Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Z wysokości jesiennego listka…” Do 80. rocznicy urodzin Leonida Tałłaja

Слово Просвіти, №44 за 2021 рік

Inna ŻARIUK, m. Kijów Kończy się pierwsza dekada listopada. Coraz bardziej rozjaśniony staje się świat wokół i wewnątrz nas, ostro wyczuwa się nieuchronność pierwszych mrozów. W tej jasnej porze, 80 jesieni temu, przyszedł na świat niezwykle utalentowany ukraiński poeta, przedstawiciel tak zwanej „cichej” liryki, mistrz wykwintnego poetyckiego słowa Leonid Tałłaj. W życiu codziennym (a nawet we własnych wierszach) często nazywał siebie „dzieckiem listopada”, bo rzeczywiście jego dziecięcy świat był chwiejny i nieprzytulny w tamtych strasznych wojennych i powojennych latach. Ale mimo wszystko przyszły artysta znajdował siły, by przeciwstawić się wiatrom czasu: A w centrum tylko ja, Dziecko listopada, Jedyny dyrygent i czarodziej na chwilę, Mniejsza z tym, że urodziłem się pod gwiazdą, która spada, W ogrodzie, który oblatuje, na wietrze, który płonie! („Głęboki ogród”) Choć ówczesna rzeczywistość była okrutna i bezbrzeżna, choć świat witał dzieci wojennego pokolenia chłodno i nieprzyjaźnie, nasz poeta wspomina swoje dzieciństwo jako niepowtarzalne, złote czasy, kiedy: Jeszcze płonie wczesny wschód, jeszcze słońce patrzy w niebo, i na trawie dziecięcy ślad, który prowadzi cię do ciebie. („Jeszcze płonie wczesny wschód…”) Dziecięcy wewnętrzny świat poety – czysty i piękny, bo tak samo piękny i harmonijny jest świat wokół, tak bardzo chce się codziennie niepowstrzymanie ten świat poznawać, dziwić się jego tajemnicom: I plamy słońca przy chacie gorące, jak dziecięce pięty, którymi świat gdzieś biegnie… („Taka rosa, płomienność…”) Ostatnie wersy przyciągają uwagę wnikliwego czytelnika niezwykłą metaforą – „biegnie” nie dziecko, a świat. I mimo woli przed wewnętrznym wzrokiem staje ruchomy obraz świata i czasu. Czas i przestrzeń łączą się w jedno i słuchają „gorących, dziecięcych pięt”. I rzeczywiście poezja L. Tałłaja jest zdumiewająco lekka, przeniknięta niecodzienną, oryginalną obrazowością, wskroś metaforyczna. „U poety nie ma ani jednego słowa w znaczeniu nominatywnym”, – zauważa Taras Sałyha, te słowa są absolutnie sprawiedliwe także dla poetyckiego świata L. Tałłaja. Jego wiersze strumieniują świeżym asocjacyjnym ładem, niespodzianką obrazów-symboli, generowaniem nowych artystycznych sensów. Pod koroną na ukos probówka promieni gdzie pyłu ziemskiego świąteczne rojenie, jak bal bezcielesności, światła i cienia, – to wszystko, co z lata zostało obecnie, to wszystko, co wkrótce zostanie od nas… Lecz jak do dzieci uśmiecha się czas, i słonecznym zajączkiem słoneczna chwila po ścieżce z kromką szczęścia biegnie. („Pod koroną na ukos…”) Metafora „chwila po ścieżce z kromką szczęścia biegnie” tworzy kalejdoskop jasnych wyobrażeń, przeżyć, dziecięcych odczuć. Czas wciela się w coś widzialnego i zwiastuje nieuchronność szczęścia. Imanentne asocjacje rozwijają specyficzną optymistyczną wizję świata, harmonijną w jej najprawdziwszej istocie. Ta poezja jest zgodna z utworami W. Swidzińskiego, W. Mysyka, Je. Płużnyka. Leonid Tałłaj z powodzeniem rozwija tradycje klasycznego wiersza, jego liryka jest ciekawa niepowtarzalnym, czysto „tałłajowskim” brzmieniem, polifonicznością sensów, obrazową pełnią. Uważa się, że poeta to człowiek, który poprzez swoje własne doświadczenie jest zdolny wyrażać ogólne uczucia, bliskie milionom. Poetyckie słowo L. Tałłaja jest bliskie i zrozumiałe nie tylko przedstawicielom elitarnych kręgów artystycznych, ale i przeciętnemu czytelnikowi, estetyczny wpływ „tałłajowskiego” słowa na osobowość jest bezsporny. Wołodymyr Bazylewski zauważa: „Tałłaj jest z tych poetów, czyje słowo jest absolutnie nieoddzielne od przyrody, którą umiał czytać dogłębnie”. Poeta rzeczywiście zbudował niepowtarzalny poetycki świat, któremu właściwe są wysoka uduchowiona niejednowymiarowość obrazów, wzajemny związek przyrody z wewnętrznym światem człowieka, harmonijne połączenie rozmyślań i emocji. Wczytajmy się w opis ciszy i spróbujmy ją poczuć: Jak stoją szuwary, wokół – ani duszy, tylko przybywa, jak powódź, jak z zaświatów cisza. Z lasu wychodzi jeleń – i ciszy staje się jeszcze więcej. („Oślepia horyzont niklem…”) Jeszcze M. Winhranowski zaznaczał, że „w poezjach Tałłaja jest dużo przestrzeni, powietrza, co pozwala czytelnikowi usłyszeć nie tylko dźwięk samego słowa, ale i echo tego dźwięku”. Poranek taki dzwoniący! Zimno od rosy. Boję się wypowiedzieć słowo – cisza, jak waga. („Poranek taki dzwoniący!”) Poezjom L. Tałłaja właściwe są sugestywność, medytacyjność, jasna zaduma, przyciszona rozmowa z samym sobą, introspektywność. Bo pośród prawdziwego rodzi się prawdziwe, bo zagłębienie w siebie – to zawsze wznoszenie się nad sobą i światem. Poezje L. Tałłaja są tak samo naturalne i prawdziwe, jak świeżość wody w upał, jak głębia niebios, jak szelesty jesiennego nurtu. Według L. Tałłaja, „rejestruje oko, przejawia dusza”. Czułe oko i ucho autora wyłapuje najdrobniejsze zmiany, odcienie w zjawiskach przyrody, autor dokładnie odnosi je do wewnętrznego świata lirycznego bohatera, tworzy zarówno poruszające obszerne panoramiczne obrazy, jak i mistrzowsko „rozdrabnia”, detalizuje artystyczne obrazy. Liryczny bohater poety – to „czysty” liryk, człowiek głęboko uduchowiony, wzniesiony nad codziennością. Duchowość lirycznego bohatera jest bezsporna, on wyraźnie buduje swoją własną koncepcję bytu. „Jaśniej staje się w nocy, to, co za dzień przemilczysz”, – wyznaje. W. Bazylewski twierdzi: „Tałłaj – to nosiciel mądrego liryzmu, jakości rzadkiej w naszej poezji”. Według definicji W. Bazylewskiego, w swoich utworach L. Tałłaj występował jako „myślące serce”: Ty samotnie stoisz pośród nurtu, który już sięga do gałęzi, i ściskają twoją rdzeń nawarstwione koła myśli. Rdzeń, jak igła w niebo, kołom horyzonty stały się ciasne, rajskie ptaki siadają na tobie i śpiewają o piekle pieśni. („Drzewo pośród nurtu”) Poezja L. Tałłaja jest pełna duchowego ciepła, porusza emocjonalną głębią, odznacza się wysoką artystyczną informatywnością. Znamienne, że dla swoich utworów autor wybiera codzienną podstawę i poprzez nią otwiera czytelnikowi niecodzienną treść, wielowarstwowy podtekst, niedostrzegalne na pierwszy rzut oka detale. W ten sposób tworzy się szczególny świat, w którym niewidzialne staje się widzialnym, gdzie zaczyna brzmieć to, co wcześniej milczało: Drobny deszczyk na jesienny ogród, świeci się stooki winogron, czerwieni się korona przerzedzona, w jabłka zapłakany policzek, i na świat patrzeć nie ma siły z wysokości jesiennego listka. („Drobny deszczyk na jesienny ogród”) Płynność świata i człowieka, rozjaśnioną cichą radość, zadumany smutek poeta ostro odczuwał właśnie jesienią. L. Tałłaj – poeta „jesienny”, piewca „nagich topoli”, „ogrodu bez liści i pieśni”, „października w gaju”, „dymów listopada”. Zapewne „jesiennych” wierszy w twórczym dorobku poety, w porównaniu z innymi autorami, jest najwięcej. Naturfilozoficzna orientacja, sama przyroda nastawiają lirycznego bohatera na rozmyślania o tajemnicach budowy świata, przypominają o nierozerwalnym wzajemnym związku człowieka i przyrody. Dlatego u wnikliwego, skłonnego do empatii czytelnika ta poezja wywołuje głęboki duchowy dreszcz, maluje przed jego wewnętrznym wzrokiem przejmujące obrazy: Serce zaciśnie się – wszystko za nami. Wszystko za nami… dogasa dzień. Wszystko za nami i nie wyjść z ogrodu, który już bez liści i pieśni. („Ktoś jakby patrzy w plecy…”) W utworach poety rozwój tematu pamięci i czasu, jako filozoficznej kategorii bytowej, spotykamy najczęściej. Henri Bergson twierdzi, że „w istocie wszystkie odczucia – to

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn