow — ideolog nowej Ukrainy”, „Szewczenko — poeta życia i czynu”, „Semper tiro — Wieczny wojownik” (w 5. rocznicę śmierci Iwana Franki) i in. W 1925 roku stał się jednym ze współzałożycieli i wiodącym członkiem Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowo-Demokratycznego (UNDO). W 1928 roku został wybrany z ramienia UNDO do senatu (jedna z izb polskiego parlamentu), był jego wicemarszałkiem. Zostawszy posłem na sejm w listopadzie 1930 roku, M. Hałuszczynski skoncentrował swoją działalność na rozwiązywaniu ważnych problemów społecznych ziem zachodnioukraińskich. W grudniu 1930 roku na posiedzeniu plenarnym sejmu M. Hałuszczynski w swoim wystąpieniu „W obronie praw narodu” ostro potępił tzw. „pacyfikację” jako „niesłychany gwałt, dodający do tragicznej historii narodu ukraińskiego nową krwawą kartę, kiedy rząd rzucił na ukraińskie wsie wojskowe i policyjne ekspedycje karne...”. Dalsze pogłębianie się kryzysu gospodarczego, negatywny stosunek polskich władz do spraw ukraińskich, nowa fala antyukraińskich szowinistycznych wystąpień prowadziły do zaostrzenia stosunków z „Proświtą”, do upadku życia kulturalnego w kraju. Zmniejszała się liczba członków organizacji ukraińskich Galicji, w tym także w „Proświcie”. Zamykano biblioteki, czytelnie, ograniczano nakłady ukraińskich książek. „Proświta” popadła w wielkie długi. Trudna sytuacja finansowo-materialna Towarzystwa, wyczerpująca praca, śmierć żony były ciężkim ciosem dla M. Hałuszczynskiego. 25 września 1931 roku zmarł w 53. roku życia. Ówczesny kurator szkolny S. Świderski dał zezwolenie gimnazjum akademickiemu na oficjalny udział (ze śpiewem chóralnym) w jego pogrzebie jako wicemarszałka polskiego senatu w Warszawie. M. Hałuszczynski spoczął na 55. polu Cmentarza Łyczakowskiego we Lwowie. W 2001 roku jego szczątki przeniesiono na Memoriał USS i UGA na 76. pole tego cmentarza.
Tłumaczenie maszynowe
25 października minęłoby 90 lat od dnia urodzin znanego uczonego. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, dziennikarz. Jego zmęczone chorobą serce zatrzymało się na zawsze w upalny lipcowy poranek 15 lat temu w mieszkaniu przy ulicy Łomonosowa, po drugiej stronie której rozciągało się aż do dawnych obrzeży stolicy wielkie miasteczko studenckie Uniwersytetu Szewczenki. Po wojnie, od czasu założenia miasteczka, tradycyjnie osiedlała się tu również profesura tej znanej na świecie uczelni. Roman Hryhorowycz Iwanczenko również należał do tej profesury: przez ponad trzydzieści ostatnich lat mieszkał z żoną Hałyną Pyłypiwną i dwoma synami — Jarosławem i Olesiem — w tak zwanym uniwersyteckim domu spółdzielczym, a jeszcze więcej czasu nosił w sobie nieustający i z nikim z kolegów niepodzielony ból za niesprawiedliwe swoje zwolnienie, faktycznie wygnanie, z uniwersyteckiego wydziału dziennikarstwa. Tego wydziału, na którym za wszelkich czasów, reżimów i kierowników zawsze kipiał życiodajnym strumieniem (dzięki poszczególnym osobistościom) nieujarzmiony duch przyzwoitości i inteligencji, profesjonalizmu i patriotyzmu. Ale także takiego wydziału, skąd przez wszystkie lata ten duch metodycznie i celowo wywabiano. O prawdziwych przyczynach tego bólu niektórzy z kolegów, znajomych i uczniów zmarłego dowiedzieli się dopiero na smutnej stypie, która zaczęła się na cmentarzu, a zakończyła w kawiarni miasteczka studenckiego. W tym epizodzie — jedna z lekcji, które niepostrzeżenie, nienachalnie, wzruszająco i szczerze dawał stale swoim wysokim życiowym postępowaniem ten dobry, mądry i nieodgadniony przez nas do końca towarzysz, przyjaciel i nauczyciel. Zastanówmy się więc razem teraz, kiedy Romana Hryhorowycza wśród nas dawno już nie ma, nad niektórymi z jego głębokich życiowych lekcji. O skromności jako czynie intelektualnie bogatych „Powodzenia!” — tę słynną frazę profesora Iwanczenki słyszał każdy, kto choć raz, choćby krótko, spotkał się z nim. Ci zaś, którzy rozmawiali z nim często, zapamiętali ją szczególnie. Jakby duszę wkładał w te trzy słowa, jakby żegnał się na długo za każdym razem — i kiedy kończył rozmowę telefoniczną, i kiedy ściskał dłoń rozmówcy na peronach stacji metra, i kiedy zamykał za sobą drzwi katedry, sali wykładowej czy redakcji. Jestem przekonany: nigdy i nikomu ta fraza nie mogła wydać się sztuczna czy wymuszona, bo wypowiadana była od serca, z dobrem i dla dobra każdego. W naszym zagubionym, rozchwianym i, co najbardziej przykre, niemoralnym świecie, takie wieczne wartości chrześcijańskie, jak dobroć, skromność i przyzwoitość, jakoś mimowolnie społeczeństwo odepchnęło na dalszy plan. I tylko z czynów ludzi intelektualnie samowystarczalnych, wysokich duchem moralnym, a zatem nie złośliwych, nie zazdrosnych i nie złych, są one odbierane jako całkowicie naturalne. Właśnie takimi czynami wypełniony był każdy dzień Romana Hryhorowycza. On zawsze umiał nie tylko dostrzec i wesprzeć w rozmówcy dobre zalążki, ale i ucieszyć się szczerze z czyjegoś sukcesu. Szczególnie po ojcowsku dobre było jego nastawienie do młodszych kolegów, aspirantów, studentów. Czy ktoś słyszał gdzieś, jak profesor mówił z kimś podniesionym tonem, jak kogoś publicznie krytykował czy wyjaśniał relacje, jak kogoś obmawiał z negatywnym wydźwiękiem w zdaniach za plecami? Prawdę mówiąc, nie. Natomiast praktycznie nigdy nie dbał o pokazowy anturaż dotyczący własnej ważności, znaczenia. Znany daleko poza granicami Ukrainy uczony w dziedzinie nauki o wydawnictwach i redagowaniu (bez odniesień do jego autorytatywnych prac obecnie i jeszcze przez wiele lat w przyszłości nie obejdzie się żaden uczciwy badacz w tym kierunku nauki), nie dążył do zdobycia jakichś tytułów, zaszczytów, nagród, laureatstw. Głęboko rozumiejąc, jakie rozmiary niemoralności przybrała u nas w ostatnim czasie procedura otrzymywania takich oficjalnych uznań, on w podobnych akcjach sam nigdy nie brał udziału i nie radził tego robić swoim współmyślicielom. Pracując swego czasu w uniwersyteckim wydawnictwie „Łybid”, zaproponowałem kiedyś Romanowi Hryhorowyczowi przygotowanie do wznowienia jego „Literackiego redagowania” — pierwszego na Ukrainie podręcznika dla przyszłych redaktorów, napisanego ręką dojrzałego redaktora-praktyka, uczonego, pisarza. Podręcznik ten, nawiasem mówiąc, doczekał się już dwóch wydań (1970 i 1983 roku) i przypadł do gustu nie tylko studentom, ale i wielu redaktorom-praktykom. Na tę propozycję mój rozmówca uprzejmie podziękował i zaproponował w zamian włączenie do planu wydawniczego rękopisu... swojego ucznia. Jemu, powiada, trzeba się bronić, więc zrobimy dobry uczynek, jeśli pomożemy razem. Sam zaś zawsze śpieszył się nie tylko pogratulować koledze ukazania się cennej publikacji czy książki, ale i napisać szybko przychylną recenzję, „przebić” ją choćby przez te gazety, gdzie pracowali jego nieobojętni absolwenci. O koniunkturze i przyzwoitości w nauce Do profesora Romana Iwanczenki, jako do wysokiej klasy specjalisty, często zwracano się z wszelkimi oficjalnymi i nieoficjalnymi prośbami dotyczącymi ekspertyz, opinii naukowych, recenzji, oponowania rozpraw doktorskich. Kiedy widział, że chodzi o rzecz wartościową, o badacza przyzwoitego i uczciwego — nigdy nie odmawiał, nie zważając na ciągłe zajęcie. Jego fenomen jako prawdziwego uczonego dla mnie polegał nie tylko na tym. Nigdy nie brał od autorów recenzowanych prac żadnych kopert czy takich sobie żywotnych jeszcze od czasów radzieckich „zestawów dżentelmeńskich”, które teraz przekształciły się w „koperty wdzięczności”. Nie korzystał także z przygotowanych wcześniej „szablonów”, czym nierzadko nadużywają przedstawiciele młodszej generacji naszej nauki. Uczniami i naśladowcami Romana Hryhorowycza byli przeważnie „ludzie z ludu”. Kategorycznie odmawiał pracy z tymi, których rekomendowano „przez telefon”. Przede wszystkim dlatego, że takim z reguły były obce tematy Iwanczenki, które proponował badać w przyszłych pracach zaliczeniowych, dyplomowych czy doktorskich. Przeważnie był to wysoki czyn ukraińskiej książki i jej zdumiewających, praktycznie zapomnianych twórców, którzy z oddaniem pracowali w warunkach całkowitych zakazów ukraińskiego słowa drukowanego, a także wysoki czyn redaktorstwa, redagowania jako elementu tworzenia. Tak formowała się i utwierdzała wycierpiana, wybolowana w duszy własna szkoła naukowa, do której zapraszano takich samych nieobojętnych i uczciwych „pracowników”. On niezwykle przewidująco umiał dostrzec w audytorium studenckim zdolnych młodzieńców i dziewczęta, których wcześniej wielu jechało po naukę do stolicy z ukraińskiej prowincji. Tacy nie mieli modnych ubrań, nie przywożono ich na uniwersytet „mercedesami”... Ale u nich podczas wykładów i ćwiczeń praktycznych płonęły oczy, kipiała myśl, płonęła iskierka nieobojętności, uczciwości, szlachetności. Poczawszy w takich wychowankach pociąg do nauki, bez zastrzeżeń stawał się ich opiekunem. „Kto pomoże tym dzieciom, jak nie ja” — za tą frazą Romana Hryhorowycza, wypowiedzianą kiedyś w naszej rozmowie o perspektywach ukraińskiej nauki, kryje się jego życiowy los. Sam sierota, który nawet nie pamiętał swoich rodziców, od dzieciństwa przepuścił przez swoją wrażliwą duszę wysoki czyn dobroci i bezinteresowności, prawdziwą wartość życiowych wartości. Mimo wszystko dobroć jego nie była wszechogarniająca.
Nie raz miałem okazję być świadkiem pryncypialnej postawy profesora Iwanczenki, chłodnej argumentacji jego sądów. Działo się to wtedy, gdy mowa była o koniunkturalizmie i konformizmie w nauce, o pseudonauce czy nieudolnym kompilatorstwie. Roman Hryhorowycz nie mógł milcząco obserwować, jak w ostatnim czasie w wyższej szkole niwelowane są kryteria prawdziwej naukowości, jak pod szyldem „nowości” i „odkryć” umiejętnie maskuje się zawodową bezradność, powierzchowność, bezdowodową kategoryczność. Przykro to stwierdzać, ale bez profesora Iwanczenki walka z szarlatanami w naukach humanistycznych staje się coraz trudniejsza. O niezdolności do nazywania czarnego białym Prawdziwa inteligencja i nieobojętność profesora szczególnie przejawiały się w uczuciach patriotycznych. Jego narodowe przejrzenie nastąpiło w latach 50., kiedy ukończył stołeczny wydział filologiczny, kiedy najlepszymi przyjaciółmi na całe życie zostali studenccy współmyśliciele Stepan Kołesnyk i Serhij Płaczynda — znaczące dziś postacie w ukraińskiej publicystyce. Po obronie w 1963 roku pracy kandydackiej i zostaniu z czasem wykładowcą wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Szewczenki, młody publicysta i naukowiec szybko zdobył sympatię przyszłych dziennikarzy. Jednak wkrótce, po szybkim stłumieniu tak zwanej chruszczowskiej odwilży, nazwisko wykładowcy wydziału dziennikarstwa trafia na „czarne listy”. Etykietę nacjonalisty, ideowo niestabilnej osoby, która nie rozumie „bieżącego momentu”, przykleili mu jego własni koledzy — dobrze zamaskowani do czasu prawdziwi ukrainożercy i ukrainofoby, których na odpowiedzialnych odcinkach pracy ideologicznej partii (a właśnie takim odcinkiem we wszystkich radzieckich czasach był wydział dziennikarstwa) stawało się coraz więcej. To oni zorganizowali od połowy lat 60. prawdziwe szczucie pro-ukraińsko nastawionych wykładowców. Jedną z pierwszych ofiar takiego szczucia stał się R. H. Iwanczenko. Oczyszczanie wydziału dziennikarstwa z „nacjonalistycznie nastawionych wykładowców” zaczęło się zaraz po tak zwanym buncie studentów tego wydziału w marcu 1965 roku jako wyzwanie dla ideologicznego dogmatyzmu komuno-bolszewickiego systemu w latach ukraińskiego szestydiesiatnyctwa. Bezpośredni uczestnik tego buntu, były student dziennikarstwa Mychajło Skoryk w swoich opublikowanych wspomnieniach podał, według niedawno odkrytego dokumentu archiwalnego, pełną listę tych „wygonionych” wykładowców. Nazwisko Iwanczenki na tej liście jest szóste. Oto ci „wykładowcy-nacjonaliści” połowy lat 60., których kochali i szanowali studenci, ale którymi wzgardziła władza: Szestopał, Kłynczenko, Łazebnyk, Bazyływski, Malarenko, Iwanczenko, Burmaka, Szudria, Kozaczenko. Te osobistości wygoniono z wydziału dziennikarstwa faktycznie za to, że nie poszli na kompromis z sumieniem, nie przyuczali swoich studentów nazywać czarnego białym, nie sprzyjali rusyfikacji wydziału, nie ukrywali swoich patriotycznych uczuć, nie odmówili bycia Ukraińcami. Któż wie, jak potoczyłyby się dalsze losy Romana Hryhorowycza i jego rodziny, gdyby nie uratował go sam Mykoła Bażan — w tamtym czasie znany poeta i kierownik wydawnictwa „Ukraińska Radziecka Encyklopedia”. Dowiedziawszy się o dramacie młodego kandydata nauk, powiedział przy spotkaniu: „Przychodźcie do nas do pracy. Nie będę prosił o charakterystykę na Pana, bo znam Pana jako uczciwego człowieka i profesjonalistę”. Tak wczorajszy „nacjonalista” stał się na wiele lat redaktorem poważnych wydawnictw encyklopedycznych, które później określały oblicze ukraińskiego wydawnictwa książkowego. Wśród nich — wielotomowa „Historia miast i wsi Ukrainy”, „Słownik Szewczenkowski”. O poczuciu rezerwacji w rodzinnym domu W przeciwieństwie do niektórych innych działaczy, Roman Hryhorowycz nigdy później nie „eksploatował” tematu swojego prześladowania za przekonania narodowe w radzieckich latach. Ale tak jak w latach 60., aktywnie i nie zastanawiając się, stanął w szeregach obrońców języka ukraińskiego już w latach... ukraińskiej niepodległości. Nie mógł obojętnie obserwować tego, jak z latami język ukraiński coraz bardziej czuje się u siebie w domu jak kopciuszek, jak coraz aktywniej rozkręca czyjaś „niewidzialna ręka” koło zamachowe kolejnej rusyfikacji Ukraińców. Nie raz mówił, że czuje się w domu, w ukraińskiej stolicy, faktycznie jak w rezerwacji — wśród zalewu obcojęzycznych gazet, książek, audycji radiowych i telewizyjnych. Swoje przystępnie przepuszczone przez nieobojętne serce monologi dotyczące możliwych skutków rusyfikacji Ukrainy, która, niestety, nie zmniejszyła obrotów wraz z uzyskaniem niepodległości, wyłożył w licznych artykułach publicystycznych, które w różnych latach drukowano w ukraińskich gazetach. Wraz z uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości profesor Iwanczenko znów poczuł w sobie pociąg do nauczania. Jednak na Uniwersytet Szewczenki pryncypialnie nie wraca. Tworzy, a z czasem obejmuje katedrę wydawnictwa i redagowania na wydziale wieczorowym filii Lwowskiego Instytutu Poligraficznego. Ten wydział wkrótce „zalegalizuje” Kijowski Instytut Politechniczny, gdzie profesor Iwanczenko uczciwie i z poświęceniem pracował do ostatnich dni swojego życia. W 1999 roku, w przededniu 70-lecia profesora Iwanczenki, przyjaciele z Wydawnictwa Parlamentarnego wydrukowali osobną książeczką zbiór jego publicystyki pod tytułem „Rosyjski patriotyzm czy mentalność Popandopuły?”. Szkoda tylko, że w małym nakładzie i że nie wykorzystują jego koledzy i współmyśliciele tej książki w pełni w szkołach i wyższych uczelniach. Warto przytoczyć choć kilka tytułów rozdziałów tego wydania, aby przekonać się, że aktualność publicystyki profesora Iwanczenki dziś nie zmalała: „Lepiej być zgwałconą, aniżeli ukrainizowaną”; „Petersburscy barany nie to, co nasi, albo Rola mameluków w budowie komunizmu”; „Jak promoskiewskie siły występują za specjalnym statusem języka rosyjskiego”. Nierzadko podczas naszych spotkań dawał do korzystania rzadkie wydania lub wręczał kopię jakiejś palącej publikacji. Prosił, aby przyciągnąć do takich publikacji jak najszersze grono studentów. Kochał ich i wierzył w ich szczere i nieobojętne oczy. Wierzył, że właśnie to pokolenie młodych — politycznie niezaślepione i nieprzestraszone, z własną ludzką i narodową godnością — zdoła jednak potwierdzić i rozbudować ukraińską Ukrainę... To — tylko nieco z lekcji bezkompromisowego pasjonata i prawdziwego rycerza-obrońcy tego, co ukraińskie na Ukrainie. Szkoda, że ich tak i nie przyswoiła znaczna część naszej budżetowej inteligencji, która wychowana jest przez kolonialną władzę. Znawcy książki, publicysty, proświcianina, redaktora, jednego z twórców czasopisma „Drukarstwo”, profesora Romana Iwanczenki.
Tłumaczenie maszynowe
8 listopada w Sali Kolumnowej stołecznej miejskiej administracji państwowej. Zwycięstwo to wielkie napięcie siły ducha, woli i wytrwała, codzienna praca u podstaw. Zwycięstwo to suma zbiorowych wysiłków wielu ludzi. Jeśli każdy z nich wykona choćby niewielką ukraińską sprawę (mówić na ulicy miasta tylko po ukraińsku, kupować tylko ukraińskie książki, prenumerować tylko ukraińskie gazety, nie milczeć tam, gdzie my milczymy…), to już niezwykle posuniemy się naprzód w sprawie ukrainizacji Ukrainy, w oczyszczaniu jej ze zgnilizny przeszłości. Do tego nawet nie trzeba ryzykować życiem czy dokonywać jakichś wyjątkowych czynów. Trzeba chętnie wykonywać wszystkie te małe sprawy, mocno wiedząc, że właśnie z nich składają się sprawy wielkie. A już nasz konkurs to, moim zdaniem, sprawa wielka, politycznie znacząca i wyjątkowo skalowalna. Ale w niej jest tak samo wiele tych małych składowych, bez których po prostu nie bywa wielkiego. Pomagajmy sobie nawzajem w tworzeniu tego patriotycznego maratonu — a będziemy mieli jedno, wspólne dla wszystkich, ukraińskie zwycięstwo. Prawdziwą Ukrainę. Marija FISZER-SLYŻ (Kanada, członkini Ligi Ukraińskich Mecenasów) 2001 r. Myślał o sprawie — nie o sławie. Petro Jacyk nie był romantykiem. Przynajmniej robił wszystko, by tak nie wyglądać. Surowy, pragmatyczny, zawsze bezgranicznie entuzjastyczny, szorstki w kontaktach, bezlitosny polemista, logik, charakternik. Wпрочем, słowa są chyba zbędne, gdy piszesz o człowieku, którego znałeś, kochałeś, a jeszcze — bezgranicznie szanowałeś. Na każdej konferencji, zebraniu, zgromadzeniu przedstawicieli ukraińskiej diaspory w USA, Kanadzie przewodniczący nerwowo przeszukiwał wzrokiem salę, wypatrując czubatej głowy suchotniczego, dumnego mężczyzny. Od Jacyka można było oczekiwać wszystkiego. Sprawa wcale nie była w pieniądzach, których od niego oczekiwano, proszono, żebzano, wymagano. Jacyk był niezależnym człowiekiem i, dokładnie rozumiejąc sytuację i mierząc ją swoim wewnętrznym kalkulatorem, był bezlitosny w swoich wypowiedziach — swoich charakterystykach. On zawsze wymagał konkretnych działań, a to bardzo drażniło profesjonalnych gadułów, których niemało jest i na kontynentalnej Ukrainie, i poza nią. Jacyk był bezmiernie bezbronny w swojej jedynej miłości — do Ukrainy. James MAYS 2002 r. Nauczycielka wśród mecenasów konkursu. Po zakończeniu II Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka grupa mecenasów, dyrektorów wydawnictw i redaktorów naczelnych czasopism (na Ukrainie i poza jej granicami) została nagrodzona specjalnymi dyplomami z podziękowaniami z podpisami organizatorów tego wielkiego patriotycznego turnieju, w którym wzięło udział ponad pięć milionów uczniów i studentów. Na tym ładnym dyplomie widnieje napis: „Wyrażamy najszczersze podziękowania za bezinteresowność, hojność i patriotyzm przy przeprowadzeniu II Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka”. W imieniu wszystkich, którzy zorganizowali i przeprowadzili zmagania językowe — minister edukacji i nauki Ukrainy Wasyl Kremen, prezydent Fundacji Edukacyjnej Petra Jacyka Nadia Jacyk oraz prezydent Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij. Wśród wyróżnionych tym dyplomem jest pani Irena Bayer Farkawiec z Toronto, autorka pięknej książki krzyżówek dla dzieci i młodzieży „Krokodyl w krawacie je arbuz w pudełku”, ponad sto egzemplarzy której podarowała na nagrodzenie uczestników konkursu, na własny koszt przesyłając je do stolicy Ukrainy na adres Ligi Ukraińskich Mecenasów. Uczniowie, którzy wykazali się dobrą znajomością języka państwowego, otrzymywali nie tylko dyplomy i nagrody pieniężne, oznaczone imionami ich fundatorów, ale także pokaźne biblioteczki z ciekawych ukraińskich książek. Wszyscy wyróżnieni w konkursie uczniowie klas młodszych otrzymali w prezencie także książkę Ireny Bayer Farkawiec. Tak oto wydany w Toronto „Krokodyl w krawacie je arbuz w pudełku”, niczym skrzydlaty ptak, przeleciał i na Naddnieprze, i na Słobożanszczyznę, Siewierszczyznę, Podole, Wołyń, i w Galicję oraz na Krym — książki czytają młodzi znawcy ojczystego języka w różnych zakątkach Ukrainy. O takiej „geografii” swojego czytelnika każdy autor może tylko marzyć. Irena Bayer Farkawiec zdobyła na Uniwersytecie w Toronto dyplom z nauk o dziecku, a także dyplom nauczycielski. Prawie przed obroną doktoratu ciężko zachorowała i zmuszona była przerwać studia naukowe na Uniwersytecie w Toronto. Swoistym podsumowaniem jej długoletniej pracy pedagogicznej w ukraińskich szkołach sobotnich i przedszkolach stał się zbiór krzyżówek — wesoła, mądra i pożyteczna książka dla wszystkich, którzy chcą głębiej poznać język ukraiński. W przededniu III Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka pani Irena poinformowała, że znów przesyła na adres Ligi Ukraińskich Mecenasów swoją książkę w prezencie dla uczniów klas młodszych, którzy wykażą się dobrą znajomością języka ojczystego. Nauczycielka i pisarka Irena Bayer Farkawiec — znów wśród mecenasów i dobroczyńców patriotycznego turnieju językowego. Biuro Prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów 2002 r. „Małe zrobione — lepsze od wielkiego mówionego…” Znowu i znowu myślę o tym, że świętej pamięci Petro Jacyk posiadał cenną cechę: najlepiej unikać wszelkich dyskusji na temat, kto co zrobił dla ukraińskiej sprawy, nie zaprzeczać zazdrośnie wysiłkom w tym kierunku innego, nie oskarżać kogoś, nie narzekać na jakieś okoliczności, bo to — nieproduktywne i nierozumne. Często powtarzał prostą, ale ważną sentencję o tym, że małe zrobione — znacznie lepsze od wielkiego mówionego. Miałem szczęście dobrze go znać przez kilka dziesięcioleci i potwierdzam, że żył według tej zasady. Jacyk oddał na ukraińską edukację i naukę miliony dolarów, zarobionych uczciwą pracą. Nie mogę się powstrzymać, by nie przypomnieć najważniejszych osiągnięć wielkiego mecenasa: Encyklopedia Ukrainoznawstwa, Centrum Badań Historii Ukrainy, Ukraiński Instytut Badawczy Uniwersytetu Harvarda, centra ukrainoznawcze przy Uniwersytecie w Toronto i Uniwersytecie Columbia, wydanie „Historii Ukrainy-Rusi” Hruszewskiego w angielskim tłumaczeniu… — to tylko najważniejsze projekty, na które poszły jego ogromne darowizny. Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego — ostatni projekt mecenasa, który stał się swoistym pomnikiem dla niego. Konkurs — nie tylko najbardziej masowe przedsięwzięcie ze wszystkich związanych z imieniem Jacyka. To naprawdę najbardziej skalowalny na dzień dzisiejszy ukraiński projekt na Ukrainie i poza jej granicami. To przecież nie żart: biorą w nim udział miliony uczniów i studentów; do niego z entuzjazmem dołączyła światowa ukraińska diaspora. Ważne jest również, że udział w turnieju językowym biorą dzieci z byłych republik Związku Radzieckiego. To poważny czynnik psychologiczny: uczniowie i studenci na Ukrainie czują się częścią wielkiej ukraińskiej rodziny, która jest także poza granicami naszego państwa.
Konkurs jest dla nas cenny także jako prawdziwie jaskrawy przykład konsekwentnego wcielania w życie ważnej idei. Dobrze pamiętam głosy sceptyków, które rozbrzmiewały chórem, gdy ogłoszono zamysł takiego językowego współzawodnictwa. Niejeden wówczas ironicznie mówił: Ukraińcom nie brakuje dobrych pomysłów, brakuje im woli i wytrwałości, by je zrealizować. Ale tutaj zobaczyliśmy zgodność w działaniach Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy oraz Ligi Ukraińskich Mecenasów. A szerokie wsparcie światowej społeczności ukraińskiej dodało nowych sił i możliwości temu ważnemu projektowi. Tę współpracę trzeba cenić. W niej tkwi gwarancja ważnej skali językowego współzawodnictwa. Jest absolutnie zrozumiałe: żadna organizacja społeczna bez pomocy Ministerstwa Oświaty i Nauki nie zdoła dotrzeć do każdej szkoły i każdego uniwersytetu na Ukrainie, a zatem — nie osiągnie tego, by w takim turnieju brały udział miliony. Lesia BRYZHUN-SZANTA (Toronto, Kanada) “Ukraińskie Wiadomości” (Kanada) z 13 listopada 2002 r. Akademia SBU — uczestnik maratonu Rozszerza się krąg uczestników III Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Oprócz placówek oświatowych Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, do patriotycznego turnieju językowego dołączyły placówki oświatowe wszystkich szczebli ministerstw Ukrainy: transportu, ochrony zdrowia, rolnictwa, obrony. Niedawno wśród nich pojawiła się także Narodowa Akademia Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, gdzie również z powodzeniem odbył się konkurs językowy. Zwycięzców współzawodnictwa podczas Święta Języka Ojczystego w murach Akademii nagradzali dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Słaboszpycki oraz przewodnicząca Rady Nadzorczej konkursu Wałentyna Striłko. Nagrody Fundacji Oświatowej imienia Petra Jacyka otrzymali studenci pierwszego roku Jarosław Skoryk, Dmytro Pedos, Roman Stecyszyn oraz drugiego roku Ołeksandr Nakoneczny, Iwan Wilczawśkyj i Mykoła Merhel. Biuro Prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów 2003 r. Słowo o mamie Wypracowanie z Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka Julija Biłyk, absolwentka gimnazjum nr 191 im. Pawła Tyczyny w Kijowie, obecnie studiuje na pierwszym roku Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Jest jedną ze zwyciężczyń konkursu języka ukraińskiego im. Petra Jacyka. Opowiadanie Juliji Biłyk o mamie wyróżniło jury tego konkursu. Przedstawiamy uwadze naszych czytelników utwór młodej autorki. Rysy twarzy mamy są niezapomniane. Jej błękitno-szarawe oczy, długie rzęsy, delikatny, szczery uśmiech, jasne kasztanowe włosy. Każdy jej ruch jest szczególny, pełen ukrytego, tylko jej znanego sensu. Każde jej słowo jest wyrazicielem życiowej mądrości i doświadczenia. Ona cała jest niepojęcie szczególna, a tej świętości i niepojętości do dziś nie jestem w stanie sobie wyjaśnić. Lecz mimo wszystko, często jesteśmy nieuważni wobec tych, których kochamy. Taka już dziwna jest ludzka natura. Nierzadko zadajemy ból tym, których cenimy najbardziej. Choć czasem nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy. Zbyt często zapominamy, że miłości nie może być za dużo i że nigdy nie będzie ona zbyteczna; że ciepło, dobroć i szczerość nie powinny znać granic. To te rzeczy, dzięki którym trzyma się nasz daleki od doskonałości świat, które pomagają przetrwać w tym świecie nam. Człowiek, mimo całej swojej pozornej siły, jest słaby. Nigdy nie uwierzę w takie pojęcia jak “stalowe nerwy”, “żelazna wola”. Żelaznego i stalowego w człowieku nie powinno być. Dusza jest żywa, serce jest żywe, one też potrafią płakać i śmiać się. I dlatego nigdy w życiu nie uwierzę tym, którzy osiągnąwszy wszystkie widzialne i niewidzialne wyżyny, powiedzą: “Nikogo nie potrzebuję”. W ciężkich chwilach życia Człowiek zawsze potrzebuje Człowieka. I jest nim najczęściej matka — jedyna, która nigdy nie zdradzi, nie porzuci i nie zapomni. Matka dla mnie jest wszystkim. Niech to brzmi banalnie, ale innych słów pragmatyczny mózg nie może odnaleźć dla wymagającej duszy. To ten przypadek, kiedy słowa są bezsilne, a chce się powiedzieć tak wiele!.. To uczucie jest święte i niepojęte, jakaś mieszanka szalonej miłości, wdzięczności wobec osoby, która podarowała ci życie i, nie wymagając niczego w zamian, poświęciła mu swoje. Nigdy nie mówiłam mamie takich słów. Jak większość moich rówieśników, uważam, że ona sama o tym wie. Uświadamiając sobie, że się mylę, czasem nienawidzę siebie za słabość i niezdecydowanie, za nieprzemyślane, być może obraźliwe słowo, za obojętne spojrzenie. Dla człowieka, który oddał nam, swoim dzieciom, całą siebie, nie mogę znaleźć bardziej znaczących słów. Obok niej zawsze będę małym dzieckiem, a ona — najbliższą i najdroższą osobą, która swoimi delikatnymi, troskliwymi rękami zawsze jest gotowa otrzeć z mojej twarzy potoki po dziecięcemu naiwnych łez. Zawsze będę pamiętać, jak często i ofiarnie poświęcała dla nas wszystko — swoją młodość, marzenia, pasje, byle tylkośmy mieli wszystko, co najpotrzebniejsze. Wydaje mi się, że nigdy nie będę zdolna do takiego poświęcenia, do takiej bezgranicznej cierpliwości, serdecznej miłości. Jest taki zawód — być matką, i z nim, tym zawodem, w kwestii ważności nie może rywalizować żaden inny. stracji otwiera się XX Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, który prowadzą Liga Ukraińskich Mecenasów oraz Ministerstwo Oświaty. Proponujemy czytelnikom retrospektywny ekskurs w historię językowego maratonu przez pryzmat mediów.
Tłumaczenie maszynowe
Nie wyobrażam sobie swojego życia bez rodziców,
bez ich ciągłego wsparcia, czułości, dobroci.
Czas leci nieustannie i nieubłaganie.
Nie jesteśmy władcami swojego losu. Każda minuta naszego życia może stać się ostatnią. I jej, tej minucie, będzie obojętne, że ty, być może, nie zdążyłeś czegoś powiedzieć, do czegoś przyznać się najbliższym ci ludziom. Ona po prostu będzie uciekać, sekunda za sekundą…
Mamo, tato, ja was naprawdę bardzo kocham…
2003 r.
Moim językiem? Kiedy w moje życie przyszedł Międzynarodowy konkurs znawców języka ukraińskiego, zrozumiałam, że nie na darmo żyję na tym świecie. Mój ojczysty język jest dla mnie jak słodki nektar, który jak pszczółka zbieram. A potem leczniczym miodem swoich wierszy i opowiadań, sztuczek i esejów częstuję wszystkich chętnych. Po konkursie zrozumiałam, jaka odpowiedzialność spadła na moje barki, dlatego dorosłam i spoważniałam. I stały się na zawsze moimi przyjaciółmi tysiące przysłów i powiedzeń, frazeologizmów oraz bajek. Zaczęłam kolekcjonować przysłowia ze słowem „język”, bo ich, okazuje się, wcale nie jest dużo: „Słowo do słowa — złoży się mowa”; „Ile ja znam języków, tyle żyć przeżyję”; „Słowo — nie plewy, mowa — nie miotła”; „Ani z ust mowy, ani z nosa wiatru”; „Jaka główka, taka i mówka”; „Kto swojego języka się wypiera, ten sam siebie się wstydzi”.
Mam marzenie — chcę być redaktorem własnej gazety, którą będę wydawać w dwóch językach: ukraińskim i angielskim. A jeszcze napisałam wiersz.
*** Marzę: Do ula mojego języka Ludzie, niczym pszczółki, Zanoszą nektar — słowa. Pszczoły-strażniczki mają żądła (ostre lśniące miecze) — więc strzeżcie się, trutnie, które na cudze łase. Dziwnie, pszczółki — mądre, One strzegą nektaru. W nim — ich nieśmiertelność, Wydawało mi się… Ale to tylko pszczółki. A co robią ludzie Z moim językiem?
Hanna STEPANENKO,
uczennica 6 klasy szkoły średniej osiedla typu miejskiego Nowa Wodołaha w obwodzie charkowskim.
2003 r.
Szkoła będzie nosić imię Petra Jacyka Na zebraniu rodziców Hnidynskiej szkoły średniej w rejonie boryspolskim w obwodzie kijowskim podjęto decyzję o nadaniu szkole imienia wybitnego ukraińskiego mecenasa z Kanady, świętej pamięci Petra Jacyka, który oddał wiele sił i środków na rzecz ukraińskiej edukacji i nauki.
Stosowny wniosek zespół rodzicielski i nauczycielski jeszcze latem skierował do organów władzy. Jest już decyzja Hnidynskiej rady wiejskiej, w której popiera się ideę nadania szkole imienia mecenasa.
Hnidyn — duża malownicza wieś w odległości 5 km od Kijowa. Tutejsza szkoła — jedna z najlepszych w obwodzie stołecznym. Tutaj jako pierwsi wśród szkół obwodu podnieśli ukraińską flagę narodową. Było to jeszcze przed ogłoszeniem Niepodległości Ukrainy. Już wtedy w Hnidynskiej szkole zorganizowała się mała akademia sztuk ludowych, rozpoczęły się lekcje wiedzy o Ukrainie. Tutaj wielokrotnie występowali najsłynniejsi pisarze, uczeni, działacze społeczni ze stolicy.
Uczennica 11 klasy szkoły Tetiana Łazarenko zajęła pierwsze miejsce w II Międzynarodowym konkursie języka ukraińskiego i nie tylko otrzymała specjalną nagrodę Fundacji Edukacyjnej Petra Jacyka w wysokości siedmiu tysięcy hrywien — została bez egzaminów wstępnych przyjęta na studentkę Instytutu Filologii najbardziej autorytatywnej w państwie uczelni wyższej — Uniwersytetu Kijowskiego imienia Tarasa Szewczenki.
Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów
2002 r.
— Wołodymyrze Antonowyczu, firma farmaceutyczna „Darnycia” była wśród głównych mecenasów tego patriotycznego projektu jeszcze od samych początków.
— Tak, my przeznaczamy środki – i to niemałe – już od pierwszego maratonu językowego.
— Wiem, że zwracały się do Pana i zwracają setki ludzi z najróżniejszymi projektami, prosząc o finansowe wsparcie. Dlaczego wyróżnił Pan dla siebie właśnie konkurs językowy?
— Język – jeden z tych „filarów”, na których stoją i naród, i państwo. Bo język — to oznaka obecności narodu na kuli ziemskiej, a język państwowy, jak i granice, prawa, herb, — świadectwo pełnowartościowości państwa. To niezmienny proces historyczny: każdy naród na świecie dąży do tworzenia swojego państwa, jeśli go nie ma, bo przecież właśnie państwowość daje wszystkie szanse na samorealizację narodu. To niezmienna tendencja w ciągu całej historii politycznej ludzkości, której nie można nie zauważyć, kiedy analizuje się najważniejsze procesy światowe w ciągu ostatnich stuleci.
Nie jest tajemnicą, że dzisiaj nasze państwo jeszcze wcale nie jest takie, o jakim marzyliśmy. Jeśli porównywać państwo do statku, to zauważamy w nim i nie bardzo profesjonalną załogę, bo do ekipy trudno jest dobrać profesjonalnych ludzi; i maszynownia na statku jest anachroniczna, i wyłomy w nim są niebezpieczne, bo właśnie przez to do statku może nabrać się wody, i ryzykuje on pójść na dno. Zatem wszystko trzeba robić równolegle, naprawiając statek, technicznie przezbrajając go i przekształcając załogę. Już mówiłem, że nasz konkurs tylko dla powierzchownego spojrzenia wydaje się jednokierunkowy — podniesienie prestiżu społecznego języka państwowego w państwie ukraińskim. To — na powierzchni i to jest zrozumiałe bez komentarzy. Lecz chcę podkreślić jedno: w nieco archaicznej świadomości społecznej wciąż gnieździ się wyobrażenie, że istniejemy w dobie postindustrialnej, chociaż świat dawno wkroczył w erę informacyjną, gdzie najważniejszy kapitał — to intelekt, wiedza. Industrialne potwory, kopalnie i rurociągi naftowe powoli tracą swoje strategicznie decydujące znaczenie. Na afisz czasu wyszedł bezsprzecznie główny bohater. To — intelekt. Intelekt, który coraz bardziej podporządkowuje sobie wszystkie sfery życiowe i procesy. Zrozumiano to w takich rozwiniętych krajach, jak USA, Anglia, Niemcy, Kanada, Japonia, Chiny, gdzie właśnie z edukacją i nauką wiąże się kwestie bezpieczeństwa narodowego i dominacji państw na świecie. A nasz produkt edukacyjny, który traci swoją jakość i całkiem naturalnie stracił jakąkolwiek atrakcyjność dla tych krajów, skąd do nas przysyłano na naukę młodzież, wywołuje wielki niepokój. I wyniki testowania uczniów, i masowe przypadki plagiatów, którymi towarzyszą tematy obrony dysertacji, i sama zdeintelektualizowana atmosfera społeczna — to po prostu hańba dla europejskiego kraju, który nie był w tyle ani pod względem liczby wykształconych ludzi, ani pod względem potencjału intelektualnego.
My swoim konkursem staramy się motywować uczniów do nauki, akcentować im, że wiedza — to bardzo ważne i opłacalne, bo przecież nie tylko o język ukraiński tutaj chodzi, a o edukację w ogóle. Dlatego można powiedzieć, że nagrody mecenasów dla zwycięzców turnieju — to inwestycja w młody ukraiński intelekt. To nasz apel do młodych, aby budzili w sobie szlachetne ambicje stania się naprawdę wykształconymi i, oczywiście, patriotycznymi obywatelami państwa.
— Czy wierzy Pan, że konkurs sam w sobie gruntownie zmieni rzeczywistość językową na Ukrainie?
— Nie jesteśmy tak naiwnymi ludźmi, żeby spodziewać się aż takiego cudu. Rozpoczynając ten projekt, sygnalizujemy społeczeństwu i przede wszystkim władzy o tym, że w kraju są złożone problemy, i wzywamy do rozwiązywania ich wspólnymi siłami. My robimy swoje, a władza i społeczeństwo muszą robić swoje. Każdy ma do tego poważne możliwości. Tylko łącząc wspólne wysiłki, możemy liczyć na jakieś zmiany.
— Dzisiaj wydaje się, że mecenasi są przed czynnikami państwowymi i wysiłkami społeczeństwa. Jak Pan to widzi?
— Nie dążymy do palmy pierwszeństwa,
bo to nie igrzyska olimpijskie. Mamy potrzebę bycia użytecznymi w budowaniu państwa, w przezwyciężaniu ciężkich postkolonialnych traum i mamy nadzieję, że nasz konkurs stanie się atrakcyjnym precedensem dla wszystkich tych w Ukrainie, których nie zadowala istniejący stan rzeczy. Którzy pragną zapewnić jej przyszłość, na jaką zasługuje. Wywiad przeprowadziła Switłana KORONENKO. A zatem, dwadzieścia lat! Dwadzieścia lat odbywa się Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. W tym czasie zmieniło się kilku prezydentów. Kilku przewodniczących parlamentu. I o wiele więcej premierów. A ile rozpadło się patriotycznych, oświatowych, kulturalnych organizacji oraz partii politycznych! U nas długo trzeba szukać czegoś humanistycznie ważnego, rzeczywiście żywotnego i trwałego w czasie. Zazwyczaj wszystko przypomina słomiany ogień — rozbłysło i zniknęło. Pamiętam, kiedy dopiero rozpoczynał się konkurs językowy, który po śmierci wybitnego mecenasa i jego inicjatora Petra Jacyka otrzymał jego imię (byłam wtedy sekretarzem prasowym Ligi Ukraińskich Mecenasów), często trzeba było słyszeć, że ideowego zapału, energii i źródeł finansowych organizatorom patriotycznego maratonu wystarczy na niedługo. Mówiono, trzy-cztery lata — i koniec! Istnieją jakieś prawa żywotności tego projektu. O tej zagadce rozmawiam z głównym mecenasem konkursu, prezesem Ligi Ukraińskich Mecenasów, doktorem nauk farmaceutycznych, profesorem, kierownikiem katedry farmacji przemysłowej, klinicznej i farmakologii klinicznej NMAPO imienia P. L. Szupyka, przewodniczącym Rady Nadzorczej firmy farmaceutycznej „Darnycia” Wołodymyrem Antonowyczem Zahorijem.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tym, że treść esejów odzwierciedla wrażenia i przemyślenia autora, wywołane odbiorem tematu utworu. I jak tu nie uwierzyć słowom Stanisława Lema, że recenzent jest przykuty do przedmiotu recenzji jak katorżnik do taczki, że ta praca jest katorżnicza i niewdzięczna. Rozumiesz, że interesowało go czytanie recenzowanych przez niego książek, a następnie ich analizowanie i przekazywanie swojej opinii publiczności czytelniczej. Przy tym stara się nie odstępować od kanonów gatunku. Eseistyka Hołowki jest wyrazista, trafna, czasem ostra, a nawet brutalna, z oznakami krytycyzmu i skłaniająca do sporów, ale z obowiązkową argumentacją własnego stanowiska. I tym dociera do serca czytelnika. W jego esejach dostrzega się osobiste, indywidualne wrażenia i rozważania po przeczytaniu i analizie konkretnej książki. Co więcej, nie spotkałem w jego esejach pretensji do posiadania prawdy ostatecznej. Mówiąc: patrzcie, jaki jestem oczytany „nieистовый Wissarion”, prawdziwy prorok w literackim oceanie i, niczym anatom w kostnicy, preparowałem ciało, które teraz można chować do ziemi. To znaczy, zapomnieć o tej książce na wieki. Przeciwnie, przekonująco dowodzi, że miejsce krytyka nie jest w „pokoju dla służących”, jak wyobrażają sobie ich rolę niektórzy pisarze. Swoimi przemyśleniami, rozważaniami, uzasadnieniem sądów, doprecyzowaniem szczegółów twórczości tego czy innego pisarza bierze na siebie misję zachęcenia do wzięcia do ręki właśnie tej książki i zanurzenia się w niej do dna. W książce niemało esejów poświęcono twórczości autorów zagranicznych, przetłumaczonych na język ukraiński. Dotyczy to w szczególności powieści mistrza japońskiej prozy Yukio Mishimy „Zakazane kolory”, Jacquesa Neiryncka „Manuskrypt Grobu Pańskiego”, Jean-Marie Le Clézio „Diego i Frida”, Petera Ackroyda „Opowieści z Clerkenwell”, Roberto Saviano „Gomorra”, Chucka Palahniuka „Opowiedz wszystko” i innych. Wymienione i niewymienione książki w swoim czasie narobiły sporo hałasu wśród czytelników wielu krajów. Z jednej strony to dobrze, że ukraiński czytelnik otrzymał możliwość zapoznania się jeśli już nie z prawdziwymi arcydziełami literatury pięknej, to z utworami zbliżonymi do tego poziomu. Miło, że takie książki trafiły również w pole widzenia recenzenta. Te eseje napisane są również składnie, obrazowo, z dobrą analityką. I mimo wszystko trzymam się punktu widzenia niemieckich literatów. Proponują oni recenzować przetłumaczone książki tylko tym osobom, które władają językiem, w którym utwór został napisany w oryginale. Tłumaczenia bywają bowiem różne. Nawet skrajnie nieudane. Pamiętamy przecież, ile było szumu wokół swobodnego przekładu „Hamleta” przez Jurija Andruchowycza. Przypomnę też o głośnej sytuacji, kiedy wydawnictwo wycofywało ze sprzedaży przetłumaczone książki, ponieważ wokół nich
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła HRYŃ, członek NSŻU Nie odkryję Ameryki, jeśli powiem, że niemal u każdego czytelnika lub widza po przeczytaniu książki, obejrzeniu spektaklu czy filmu pojawiają się określone myśli, skojarzenia, emocje. Jedni ludzie głęboko chowają je w swojej duszy, inni — pragną podzielić się nimi z przyjaciółmi, znajomymi w rozmowie lub wykładają to wszystko na piśmie i upubliczniają. Jest to swego rodzaju podsumowanie czy też wniosek z otrzymanych lub obiecujących emocji, albo też utraconych złudzeń, narzędzie, które pozwala wyrazić wszystko, co się chce. Nawet jeśli ten tekst, a mowa będzie właśnie o tekstach literackich, jest zakończony i logiczny. Z takiego prawa do wyrażenia własnego zdania po przeczytanych utworach skorzystał także Taras Hołowko w niedawno opublikowanej przez stołeczne wydawnictwo „Pedahohiczna dumka” książce esejów „Postskriptum’y” (Taras Hołowko. Postskriptum’y. Eseje. K., Pedahohiczna dumka, 2019. — 240 s.). To literacko-krytyczne wydanie zebrało pod oryginalnie zaprojektowaną okładką, która jest jaskrawą, wymowną metaforą światła i cienia czytania książek, publikacje o najciekawszych, jego zdaniem, wydanych utworach literackich ostatnich lat, które trafiły do czytelnika z rodzimych stołecznych i peryferyjnych wydawnictw Ukrainy. Eseje najpierw ujrzały światło dzienne na łamach ogólnoukraińskich autorytatywnych gazet „Deń”, „Słowo Proświty”, „Ukraina mołoda”, „Ukrajinśke słowo — lytawry”, „Kułtura i żyttia”. Przynosi to zespołom redakcyjnym szczególny szacunek i zaszczyt. Choć przykro o tym mówić, ale obecnie więcej uwagi książkowemu rozkwitowi poświęcają platformy internetowe w sieci. Wśród nich wyróżnię „Pysmennyćkyj portał Pyłypa Juryka”, „LitAkcent”, „Bukwojid”, „Żinka — Ukrajinka”, ukraińsko-kanadyjskie czasopismo internetowe „Port-Folio”. Niech wybaczą ci, których nie wymieniłem. A oto drukowane środki masowego przekazu w przeważającej większości odwróciły się plecami nie tylko do pisarzy-debiutantów, ale i do uznanych „żubrów” pięknej literatury oraz ich utworów. Oczywiście cierpią z tego powodu nie tylko oni, ale i liczna armia czytelników. Jest im dość ciężko i trudno zorientować się w książkowym oceanie nowości, bo nie znajdują tam choćby krótkich opinii o książkach. Nie mówię już o obszernych krytycznych recenzjach czy esejach, przeglądach utworów poszczególnych autorów, które służyłyby jako swoisty kompas literackiego rynku książki. Właściciele i założyciele mediów mówią, że brakuje dla takich publikacji miejsca. To znaczy, że literacki, kulturologiczny aspekt znów jest na marginesie życia. Jakby nie rozumieli, że przemyślane, przeanalizowane nowości literackie otwierają ukraińskiemu czytelnikowi wiele cennego, pomagają mu ukształtować światopogląd, aktywną postawę życiową. Wreszcie, oddzielić jakościowe ziarno od literackich plew. Czego tu ukrywać, ostatnio jest ich niemało w twórczym środowisku. To od czasu, gdy pojawiła się możliwość wydawania napisanych utworów na własny koszt lub za pieniądze mecenasów. Z drugiej strony — poluzowali wodze wydawcy i redaktorzy literaccy, bo oni też chcą jeść chleb z masłem. Oto i rozmnożyło się niemało grafomanów. Wszyscy oni od pierwszej książki-motyla uważają się za klasyków, którzy mocno trzymają za brodę samego Boga. Kiedy zaś przeczytasz w mediach społecznościowych ich nieedytowane przez nikogo ody samouwielbienia, to od ortograficznych, stylistycznych i innych językoznawczych „wywijasów” robi się przerażająco… Oczywiście, wszystko to można pozostawić na sumieniu autorów. Mówiąc, Bóg im sędzią. A można przecież z otwartą przyłbicą na cały głos powiedzieć: „Idę na was!”. I powiedzieć autorowi o jego lekceważeniu słowa czy opublikowanych faktów. Właśnie tak pragnie czynić Taras Hołowko w swoich esejach. Weźmy dla przykładu esej „Od kijowskiej księżnej — do królowej dwóch państw” o książce Natalii Krutenko „Anna Jarosławna. Historyczno-literacka i literaturoznawcza rozprawa”. Tutaj on otwarcie dziwi się pozycji czy pozie autorki i podaje do wiadomości publicznej, dlaczego w niełaskę u niej popadł naukowiec ze światowym imieniem, profesor Uniwersytetu Harvarda Omelan Pricak, i która nie przytacza żadnych argumentów czy faktów, na których opierałaby się krytyka wybitnego uczonego, orientalisty, doktora honoris causa światowej sławy uniwersytetów. Bez wykrętów zauważa on autorce także kategoryczność niektórych sądów, pośpiech w ocenach jednej z córek wielkiego księcia kijowskiego Jarosława Mądrego — Elżbiety, która na zawsze weszła do historii trzech europejskich krajów — Ukrainy, Norwegii i Danii. Analiza esejów daje podstawy twierdzić, że Taras jest fachowym czytelnikiem. Przede wszystkim powiem, że urodził się i wychował w środowisku literackim. Jego ojciec — znany ukraiński poeta i prozaik, laureat nagród literackich Dmytro Hołowko, którego rodowe korzenie żywią się sokami sławnej ziemi legendarnych Pisok na Czernihowszczyźnie, którą przemierzał bosymi stopami także sławny Pawło Tyczyna, mama — językoznawczyni, w przeszłości — wieloletnia pracownica naukowa stołecznego muzeum imienia Łesi Ukrainki. Ma za sobą wydział dziennikarstwa stołecznego uniwersytetu imienia Szewczenki, pracę na odpowiedzialnych stanowiskach w Derżteleradio, czasopiśmie „Trybuna”, departamencie spraw wydawniczych i prasy w Państwowym Komitecie Telewizji i Radiofonii, w sekretariacie komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Aktywnie współpracuje z różnorodnymi drukowanymi wydaniami periodycznymi. Widać, że kocha literaturę jako zjawisko życia, więc i krytyka u niego — to aktualna publicystyka literacka. W wielu przypadkach to prawdziwa filozofia. Tutaj stosownie skorzystam ze słów bohatera literackiego powieści Wasyla Turkewycza „Palec Demona”, przytoczonych przez Tarasa Hołowkę w eseju „Wygnaniec z raju”, że on, „wybaczcie porównanie, nie jest wielbłądem w końskim tabunie”. Przeciwnie, występuje jako „subtelny psycholog, zdolny głęboko zbadać całą gamę ludzkich uczuć, popędów i instynktów”, jak mówi w eseju „Gry dla dorosłych” o autorze powieści „Zakazane barwy” Yukio Mishimie. Zrozumiałe, prawdziwa krytyka to nie miód, nie komplement. Nawet nie cukierek, od którego słodko w ustach. Dzisiejsi autorzy powieści-opowiadań dość boleśnie odbierają krytyczne uwagi na temat swoich utworów i czasami nieadekwatnie reagują. Najwyraźniej to jeszcze sowiecka odbitka. Przecież wtedy za krytyką literacką maskowała się walka ideologiczna, kiedy energię krytyków jedyna rządząca partia kierowała na prawdziwą wojnę domową w procesie literackim. I w niej krytykom przypadała rola nie rozjemców, a prawdziwych oprawców. Zarówno pisarzy, jak i ich utworów. Przypomnijmy, jak głośno niektórzy znawcy szamotali się w kompartyjne uszy, jak, według trafnego określenia profesora Anatolija Pohribnego, oni „słupami telegraficznymi” okładali autorów genialnych dzieł. Tylko za to, że nie mieścili się w przygotowanym przez partyjnych opryczników prokrustowym łożu metody socjalistycznego realizmu. Bez wątpienia doprowadziło to do tego, że i dziś w ukraińskiej literaturze szeregi profesjonalnych krytyków są dość rzadkie. Ze starszego pokolenia przypominają się tutaj Hryhorij Sywokiń, Wołodymyr Panczenko, Hryhorij Kłoczek, Mychajło Najenko, Witalij Donczyk, Roksana Charczuk. Z czasem obsadę krytyków uzupełnili Mychajło Brynych, niestety zmarły, Antonina Caruk, Ołeh Honczarenko, Kostiantyn Rodyk z jego grupą niezależnych ekspertów popularnego rankingu „Książka roku”. Być może z czytelników jeszcze ktoś doda trzy-pięć autorów. Jakby nie było, ale nie zapewnili oni u nas nadprodukcji krytyki. Jak, nawiasem mówiąc, nie ma u nas jeszcze nadprodukcji utworów godnych najwyższej półki książkowej. Do tego jeszcze bardzo daleko. I dlatego miło, że ostatnio te szeregi zasiliło nowe imię znawcy procesu literackiego państwa Tarasa Hołowki. Jaskrawym potwierdzeniem tej myśli jest także jego książka „Postskriptum’y”. Nawiasem mówiąc, o biedzie, a jeśli bardziej szczerze, to o zaniedbaniu gatunku fundamentalnej krytyki, mówiono także na minionym zjeździe ukraińskich pisarzy. Taka szczerość cieszy, bo jednak przypomniano o klasycznej triadzie: pisarz—krytyk—czytelnik, która pozostaje obiektywną prawidłowością procesu literackiego. Ale, być może, jednak nasi pisarze nie zapomnieli także genialnych słów Tarasa Szewczenki. On przecież sprawiedliwie obrażał się, że przez dziesięć lat o jego twórczości „nikt nie szczeknie i nie zaszczeka”… I Borysa Pasternaka tutaj można wspomnieć, który zauważał, że wielka literatura istnieje tylko we współpracy z wielkim czytelnikiem. A wielkiego czytelnika może przyciągnąć tylko krytyk. Właśnie on jest tym mostkiem z jednego literackiego brzegu na drugi. Zatem aktualność książki badań Tarasa Hołowki nad nowościami książkowymi jest bezdyskusyjna. Przede wszystkim dlatego, że przeważająca większość jego esejów, a przyjął on na siebie misję oponenta wobec autorów 56 książek (właśnie tyle przeglądów opublikowano w książce), ma wysoką jakość tekstów, ich przyzwoity poziom literacki. W eseju „Nowe profile o Szewczence” z okazji wydania książki Leonida Uszkałowa „Moja szewczenkowska encyklopedia: z doświadczenia samopoznania” Taras zauważa, że ta książka „towarzyszy argumentowanym autorskim obserwacjom, wnioskom”… i w niej „autor jawi się jako prawdziwy intelektualista i naukowiec z kolosalnym bagażem wiedzy, zdolny zaproponować szerokiemu ogółowi czytelników własną wizję miejsca i roli Tarasa Szewczenki” nie tylko w europejskiej, ale i światowej cywilizacji kulturowej”. Powiedziane w pełni dotyczy także autora posłowi do recenzowanych książek. Analizuje on teksty różnorodnego kierunku i gatunków. Potwierdza to wielostronność jego upodobań, pozwala zestawić je, określić cechy podobieństwa czy różnicy, indywidualne twórcze cechy autorów książek i autora esejów, jego pragnienie rozeznania się w świecie współczesnej literatury i bycia tam swoistym obeznanym i erudycyjnym przewodnikiem. Eseje Hołowki, jak i upodobane przez niego do analizy utwory literackie, ciekawie się czyta, a czasami i czyta ponownie. Choć jego system książkowych i poznawczych współrzędnych recenzowanych książek niekoniecznie przecina się ze światopoglądem czytelnika. Jak i recenzowane książki, jego eseje nasycone są szerokim zakresem problematyki. Prowokują one do dialogu, tworzą szczególne pole do rozmowy o rodzimej czy zagranicznej twórczości literackiej, procesie literackim, krajobrazie literackim. Kiedy czytasz eseje Tarasa, czujesz, że wkłada on w swoją twórczość temperament, swoje poglądy na życie. Sprzyja to to-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
czytelnicy podnieśli głośny skandal dotyczący jakości tłumaczenia. Dlatego uważam za stosowne powtórzyć tutaj słowa samego autora książki z eseju „Antropologia imperium — nowe spojrzenie włoskich naukowców”, napisanego z okazji wydania w języku ukraińskim encyklopedycznego tomu Umberto Eco „Historia cywilizacji europejskiej”, że „takimi czynami można rozgniewać greckich bogów”. Dodam, że słowiańscy również mogą ciskać gromy i błyskawice. Taras Hołowko przechodzi obecnie okres twórczych poszukiwań. Wezmę na siebie śmiałość stwierdzić, że każdym z opublikowanych w książce esejów trafił w punkt. Może nie zawsze w „dziesiątkę”, ale żadna jego twórcza „kula” nie poleciała „w mleko”. Tym samym przygotował sobie solidny przyczółek na literacko-krytycznym firmamencie, natarczywie i pewnie wywalcza sobie miejsce pod słońcem. Ale będę całkowicie szczery. Książka ma też pewne niedociągnięcia. Przede wszystkim uwagi kieruję zarówno do autora, jak i do redaktorów książki. Pozostała dla mnie niezrozumiała ich logika kolejności rozmieszczenia esejów. Jako pierwszy umieszczono esej poświęcony książce szanownego Iwana Dziuby „W literaturze i wokół. Z długów dawnych i nowo nabytych”. Został on opublikowany w gazecie „Deń” w kwietniu 2016 roku. Następny jest esej z 2015 roku, a dalej — recenzja książki Wasyla Turkewycza „Palec Demona” aż z 2009 roku. I taka tendencja jest w całej książce. Jakby rozsypano ziarno na drodze, a potem zgarnięto wszystko do jednej kupy. Myślę, że lepiej byłoby zrobić to zgodnie z wyraźną chronologią. Wtedy czytelnik widziałby wzrost kunsztu autora lub dreptanie w miejscu na tym polu twórczości. Całkiem niezłą przedmowę „Eseje stolicznego kalibru” do książki napisał Wasyl Hubareć. Ale po kilku stronach natrafia się na esej Hołowki „Jeszcze nie jest za późno krzyczeć SOS” o książce tego samego Wasyla Hubarecia, napisanej, co prawda, we współautorstwie z inżynierem-geologiem Iwanem Padałką, „Świat, który nie powinien zginąć”. Na dodatek redaktorem całej książki znów figuruje ten sam Hubareć. Jak dla mnie, jest w tym pewna niemoralność i daje się zauważyć zmowa lub konflikt interesów dwóch autorów: ty pochwal mnie, a potem ja ciebie. Uniknąłbym tego. I tutaj pozwolę sobie jeszcze raz zacytować Tarasa Hołowkę. W eseju „Kijów. Pieczersk: śladami Kobziarza” o książce Wiktora Żadźki „Pieczersk Tarasa Szewczenki” wskazuje on na błędy w wydaniu. Ale słusznie wyciąga wniosek, że „te niedociągnięcia nie psują wrażenia z treści książki i nie umniejszają wagi opracowania”. Tak samo nie umniejszają znaczenia książki esejów przytoczone przeze mnie błędy. W czasach, gdy epistolarna metoda komunikacji była masowa, listy zaczynano czytać od dopisku P.S. — swoistego posłowia do napisanego tekstu. Kiedy zaś zachodziła potrzeba dodania czegoś jeszcze, dopisywano tę myśl pod skrótem P.P.S. Czyli Post.Post.Skriptum. Aktualność nowości na rynku książki również wywołała u mnie potrzebę napisania właśnie takiego podsumowania lub posłowia do przeczytanej książki Tarasa Hołowki. Dlatego też skorzystałem z tego skrótu w tytule. Mam nadzieję, że miłośnicy literatury pięknej i beletrystyki przeczytają nie tylko oryginalny tytuł książki Tarasa Hołowki, ale także teksty recenzowanych przez niego książek oraz same książki — źródła, z których czerpał siłę również autor. Dzięki temu czytelnicy również znacznie wzbogacą swój światopogląd. W jednym z wywiadów wspomniany przeze mnie wyżej Kostiantyn Rodyk zauważał, że zadanie krytyka polega na tym, aby dostrzegł on, co recenzowany przez niego tekst daje nam poza zwykłą przyjemnością z czytania. Uważam, że Taras wywiązał się z tego zadania. Kiedy przewraca się ostatnią stronę książki esejów, jeszcze raz rozumie się: recenzowanie to praca katorżnicza. Mimo to książkę Tarasa Hołowki nie tylko pouczająco, ale i po prostu ciekawie się czyta. Jestem pewien, że jej wartość literacka w środowisku pisarskim i czytelniczym będzie wysoka.