Strona · s. 10strona oryginału ↗
Jak Skwer Literacki stał się
Слово Просвіти, №44 за 2021 рік
Halyna PŁACHYNDA, dziennikarka. Sądzimy, że nie ma już takich, którzy nie wiedzą o wieloletniej walce miejscowych mieszkańców przeciwko zabudowie skweru im. Czkałowa. Latami deweloper nie porzuca nadziei na wybudowanie praktycznie w skwerze tak zwanego „kapsułowego” wieżowca. Latami Kijowska Rada Miejska podgrywa deweloperowi. Latami ciągną się posiedzenia sądowe. Latami ludność, która mieszka wokoło, organizuje coraz to nowe akcje w obronie tej, być może jedynej w śródmieściu, zielonej strefy, aby rezonans wokół deweloperskiego bezprawia nie wygasał. Właśnie w takim kontekście pojawił się pomysł napisania listu – i to nie do stołecznych władz, które lojalnie odnoszą się do bezprawia, jakie tworzą deweloperzy, lecz do pierwszych osób w państwie. Tak właśnie pojawił się list na nazwisko premiera Ukrainy, o którym pisaliśmy już rok temu. Przypomnijmy krótko jego treść. „Zwrócić się do Pana – napisali wybitni działacze ukraińskiej kultury do premiera – zmusiła groźba zniszczenia skweru imienia Walerija Czkałowa w historycznym centrum stolicy (kijowianie dawno przezwali go „literackim”), który społeczność broni przed nienasyconymi deweloperami już od wielu lat. Konfrontacja zaczęła się jeszcze w 2016 roku, kiedy garstka miejscowych mieszkańców obaliła płot placu budowy, który niespodziewanie wyrósł praktycznie na terenie skweru. Jedynie rozgłos, zdecydowany opór oraz nastawienie obywateli, by stać do ostatniego w obronie swojej maleńkiej zielonej strefy wypoczynku – jedynej, która pozostała na wiele okolicznych kwartałów, przeszkodziły przez wszystkie te lata wznieść tutaj nowomodny obecnie „kapsułowy” wieżowiec… Dopuścić do tego kategorycznie nie można. I nie tylko dlatego, że skwer im. Czkałowa jest epicentrum literacko-kulturalnego życia Ukrainy przez wiele dziesięcioleci. Przecież wokoło usytuowane są tak zwane „pisarskie” domy, wśród których znany całemu krajowi ROLIT, gdzie mieszkali W. Sosiura, P. Tychyna, M. Stelmach, O. Honczar, A. Malyszko, M. Rylski, M. Bażan, Ju. Zbanacki, M. Rudenko – znany na całym świecie obrońca praw człowieka, dysydent, Bohater Ukrainy. Słowem, kwiat ukraińskiego pięknego piśmiennictwa. W domu, który wychodzi oknami na skwer, mieszka słynna Lina Kostenko. Dlatego te ławeczki, te starodawne drzewa, które – póki co! – rosną w skwerze, pamiętają klasyków, bo pod ich rozłożystymi koronami w dosłownym sensie tworzyła się ukraińska literatura. Skwer należy zachować nie tylko dlatego, że w 2025 roku będzie świętował swoje stulecie. Oficjalnie współczesny skwer Czkałowski istnieje od 1925 roku, kiedy został ozdobiony fontanną Termena, których po całym mieście dzisiaj pozostały tylko trzy. Chociaż w rzeczywistości skwer pojawił się o wiele wcześniej – został zaprojektowany jako jedyny zespół razem z Kijowskimi wyższymi kursami żeńskimi, zbudowanymi obok pod koniec XIX wieku. Badacze kijowskiej historii twierdzą: w skwerze nie rosły nawet dwa jednakowe drzewa. Uważamy, że celowo byłoby w ramach obchodów jubileuszu jednego z najstarszych skwerów stolicy pomyśleć o stworzeniu tutaj potężnej przestrzeni kulturalno-artystycznej, a skwer przemianować na „Literacki”. Lecz przede wszystkim skwer należy uchronić przed zniszczeniem, bo, podkreślmy jeszcze raz – jest to być może jedyny zielony skrawek wśród kamiennych dżungli, w które – przy wsparciu obecnego mera i deweloperów pokroju Denysa Moskala – przekształciło się dzisiaj historyczne centrum Kijowa. Takie odrażające persony swoim nielegalnym budownictwem (to, co już było prowadzone i ma lada moment zostać wznowione na miejscu skweru Czkałowskiego, narusza wszystkie państwowe normy urbanistyczne – tylko sucha lista naruszeń zajęłaby osobną stronę) przekształcają stolicę europejskiego państwa w marginalne, prowincjonalne, bezperspektywiczne, nieciekawe ani dla inwestorów, ani dla turystów zadupie… Przypomnijmy też nazwiska sygnatariuszy: Iwan Dziuba, literaturoznawca, dysydent czasów radzieckich, Bohater Ukrainy, akademik NAN Ukrainy. Dmytro Pawłyczko, poeta, Bohater Ukrainy. Ada Rohowcewa, aktorka teatru i kina, ludowa artystka USRR, ludowa artystka ZSRR, Bohater Ukrainy. Jewhen Stankowycz, kompozytor, ludowy artysta USRR, Bohater Ukrainy. Mykoła Żułynski, literaturoznawca, dyrektor Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy. Ołeksandra Kowal, organizatorka Narodowego książkowego „Forum wydawców we Lwowie”, dyrektorka Ukraińskiego Instytutu Książki. Iwan Małkowycz, poeta, dyrektor wydawnictwa „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Bohdan Beniuk, aktor teatru i kina, ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Bohdan Horyń, polityczny i społeczny działacz, dysydent czasów radzieckich. Jurij Szczerbak, pisarz, dyplomata, profesor, laureat Nagrody Literackiej im. Jurija Janowskiego. Maryna Zerowa, doktor nauk biologicznych, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, bratanica Mykoły Zerowa. Marija Matios, pisarka, polityczna działaczka, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Roman Bałajan, reżyser filmowy, scenarzysta, laureat Państwowej Nagrody ZSRR, ludowy artysta Ukrainy, rzeczywisty członek Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy. Pawło Mowczan, poeta, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Lubow Hołota, poetka, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Wołodymyr Jaworiwski, pisarz, społeczno-polityczny działacz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, członek Rady Nadzorczej Narodowej Publicznej Kompanii Telewizyjnej i Radiowej Ukrainy. Wasyl Szklar, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Julija Łytwyneć, generalna dyrektorka Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy. Nela Kukowalska, generalna dyrektorka Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Mychajło Słaboszpycki, pisarz, wydawca, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Ołena Olijnyk, wiceprezydentka Narodowego Związku Architektów Ukrainy. Wałentyna Honczar, żona pisarza, Bohatera Ukrainy Olesia Honczara. Raisa Rudenko, żona pisarza, Bohatera Ukrainy Mykoły Rudenki. Oraz jeszcze około setki nazwisk wybitnych działaczy ukraińskiej kultury… 16 września 2020 roku, ponad rok temu, list został zarejestrowany w Sekretariacie Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz – z rezolucją premiera D. Szmyhala – wysłany do Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej, Ministerstwa Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych Ukrainy. Później, z podpisem zastępcy przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Wiaczesława
Nepopy, pojawiła się również odpowiedź na „list inteligencji”. Zaznaczono w niej między innymi: „Na dzień dzisiejszy realizowana jest aktualizacja i doprowadzenie projektu Planu Generalnego Kijowa do zgodności z danymi wyjściowymi, aktualnymi na dzień 01.01.2019 roku oraz zmianami w ustawodawstwie w sferze działalności urbanistycznej, norm budowlanych i innych norm państwowych, standardów i planów. Zgodnie z artykułem 21 Ustawy Ukrainy „O regulacji działalności urbanistycznej”, konsultacjom społecznym podlegają opracowane w ustalonym porządku projekty dokumentacji urbanistycznej na szczeblu lokalnym: plany generalne miejscowości, plany strefowania terytoriów, szczegółowe plany terytoriów. Porządek przeprowadzania wysłuchań publicznych, uwzględniania interesów społecznych podczas opracowywania dokumentacji urbanistycznej na szczeblu lokalnym został zatwierdzony Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 555 z dnia 25.05.2011. Zgodnie z ustawodawstwem, w drukowanych środkach masowego przekazu (nie mniej niż w dwóch) oraz na oficjalnej stronie internetowej Departamentu Urbanistyki i Architektury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej zostaną opublikowane zawiadomienia o udostępnieniu projektu dokumentu planowania państwowego oraz raportu o strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko, a także zawiadomienia o rozpoczęciu procedur rozpatrywania i uwzględniania propozycji społeczeństwa. W zawiadomieniach zostanie wskazana informacja o dacie rozpoczęcia i terminach realizacji procedury konsultacji społecznych, dacie, czasie i miejscu przeprowadzenia wysłuchań publicznych…” O pomyśle przemianowania skweru na Pisarski – ani słowa. Wszakże przez rok, który minął, o wysłuchaniach publicznych dotyczących opracowania i wdrożenia planu generalnego Kijowa ze strony władz stolicy – ani słowa. Wiadomo jedynie, że Kliczko zwolnił kierownika organizacji komunalnej „Instytut Planu Generalnego m. Kijowa” Serhija Browyckiego za zerwanie prac nad opracowaniem tego fundamentalnego dla miasta dokumentu… I oto – jak grom z jasnego nieba – Komisja ds. Nazewnictwa podejmuje decyzję o przemianowaniu skweru. Robi się to błyskawicznie. W ciągu kilku tygodni. Bez żadnej dyskusji. Bez zaangażowania społeczeństwa. I co najważniejsze – ignorując fakt, że inteligencja stolicy dawno i jednoznacznie wyraziła swój punkt widzenia na to, jak powinien nazywać się ten znaczący dla kijowian skwer. W mediach społecznościowych podniosło się przewidywalne oburzenie. Jeszcze przed pojawieniem się tej skandalicznej decyzji Komisji KMDA, pisarka Maryna Hrymycz pisała na swojej stronie na Facebooku: „Skwer Czkałowa – to NIEODŁĄCZNA CZĘŚĆ tak zwanego „wioski pisarskiej”, położonej w centrum Kijowa, która MA STAĆ SIĘ chronioną strefą historyczno-kulturową. Szóstego października Komisja ds. Nazewnictwa KMDA na swoim posiedzeniu podjęła decyzję o przemianowaniu Skweru Czkałowa, który znajduje się w samym centrum Kijowa, na Skwer Bohdana Stupki. Jak zaznaczono w protokole posiedzenia Komisji, decyzja taka została podjęta, „uwzględniając wniosek organizacji charytatywnej „Fundacja Charytatywna Bohdana Stupki” o przemianowanie Skweru Czkałowa na Skwer Bohdana Stupki”. Decyzja została podjęta praktycznie natychmiast. Wszystko byłoby dobrze, ponieważ Bohdan Stupka – jeden z najjaśniejszych ukraińskich ak- Ale rzecz w tym, że pomysł przemianowania skweru – jeszcze rok temu – zainicjowała potężna grupa stołecznych intelektualistów, literatów, uczonych, artystów. Wariant przemianowania u nikogo nie budził wątpliwości. Skwer ma nazywać się „Pisarski”. Właściwie ta nieformalna nazwa skweru przyjęła się wśród kijowian już dawno temu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
