Strona · s. 3strona oryginału ↗
Jurij MYCHALCZYSHYN: Rewolucja poruczników i czetarów
Слово Просвіти, №44 за 2021 рік
Po trzecie. Godne czyny, poświęcenia, oddanie ukraińskiej idei, które przejawiali wojskowi, studenci, nauczyciele, duchowieństwo, inteligencja, lud pracujący w czasach ukraińskiej rewolucji dla „osiągnięcia świętej woli – wolności – narodowego ideału: zjednoczenia z całym Wielkim Ukraińskim Narodem”, są godnym przykładem dla obecnego pokolenia i muszą stać się podstawą wychowania Narodu. Po czwarte. Należy nieustannie pokazywać społeczeństwu, że na tym szlachetnym tle patriotycznego czynu haniebnymi i antypaństwowymi są działania dzisiejszego zmoskwicyzowanego duchowieństwa, które służy nie swojemu narodowi, a kremlowskiej mamonie; części inteligencji, która wprost i pośrednio, lecz zawsze gorliwie, obsługuje ideologię ruskiego miru; tych wojskowych, którzy na początku wojny rosyjsko-ukraińskiej zdradzili Ukrainę; tych polityków, którzy obecnie z satanistyczną obsesją, zaciekle nienawidząc wszystkiego, co ukraińskie, wypraszają łaskę u Moskali za swoją sprzedajność. Po piąte. Oczywiste jest, że wydarzenia „listopadowego czynu” są pouczającą lekcją także dla sił patriotycznych w ukraińskim środowisku politycznym i społecznym. Bo rzucone hasło jedności dla wielkiego celu – tworzenia sobornego Państwa Ukraińskiego – skłania do konsolidacji ukraińskości, nie doprowadzając jej rozbicia przez interesowne partyjki („do myszy”), do stanu, w którym pojawia się bezalternatywne wyjście – pójść na służbę do oligarchów. Dlatego Naród obdarzony jest prawem zapytać o następujące kwestie: Jeśli wtedy Ukraińcom udało się w nadzwyczaj niesprzyjających warunkach stworzyć Ukraińską Radę Narodową z ukraińskich sił patriotycznych, to kto i co teraz jest przeszkodą dla tworzenia podobnej i bardzo potrzebnej instytucji?! Komu lepiej dogadywać się z obcymi, moskalofilami, nuworyszami, aniżeli ze swoimi? Kto w rzeczywistości zarządza tymi nieukraińskimi „niesolidarnymi” procesami, które są poza interesami narodowymi? Dlaczego bezsensowne siedzenie w parlamencie (i nie tylko), wyniosły wodzizm i głupi honor stały się fetyszem oraz samocelami wielu „ura-patriotycznych” głosicieli? Dlaczego poszczególni „wodzowie” cały czas usiłują okupować ideę narodową, stając się zatorami w ukraińskim krwiobiegu narodowym? Po szóste. Nadchodzi czas Prawdy. Wszystkim warto zapamiętywać wypowiedziane sto lat temu przez ukraińskich przywódców walk wyzwoleńczych – „za swój krok odpowiesz przed historią”. Po siódme. Tak, historia może uczyć, ale nie umie wybaczać. Doświadczenie, wywalczone przez naszych poprzedników w zwycięskiej walce o wolną i niepodległą Ukrainę, jest dla nas wielką życiową nauką. I trzeba w pełni skorzystać z tego daru losu, aby ostatecznie uwolnić Ukraińską Duszę i Państwo od zewnętrznych i wewnętrznych łańcuchów, pełnym głosem oznajmiając Światu to, co powiedzieli nasi ojcowie, że „cudzego nie pragniemy, ale swojej ojczystej ziemi będziemy bronić do ostatka”. chując istniejące zbrojne podziemie i wolontariuszy-cywilów! W tej sytuacji nie wytrzymał napięcia psychicznego i podał się do dymisji ukraiński dowódca, 31-letni Dmytro Witowski. Jego następcą został były dowódca strzelecki, 36-letni pułkownik Hryć Kossak, który kierował walkami o miasto przez trzy dni (od 5 do 8 listopada); zmienić go musiał podpułkownik Hnat Stefaniv (32 lata), który pełnił obowiązki dowódcy przez cały czas, jaki pozostał do odwrotu Ukraińców z miasta 21 listopada. Dalej łamana linia starcia dwóch żywiołów narodowych prowadzi nas trasą: ul. Teatralna – ul. Kopernika – Cytadela – ul. Doroszenki – park Iwana Franki – ul. Gródecka – ul. Szewczenki – Janowska rogatka. Właśnie tutaj znajdowały się kluczowe punkty oporu centrum administracyjnego Lwowa, o które toczyły się krwawe walki w ponure listopadowe dni 1918 roku: budynek Poczty Głównej i telegrafu, biblioteka imienia Stefanyka (wówczas Ossolińskich), koszary i bastiony byłego austro-węgierskiego 30. pułku piechoty, budynek Sejmu Galicyjskiego (parlamentu regionalnego, obecnie – Uniwersytet imienia Franki), Dyrekcja Kolei, koszary artyleryjskie, komisariat policji oraz koszary żandarmerii austriackiej. Park imienia Franki był areną jednej z największych bitew czasu generalnej polskiej ofensywy na centrum Lwowa, która rozwinęła się 9 listopada 1918 roku, kiedy próba szturmu Sejmu Galicyjskiego została pewnie odparta przez Ukraińców, a kilkuset polskich bojowników pozostało na improwizowanym cmentarzu żołnierskim między drzewami. Wtedy też rozgorzały walki o opanowanie koszar artyleryjskich imienia Ferdynanda na głównej arterii transportowej Lwowa – ulicy Gródeckiej, gdzie intensywność ukraińskiego oporu osiągała poziom współczesnych walk o lotnisko w Doniecku, a budynki pozostały pod ukraińską kontrolą, pomimo ognia artylerii, podpaleń i prób wysadzenia ścian materiałami wybuchowymi. Aktywne wsparcie ukraińskim obrońcom Lwowa zapewniała artyleria w postaci kilku baterii haubic, rozmieszczonych na dominujących wysokościach na Cytadeli i Wysokim Zamku, które były aktywnie bombardowane przez Polaków z powietrza (zdobytymi austro-węgierskimi aeroplanami na lotnisku wojskowym Lewandówka). Prowadzenie walk w mieście dla Ukraińców było utrudnione przez słabą znajomość ulicznych labiryntów, w których Polacy czuli się jak w domu, za to, kiedy front przeszedł w stan pozycyjny, walki o opanowanie poszczególnych budynków i barykad pokazały pełną przewagę Ukraińców w walce bliskiej i wręcz. Ostatecznie wszystko rozstrzygnęło przybycie zewnętrznej pomocy. Jeśli na ratunek towarzyszom-Galicjanom do Lwowa przyjechało z Wielkiej Ukrainy 50 bojowników pod dowództwem 25-letniego absolwenta Odeskiej Szkoły Chorążych Andrija Dołuda (którzy fantastycznie sprawdzili się w walkach w rejonie dzisiejszego centrum handlowego „Forum”), to w składzie polskiej kolumny z Przemyśla przebiło się ponad 1000 bojowników. Stosunek sił ostatecznie zmienił się nie na naszą korzyść: prawie 5500 Polaków przeciwko 3300 Ukraińcom. Udana polska ofensywa na południowej flance frontu 20 listopada 1918 roku zakończyła się przełamaniem ukraińskiej obrony i rozkazem dowództwa o odwrocie Ukraińców z miasta – krwawe walki uliczne przerodziły się w wyczerpujące półroczne oblężenie. Centralny sektor ukraińskiej obrony wytrzymał nawet w tym krytycznym momencie, dlatego rozkaz wysadzenia składów z amunicją i wycofania się z miasta przyjęto tu nie tylko bez entuzjazmu, ale nawet wyrażano opinie, by rozstrzelać jego inicjatorów w ramach profilaktyki. Obrońcy twierdzy Cytadela, biblioteki Ossolińskich, budynków poczty i parlamentu, koszar artyleryjskich, banku austro-węgierskiego i żandarmerii na zawsze wpisali swoje imiona w księgę czynów bohaterskich wojska ukraińskiego. Przy tym u nas przyjęto politycznie poprawnie milczeć na temat ciekawego faktu: w listopadzie 1918 roku (i do marca 1919 r.) Szefem Sztabu Generalnego polskich Sił Zbrojnych był generał major Stanisław Szeptycki (1867–1950), rodzony brat Metropolity UGKC Andrzeja Szeptyckiego. A zatem miał bezpośredni związek z realizacją polskiej agresji zbrojnej przeciwko ZURL.
Ukraińskich obrońców miasta pochowano na polach panteonu strzeleckiego Cmentarza Janowskiego, zbudowanego w 1934 roku według projektu uczestników działań wojennych – strzelca siczowego Lewka Łepkiego oraz oficera petlurowskiego Petra Chołodnego – gdzie w okresie międzywojennym polska policja regularnie aresztowała ukraińskich weteranów i młodzież, którzy czcili czyn strzelców Witowskiego. W latach 70. XX wieku memoriał Ukraińskiej Armii Halickiej został zniszczony przez władze radzieckie, z trudem odnowiony w połowie lat 90., i nawet teraz wymaga dodatkowej rekonstrukcji oraz zagospodarowania, ponieważ wygląda zbyt skromnie na tle pompatycznego polskiego memoriału na Łyczakowie. Niedaleko stąd wieczny spoczynek znaleźli generał-czetar Myron Tarnawski, dowódca Drugiego Korpusu Armii Halickiej w legendarnej ofensywie czortkowskiej, kiedy haliczanie kontrnatarciem odrzucili Polaków na zachód od Tarnopola, a później głównodowodzący UAH w marszu na Kijów i Odessę latem 1919 roku. Za decyzję o rozpoczęciu rozmów pokojowych z denikinowcami podczas katastrofalnej epidemii tyfusu, gdy w brygadach UAH pozostało po 200–300 bagnetów, Tarnawski na żądanie Petlury był sądzony przez trybunał wojskowy w Winnicy. I uniewinniony. Obok śpią i śnią dziwne sny o wymarzonej Niepodległej bojownicy OUN Biłas i Danyłyszyn, którzy sprawnie likwidowali deputowanych polskiego parlamentu okupacyjnego, oraz brat ostatniego dowódcy UPA Iłłarij Kuk, przywódca OUN na Złoczowszczyźnie, powieszony przez Polaków w 1938 roku w więzieniu „Brygidki”, i były adiutant Petlury, starszyna do zadań specjalnych Wasyl Beń, który po 1920 roku pracował jako dyrektor we lwowskiej szkole imienia Szaszkiewicza, a w 1941 roku został rozstrzelany przez czekistów w więzieniu NKWD na Łąckiego, i młody profesor-nacjonalista z Politechniki Lwowskiej Andrij Pjasecki, minister leśnictwa w rządzie Stećki w 1941 roku, zamęczony przez gestapowców, i wywiadowczyni-nielegałka UWO, łączniczka Konowalca Olha Basarab, zatłuczona przez polskich policjantów po trzydniowych torturach w komisariacie przy ul. Jachowicza (obecnie akademika Kuczera, gdzie znajduje się szewczenkowski komisariat rejonowy) 13 lutego 1924 roku, i pierwszy premier rządu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej Kost Łewycki, który pracował w Tarnopolu po zajęciu Lwowa przez Polaków i stracił stanowisko za sprzedaż ropy za granicę, oraz łemkowski poeta-geniusz Bohdan-Ihor Antonycz… W latach 60.–70. XX wieku władza radziecka zburzyła doszczętnie memoriały strzeleckie na cmentarzach Janowskim i Łyczakowskim, a odłamkami potłuczonych kamiennych krzyży wybrukowano jezdnię ulicy Suworowa (obecnie Sacharowa) oraz chodniki, a z góry zalano asfaltem. W 1990 roku, kopiąc rów pod wodociąg na rogu ulic Suworowa, Kulykiwskiej i Bojkiwskiej, robotnicy odkryli i wydobyli na powierzchnię kilka nagrobków, na których zachowały się wyraźne napisy z nazwiskami poległych. Na zewnątrz bujnym kwiatem kwitła pieriestrojka i wyczuwało się niepodległość, dlatego rezonans był kolosalny; robotnicy ciężarówką wywieźli nagrobki do Instytutu Nauk Społecznych AN USRR, a po odnowieniu memoriału Janowskiego z potłuczonych krzyży na żelaznych łańcuchach zrobiono kompozycję pamiątkową, aby przypomnieć, jak okupanci walczyli z umarłymi. Nawiasem mówiąc, setki potłuczonych krzyży strzeleckich do dziś znajdują się pod asfaltem ulicy Sacharowa.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