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUKIANCZUK. W Kijowie zaprezentowano wydanie faksymilowe „Ewangelii z Reims” — najstarszej rękopiśmiennej księgi z biblioteki Jarosława Mądrego. Prezentacje odbywały się od 21 do 23 października. Najpierw w UKRINFORM-ie, a następnie w UNIAN-ie oraz Muzeum Książki i Drukarstwa w Ławrze Pieczerskiej w Kijowie. Mimo to główna prezentacja odbyła się w obecności szerokiego grona ukraińskiej inteligencji w świętej Sofii Kijowskiej 22 października. W uroczystościach wzięli udział zwierzchnik UKGK Błogosławiony Światosław, były minister spraw zagranicznych Wołodymyr Ohryzko, religioznawcy i naukowcy, a także mecenasi, bez których to unikatowe wydanie mogłoby nie powstać. Artystyczną perłą uroczystego wieczoru stała się teatralizowana inscenizacja dialogu księcia Jarosława Mądrego z córką, księżniczką Anną — przyszłą królową Francji, oraz brawurowe wykonanie światowych i krajowych arii operowych przez Wiktorię Łukianec, która również na wszelkie sposoby pomagała w skutecznej realizacji zamysłu naukowców. Projekt pełnego wydania faksymilowego unikatowego cyrylicko-głagolickiego rękopisu „Ewangelii z Reims”, przechowywanego w bibliotece miejskiej w Reims (Francja), został zrealizowany przez Narodowy Rezerwat „Sofia Kijowska” we współpracy z wydawnictwem „Horobec” w ramach projektu wydawniczego „Przywracamy Ukrainie dziedzictwo kulturowe”. Zaprezentowane wydanie faksymilowe składa się z dwóch części. W pierwszej odtworzono strony rękopiśmiennego zabytku obu części — cyrylickiej z XI w. i łacińskiej z XIV w., czyli w takiej postaci, w jakiej księga jest obecnie przechowywana. W drugiej części zawarto wyniki współczesnych badań nad rękopiśmiennym zabytkiem przeprowadzonych przez ukraińskich naukowców, które ujawniają kodykologiczne, paleograficzne, artystyczne i językowe (części cyrylickiej) cechy kodeksu, historię jego powstania, funkcjonowania i badań. Podczas prezentacji dyrektor generalna Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” Nela Kukowalska powiedziała: „Dzisiaj po raz pierwszy trzymam w rękach „Ewangelię z Reims”. Jedno z moich marzeń się spełniło — to powrót na Ukrainę najstarszego rękopiśmiennego zabytku, związanego bezpośrednio z Kijowem, z Soborem Sofijskim, z imionami wybitnych postaci historycznych. „Ewangelia z Reims” to najstarsza rękopiśmienna księga z biblioteki Jarosława Mądrego, związana z historią naszego państwa”. Oryginał Ewangelii przechowywany jest pod Paryżem, w mieście Reims, w bibliotece miejskiej Carnegie. Zaznaczyła również, że wraz z dyrektor spółki z o.o. „Wydawnictwo „Horobec” Hanną Horobec miały pomysł, aby uczynić projekt wydaniem społecznym — za środki mecenasów. I udało się to zrealizować, a większą część środków otrzymano od Ukraińskiego Funduszu Kultury. „Półtora roku poświęciliśmy na to, aby uzyskać umowę. Daną nam zgodę na wydanie tysiąca egzemplarzy, ale nie do komercyjnej dystrybucji, lecz do podarowania bibliotekom” — zaznaczyła szefowa „Sofii Kijowskiej”. „Krąży wiele plotek na temat pochodzenia „Ewangelii z Reims”, dlatego postawiliśmy sobie za cel jeszcze raz sprawdzić historię księgi. Zajmował się tym zespół uczonych pod kierownictwem Wiaczesława Kornijenki — doktora nauk historycznych, zastępcy dyrektora generalnego NR „Sofia Kijowska”. I tutaj na nowo opisano całą historię „Ewangelii z Reims”, aby nikt nie miał wątpliwości co do jej pochodzenia i historii. A najbardziej prawdopodobna koncepcja jest taka, że „Ewangelia z Reims” pochodzi ze skryptorium Soboru Sofijskiego” — podkreśliła Kukowalska. Prezentację unikatowego badania oryginału w bibliotece w mieście Reims prowadziła w Sofii Kijowskiej doktor nauk filologicznych, starszy pracownik naukowy Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego Ludmyła Hnatenko. A doktor nauk filologicznych, profesor Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego Wiktor Mojsijenko zaznaczył, że zapoznanie się z oryginałem pozwoliło dojść do wniosku: „To zabytek ruski, pisany w Kijowie, przepisany przez kijowianina. Myślę, że od teraz „Ewangelia z Reims” wzbogaci podręczniki, historię języka ukraińskiego, historię ukraińskiego języka literackiego do I połowy XI wieku. I odpowiednio studenci filologii, historycy mogą powoływać się na ten zabytek”. Hanna Horobec dodała, że właśnie wydali drukiem również faksymilowy rękopiśmienny „Oktoechos Wiedeński”, którego oryginał znajduje się w Wiedeńskiej Bibliotece Narodowej. Kilka dni temu wydanie zaprezentowano w Wiedniu. Oba wydania przygotowano w pół roku, a także uruchomiono stronę internetową „Ukraińska księga rękopiśmienna”. Dzisiaj wyszło na razie 300 egzemplarzy „Ewangelii z Reims”, które zostaną podarowane bibliotekom, mecenasom oraz 4 egzemplarze — do biblioteki w Reims. Na wydanie pozostałych 700 egzemplarzy będą szukać środków charytatywnych. Oba faksymilowe wydania rękopiśmiennych ksiąg ukazały się w wydawnictwie „Horobec”. Dotychczas na Ukrainie wydawano jedynie faksymilowe wydanie cyrylickiej części „Ewangelii z Reims”. Od 25 października rozpoczęła się seria prezentacji we Francji, w szczególności w Ambasadzie Ukrainy we Francji, w Reims, a największa — w Senlis, gdzie mieszkała Anna Jarosławówna. Potem będą odbywać się prezentacje na Ukrainie, w szczególności w Ostrogu, Lwowie, Żytomierzu, Nieżynie, Głuchowie. Naukowcy przekonują, że ta relikwia to bezkresne pole do badań. Karty z Reims starokijowskiego rękopisu to unikatowe źródło do historii języka ukraińskiego. Cyrylickie zeszyty „Ewangelii z Reims” są najwcześniejszym zabytkiem kijowskiego piśmiennictwa i jednocześnie jednym z najstarszych autentycznych przykładów języka ukraińskiego z wtrąceniami jeszcze dawniejszych elementów języka głagolickiego... Starokijowski rękopis staje w jednym rzędzie z takimi powszechnie uznanymi najwybitniejszymi osiągnięciami etapu umacniania kijowskiego chrześcijaństwa, jak Sobór Sofijski oraz pierwszy oryginalny przykład literatury miejscowej — „Słowo o Zakonie i Łasce” metropolity Hilariona. A jednocześnie całkowicie podważa fundament moskiewskiej mitologii o pochodzeniu państwowości moskiewskiej i języka moskiewskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Stały współpracownik „Słowa Proświty”, pisarz Serhij Cuszko, w tym roku zbiera obfite plony. Światło dzienne ujrzało drugie, uzupełnione wydanie zbioru „Zakochany wędrowiec”, wyszła książka nowych wierszy „Motyl w mieście”, której prezentacja odbędzie się 15 listopada o godz. 17:00 w Domu Pisarza NSPU. Prezentujemy z niej wybór wierszy. * * * Obawiając się, że nie zrozumieją, mówimy dużo i nie w porę. Ja milczących kocham, co dumnie marzą, pielęgnują w duszach szczodry sad. Ja milczących kocham. Swoją mają mowę, która wyższości i głupot nie uznaje. Porozumienia praźródło — nam trud natchniony szczęścia dodaje. Wszystko stosowne: linie i dźwięki, i barwy, co nam upiększają dni. Kiedy zaś mówią w pracy sprawne ręce — milczą z szacunkiem wiersze i pieśni. * * * Szukam w Kijowie Kijowa. Żartuję? Jakie tam żarty! — Po donieckich batyjach niewiarygodne są wszystkie mapy. Peczersk, Kożumiaki znikają — wszędzie vip-strefy, zek-strefy, gdzie nie spojrzysz — zasłaniają niebo szklane hałdy. Gdzie moje miasto zielone? Między wysypiskami śmieci i budami chore w stolicy płuca od epidemii mafii. O wodzu Całe lato dzielne słoneczniki, równając do słońca, dumnie niosły swoje głowy. Lecz przyszła jesień, zasunęła słońce za chmury, i słoneczniki, straciwszy wodza, pokornie opuściły je w dół. A nazajutrz milczący ludzie skazali osieroconych na śmierć. Niebiańska Sotnia W żalu do ziemi przywarły kwiaty, dymem wciąż jeszcze oddycha bruk. Dywanem żałobnym nie zakryć, nie zamaskować krwi strug. Spojrzenie pełne bólu podnieś do nieba, by łzie Majdanu nie oparzyć: obgorzałe, niedostrzelane drzewa mają tu jeszcze zielenieć i rosnąć. Płynie siwa kaczka po Tyśmienicy. Strzały te — nie ostatnie. Długo jeszcze gasić Ukrainie watrę, której ciasno na Majdanie. Luty 2014 r. * * * Kwitnie bez od Charkowa do Lwowa i przekrzykują się słowiki, prowadzą odwieczną przyjazną rozmowę krymskie wierzchołki i sumskie gaje. Uwalniając się od ucisku i obłudy, odzyskując wymarzone prawa, naprzeciw siebie idą ludzie, szukają życzliwych słów. Wszystko ulega wiecznemu prawu zdrowienia po bolesnych stratach. …i tylko zza rosyjskiej granicy szczekają to mat, to automat. Pszczela tęsknota Pszczoła nigdy nie uzna przymusu, niezdarnej drżącej ręki, lecz łagodnie całuje-pieści ręce, co tyle lat naprawiały plastry, co pachną miodem, kwiatami i potem, — tego, kto na choroby i żale jedyne lekarstwo stosował — „praca”, najskuteczniejszy środek na ziemi. I nawet sprzedana drugiemu, w ul przesiedlona cudzy, ona nie raz wracać będzie do domu z nadzieją: a nuż on żywy… Z CYKLU „W szkole życia” Historia Współczuję naszym nauczycielom, znawcom Starożytnej Grecji i Rzymu, którym cały czas przychodzi wkuwać historię Ukrainy i za każdym razem z lękiem iść do klasy — a co jeśli, stojąc przy tablicy, usłyszą trudne pytanie, na które trzeba znaleźć odpowiedź, która już jutro będzie nieprawidłowa, i nie daj Boże opowiadać lekcję własnymi słowami, a nie ze ściągi, napisanej przez surowych metodyków, którzy mogą z ochotą postawić nie tylko „2” czy „5”, a wszystkie dwadzieścia pięć lat surowego reżimu. Geografia W szkole uczyli przy mapie, w sztabie — przestawiając chorągiewki. Wnuk zapamiętuje nazwy — Donieck, Mariupol, Szczęście, które przynoszą przesiedleńcy — przybysze z innej planety. * * * Złota rybka w akwarium przezroczystej sukni — płyniesz oszołomioną ulicą, która tysiącami par oczu chłonie twoje świecenie pod wyblakłym reflektorem słońca i gorączkowo kombinuje: gdzie by tu dostać odpowiednią sieć, żebyś nie zniknęła bez śladu w kipiącym wirze. A ty płyniesz nienaruszalna, niepodległa nikomu i należąca do wszystkich razem, a przede wszystkim — samej sobie oraz temu szczęśliwemu rybakowi, który póki co nie domyśla się, że kiedyś trafi na twój zwodniczy haczyk. * * * Mówią mi: nie patrz pod nogi — jeśli nawet znajdziesz portfel, i tak rzucisz się szukać właściciela; choć słońce błyska z kałuż, jednak świeci z wysokości; studiując czubki swoich butów, przegapisz w tłumie przyjaciela. Im mówię: dziękuję za naukę, jednak, pilnując drogi, nie nadepnę na mrówkę, nie zważając na to, co błyszczy, uniknę oślepienia obłudnym, a prawdziwy przyjaciel podejdzie sam, przywita się i, zamiast dokuczliwych pouczeń, zapyta: „Co u ciebie, bracie, na duszy?..” Komunikacja Piesek patrzy nam w oczy — komunikować się bardzo chce. Naszą mowę rozumie, tylko swojej powiedzieć nie umie. A papuga nie ustaje — on i słów wiele zna, ale wszystkim znudził się już, bo powtarza cudze. Słyszę slang ordyński twój i proszę cię jak przyjaciela: lepiej bądź, jak pies, niemy, niż głupiutki, jak papuga! Znaleźć wspólny język Dzisiaj po raz kolejny nie usłyszałem poniżającego „Gawaritie pa-czołowieczeski!”, bo i sam nie wymagałem: „Powiedz — palanycia!” oraz dobierałem ostrożnie słowa i choć na chwilę wyzwoliłem z imperialnej niewoli głosistą sprzedawczynię, która — chyba szczerze — rzuciła w ślad przyjazne: „Dziękuję! Zapraszam ponownie…” Bo przecież nie codziennie u niej kupują jabłka ukraińscy poeci. * * * Poprosili zaprowadzić niewidomego do metra. Doprowadziłem do wagonu i przekazałem w dobre ręce. Ile razy i sam nieborak był pałeczką sztafetową, którą ogrzewały i przekazywały dalej i dalej dobre serca. * * * W słonecznikowym koszyku wsi ziarna chat ciemnieją wśród kwiecia, i pieszczotą je ogrzewa lato, póki zima do cna nie zasypała czy chwastów ściana nie wyrosła (świecić będą tylko domostw pustki czyste) i nie wydziobał do cna bezlitosny czas — a mieszkańców nie wyłuskało miasto… Stary dom On jeszcze żyje. W mroku nocy jeszcze płomień żarzy się w duszy. Ale już na niego ostrzą buldożery swoje łyżki. Dopóki nie nastał świt i egzekucji nieubłagana chwila, swoje życie on na koniec jeszcze w myślach przebiegnie. Nie będzie przeklinać nikogo. I tylko szczęścia jednego całą noc prosić będzie u Boga dla tych, co zdradzili go. Motyl w mieście Delikatne stworzenie łąk i ogrodów, nietrwałe i płomieniste — głuptasie, jak ty tu zaleciałeś w kamienne, zakopcone miasto? Co cię zwabiło, czego szukałeś nie nad Desną, czy Unawą, czy Altą? — pośród zatrutych kwiatów i traw na nieżywym, brudnym asfalcie? Wпрочем, domyślam się: maleńki byt w piekło przybył ze swojego domu od samobójstwa nas uchronić, wyprowadzić, niby Mojżesz z pustyni… Światełka życia Motyl żyje tylko jeden dzień — od wschodu do zachodu słońca — i nie wie, że żółwie żyją sto lat i że na świecie jest jeszcze coś, oprócz kwiatów, które codziennie skazuje się na śmierć i uroczyście chowa w trumnach kryształowych wazonów, dlatego uważa, że wszystko wokół — dla niego i nie zazdrości nikomu — ani żółwiowi, ani kwiatom, ani słońcu czy też posiwiałemu poecie, który z czułością obserwuje, jak największy na świecie motyl — ukochana żona — pieści żywe kwiaty doniczkowe — płomienne światełka tak nietrwałego i krótkiego życia.
Tłumaczenie maszynowe
Dotkliwie i bezlitośnie wyśmiewa podłego mokszańskiego agresora Mychajło Pasicznyk w swoich „dziennikach oporu”. Ponad półtora tysiąca wierszy, a raczej bojowych naboi, pomieścił jego dwutomnik „Dwuwojna” (Wydawca O. O. Jewenok, Żytomierz, 2019). Śmiało można powiedzieć, że to unikalne wydanie stoi na pierwszej linii obrony nie tylko naszej godności, ale i Niepodległości w ogóle. Hryhorij CYMBALIUK, pisarz, uczestnik działań wojennych. To, co stało się śmiesznym, nie może być niebezpiecznym. Wolter. Oczywiście, do zaleskiego mordoru nie można odnosić się inaczej niż ze śmiechem i morderczym sarkazmem, bo w przeciwnym razie planowo splugawi on wszystko, co święte, w zarodku zniszczy zalążki życia. Przy tym wszystkim: i polityką, i totalnym kłamstwem, i niesłychaną podstępnością — taka już jest trująca natura tej czarnej dziury ekumeny. Stąd innej rozmowy z tym cywilizacyjnym potworem być nie może. Dlatego też mamy takie śmiałe wyzwanie dla nienasyconych ordyńców, którzy: Napiwszy się lulka z Wołgi i Donu, Rozdwoiwszy drozda na sztandarze, Jak byki korridy, przez granice Biegną na żółto-niebieskie, jak dżumą zarażeni. („Myśliwa Rosja”). Według ustalonej logiki biegu rzeczy, należy przede wszystkim postawić właściwą diagnozę. Wtedy chorobę o wiele łatwiej pokonać. Jednak w przypadku Rosji mamy do czynienia z chroniczną kliniką, która nie poddaje się żadnemu leczeniu farmakologicznemu. Chirurgia też jest bezsilna, ponieważ „wielkomocarstwowość mózgu” to nieuleczalna choroba. Zrozumiałe, że przy tak beznadziejnym stanie daremną rzeczą jest zajmowanie się diagnostyką. Być może właśnie dlatego Mychajło Pasicznyk podjął się pisania kronik przebiegu śmiertelnej niemocy północnego sąsiada. Wszak te niezakłamane świadectwa niesłychanej podłości „bratniego narodu” z pewnością przydadzą się przytomnej ludzkości do stworzenia w przyszłości skutecznej szczepionki przeciwko totalnemu kłamstwu i wszechogarniającej fałszy. A póki co, skrupulatna, choć mordercza zarazem historia choroby, niestrudzona rejestracja strasznych symptomów, które ostatecznie doprowadzą do nieuchronnej agonii, to nie tylko nieoceniony wkład w badanie anatomii duchowej mutacji, ale i surowe ostrzeżenie dla całego świata: nie wolno mieć do czynienia z putinowską Rosją — jej infekcja niesie śmiertelne zagrożenie dla cywilizacji. Bo do dziś, niestety: Ich świat jeszcze do końca nie rozpoznał, Choć oni wyją, jak wilki głodne. Przekleństwo wszystkim potrójne, kto zaczął Podwodzić narody do otchłani... („Dozowana wojna?”). Lecz mimo wszystko Zalesie uparcie gdera o bożej wybraności i duchowości. Takiej niespotykanej i niesłychanej dotąd. Aż do całkowitego absurdu. Zaprawdę daremnie próbować zdrowym rozsądkiem pojąć, jak może rzekomo prawosławny duchowny święcić rakietę balistyczną o wymownej nazwie „Szatan”. Zbyteczne wspominać o innej broni mniejszego kalibru — to codzienne fakty zwichniętych „rozjemców” w sutannach. A jednak... Kiedy świętościom brakuje autentyczności, Kiedy duchowość zamieszkuje dno, — Pojąć absurd rosyjskiej sakralności Nie każdemu na świecie tym dano. („Absurd rosyjskiej sakralności”). Oczywiście, obecne niedoimperium jest skazane na porażkę. Żadnej wątpliwości w tym, że prędzej czy później ta pogańska orda rozpadnie się na ułusy, „zapaścią obróci się grzech jej...”. Całkiem oczywiste, że już dziś: Ledwo utrzymuje Rosja dach. Coraz trudniej jej ten dach trzymać... Ona rozpada się w szwach, Z których wyłazi i wyłazi wata... („Czy utrzyma Rosja dach?”). Szkoda tylko, że tę „watę” do dziś wielu otumanionych bierze za „białe śniegi Rosji”. Do cna zmerkantylizowany świat dla własnej korzyści często i „sam oszukiwać się rad”. Historia tak niczego nie nauczyła zniewieściałej Europy. A bo gdzie by tę Moskowię widziano... Nie lepsi, niestety, rzekomo i „swoi”. Cały wstrętny panoptikum, poczynając od jefremowych z dopkinami i lorakami, a kończąc na sprzedajnych lolitach wraz z „moskiewską suką z Ukrainy”, na świat Boży wyciągnął Mychajło Pasicznyk. Wszystko u nich w szkatułeczce, w pudełeczku, Zdrada ich dusz nie trzęsie, To już nie najemnicy — zaprzańcy, Kęs zgniły im ponad wszystko... („Janczarzy pokroju Janukowycza...”). Wszystkim zdrajcom oddał według zasług, wyraźnie wskazał „piątej kolumnie” jej miejsce — pod ławką. Imponuje zakres niepokoju autora. Jego sarkazmowi, jego dotkliwej satyrze do wszystkiego jest pilno. Żadna plaga, która zagraża Ukrainie, nie pozostaje poza uwagą. Nic więc dziwnego, że obok głównych, że tak powiem, tematów M. Pasicznyk poruszył ogrom rodzimego paskudnego bieżącego zła. Ale znowuż, wszystko to w żadnym wypadku nie jest pospieszne, a głębokie, dotkliwe i dowcipne. Czym jej historię napełniać? Niesie biedę wszędzie co tchu Kraj karłów duchowych, Państwo wiecznie martwych dusz... („Bieda — od obłędu...”). Swoim dwutomnikiem Mychajło Pasicznyk zaświadczył, że ukraińska tradycja humoru i satyry znajduje się w rękach pewnych, niezawodnych. Rozwijając i doskonaląc swoje ostre pióro, Mychajło Pasicznyk idzie śladem Stepana Rudanśkiego i Stepana Olijnyka, niekiedy wyprzedza ich, bo takie jest prawo dialektycznego rozwoju po spirali... Nowością twórczej maniery znanego na Ukrainie poety jest to, że potrafi zmiksować satyrę polityczną z wysoką artystycznością pisania, jego wiersze to nie tylko rymowane agitki czy hasła, ale i samodzielne dzieła sztuki. ...Tak, nie wszystkim trzeba być na frontach. Wielu w ogóle tam na strzał armatni nie można dopuszczać — o wiele łatwiej bez balastu wojować. Dlatego niebagatelną wagę mają prawdziwi bojownicy. Do tej sławnej kohorty bez najmniejszych wahań można zaliczyć Mychajła Pasicznyka z jego groźną bronią — niesamowitym i oryginalnym dwutomnikiem „Dwuwojna”. Heorhij ŁUKJANCZUK. Kierownictwu Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy, zwłaszcza Oksanie Twerdochlib, udało się namówić pisarkę dziecięcą, laureatkę nagrody im. Łesi Ukrainki Zirkę Menzatiuk do przeprowadzenia jej jubileuszowego wieczoru. I wieczór autorski, przy wspaniałej organizacji wydarzenia, wyszedł szczerym i poruszającym. Dzięki artystom, w szczególności Marii Pyłypczak i Zespołowi Folklorystycznemu „Cwiteń”, Irynie Barambie z grupą Centrum Folkloru i Etnografii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, a także narodowemu artyście Tarasowi Kompaniczence, sala była wypełniona niesamowitym nastrojem! A gości, którzy przyszli powitać Zirkę Menzatiuk, było tak wielu, że brakowało miejsca! W okazałej sali Muzeum Literatury rozbrzmiała lawina powinszowań od poety i wydawcy Iwana Małkowycza (wydawnictwo „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA”), Wołodymyra Rozumnego i Tani Łachno (wydawnictwo „Znannia”), Mariany Sawki („Wydawnictwo Starego Lwa”), Daryny Maksymeć (wydawnictwo „Bukrek”), a także twórczych kolegów: Łesi Woroninej, Ma...
Tłumaczenie maszynowe
15 października 2019 roku zakończył się okres zgłaszania kandydatów do zdobycia Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej im. Wasyla Symonenki, ustanowionej przez Czerkaską Radę Obwodową oraz Czerkaską Obwodową Administrację Państwową przy wsparciu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki oraz Ligi Ukraińskich Mecenasów w celu uczczenia pamięci poety-humanisty Wasyla Symonenki, popularyzacji jego imienia i twórczości, a także zachęcenia profesjonalnych i nieprofesjonalnych literatów do poszukiwań twórczych w dziedzinie literatury oraz pisania wysokiej jakości utworów literackich o wydźwięku obywatelskim, skierowanych na budowę niepodległej demokratycznej Ukrainy. Komisja konkursowa rozpatrzyła złożone utwory i dopuściła do udziału w konkursie następujących autorów: W kategorii „Za najlepszy pierwszy tomik poetycki” 1. Wołodymyra Wichlajewa (m. Zaporoże), za tomik poezji „Rodowyj portal”. Zgłoszony przez zespół Klasycznego Prywatnego Uniwersytetu. 2. Ihora Mitrowa (Krym — Kijów), za tomik poezji „Hołlandśkyj kut”. Zgłoszony przez wydawnictwo „Smołoskyp”. 3. Bohusława Polaka (m. Kijów), za tomik poezji „Terłyszcze”. Zgłoszony przez wydawnictwo „Smołoskyp”. 4. Karinę Sadochę (m. Równe), za tomik poezji „Czytaj i wir”. Zgłoszona przez Rówieńską Organizację Obwodową NZPU. 5. Katerynę Sokoł (m. Kropywnycki), za tomik poezji „Wykłykaju saperiw”. Zgłoszona przez Kropywnycką Organizację Obwodową NZPU. W kategorii „Za najlepszy utwór literacki” 1. Irynę Bakowecką-Raczkowską (m. Równe), za książkę „Write, tomboy, write! Abo jak by Banksi żyw u misti Ra”. Zgłoszona przez zespół Rówieńskiej Centralnej Biblioteki Systemowej. 2. Wołodymyra Berezińca (m. Bucza, obwód kijowski), za zbiór utworów „Ja poet iz budow i dorih”. Zgłoszony przez redakcję gazety „Kołos” (m. Talne). 3. Myrosława Weresiuka (m. Winnica), za zbiór wierszy „Herc”. Zgłoszony przez dziennikarzy gazety „33-j kanał” (m. Winnica). 4. Ołeksandra Wertila (m. Sumy), za książkę poezji „Heometrija wohniu”. Zgłoszony przez przedsiębiorstwo wydawniczo-produkcyjne „Mrija”. 5. Wołodymyra Wozniuka (m. Czerniowce), za książkę poezji „Karpatske oko”. Zgłoszony przez zespół Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego. 6. Iwana Hentosza (m. Lwów), za książkę poezji „Palitra doli”. Zgłoszony przez zarząd Lwowskiej Organizacji Obwodowej NZPU. 7. Wasyla Kowtuna (m. Kijów), za zbiór wierszy „Dorohoju czeres Majdan”. Zgłoszony przez zebranie Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”. 8. Fedora Pyłypenka (m. Czerkasy), za książkę wierszy „Pawutyna sliw”. Zgłoszony przez zebranie oddziału „Centrum pomocy uczestnikom ATO”. 9. Nadiję Pozniak (m. Sumy), za książkę wierszy „Riady Fur’je”. Zgłoszona przez zespół NPP „Maranna”. 10. Borysa Ponomarenkę (m. Kijów), za książkę prozy „Połynowyj smak woli”. Zgłoszony przez zarząd Kijowskiej Organizacji NZPU. 11. Ludmyłę Romen (m. Sumy), za zbiór poezji „Skrypka Soncia” oraz „Czornobrywci na snihu”. Zgłoszona przez Sumski oddział obwodowy OUT „Proświta”. 12. Wołodymyra Swiatnenkę (m. Kijów), za powieść „Samuraj. Ukrajinśka istorija”. Zgłoszony przez redakcję gazety „Kułtura i żyttia”. 13. Wasyla Staszuka (m. Brusiłów, obwód żytomierski), za zbiór poezji „Za kołom — koło”. Zgłoszony przez Żytomierski oddział obwodowy OUT „Proświta”. 14. Serhija Tatchyna (m. Winnica), za zbiór poezji „Lubyty”. Zgłoszony przez Winnicki oddział obwodowy OUT „Proświta”. 15. Wałentyna Terłećkiego (m. Zaporoże), za powieść „Knyha Syły. Wola”. Zgłoszony przez Zaporoską Organizację Obwodową NZPU. 16. Wołodymyra Chosa (m. Horodyszcze, obwód czerkaski), za powieść „Bratstwo swiczkariw”. Zgłoszony przez redakcję gazety „Wisnyk Horodyszczyny”. 17. Emmę Szapowałową (m. Nowomoskowsk, obwód dniepropetrowski), za zbiór wierszy „Heroji ne wmyrajut! Chaj zhynut worohy!”. Zgłoszona przez stowarzyszenie literackie „Wilna lira”. 18. Wasyla Szklara (m. Kijów), za powieść „Troszcza”. Zgłoszony przez zarząd Czerkaskiej Organizacji Obwodowej NZPU. Do 30 listopada 2019 roku prowadzona jest dyskusja publiczna nad utworami dopuszczonymi do konkursu. Ogłoszenie nazwisk laureatów nastąpi do 15 grudnia. Wręczenie nagrody odbędzie się w Czerkasach przed dniem urodzin Wasyla Symonenki. W. POLISZCZUK, przewodniczący komisji konkursowej
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...Morozenko, Oksany Taranenko, Zinaidy Leszczenko, Niny Wernyhory, Anatolija Kaczana, Niny Datsenko-Salo, Kostia Ławro, Kateryny Sztanko, Halyny Datsiuk, Tetiany Ostrowskiej... oraz wszystkich obecnych, którzy podzielili z jubilatką to radosne święto. W jubileuszu wybitnej pisarki uczestniczyli także jej bliscy: prezenterka kanału „Kultura” Natalka Fitsycz, deputowany ludowy kilku kadencji Wołodymyr Ar'jew oraz wnuczka Jarynka. Pod patronatem wydawnictw „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”, „Wydawnictwo Starego Lwa”, „Bukrek” i „Znannia” w Narodowym Muzeum Literatury trwa wystawa literacko-artystyczna „Z półki z książkami: książki Zirki Menzatiuk”. Na wystawie zaprezentowano książki pisarki dla dzieci oraz ilustracje do jej utworów autorstwa znanych artystów: Tetiany Semenowej, Kostii Ławry, Kateryny Sztanko, Swietłany Chmil, Oleńki Buhrenkowej, Hrasi Olijko i Kornelii Koliadzhyn.
Taras Kompaniczenko z Zirką Menzatiuk
Tłumaczenie maszynowe
Eduard Owczarenko Zdjęcie udostępnione przez teatr Tegoroczny festiwal „Maria” poświęcono 100-leciu teatru Franki. Wśród jego organizatorów są: Ministerstwo Kultury Ukrainy, Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Iwana Franki, Międzynarodowa Organizacja Charytatywna „Międzynarodowy Instytut Teatru” (Ukraińskie Centrum). Forum teatralne odbyło się przy wsparciu Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Muzeum Marii Zańkowieckiej, Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy, Fundacji Charytatywnej „Nasz dom — Ukraina”. — Teatr to historia o ludziach i dla ludzi — jest przekonana prezydent festiwalu, artystka ludowa Ukrainy Łarysa Kadyrowa. — Energia kroku teraźniejszości w teatr przyszłości jest zakodowana w teatrze, który był wczoraj, w naszej pamięci o nim. Dlatego, przełamując blokadę informacyjną pamięci teatralnej, zrodził się pomysł stworzenia corocznego Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Monodramów Kobiecych „Maria”, który pojawił się w 2004 roku, kiedy w przestrzeni kulturalnej Ukrainy świętowano 150-lecie urodzin wielkiej aktorki Marii Zańkowieckiej. Tworząc nasz jedyny festiwal monodramów kobiecych na terenach Europy, mieliśmy na celu popularyzację najlepszych światowych osiągnięć kunsztu wykonawczego aktorek, pielęgnowanie, kultywowanie i reprezentację możliwości uniwersalnego języka teatru, wspieranie aktywnej integracji ukraińskiego teatru ze światowym procesem teatralnym. Festiwal „Maria” odbywa się corocznie w październiku w Kijowie. W ramach festiwalu odbywają się: — konferencja prasowa dla mediów; — międzynarodowa konferencja naukowo-artystyczna „Magia kultur”; — okrągły stół „Polilog kultur”; — wystawy artystyczne tematyczne; warsztaty, spotkania twórcze; — klub teatralny. Co roku festiwal odbywa się w przestrzeni Narodowego Teatru im. Iwana Franki. Narodowy teatr, wykorzystując doświadczenie współczesnego teatru światowego, zachowuje ideę kultury narodowej. Narodowa idea teatralna to nie restauracja tradycji, a poszukiwanie ich rozwoju we współczesnym procesie artystycznym. Narodowa tradycja teatralna to burzenie stereotypów, inercji na rzecz współtwórczości widza, angażowanie publiczności w refleksję, ujawnianie bolesnych punktów życia. Chcę powiedzieć wszystkim ludziom twórczym: „Wybaczcie i witajcie! Spotykajmy się energetycznie, duchowo, intelektualnie. Choć żyjemy po różnych stronach ziemi, tworzymy nowatorskie, współczesne, prawdziwe, reformujemy myśl, widzenie, postrzeganie świata Człowieka. I od tego postulaty rozumu, łącząc się z uczuciami, stają się symbolami, cudownymi oknami w wieczność”. Dyrektor generalny-dyrektor artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki, artysta ludowy Ukrainy Mychajło Zacharewycz zaznaczył, że frankowcy aktywnie propagują język i kulturę ukraińską za granicą, podnoszą na duchu naszych obrońców na wschodzie. Festiwal „Maria” daje możliwość zobaczenia osiągnięć wielu zespołów, wśród których są także spektakle teatru Franki. Według przekonania głównego reżysera teatru, artysty ludowego Ukrainy Dmytra Bohomazowa, głównym uczestnikiem festiwalu jest widz, bo on jest połową sukcesu w spektaklu, życzył „Marii” pełnych sal i burzliwych oklasków wdzięcznych widzów. O znaczeniu festiwalu „Maria” dla kultury ukraińskiej i światowej opowiedzieli prozaicy Wołodymyr Jaworiwski i Witalij Kapranow, główny scenograf teatru Franki Andrij Ołeksandrowycz-Doczewski, tłumacz Serhij Borszczewski, literaturoznawca Dmytro Drozdowski. Odbyło się otwarcie wystaw: „Mamy 100 lat. Frankowcy”, „Frankowcy w sztukach Marka Kropywnyckiego” (zbiory Muzeum Teatru im. Iwana Franki), „Maria Zańkowiecka” (zbiory Muzeum Marii Zańkowieckiej), „Marko Kropywnycki” (prezentuje „Salon na Dworiańskiej” przy wsparciu Centrum Kulturalno-Biznesowego „Rubanenko i partnerzy”, Charków). Zaprezentowano również nowe książki. Na festiwalu „Maria” pokazano spektakle teatru im. Iwana Franki „Buna” W. Makowij, „Ziemia” O. Kobylańskiej, „Stara kobieta wysiaduje” T. Różewicza, „Moment miłości” W. Wynnyczenki, „Nie płaczcie za mną nigdy” M. Matios. Teatr Wołodymyra Zawalniuka „Przeobrażenie” zaprezentował swoje najlepsze monospektakle „Rysunek na zamarzniętym oknie” W. Danyłenki oraz „Lady Kapuleti” N. Mazur. Anżelika Hyrycz wraz z francuskim aktorem Paulem Manondizem przedstawili spektakl muzyczno-poetycki „Kocham”, gość ze Lwowa Lidia Danylczuk — „Białe motyle, plecione łańcuchy…”, Marjana Kodina-Iwanowycz z Kołomyi — „Kwiat nostalgii”, Ołeksandra Tarnawśka z Chersonia — „Monolog aktorki”, Mykoła Byczuk z Czernihowa — „Dlaczego ludzie nie…”, Maryna Procenko z Dniepru — „Za nadmierną miłość”, Ołeksandr Bielski z Krzywego Rogu — „Skuszeni pragnieniem” i inni. Widzowie radośnie witali gości z Niemiec i Białorusi. Zainteresowała publiczność strona muzyczna „Kocham kochać miłość” z udziałem artysty ludowego Ukrainy Tarasa Kompanyczenki i zespołu „Choreja Kozacka”, którzy przygotowali program „Frankowcom dedykuję”. *** Przez wszystkie dwadzieścia lat, które minęły od premiery, spektakl „Szelmenko-podkomendny” cieszy się popularnością wśród widzów. — My ten spektakl zagraliśmy jeszcze w ubiegłym tysiącleciu — opowiedział reżyser-inscenizator, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Petro Ilczenko. — Dzisiaj staraliśmy się zebrać ten skład, który grał premierę. Spektakl ma wspaniałą historię gościnną, właśnie wróciliśmy z Połtawy, planujemy nowe wyjazdy. Ale najdroższym dla nas jest widz teatru Franki. Tym razem wystąpi plejada utalentowanych aktorów: Wałerij Dudnyk, Wałentyna Illaszenko, Wołodymyr Kolada, Ołeksej Pałamarenko, którzy na czele z Anatolijem Hnatiukiem po raz kolejny idą do was. Według słów niezmiennego Szelmenki-podkomendnego, artysty ludowego Ukrainy Anatolija Hnatiuka, właśnie dzięki widzowi spektakl utrzymał się na scenie już 20 lat i, daj Boże, będzie żył jeszcze. Obok Anatolija Hnatiuka Scena ze spektaklu „Szelmenko-podkomendny”
przez wszystkie te lata na scenie zasłużony artysta Ukrainy Ołeksij Palamarenko. A zatem głos panu Ołeksijowi. — Kiedy byłem na kursach przygotowawczych w instytucie teatralnym (obecnie Kijowski Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego), zaproponowano nam obejrzenie spektaklu dyplomowego „Szelmenko-ordynans” w Teatrze Szkolnym. Dobry spektakl, świetni wykonawcy. Byli to studenci, absolwenci, ale w rzeczywistości — już aktorzy. Zdziwiłem się, dlaczego wszyscy, oprócz Szelmenki, mówią po rosyjsku. Później dowiedziałem się, że spektakl po raz pierwszy wystawiono w Aleksandryjskim Teatrze Cesarskim w Petersburgu, gdzie wszystkie sztuki grano po rosyjsku. I tylko wielki Szczepkin, który odgrywał rolę Szelmenki, mówił po ukraińsku. Później zobaczyłem w telewizji radziecki film, w którym grał koryfeusz teatru Franki Wołodymyr Dalski, a jego partnerką była Zoja Fiodorowa. Petro Ilczenko zaproponował mi rolę kapitana Skworcowa. U Kwitki-Osnowjanenki to zwykły oficer piechoty. Zachciało mi się uzupełnić postać. Dodaliśmy do spektaklu odrobinę szampana. Postanowiliśmy, że Skworcow będzie konnym huzarem. To zwykły żołnierz, jakimi byli wojskowi w ubiegłym stuleciu. „Szelmenkę-ordynansa” bardzo dobrze przyjmowano w Sewastopolu. Klaskano tak, jak nie zawsze klaszczą w Kijowie. Klaskali także rosyjscy marynarze. Nawet podczas ostatnich występów gościnnych, które odbyły się przed samą okupacją, nikt nie mógł pomyśleć, że to wszystko wkrótce się skończy. Scena ze spektaklu „Lúnasa” Grano spektakl nawet w Moskwie — w Ukraińskim Centrum na Arbacie. Powiem szczerze, przebić się przez wyrafinowaną rosyjską publiczność było trudno. Szczególnie ciężko było grać pierwszy akt. Ale na końcu przyjmowano nas bardzo dobrze. Pięknie wypowiedział się o spektaklu znany krytyk teatralny Borys Pojurowski, który poświęcił mu artykuł. W ciężkim czasie wojennym „Szelmenko-ordynans” był rekordzistą pod względem liczby pokazów na froncie. Żołnierze bardzo kochali ten spektakl. A my woziliśmy go na wschód do obwodów ługańskiego i donieckiego. W spektaklu jest scena, kiedy nalewam do kieliszka szampana i wznoszę go słowami: „Za piękne damy”, wypijam, a resztę wylewam przez ramię. Nagle słyszę z galerii zachrypnięty kobiecy głos (to było podczas występów w Sewastopolu): „A powtórzyć można?”. Mówię: „Dla dam — wszystko”. I trzeba było powtarzać. Czym spektakl różni się od filmu? Film został już nakręcony, będzie taki zawsze. A spektakl jest żywy, za każdym razem jesteśmy inni. My rośniemy i świat się zmienia. Zdarzają się niestandardowe sytuacje. Ktoś zapomniał słów albo pistolet nie wypalił. Starasz się znaleźć wyjście z sytuacji. Raz niezdarnie postawiłem kolano, gdy aktorka siadała. Razem z nią upadliśmy. Wywołało to na sali dodatkowy śmiech. Jestem w spektaklu od początku. Zagrałem Skworcowa 250 razy. Kiedy zaczynałem grać, włosy miałem czarne, obecnie zmieniły kolor. I mój bohater zmienił się nie tylko zewnętrznie. Doświadczenie — to coś, czego nie zagrasz. Ono przychodzi z latami. Skworcow stał się bardziej sentymentalny, niż było to na początku. To, co od razu robiłem z młodzieńczym zapałem, teraz robię z perspektywą patrzenia na siebie z boku. Teraz się przekwalifikowałem. I na zmianę ze wspaniałym aktorem Wołodymyrem Koladą gram Szpaka… Podczas jubileuszowego pokazu w spektaklu grała legendarna aktorka Hałyna Jabłonska, która służy w teatrze od 1951 roku. A obok — całkiem młoda Chrystyna Fedorak, która równo rok gra Motrię. Od razu musiała grać na występach w Czernihowie. Ma zaszczyt grać na jednej scenie z koryfeuszami, a to wielka odpowiedzialność. Ten spektakl bardzo kocha widz. Jest z aktorem na jednym oddechu. Dlatego trzeba dawać z siebie wszystko. Październik okazał się bogaty w wydarzenia dla Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki. Odbył się XVI Międzynarodowy Festiwal Monodramów Kobiecych „Maria”, minęło 20 lat od premiery spektaklu „Szelmenko-ordynans”, repertuar teatru wzbogacił się o inscenizację „Lúnasa”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...tyszy się na pełnię. Obecnie na dużej scenie H. Fedorak gra także Motriu w „Kajdaszowej rodzinie” Iwana Necuja-Lewyckiego oraz Mawkę w „Wierzbie” według „Leśnej pieśni” Lesi Ukrainki. Ale szczególnie droga jest dla niej inscenizacja „Szelmenkodeńszczyk”.
*** Na Kameralnej scenie im. Serhija Danczenka Andrij Prychodko wystawił spektakl „Lunasa”, którego gatunek określił jako tańce na święto plonów. Podstawą inscenizacji jest sztuka Briana Friela „Tańce na Lunasę”. Ukraińskiego przekładu dokonała Teodozja Zarywna. Sztuka irlandzkiego klasyka Briana Friela (1929–2015) „Tańce na Lunasę”, już rok po napisaniu w 1991 roku, otrzymała wiele nagród literackich i artystycznych, wśród których Nagroda Laurence’a Oliviera oraz nowojorska nagroda Tony. Spośród sztuk napisanych przez autora (a w całej jego twórczej karierze napisano i wystawiono ich 24 na wielu scenach Irlandii, Wielkiej Brytanii, Ameryki), sztuka „Tańce na Lunasę” jest interesująca również dlatego, że zbudowana jest na materiale autobiograficznym. Ze szczerą czułością i ściskiem serca, w imieniu bohatera Michaela, autor opowiada o życiu swojej rodziny: matki, jej sióstr, wuja i wiecznego wędrowca, marzycielskiego ojca. Akcja rozgrywa się w 1936 roku, w przeddzień Święta Lunasy — święta urodzaju, przedłużenia rodu, uroczystego rozpoczęcia zbiorów plonów. Pierwszego sierpnia rodziny w pełnym składzie wychodziły na pola, aby urządzić ucztę pod gołym niebem, zabawić się i potańczyć. Podobnym świętem u nas są Medowy i Jabłkowy Spas (Święto Przemienienia Pańskiego). — Autor jako prawdziwy Irlandczyk martwi się tym, że jego ród wymiera, ponieważ jego ciotki, piękne, pełne wewnętrznej duchowej siły, całe życie przeżyły w purytańskich ograniczeniach, nie pozwalając sobie nawet na najmniejszą radość — wziąć udział w Świecie Lunasy — opowiada Andrij Prychodko. — Przecież to nie jest przyzwoite. Ich marzenia pozostają marzeniami. I chociaż autor opisuje czysto irlandzkie tradycje i obyczaje, w sztuce odczuwalny jest niemały wpływ A. Czechowa (Brian Friel podziwiał twórczość tego autora i tłumaczył jego sztuki). Tu święto występuje jako symbol boskiej opatrzności, która prowadzi każdego z nas przez życie. Puka nieustannie, ale my zasłaniamy się zmyślonymi klapkami i tym samym nie jesteśmy w stanie, a nawet miejscami boimy się przyjąć szczęście, które daje Pan Bóg. U Indusów świętowanie — to taniec Śiwy. I Brian Friel swoim dziełem jakby mówi: taniec — przejaw woli, miłości, wiecznego kręgu życia… Spektakl wciąż jest w trakcie tworzenia. Ale już teraz można zauważyć błyskotliwą grę narodowej artystki Ukrainy Larysy Ruśnak (Kate), zasłużonej artystki Switłany Prus (Maggie), aktorów teatru: Heleny Iwasiwej-Fesunenko (Agnes), Tetiany Łucenko (Rose), Dany Kuź (Chris), Ołeksandra Jaremy (Jack) oraz Iwana Załuskiego (Jerry). Szczególnie zapada w pamięć liryczny obraz Michaela, stworzony przez zasłużonego artystę Serhija Kałantaja.
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży odbyła się premiera opery „Wesele Figara”. Nowa inscenizacja zachwyca ekstrawagancją i nowoczesnymi rozwiązaniami scenograficznymi. O spektaklu rozmawiamy z reżyserką Oksaną Taranenko. — Dlaczego wybrali Państwo do wystawienia operę W. A. Mozarta „Wesele Figara”? — Mozarta w Kijowie wykonuje się rzadko. Od dawna miałam pomysł, by wystawić jego „Czarodziejski flet”, ale dyrektor i kierownik artystyczny teatru Petro Kaczanow zaproponował realizację „Wesela Figara”. Z dyrygentem-inscenizatorem Iwanem Czeredniczenką nad sceniczną wersją spektaklu pracowaliśmy przez miesiąc. Fabuła sztuki Beaumarchais jest dość zawiła, a my musieliśmy uczynić ją przejrzystą, z motywacjami wszystkich bohaterów, a jednocześnie sprawić, by wszystkie skróty były logiczne muzycznie. — Na czym polegały osobliwości procesu prób? — Szczególną uwagę poświęcaliśmy włoskiej wymowie. Zaprosiliśmy Eduarda Pogosowa, nauczyciela języka włoskiego z Odeskiego Teatru Operowego. Dwukrotnie przyjeżdżał do Kijowa, pracował z naszymi solistami, udzielił wielu ciekawych i cennych rad. Staraliśmy się uczynić postacie bardziej wielowymiarowymi, niż stworzył je Mozart. Czasami wychodziliśmy od indywidualności artysty. Na przykład, zgodnie z budową ciała Serhija Makijenki, wraz z plastykiem wymyśliliśmy dla niego kostium tęgiego pana. Razem z aktorami staraliśmy się zrozumieć, gdzie leży prawda i prawdziwe wartości ich bohaterów oraz jak odnajdują oni swoją drogę do miłości. — Proszę opowiedzieć szczegółowiej o postaciach. — Jeśli chodzi o głównych bohaterów: mamy cztery pary. Hrabia i hrabina Almaviva, Figaro i jego narzeczona Zuzanna, młode pokolenie — Cherubino i Barbarina, a także Marcelina i Bartolo, których uczyniliśmy duchami żyjącymi w podziemiach zamku. Wykonawca roli hrabiego Almavivy Jewhen Małofiejew w życiu jest bardzo spokojny, uprzejmy i inteligentny. A musiał zagrać maniaka. Jewhenowi było ciężko, nie rozumiał, jak to zrobić. W końcu znaleźliśmy wyjaśnienie, że to nie jest człowiek i trzeba grać nieludzką istotę. Od tego wychodził i pracował dalej. Długo pracowaliśmy nad rolą hrabiny. Ona cały czas cierpi, chce zwrócić na siebie uwagę hrabiego. Ta kobieta wybrała błędną strategię życiową. Poświęciła życie na to, by wyjść za mąż, a teraz jest nieszczęśliwa. Nawet chce popełnić samobójstwo, nadużywa alkoholu. Wiktorija Osadczuk, która śpiewa tę partię, jest niezwykle utalentowaną aktorką dramatyczną i czyni tę postać złożoną i głęboką. Figaro i Zuzanna symbolizują normalne ludzkie relacje. Kiedy ludzie są zakochani, mogą być dla siebie kochankami, przyjaciółmi i partnerami. Natomiast hrabia i hrabina już dawno się nie kochają, a jedynie wysuwają pretensje i cierpią. Cherubino i Barbarina to wspaniałe młode pędy, które jeszcze nie określiły swojej drogi życiowej. I wszyscy otaczający ich bohaterowie mogą być dla nich przykładem: albo dobrym, albo złym. W czasach Mozarta istniała tradycja, że kobiety śpiewały partie młodych postaci płci męskiej. Kontynuowaliśmy tę tradycję w naszym spektaklu. Jedna z wykonawczyń partii Cherubina, Anastasija Poliszczuk, podczas pracy nad premierą zdawała egzaminy w Narodowej Akademii Muzycznej. Było to duże obciążenie i staraliśmy się dostosowywać do niej próby. Ale Anastasija jest niezwykle utalentowana i rola wyszła bardzo ciekawa. Kostiumy duchów są specyficzne, z metalowymi hełmami oplecionymi światełkami. Techniczne przystosowanie się do tych kostiumów było bardzo trudne, jednak artyści Ałła Pryhara i Andrij Honiukow są bardzo profesjonalni i poradzili sobie ze wszystkimi zadaniami. Andrij to zaproszony solista, śpiewa w wielu teatrach Europy, ma bogaty repertuar. Błyskawicznie rozumie, czego chce reżyser, wszystko dobrze zapamiętuje, jest bardzo zdyscyplinowany. To przykład dla nas wszystkich, zwłaszcza dla młodzieży. Właśnie dla Andrija Honiukowa otworzyliśmy skróty, które często robi się w „Weselu Figara”. Dyrygent-inscenizator Iwan Czeredniczenko bardzo trafnie wcielił w życie partyturę Mozarta. — Szczególnie zapadają w pamięć niezwykłe dekoracje i kostiumy. — Naszym pomysłem wraz z artystką-inscenizatorką Sandrą Krmadżjan było stworzenie zamku, który nie istnieje. Przezroczyste ściany, wiele drzwi, które otwierają się i zamykają według własnego uznania. Jest tam też winda, która donikąd nie jedzie, są latarnie uliczne, więc bohaterowie jednocześnie przebywają jakby wewnątrz i jakby na zewnątrz. Są tu aluzje zarówno do nowojorskich zaułków, jak i do skrzyżowania dróg czy przystanku komunikacji. To magiczna przestrzeń, magiczne miejsce. Z Sandrą pracowało się ciekawie, bo jest ona i artystką, i scenografką, i architektką, i aktorką. W pracy chętnie reagowała na wszelkie moje szalone pomysły. Powiedzmy, dla dekadenckiej sypialni hrabiny Sandra na moją prośbę wymyśliła i zaprojektowała dziwaczną wannę, w której Almaviva przeżywa swoje samotne dni. Z kostiumografem Dmytrem Kuriatą w zeszłym roku pracowaliśmy nad spektaklem dla dzieci „Fabryka Świętego Mikołaja”. Dmytro jest znany nie tylko z prac teatralnych, dużo pracuje w filmie i telewizji. Zapytał mnie: „Robimy kostiumy stylistycznie pod dekorację — wyważone, minimalistyczne, eleganckie, czy robimy fantasmagorię?”. Odpowiedziałam: „To fantasmagoria — skrzyżowanie różnych gustów i epok”. Stworzył wspaniałe kostiumy, które odkrywają cechy każdego bohatera.
— Czy jest Pan zadowolony z wyników swojej pracy? — Spektakl to żywa struktura. Nabiera takiego wyglądu, jakiego chce reżyser, mniej więcej po roku, gdzieś po dziesiątym pokazie. Tak jak człowiek zakłada na siebie dobry garnitur, tak aktorzy zakładają swoją rolę. Staje się dla nich zrozumiała motywacja bohaterów, przystosowują się do partnerów, do dekoracji. Czyli teraz przedstawienie zmierza do tego, by stać się takim, jakim powinno być. — Czy bohaterowie „Wesela Figara” mogą przemówić po ukraińsku? — Dyrektor-kierownik artystyczny naszego teatru Petro Kaczanow chce, aby przedstawienie było w języku ukraińskim. Uważa, że będzie to słuszna decyzja strategiczna. — Miniony rok był dla Pana bogaty w wydarzenia. W Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży wystawił Pan kompozycję chóralną „Tropikalny karnawał”, koncert-podróż „Muzyka nocy” oraz noworoczny musical „Fabryka Świętego Mikołaja”. Proszę opowiedzieć o tych pracach. — Z Anżełą Masłenikową, główną chórmistrzynią teatru, jesteśmy dawnymi przyjaciółmi i partnerami. Jest bardzo utalentowana, uwielbiam styl jej pracy. Razem z nią i jej chórem stworzyliśmy wiele oryginalnych programów. Powiedzmy, „Tropikalny karnawał” zbudowany jest na repertuarze latynoamerykańskim, który dobrała Anżeła. Praca nad takim materiałem to czysta przyjemność. Mamy bardzo wyrazisty, wręcz taneczny program z ognistymi rytmami i scenicznymi sztuczkami. W tym roku „Tropikalny karnawał” zamykał festiwal muzyczny w Tulczynie. Skrzydła dodają nam latynoamerykańskie rytmy, myślimy więc, dlaczego by nie stworzyć programu „Podróż dookoła świata”, biorąc utwory różnych narodów. Istnieje taki nurt w teatrze, który nazywa się immersyjnym. To teatr wrażeń i teatr percepcji. Korzystając z tej zasady, stworzyliśmy przedstawienie-koncert „Muzyka nocy”, które pokazujemy tylko w ciepłej porze roku (od kwietnia do czerwca), ponieważ akcja dzieje się bezpośrednio w foyer. To wyrafinowany program dla szczególnego widza, tutaj panuje tajemnicza atmosfera nocy. Przez wiele lat na scenie teatru szło moje przedstawienie „Dwanaście miesięcy”. W zeszłym roku odbyła się premiera noworocznej bajki „Fabryka Świętego Mikołaja”, muzykę do której napisał znany kompozytor i wykonawca Pawło Tabakow. Główne role wykonują w niej dzieci. Przedstawienie będzie grane także tej zimy. Wystawiam spektakle zarówno dla dorosłych, jak i dla najmłodszych. Dzieci nie można postrzegać jako słabego czy prymitywnego widza. Utrzymać uwagę dziecka na widowni jest trudniej niż uwagę dorosłego. Przesłania, które proponuje się dziecku, muszą być szczere i wyraziste, ważne i głębokie, choć prostsze niż dla dorosłych. Przecież kłamstwa dzieci nie wybaczą. — Wystawiał Pan spektakle i koncerty w Kijowskiej i Odeskiej Operze Narodowej, Narodowej Filharmonii, Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. Czy specyfika pracy w różnych zespołach się różni? — Każdy teatr operowy jest jak osobna planeta ze swoim klimatem, prawami, gustami. Jednak w teatrach narodowych pracują w większości mądrzy i utalentowani ludzie, więc kiedy proponuje im się ciekawe rozwiązania reżyserskie, ciekawe pomysły inscenizacyjne, są gotowi pracować z wielkim natchnieniem. Pracę z zespołami tych teatrów wspominam z wielką przyjemnością. — Proszę o kilka słów na temat Pana planów twórczych. — Pracuję nad projektami filmowymi. Zakończyłem pracę nad czteroodcinkowym filmem w firmie „Star-media”. Innym projektem będą zdjęcia w studiu „Film.Ua”. Razem ze wspaniałą pisarką dziecięcą Zirką Menzatiuk w ciągu roku stworzyłem scenariusz „Dzikie lato na Krymie” na podstawie książki pani Zirki pod tym samym tytułem. Następnego lata będziemy kręcić pełnometrażowy film przygodowy dla dzieci. Utrzymuję kontakty twórcze z dyrektor generalną Odeskiej Opery Narodowej Nadią Babycz. W naszych dawnych planach jest wystawienie „Zemsty nietoperza”. Nadia Matwijiwna chce tym przedstawieniem zrobić odesitom noworoczny prezent. Mamy już projekty dekoracji i bardzo wysokiej jakości ukraiński przekład z niemieckiego oryginału autorstwa poety i tłumacza Mykoły Browczenki. Staram się w twórczości znaleźć swoje szczęście. Kiedy obok ciebie są ludzie myślący podobnie, to już jest szczęście. I pomimo ekonomicznych, politycznych czy klimatycznych kataklizmów sztuka znów nas ratuje. Wszystkim, którzy nie wytrzymują życiowego napięcia, proponuję zrobić przerwę, coś przeczytać, podarować sobie wieczór w operze. Aby pokochać ten gatunek, trzeba włożyć pewien wysiłek, ale potem opera odpłaci się z nawiązką. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr
Tłumaczenie maszynowe
Myrosława OLIJNYK (BUCZKIWSKA) W Domu Ludowym rzucają się w oczy stoiska wystawowe „Wypędzenie”, stworzone przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Ludoznawstwa NAN Ukrainy, Instytut Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypjakewycza NAN Ukrainy, Instytut Historii Kościoła Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego oraz inne struktury. Po prezentacji we Lwowie, poświęconej 75. rocznicy rozpoczęcia deportacji etnicznych Ukraińców, stoiska „przeniosły się” do Gródka. Festiwal rozpoczął się wspólną modlitwą z proboszczem cerkwi św. Iwana Chrzciciela Iwanem Łupijem. A dalej — minuta ciszy ku pamięci wszystkich ofiar ludobójstwa oraz wszystkich poległych w obecnej wojnie na wschodzie, uroczyste złożenie kwiatów w miejscach pamięci miasta. Wołodymyr Sereda — przewodniczący Zjednoczenia Towarzystw Deportowanych Ukraińców „Zakerzonia”, przewodniczący Lwowskiego Regionalnego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego „Nadsanie”, urodził się we wsi Laszki w powiecie jarosławskim, lecz w marcu 1946 roku został brutalnie wypędzony z rodzinnego Nadsania. W swoim wystąpieniu pan Wołodymyr przypomniał, że od września 1944 roku do 1951 roku wysiedlono 700 tysięcy mieszkańców. To także okrutna Akcja „Wisła”. I dlatego festiwal „Pieśni niezapomnianego kraju” odgrywa ważną rolę w dążeniu wszystkich poszkodowanych do uzyskania statusu deportowanych. Z powitalnym słowem wystąpili przewodniczący towarzystw społeczno-kulturalnych „Łemkowszczyzna” i „Lubaczowszczyzna” Stepan Majkowycz oraz Bohdan Paradowski. Wiktor Kozohłodiuk — przewodniczący TSK „Ustrzyki”, opowiedział historię powstania Towarzystwa, o corocznych wyjazdach na ziemie przodków. Wysłuchano zastępcy przewodniczącego towarzystwa „Chełmszczyzna” Ołeksandra Wołoszynskiego. Wszyscy oni podkreślali związek z losem przesiedleńczych Ukraińców oraz ważność festiwalu jako wyrazu oryginalnej kultury ludu Łemkowszczyzny, Nadsania, Chełmszczyzny, Podlasia, Lubaczowszczyzny oraz Zachodniej Bojkowszczyzny. Swoją historię przypomniał także mer Gródka Roman Kuszczak, którego korzenie sięgają Lubaczowszczyzny. Na scenie Domu Ludowego miasta Gródek na Lwowszczyźnie zaprezentowały swoją twórczość zespoły wokalne i taneczne, wybrzmiały strofy poetyckie. Występy odbyły się w ramach XV, już tradycyjnego, festiwalu „Pieśni niezapomnianego kraju”. W tym roku zmieniono format — na festiwal zaproszono zwycięzców konkursu-festiwalu z poprzednich lat we wszystkich dziewięciu kategoriach. Niezapomniany kraj — to kraj przymusowo wypędzonych Ukraińców z rodzinnych ziem, gdzie urodzili się oni, ich rodzice, dziadkowie… Gdzie spoczęli ich przodkowie. Ten ból nie zostanie zapomniany nigdy. Dlatego wywodzący się z tych stron, a są to — Łemkowszczyzna, Nadsanie, Chełmszczyzna, Podlasie, Lubaczowszczyzna, Zachodnia Bojkowszczyzna — zjednoczywszy się, odtwarzają i popularyzują na świecie autentyczną sztukę. Wręczył on odznaczenia ludziom, którzy włożyli wysiłek w stworzenie festiwalu w dalekim 2001 roku, oraz tym, którzy nadal kontynuują tę tradycję. A założycielami międzyregionalnego festiwalu-konkursu były gródeckie towarzystwa społeczno-kulturalne „Łemkowszczyzna”, „Chełmszczyzna”, „Nadsanie”, Rada Miejska Gródka oraz łemkowski poeta Wasyl Chomyk. On oraz Łesia Hurina stworzyli hymn festiwalu, od którego co roku rozpoczyna się wydarzenie. Prowadzili imprezę Switłana Kołodka oraz Jarosław Łewkowycz. Niezrównanym śpiewem zadziwiły widzów zwyciężczynie konkursu festiwalowego siostry Neonila i Liliana Babkewycz z Gródka, zwłaszcza autorską piosenką „Zagubiony raj” ku pamięci swojej babci. A kompozycja literacko-muzyczna „A pamięć, kraju mój, nie ma granic” w wykonaniu ludowego zespołu artystyczno-oświatowego „Folklornyj perespiv” z rejonu mościskiego po prostu zawładnęła salą. Aktorzy-amatorzy zdołali przekazać ból tragedii prostych, niewinnych ludzi, którzy z tobołkami opuszczali rodzinne domy. Zespoły choreograficzne „Pannoczka”, „Perwocwit”, „Rosynka”, „Hałyczyna” również wniosły swój wkład w jubileuszowe wydarzenie. Wspaniale wystąpili także zespół folklorystyczny „Ustrzyki” z Mikołajowa, ludowy chór łemkowski „Radocyna” z Pustomyt, VIA „Prykarpattia” z Drohobycza, żeński chór kameralny „Barwy” ze Lwowa i inni. Uwagę przykuły także wiersze dyplomantki ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwali łemkowskich z Złoczowa Łesi Sydorowycz w autorskim wykonaniu. Wszyscy uczestnicy festiwalu w znaku pamięci 75-lecia rozpoczęcia deportacji otrzymali pamiątkowe medale autorstwa artysty Andrija Chomyka. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2020 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe