Strona · s. 11strona oryginału ↗
zakładnikiem kuluarowych ustaleń
Слово Просвіти, №44 за 2021 рік
Wokół niego znajdują się trzy (a w zasadzie cztery) domy pisarzy: ROLIT – pierwszy i drugi etap (na rogu ul. Bohdana Chmielnickiego i ulicy Mychajła Kociubynskiego, epoka konstruktywizmu); dom przy ulicy Kociubynskiego 2 (brat powojennego „stylu kijowskiego torcika” z Chreszczatyka); dom pisarzy przy ulicy Honczara 52, z wydawnictwem (lata 80.). Rylski, Stelmach, Małyszko, Janowski, Honczar, Sosiura, Winhranowski, Lina Kostenko… A ogólnie – to kilkaset wybitnych i nieznanych kijowskiej świcie nazwisk, które są historią ukraińskiego procesu literackiego XX–XXI wieku. W tym skwerku BEZ PRZESADY warzył się, dusił, piekł, smażył ukraiński proces literacki XX wieku. Ukraińska wspólnota literacka (nawet ci, którzy tu nie mieszkali, a przychodzili w gości do kolegów-pisarzy i do wydawnictwa „Radianśkyj pysmennyk”, które potem stało się „Ukrainśkym pysmennykom”) zostawiła tu swoje ślady, odciski palców, urywki tajnych rozmów, brudnopisy utworów literackich, a czasem (czego tu ukrywać) niedopałki i buteleczki po napojach alkoholowych. Na tych alejkach dorastały dzieci pisarzy, a oni sami, stawszy się zniedołężniałymi i nikomu niepotrzebnymi, utykali tutaj, robiąc kółka, dzieląc się sami ze sobą swoimi wspomnieniami. KIJOWSKO RADO! Oddaj nam skwer Czkałowa! Nie – MANKURTOM! My, pisarze, ich dzieci, wnuki, redaktorzy, korektorzy – wszyscy, którym nie jest obojętna historia literacka Kijowa, chcemy mieć tutaj historyczno-kulturalną strefę chronioną „Kijowska wioska pisarzy”, a nie waszą obrzydliwą zabudowę…” Dziennikarka Hałyna Płaczinda, która mieszka obok skweru, zamieściła na Facebooku: „Bohdan Stupka – jeden z najjaśniejszych ukraińskich aktorów, działaczy teatralnych współczesności. Lecz mieszkał on na ulicy Marii Zańkoweckiej, naprzeciwko swojego rodzinnego teatru. I byłoby całkiem logicznie, gdyby jego imieniem został nazwany plac naprzeciwko Teatru im. Franki. Nasz skwer warto przemianować na Pisarzy chociażby z szacunku do pamięci tych ukraińskich pisarzy, których poetyckie słowo zostało przerwane kulą enkawudzisty. A takich w nowoczesnej historii Ukrainy są setki. Dom ROLIT, którego okna wychodzą na skwer, przez prawie wiek swojego istnienia stał się miejscem ludzkich tragedii, złamanych losów i śmierci – nie tylko dosłownych, ale i twórczych. Omawiając projekt renowacji skweru, powstał pomysł przeniesienia pomnika Walerija Czkałowa na Międzynarodowe Lotnisko „Kijów” – powietrzne wrota stolicy, bo mimo wszystko, ten odważny człowiek wiele zrobił dla rozwoju całej światowej branży lotniczej, a na jego miejscu ustawić pomnik wszystkich zniszczonych ukraińskich pisarzy. Nie tutaj i nie teraz mam opowiadać o planie zniszczenia ukraińskiej inteligencji jako składowej zniszczenia całej Ukrainy. Częściowo ten ludożerczy, imperialny plan kremlowskim terrorystom udało się zrealizować. Dlatego dziwne, dlaczego do tej pory nasze państwo w należyty sposób nie wyartykułowało tego strasznego faktu. Tak i nie zostało wypowiedziane przez pierwsze osoby państwa tej prostej prawdy, że niszcząc duchową podstawę narodu, śmiertelnie zraniono jego, narodu, duszę i wszystko, co dzieje się dzisiaj z nami – to bezpośrednie skutki tamtej katastrofy. Że pierwsze strzały obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej rozbrzmiały podczas rozstrzeliwań Łesia Kurbasa, Mykoły Kulisza, Mykoły Zerowa, Wałeriana Pidmohylnego oraz jeszcze setek ukraińskich działaczy w Sandarmochu czy podczas przesłuchań Wołodymyra Sosiury, Maksyma Rylskiego, Andrija Małyszki, Hryhorija Kosynki w enkawudzistowskich katowniach byłego Instytutu Szlachetnych Panien… Zwracam się do Maryny Zerowej, Jewhena Perebyjnosa, Łesi Jaworiwskiej, Maryny Hrymycz oraz Ihora Ostasza, Andrija Osadczuka, Ołesi Żułynśkiej, Tarasa i Łesi Tomenków, Serhija Synhajiwśkiego, Tarasa Kononenki, wy, dzieci ukraińskich pisarzy i literatów, już macie własne imię i wagę w społeczeństwie, wy wszyscy – moi sąsiedzi, my rośliśmy wszyscy razem w naszym domu pisarzy, ten skwer – to wasz rodzinny skwer, i komu jak nie wam znać straszną historię ukraińskiego pisarstwa, całej ukraińskiej inteligencji, i nie tylko znać – ale i opowiadać o tym społeczeństwu. Nawet w taki sposób, nawet przyczyniając się do pojawienia się w centrum Kijowa wymarzonej przez nas artystyczno-kulturalnej przestrzeni, która będzie nazywać się Skwerem Pisarzy. Popiół rozstrzelanego Odrodzenia puka w wasze serca, wiem to…” Odpowiedź od „Fundacji Charytatywnej Bohdana Stupki” na ostrą reakcję sieci społecznościowych nie kazała na siebie czekać. „Przemianowanie skweru imienia Walerija Czkałowa na skwer imienia Bohdana Stupki pomoże zachowaniu tej historycznej lokalizacji przed możliwą zabudową, – mówiono w niej, – skwer imienia Stupki nie przeczy koncepcji Skweru Pisarzy, ale daje możliwość przez znane na świecie nazwisko, zachować ziemię przed zniszczeniem. I przekształcić skwer w nowoczesny hub artystyczny, ponieważ Fundacja jest zainteresowana tym, aby skwer był uwieczniony w pamięci Kijowa, w jego historycznej toponimice. Skwer Pisarzy – nazwa zdepersonalizowana. Obok, w ROLICIE, w różnym czasie mieszkali pisarze, jednak czy Bohdan Stupka nie był promotorem także ukraińskiej literatury? Trudno mi sobie wyobrazić, żeby barbarzyńcy-deweloperzy przyszli do skweru imienia Bohdana Stupki z buldożerami. Nasza Fundacja będzie robić wszystko, aby w skwerze były przeprowadzane akcje literacko-artystyczne, różne eventy kulturalne, które utwierdzą za nim sławę pisarskiej lokalizacji z ducha. W roku jubileuszu aktora-legendy ważne byłoby zjednoczyć nasze wysiłki, aby skwer, który kochamy jako miejsce siły kultury, zyskał imię wybitnego działacza ukraińskiej Kultury”. Jednoczyć wysiłki – wspaniałe wezwanie, które, niestety, idzie wbrew działaniom, dlatego musimy, mimo wszystko, nieco zauważyć. Po pierwsze, gołymi deklaracjami w rodzaju „buldożery deweloperów nie odważą się wejść do skweru Stupki” go nie uratujesz. Wątpimy, że kierownictwo Fundacji w ogóle rozumie, jaka skomplikowana procedura nadania statusu ochronnego skwerowi – który jedyny może zabezpieczyć go przed zabudową. I którą, krok po kroku, rok po roku, – przechodzą ludzie, którzy bronią skweru. Po drugie, w „liście inteligencji” już zawierała się propozycja stworzenia kulturalno-artystycznej przestrzeni w skwerze, i, w odróżnieniu od teoretycznych oświadczeń kierownictwa Fundacji, inicjatorzy idei już opracowali projekt takiej przestrzeni, który w krótkim czasie zostanie przedstawiony społeczeństwu. Po trzecie, sławne jubileusze niedawno obchodzili także wybitni mieszkańcy ROLITU. Na przykład, w zeszłym roku obchodzono stulecie Bohatera Ukrainy, założyciela Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, pisarza, filozofa, tłumacza, więźnia politycznego, który 12 lat spędził w radzieckich łagrach o zaostrzonym rygorze na zesłaniu, bez przesady – jednego z tych, których nazywamy „sumieniem narodu” – Mykoły Rudenki. Nazwisko jego wdowy, już, niestety, nieżyjącej, także jest wśród sygnatariuszy listu z prośbą o przemianowanie skweru na Skwer Pisarzy. Niechęć przedstawicieli Fundacji Stupki do uwzględnienia nastrojów ludzi, którzy mieszkają wokół skweru, prowadzi do napięcia i konfliktów. Dlatego już nawet na konstrukcjach reklamowych, wystawionych w skwerze, z których agitują za przemianowaniem na skwer Stupki, czarną farbą ktoś napisał PRZECIW.
Tak się dzieje, gdy nie wsłuchuje się w opinię społeczeństwa. Mamy więc nadzieję, że to właśnie głos wspólnoty stanie się decydujący w dyskusji, czyje imię ma nosić wielokrotnie doświadczony skwer w centrum miasta. Obecnie trwa dyskusja nad projektem uchwały, już przyjętym przez Komisję ds. Nazewnictwa i przekazanym do Rady Miasta Kijowa, w sprawie przemianowania Skweru im. Czkałowa na Skwer Stupki. Publikujemy kod QR, po zeskanowaniu którego można od razu przejść na stronę dyskusji i zagłosować tak, jak podpowiada serce. Anatolij Zbanacki, członek Komisji ds. Nazewnictwa Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, kierownik działu „Kijów okresu najnowszej historii” Muzeum Historii Kijowa, skomentował naszej gazecie sytuację wokół przemianowania skweru: „Niedawno była już próba przemianowania tego skweru na cześć zmarłego białoruskiego dziennikarza Pawła Szeremeta. Jednak wtedy udało mi się przekonać Komisję ds. Nazewnictwa, że ten skwer powinien nazywać się imieniem znanego ukraińskiego pisarza. Ale Związek Pisarzy Ukrainy zachował się całkowicie biernie. Rezultat – pojawiły się nowe niestosowne propozycje. Bohdan Stupka to genialny aktor, duma Ukrainy. SKWER NA JEGO CZEŚĆ MA BYĆ, ALE NIE TUTAJ. Skwer Pisarzy – to właśnie to, co trzeba…”. Odpowiadając na pytanie, czy można teraz społeczeństwu złożyć swoją, alternatywną propozycję przemianowania skweru na „Pisarzy”, Anatolij Hryhorowycz zauważył: „Mechanizm przemianowania to długotrwały proces. Najpierw Komisja decyduje, czy można rozpocząć proces przemianowania. Jeśli większością głosów mówi „nie”, rozpatrywanie sprawy zostaje przerwane. Kiedy zaś Komisja się zgadza, rozpoczyna się dyskusja społeczna. Jeśli propozycja jest popierana przez społeczeństwo, to sprawa ponownie wraca pod obrady Komisji. Jednak to już formalna sprawa. Chociaż w przypadku kandydatury Szeremeta, która już przeszła przez dyskusję społeczną i otrzymała aprobatę, komisja zagłosowała „przeciw” i sprawa została ostatecznie zdjęta z porządku obrad. Jeśli chodzi o kandydaturę Bohdana Stupki, to wstępne rozpatrzenie sprawy już się odbyło. Teraz trwa dyskusja społeczna… Kiedy odbywało się głosowanie, żadna propozycja dotycząca pisarzy nie została wniesiona. Zważywszy na to, osobiście uważałem, że to daleko nie najgorszy wariant. Teraz, wiedząc, że jest propozycja nazwania tego skweru PISARZY, absolutnie ją popieram. TO NAJLEPSZY WARIANT. Praktycznie wszystko zależy od opinii społeczeństwa Kijowa. Bardzo ważne jest głosowanie elektroniczne. Każdy ze swojego komputera może zagłosować. Zostanie to uwzględnione i wpłynie na podjęcie decyzji, którą ostatecznie przyjmą radni Rady Miasta Kijowa. Zatem trzeba agitować ludzi, by podjęli właściwą decyzję. Ja od dzieciństwa pamiętam, że i budynek ludzie zawsze nazywali pisarskim. Obok jest skwer im. Olesia Honczara. Tam w ogóle są cztery budynki pisarskie, zbudowane w różnych latach. Tak więc wszystko jest logiczne. Trzeba opowiedzieć ludziom, jak poprawnie głosować z komputera”. Sekretarz Komisji ds. Nazewnictwa Jarosław Szybanow w rozmowie z nami zauważył, że inicjatorom przemianowania skweru – przedstawicielom Fundacji Bohdana Stupki, było, cytujemy Jarosława Mykołajowycza, „zasadniczo przemianować właśnie ten kijowski skwer”. Nam jest nieco niezrozumiała taka „zasadniczość”, wszak w Kijowie jest mnóstwo bezimiennych skwerów, które można by nazwać na cześć wielkiego aktora, nie tworząc konfliktowej sytuacji na równym miejscu. Redakcja wysłała również zapytanie informacyjne do dyrektora Departamentu Komunikacji Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej i członka Komisji ds. Nazewnictwa Romana Leluka, prosząc o wyjaśnienie, dlaczego członkowie Komisji jeszcze przed swoim głosowaniem nie spróbowali przekonać inicjatorów do ustąpienia ze swoich zasad i rozważenia możliwości jakiegokolwiek innego parku czy skweru na cześć Bohdana Sylwestrowycza. W momencie składania numeru do druku odpowiedź na nasze zapytanie nie nadeszła. A póki co – głosowanie elektroniczne w sprawie przemianowania skweru potrwa do połowy grudnia. W tym czasie wspólnota stolicy przygotuje i przekaże do rozpatrzenia Komisji wniosek o przemianowanie skweru imieniem, którym od dawna nazywają ten skwer kijowianie – PISARZY.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
