Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Radu Poklitaru: „Najważniejszy jest żywy kontakt z widzem!”

Слово Просвіти, №44 за 2021 рік

W Międzynarodowym Centrum Kultury i Sztuki odbyła się premiera baletu „Dama pikowa” do muzyki Piotra Czajkowskiego w wykonaniu Akademickiego Teatru „Kijów Modern-Balet”. Projekt zrealizowano dzięki wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury oraz Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Reżyserem jest założyciel i główny baletmistrz teatru „Kijów Modern-Balet”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Radu Poklitaru. Dziś Radu Witalijowycz jest gościem „Słowa Proświty”. – Zapewne wszyscy miłośnicy teatru dobrze znają operę Czajkowskiego „Dama pikowa”. A jak zrodził się u Pana pomysł wystawienia baletu pod takim tytułem? – Dobieram tematy do baletów, biorąc pod uwagę to, że „Kijów Modern-Balet” jest teatrem repertuarowym, każde przedstawienie, które u nas powstaje, musi przeżyć długie życie. To wiele lat, poza tym jesteśmy nastawieni na pokazywanie swoich spektakli nie tylko w Kijowie, ale i podczas tournée. Dlatego w każdy nowy projekt staram się wpisać sukces komercyjny i frekwencyjny. Oczywiście, podczas wyboru tematu myślę o tym, na ile kasowy będzie dany balet. A „Dama pikowa” to kasowy tytuł, arcydzieło znane na całym świecie. Biorąc pod uwagę to, że wystawiliśmy już wszystkie trzy balety Piotra Iljicza: „Dziadka do orzechów”, „Jezioro łabędzie”, „Śpiącą królewnę”, to muzyka baletowa tego kompozytora dla mnie jako choreografa, niestety, wyczerpała się. A rozstawać się z geniuszem Czajkowskiego nie chciałem. Tak powstał pomysł zrobienia „Damy pikowej”. Pochodzę z rodziny teatralnej, wychowałem się w teatrze, dlatego znam fabułę od dzieciństwa. Wspaniale połączyły się w niej mistyka i rzeczywistość, namiętność i miłość – wszystko, co potrzebne do baletu. Wziąłem na siebie śmiałość rozszerzenia niektórych wątków fabularnych. W tekście Puszkina mowa jest o tym, jak Hrabina w XVIII wieku, jeszcze jako młoda dziewczyna, przebywała w pałacu wersalskim. I cała historia z Saint-Germain stamtąd pochodzi. Z małego opowiadania zrobiłem osobny, niewielki akt – wstęp. Wydaje mi się, że bez tej opowieści niemożliwe jest wyjaśnienie, w jaki sposób Hrabina weszła w posiadanie sekretu trzech kart. I cała historia dla nieobeznanego widza byłaby mglista. Postanowiłem wykorzystać w tym balecie taki zabieg, jak rzeczywistość rozszerzona. Na ekranie wyświetlana jest transmisja gry w karty „Faraon”, w którą grał cały świat w XVIII–XIX wieku. Wszystkie gry, które widz widzi na ekranie, to prawdziwy „Faraon”. Gra nie wymaga żadnego wysiłku intelektualnego. To proste – poszczęści się albo nie. Rzeczywistość rozszerzona wymagała, aby potrzebna karta pojawiała się w odpowiednim miejscu i w odpowiednim czasie. I musiało to współgrać z oprawą muzyczną. W balecie wykorzystałem pierwszą i drugą część II „Ukraińskiej” oraz VI „Patetycznej” symfonii Czajkowskiego. Zapewne nie wszyscy wiedzą, że „Ukraińską” symfonię Czajkowski napisał, kiedy mieszkał u siostry w Kamionce, w obwodzie czerkaskim. Tam teraz znajduje się wspaniałe muzeum. Nawiasem mówiąc, na wiele lat przed Piotrem Czajkowskim w tym domu gościł autor literackiego pierwowzoru „Damy pikowej”, Aleksander Puszkin. Początkowo chciałem wykorzystać w balecie muzykę z opery „Dama pikowa”. Ale poniosłem całkowitą porażkę, ponieważ przeszkadzał tekst. I choreografia z samodzielnej dziedziny sztuki przekształcała się w banalne tłumaczenie międzywierszowe słów tej opery. Dlatego wykorzystałem twórczość symfoniczną Piotra Iljicza, która nie ma żadnego związku z tą operą. Wspominam jedno z pierwszych przedstawień naszego teatru – „Carmen.TV”. Wtedy udało mi się wykorzystać partyturę Georges’a Bizeta. Ale język francuski wtedy tak nie przeszkadzał, jak tym razem rosyjski. – Proszę opowiedzieć o wykonawcach głównych partii. – Zacznijmy od partii Hrabiny, którą wykonuje Ołena Sałtykowa. Przyszła do nas z baletu klasycznego. Takie rzeczy nie zdarzają się często w naszym teatrze, ponieważ jesteśmy teatrem współczesnej choreografii. Przyznam: nieco sceptycznie podchodzę do możliwości akademickich artystów baletu mówienia językiem współczesnego baletu bez akcentu. A Ołena zrobiła niesamowite postępy w dziedzinie tańca współczesnego. Cieszę się, że pracuje w trupie „Kijów Modern-Balet”, to nasza ozdoba. Hrabiego Saint-Germaina nie ma ani u Puszkina, ani u Czajkowskiego. Ale zachciało mi się uczynić go niemal głównym bohaterem naszej opowieści. To mistyczna postać XVIII–XIX wieku; być może awanturnik, być może geniusz, alchemik. Osoba, która, zgodnie z legendą, przeżyła niezwykle długie jak na ludzkie standardy życie – kilka stuleci. Taka postać aż prosiła się o balet. Istnieje u nas przez dwa akty. Jego rolę wykonał zasłużony artysta Ukrainy Artem Szoszyn. To człowiek, który od dawna pracuje w naszym teatrze i faktycznie jest czołowym mistrzem sceny. Sam jest choreografem i bardzo ciekawie jest patrzeć, jak inny choreograf wykonuje moją choreografię. Wszystkie ruchy, które mu proponuję, przepuszcza przez pryzmat swojej twórczej indywidualności. Artem reprezentuje neoklasyczny kierunek baletu, właśnie dzięki charyzmie aktora powstała postać, zabarwiona kolorami rokoko. W drugim akcie spotykamy Lizę i Germana. To główni bohaterowie u Czajkowskiego i u Puszkina. Partię Lizy wykonuje Kateryna Kuzniecowa – tancerka o niesamowitej harmonijności. Pracując z Katią, za każdym razem czerpię ogromną przyjemność: szybko przyswaja wszystkie moje pomysły, ruchy i wspaniale przekazuje je na scenie. Partię Germana wykonuje Władysław Detuczenko. Podobnie jak Artem Szoszyn, Władysław jest choreografem. Ale jako choreograf jest znacznie bardziej radykalny niż ja, o wiele bardziej nowoczesny. I to również wpływa na każdy tekst, który mu rozpisuję. Będąc niedoścignionym mistrzem w dziedzinie tańca współczesnego, wykonuje wszystkie ruchy w ostrym rytmie nowoczesności. Już nie po raz pierwszy zdecydowałem się uczynić główną oprawą sceny w nowym spektaklu projekcję wideo. Tak samo było z dwoma moimi poprzednimi wielkimi baletami: „Wij” oraz „Mały Książę”, które oprawiała wspaniała autorka treści wideo Olha Nikitina. Potrafi ona znać daną scenę lepiej ode mnie. Kiedy widzę gotowy obraz – czy to Wersal, czy Ogród Letni, czy sypialnię Hrabiny, to myślę: „Właśnie tak chciałem”, choć nie potrafię wyrazić tego słowami. Olha tworzy zdumiewający równoległy i jednocześnie absolutnie współbrzmiący z moją choreografią świat. Już wiele spektakli zrobiliśmy razem z kostiumografem Dmytrem Kuriatą. Poznaliśmy się, gdy byłem członkiem jury programu telewizyjnego „Tańczą wszyscy!” na kanale telewizyjnym „STB”. Dmytro był kierownikiem działu stylu tego kanału. Ubiór uczestników show, jury i prowadzących – to jego praca. Dość dokładnie rozumie specyfikę tańca współczesnego. A stworzyć kostium do takiego tańca jest o wiele trudniej niż do codziennego życia. Kostium taneczny musi być przystosowany do skomplikowanych ruchów. W „Damie pikowej” Dmytro stworzył dwa absolutnie różne światy: rokoko i świat empire XVIII–XIX wieku. W naszym kraju przyjęło się narzekać na brak zainteresowania kulturą ze strony władz. Nie będę się spierał. Ale już nie pierwszy rok mamy Ukraiński Fundusz Kultury, stworzony do wspierania projektów kulturalnych. Przyznam: początkowo byłem nastawiony do tej struktury dość sceptycznie. Ale okazało się, że to naprawdę wielkie przedsięwzięcie, które pomaga tworzyć sztukę współczesną. „Dama pikowa” – to nasz drugi wspólny projekt z UKF. Pierwszym był „Mały Książę”. Będziemy pracować nad tym spektaklem i dalej. Pewne zmiany będą dotyczyć światła, kostiumów, wideo i, oczywiście, mojej własnej pracy – choreografii. Mam nadzieję, że do końca sezonu widzowie zobaczą jeszcze lepszy spektakl niż na premierze. – Wystawiał Pan balety w Mołdawii, Białorusi, Rosji. A dlaczego ostatecznie zdecydował się Pan związać losy twórcze z Ukrainą? – Jeszcze w 2005 roku stworzyłem na zamówienie „Funduszu sztuki” Wołodymyra Filippowa spektakl Le forze del destino (Siły przeznaczenia). To, można powiedzieć, projekt pilotażowy naszego teatru. Wołodymyr Filippow to prawdziwy mecenas, człowiek, który żyje wartościami epoki „srebrnego wieku”, nie czerpie żadnych zysków z realizowanych przy jego wsparciu finansowym projektów, a jedynie poczucie uczestnictwa w tworzeniu sztuki. Byłem wtedy młodym choreografem, a on zaproponował mi stworzenie teatru. Oczywiście, zgodziłem się, trafiłem do Kijowa. Od tego czasu istnieje „Kijów Modern-Balet” – główna sprawa mojego życia. – W jednym z wywiadów przyznał Pan, że do stworzenia baletu „Mały Książę” zainspirowały Pana wspomnienia z dzieciństwa. – Kiedy tworzysz dzieło, nie da się obejść bez momentów autobiograficznych. W wierszu, powieści, utworze muzycznym czy balecie obowiązkowo jest cząstka artysty, który to stworzył. A ważną częścią biografii jest dzieciństwo. I wspomnienia z dzieciństwa wyraźnie wpływają na wszystkie późniejsze dzieła. Zawsze byłem przekonany, że nie umiem robić baletów dla dzieci. Jestem dorosłym choreografem, bliskie są mi dorosłe namiętności. A okazało się, że umiem i mogę. Cieszę się, że dzięki temu projektowi mogłem zrobić coś bliskiego małym ludziom. – W balecie „Wij” po raz pierwszy zwrócił się Pan ku kulturze ukraińskiej. – Zwróciłem się świadomie. Wtedy już 13 lat mieszkałem w Kijowie i poczułem, że naprawdę chcę to zrobić. Przeczytałem wiele literatury ukraińskiej. Szukałem dzieła nie na jeden dzień, a dla baletu, który będzie cieszył się popytem widzów przez wiele lat. W końcu zrozumiałem, że „Wij” Mykoły Hohola – to temat, którego potrzebuję. Tutaj znów połączyło się mistyczne i realne, namiętność i miłość itd. Nie wykluczam, że w przyszłości znów zwrócę się ku kulturze ukraińskiej. Być może stanie się to w najbliższym czasie. – Jest Pan laureatem Nagrody Szewczenkowskiej. – Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki otrzymałem w 2016 roku w dziedzinie sztuki muzycznej za balet-tryptyk „Rozstaje” oraz balety „Jezioro łabędzie”, „Kobiety w re-moll”, „Długi świąteczny obiad”. To najwyższe wyróżnienie, jakie otrzymałem przez wszystkie lata życia. – Czym różnią się inscenizacje „Kijów Modern-Baletu” od baletu klasycznego? – Nasze spektakle – to nie balety, które opowiadane są czystym językiem tańca. To spektakle bez point i paczek baletowych. Jeśli mówić o języku choreografii, to nie jest to do końca rafinowany język. To autorska plastyka, u której podstaw leży taniec klasyczny. Ale, oczywiście, nie jest to klasyka w czystej postaci. Najbardziej ulubionym dla mnie na dziś jest balet „Dama pikowa”. Zawsze najbardziej kocham swoje ostatnie dzieło. Może to banalne, ale traktuję stworzone przeze mnie balety jak swoje dzieci. Trudno powiedzieć, który balet jest najlepszy. W ogóle nie jest tak ważne, jak ja się do nich odnoszę. Do teatru przychodzi widz, to jego święto, niech on sam decyduje. A moją sprawą jest tworzenie jakościowego produktu tanecznego. Pracuję też w innych projektach, ale znacznie rzadziej niż przed stworzeniem „Kijów Modern-Baletu”. Najczęściej muszę odmawiać z powodu napiętego grafiku pracy w teatrze. – Był Pan dyrektorem artystycznym Opery Kijowskiej (Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży), ale dość krótki czas. – Na nalegania Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej objąłem ten zespół jako dyrektor artystyczny. Ale bardzo szybko zrozumiałem, że to nie moja sprawa. Po roku zdołałem przekonać kierownictwo departamentu, że pożytku na tym stanowisku nie przyniosę i z wielką przyjemnością przekazałem stery rządów nowemu dyrektorowi artystycznemu. Szczęśliwy jestem, że pozbyłem się pracy, którą wykonywałem nie tak jakościowo, jak trzeba, a teraz znów zajmuję się ulubioną sprawą. – Jak znosi Pan ograniczenia kwarantannowe? – Trudno, jak wszystkim teatrom. Oczywiście, są pokazy online. Ale nie ma nic ważniejszego niż żywy kontakt artystów z widzem. Przecież właśnie dla widzów pracujemy. Niełatwe czasy przeżywają teatry na całym świecie. Chce się w końcu zobaczyć tego koniec. Niezwykle ograniczyła się działalność gościnna, która jest ważną składową naszej pracy. Wiele spektakli zostało albo przeniesionych, albo anulowanych. Wiek artysty baletu jest krótki. Szkoda, że nie możemy pełnowartościowo pracować już prawie dwa lata. – Wspomniał Pan już o występach gościnnych. Co może Pan dodać? – Geografia naszych występów przed kwarantanną była dość szeroka: od Tajlandii i Korei Południowej po Portugalię. Co roku przez dwa-trzy tygodnie bywaliśmy w Holandii. Było wiele wyjazdów na festiwale po kilka dni. Wszystkie występy są ważne: sprawdzasz swoją sztukę na ludziach o innej mentalności, innej historii, innym undergroundzie. I kiedy sala klaszcze na stojąco, zaczynasz rozumieć, że tworzysz wartości artystyczne, bliskie różnej publiczności. Najcieplejsze przyjęcie, powiedziałbym – szalone – było w Estonii. My czasami lubimy pożartować z chłodu i powolności tego narodu, jednak na festiwalu w Tallinnie sala tupała nogami, wykrzykując: „Brawo!”. Było niesamowicie. – Co z planami twórczymi? – Zbliżają się święta noworoczne. Nasz bestseller, który cieszy się niezmiennym sukcesem publiczności, – balet „Dziadek do orzechów” Piotra Czajkowskiego. Planujemy wiele pokazów zarówno w Kijowie, jak i na Ukrainie (głównie, żeby tych planów nie zepsuła kwarantanna). Do teatru przyszło nowe pokolenie młodych aktorów. To rutynowa praca wprowadzania artystów w już gotowy spektakl, którą trzeba wykonać w najbliższych miesiącach. A żeby wymyślić, jaki balet będzie następny, potrzebuję trochę czasu, żeby pobyć w samotności, w innym nastroju. Mam kilka tematów, do których chciałbym się zwrócić, ale póki co nie zatrzymałem się na żadnym. Mam nadzieję, że wiosną 2022 roku uda mi się wypuścić jakieś dzieło kameralne. Zazwyczaj w ciągu sezonu wychodzi mi jeden spektakl na dużą skalę i balet kameralny, który nie wymaga znacznych finansów. – Na początku rozmowy wspomniał Pan, że pochodzi z rodziny teatralnej... – Moja mama i tata byli solistami baletu, stali u podstaw Mołdawskiego Teatru Opery i Baletu. Ojciec – Witalij Hryhorowycz Poklitaru – całe życie przepracował w Kiszyniowie. Mama – Nedremska Ludmyła Wołodymyriwna – utalentowana balerina. Siostrzeniec Jewhen – przedstawiciel trzeciej generacji artystów baletu w naszej rodzinie. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Nastii TELIKOWEJ

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn